10. 王者学处
10. Rājasikkhāpadaṃ
4. 尼萨耆亚篇 · 27 段
537那时,佛陀世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇树给孤独园。就在那时,具寿伍巴南达(Upananda)·释迦比丘有位做大臣的支持者,派人给具寿伍巴南达·释迦比丘送去了买衣的钱款,并带话说:“用这笔买衣钱买了衣之后,请给伍巴南达尊者穿上这件衣。”于是,那位信使就到具寿伍巴南达·释迦比丘那里去了。到了之后,对具寿伍巴南达·释迦比丘说:“尊者,这是特地给您送来的买衣钱。请尊者收下这笔买衣钱。”这么说时,具寿伍巴南达·释迦比丘对那位信使说:“朋友,我们不收买衣钱。我们只收衣,在恰当的时候、如法的情况下。”这么说时,那位信使对具寿伍巴南达·释迦比丘说:“那么,尊者有没有哪位负责帮忙办事的人呢?”就在那时,有位在家居士因为一些事情来到寺院。于是,具寿伍巴南达·释迦比丘就对那位信使说:“朋友,这位在家居士就是诸比丘的办事人。”接着,那位信使就跟那位在家居士交代清楚,然后又到具寿伍巴南达·释迦比丘那里去了。到了之后,对具寿伍巴南达·释迦比丘说:“尊者,您指派的办事人,我已经跟他交代清楚了。请尊者到时候过去,他会给您衣,让您穿上。”
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmato upanandassa sakyaputtassa upaṭṭhāko mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa dūtena cīvaracetāpannaṃ pāhesi – ‘‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā ayyaṃ upanandaṃ cīvarena acchādehī’’ti. Atha kho so dūto yenāyasmā upanando sakyaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ kho, bhante, āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ. Paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti. Evaṃ vutte āyasmā upanando sakyaputto taṃ dūtaṃ etadavoca – ‘‘na kho mayaṃ, āvuso, cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma kālena kappiya’’nti. Evaṃ vutte so dūto āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ etadavoca – ‘‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’’ti ? Tena kho pana samayena aññataro upāsako ārāmaṃ agamāsi kenacideva karaṇīyena. Atha kho āyasmā upanando sakyaputto taṃ dūtaṃ etadavoca – ‘‘eso kho, āvuso, upāsako bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti. Atha kho so dūto taṃ upāsakaṃ saññāpetvā yenāyasmā upanando sakyaputto tenupasaṅkami ; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ etadavoca – ‘‘yaṃ kho, bhante, āyasmā veyyāvaccakaraṃ niddisi saññatto so mayā. Upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena taṃ acchādessatī’’ti.
就在那时,那位大臣又派人到具寿伍巴南达·释迦比丘那里传话说:“请尊者使用那件衣,我们希望尊者用过那件衣。”可是,具寿伍巴南达·释迦比丘对那位在家居士什么也没说。那位大臣第二次派人到具寿伍巴南达·释迦比丘那里传话说:“请尊者使用那件衣,我们希望尊者用过那件衣。”具寿伍巴南达·释迦比丘第二次还是对那位在家居士什么也没说。那位大臣第三次派人到具寿伍巴南达·释迦比丘那里传话说:“请尊者使用那件衣,我们希望尊者用过那件衣。”
Tena kho pana samayena so mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘paribhuñjatu ayyo taṃ cīvaraṃ, icchāma mayaṃ ayyena taṃ cīvaraṃ paribhutta’’nti. Atha kho āyasmā upanando sakyaputto taṃ upāsakaṃ na kiñci avacāsi. Dutiyampi kho so mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘paribhuñjatu ayyo taṃ cīvaraṃ, icchāma mayaṃ ayyena taṃ cīvaraṃ paribhutta’’nti. Dutiyampi kho āyasmā upanando sakyaputto taṃ upāsakaṃ na kiñci avacāsi. Tatiyampi kho so mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘paribhuñjatu ayyo taṃ cīvaraṃ, icchāma mayaṃ ayyena taṃ cīvaraṃ paribhutta’’nti.
就在那时,集市上有活动。集市的人定了一条规矩:“谁最后一个到,就罚五十钱。”这时,具寿伍巴南达·释迦比丘就到那位在家居士那里去了。到了之后,对那位在家居士说:“朋友,我需要衣。”那位在家居士说:“尊者,请等一等,今日集市有活动。集市的人定了一条规矩:‘谁最后一个到,就罚五十钱。’”伍巴南达却一把拽住他的腰带,说:“朋友,你今日就得给我衣!”于是,那位在家居士被具寿伍巴南达·释迦比丘逼得没办法,只好给具寿伍巴南达·释迦比丘弄来了衣,结果最后一个赶到集市。大家就对那位在家居士说:“尊者(在家居士的尊称),你怎么最后一个到,把五十钱给输掉了?”
Tena kho pana samayena negamassa samayo hoti. Negamena ca katikā katā hoti – ‘‘yo pacchā āgacchati paññāsaṃ baddho’’ti. Atha kho āyasmā upanando sakyaputto yena so upāsako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ upāsakaṃ etadavoca – ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti. ‘‘Ajjaṇho, bhante , āgamehi, ajja negamassa samayo. Negamena ca katikā katā hoti – ‘yo pacchā āgacchati paññāsaṃ baddho’’’ti. ‘‘Ajjeva me, āvuso, cīvaraṃ dehī’’ti ovaṭṭikāya parāmasi. Atha kho so upāsako āyasmatā upanandena sakyaputtena nippīḷiyamāno āyasmato upanandassa sakyaputtassa cīvaraṃ cetāpetvā pacchā agamāsi. Manussā taṃ upāsakaṃ etadavocuṃ – ‘‘kissa tvaṃ, ayyo, pacchā āgato, paññāsaṃ jīnosī’’ti.
其时,那位在家居士就把事情的经过告诉了那些人。那些人纷纷指责、批评、非议说:“这些释迦子沙门欲望大、不知足!要给他们办点事都这么难。那位伍巴南达尊者,在家居士明明对他说‘尊者,请等一等’,他怎么就不肯等呢!”那些比丘听到了这些人的指责、批评、非议。那些少欲的诸比丘……也指责、批评、非议说:“具寿伍巴南达·释迦比丘,在家居士明明对他说‘尊者,请等一等’,他怎么就不肯等呢!”然后,这些比丘用各种方式责备了具寿伍巴南达·释迦比丘之后,就把这件事禀告了世尊。……世尊问:“伍巴南达,听说在家居士对你说‘尊者,请等一等’,你却不肯等,这是真的吗?”伍巴南达说:“世尊,是真的。”佛陀世尊呵责说……“愚痴的人,在家居士对你说‘尊者,请等一等’,你怎么能不肯等呢!愚痴的人,这既不能让没有信心的人产生信心……诸比丘,你们应该这样诵出这条学处——
Atha kho so upāsako tesaṃ manussānaṃ etamatthaṃ ārocesi. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘mahicchā ime samaṇā sakyaputtiyā asantuṭṭhā . Nayimesaṃ sukaraṃ veyyāvaccampi kātuṃ. Kathañhi nāma āyasmā upanando upāsakena – ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamessatī’’ti! Assosuṃ kho bhikkhū tesaṃ manussānaṃ ujjhāyantānaṃ khiyyantānaṃ vipācentānaṃ. Ye te bhikkhū appicchā… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma āyasmā upanando sakyaputto upāsakena – ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamessatī’’ti! Atha kho te bhikkhū āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ anekapariyāyena vigarahitvā bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, upananda, upāsakena – ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamesī’’ti ? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tvaṃ, moghapurisa, upāsakena – ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamessasi! Netaṃ, moghapurisa, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
538如果有国王、大臣、婆罗门或居士,派使者为某位比丘送来购衣资财,说‘用这笔购衣资财买衣,供养某某比丘’。如果那使者来对这位比丘说‘尊者,这是为您送来的购衣资财,请尊者收下’,比丘应当对使者这样说‘朋友,我们不收购衣资财;我们在合适的时候收的是如法的衣’。如果使者问‘尊者有没有可以替您办事的人’,需要衣的比丘可以指出一位净人——园民或居士,说‘朋友,这位就是替诸比丘办事的人’。如果使者把购衣资财交代给那净人后,回来对比丘说‘尊者指的那位办事人我已交代好了,请尊者适时前去,他会用衣供养您’;需要衣的比丘可以到那办事人处,催问、提醒两三次说‘朋友,我需要衣’。催问、提醒两三次而办成了衣,那很好;如果办不成,可以默默地站着等,最多四次、五次、六次。默默站着等而办成了衣,那很好;如果还办不成,却继续多番催讨才办成衣,犯尼萨耆亚巴吉帝亚(nissaggiya pācittiya,古译:舍堕波逸提)。如果办不成,就应当亲自去、或派人去送来衣资的施主那里说‘你们为某位比丘送来的购衣资财,对那位比丘没有任何用处,请你们自己收回,别让财物白白损失’。这才是如法的做法。
‘‘Bhikkhuṃ paneva uddissa rājā vā rājabhoggo vā brāhmaṇo vā gahapatiko vā dūtena cīvaracetāpannaṃ pahiṇeyya – ‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarena acchādehī’ti. So ce dūto taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘idaṃ kho, bhante, āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpanna’nti, tena bhikkhunā so dūto evamassa vacanīyo – ‘na kho mayaṃ, āvuso, cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma. Cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma, kālena kappiya’nti. So ce dūto taṃ bhikkhuṃ evaṃ vadeyya – ‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’ti, cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro niddisitabbo ārāmiko vā upāsako vā – ‘eso kho, āvuso, bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’ti. So ce dūto taṃ veyyāvaccakaraṃ saññāpetvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yaṃ kho, bhante, āyasmā veyyāvaccakaraṃ niddisi saññatto so mayā, upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena taṃ acchādessatī’ti, cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo – ‘attho me, āvuso, cīvarenā’ti. Dvattikkhattuṃ codayamāno sārayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ; no ce abhinipphādeyya, catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ. Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūto uddissa tiṭṭhamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ; tato ce uttari vāyamamāno taṃ cīvara abhinipphādeyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. No ce abhinipphādeyya, yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, tattha sāmaṃ vā gantabbaṃ dūto vā pāhetabbo – ‘yaṃ kho tumhe āyasmanto bhikkhuṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ pahiṇittha, na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhoti, yuñjantāyasmanto sakaṃ, mā vo sakaṃ vinassā’ti, ayaṃ tattha sāmīcī’’ti.
539所谓“专为一位比丘”,是指为了他,以他为受施者,想给他衣穿。
Bhikkhuṃ paneva uddissāti bhikkhussatthāya, bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvā, bhikkhuṃ acchādetukāmo.
所谓“国王”,指任何治理国家的人。
Rājā nāma yo koci rajjaṃ kāreti.
所谓“王臣”,是指任何依靠国王的饭食和工资而生活的人。
Rājabhoggo nāma yo koci rañño bhattavetanāhāro.
所谓“婆罗门”,是指生来就是婆罗门种姓的人。
Brāhmaṇo nāma jātiyā brāhmaṇo.
所谓“居士”,是指除了国王、王臣、婆罗门之外,其余的人。
Gahapatiko nāma ṭhapetvā rājaṃ rājabhoggaṃ brāhmaṇaṃ avaseso gahapatiko nāma.
所谓“衣资”,是指钱银、或者黄金,或者珍珠,或者宝石。
Cīvaracetāpannaṃ nāma hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā muttā vā maṇi vā.
所谓“用这笔购衣资财”,指用已经备好的资财。
Iminā cīvaracetāpannenāti paccupaṭṭhitena.
所谓“换取”,是指交换之后。
Cetāpetvāti parivattetvā.
所谓“请供养”,是指你应给与。
Acchādehīti dajjehi.
如果那位信使去拜访那位比丘后这样说:“尊者,这些是为您送来的衣资。请具寿接受这些衣资。”那位比丘应该这样对信使说:“贤友,我们不接受衣资。我们只接受合适的、在适当时候给的衣。”如果那位信使对比丘这样说:“那具寿有没有哪位执事人呢?”诸比丘,需要衣的比丘可以指定一位执事人,可以是净人,也可以是近事男:“贤友,这位就是诸比丘的执事人。”不能说:“给他吧”,或“他会存放起来”,或“他会兑换”,或“他会买”。
So ce dūto taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘‘idaṃ kho, bhante, āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ. Paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti, tena bhikkhunā so dūto evamassa vacanīyo – ‘‘na kho mayaṃ, āvuso, cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma. Cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma, kālena kappiya’’nti. So ce dūto taṃ bhikkhuṃ evaṃ vadeyya – ‘‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’’ti? Cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro niddisitabbo ārāmiko vā upāsako vā – ‘‘eso kho, āvuso , bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti. Na vattabbo – ‘‘tassa dehīti vā, so vā nikkhipissati, so vā parivattessati, so vā cetāpessatī’’ti.
假如那位使者这样告知那位办事人后,去见了那位比丘,这么说:“尊者,您指出的那位办事人,我已经向他交代好了。请具寿适时去见他,他会成就您的衣。”诸比丘,需要衣的比丘应当去那位办事人那里,向他催问提醒两三次,说:“贤友,我需要衣。”不应当说:“给我衣”、“拿衣来”、“帮我交换衣”、“帮我购买衣”。可以第二次这么说,也可以第三次这么说。如果这样能成就,这很好;如果不能成就,比丘就应当去那里,默然地站着,针对这件事明示。不应坐在座位上,不应接受食物,不应说法。如果被问到“你是因为什么原因来的?”应当回答:“贤友,你知道的。”如果坐下,或接受食物,或说法,就破坏了这种站立明示。第二次也应当站着,第三次也应当站着。若已提醒四次,可再默站四次;若已提醒五次,可再默站两次;提醒六次,就不应再站着了。如果在此之后,他更努力还成就了那件衣,在努力时有恶作罪,实际取得时,那件衣就须舍出。应当舍给僧团,或给团体,或给个人。比丘们,应该这样舍:……“尊者,这件衣是我通过超过三次提醒、超过六次站立明示而成就的,是应尼萨耆亚(nissaggiya,古译:尼萨耆波逸提,意译:舍堕)的。我将这件衣舍给僧团。”……“应给与。”……“应给与。”……“我给与具寿。”
So ce dūto taṃ veyyāvaccakaraṃ saññāpetvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘‘yaṃ kho, bhante, āyasmā veyyāvaccakaraṃ niddisi saññatto so mayā. Upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena taṃ acchādessatī’’ti, cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo – ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti. Na vattabbo – ‘‘dehi me cīvaraṃ, āhara me cīvaraṃ, parivattehi me cīvaraṃ, cetāpehi me cīvara’’nti. Dutiyampi vattabbo. Tatiyampi vattabbo. Sace abhinipphādeti, iccetaṃ kusalaṃ; no ce abhinipphādeti, tattha gantvā tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ. Na āsane nisīditabbaṃ. Na āmisaṃ paṭiggahetabbaṃ. Na dhammo bhāsitabbo. ‘‘Kiṃ kāraṇā āgatosī’’ti pucchiyamāno ‘‘jānāhi, āvuso’’ti vattabbo. Sace āsane vā nisīdati , āmisaṃ vā paṭiggaṇhāti, dhammaṃ vā bhāsati, ṭhānaṃ bhañjati. Dutiyampi ṭhātabbaṃ. Tatiyampi ṭhātabbaṃ. Catukkhattuṃ codetvā catukkhattuṃ ṭhātabbaṃ. Pañcakkhatuṃ codetvā dvikkhattuṃ ṭhātabbaṃ. Chakkhattuṃ codetvā na ṭhātabbaṃ. Tato ce uttari vāyamamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeti, payoge dukkaṭaṃ. Paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti. Nissajjitabbaṃ saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā. Evañca pana, bhikkhave, nissajjitabbaṃ…pe… idaṃ me , bhante, cīvaraṃ atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena abhinipphāditaṃ nissaggiyaṃ. Imāhaṃ saṅghassa nissajjāmīti…pe… dadeyyāti…pe… dadeyyunti…pe… āyasmato dammīti.
如果这样还不能成就,那么,那些曾把购衣资财送来给他的人,那位比丘应亲自前往他们那里,或者派一位使者去,说:“诸位贤者,你们为了比丘而送来的购衣资财,并没有给那位比丘带来任何好处。请贤者们取回你们自己的财物,不要让你们自己的财物损失。”
No ce abhinipphādeyya, yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ tattha sāmaṃ vā gantabbaṃ dūto vā pāhetabbo – ‘‘yaṃ kho tumhe āyasmanto bhikkhuṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ pahiṇittha na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhoti. Yuñjantāyasmanto sakaṃ, mā vo sakaṃ vinassā’’ti.
所谓“这是此处应有的做法”,指这样处理合乎法。
Ayaṃ tattha sāmīcīti ayaṃ tattha anudhammatā.
540对于通过超过三次提醒、超过六次默然站候而成就衣,如果是有超过想,犯尼萨耆亚巴吉帝亚;如果是怀疑,犯尼萨耆亚巴吉帝亚;如果是少于想,犯尼萨耆亚巴吉帝亚。
Atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena atirekasaññī abhinipphādeti, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena vematiko abhinipphādeti, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena ūnakasaññī abhinipphādeti, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.
以不足三次提醒、不足六次默然站候而成就衣:若作超过想,犯恶作;若疑惑,犯恶作;若作少于想,无犯。
Ūnakatikkhattuṃ codanāya ūnakachakkhattuṃ ṭhānena atirekasaññī, āpatti dukkaṭassa. Ūnakatikkhattuṃ codanāya ūnakachakkhattuṃ ṭhānena vematiko, āpatti dukkaṭassa. Ūnakatikkhattuṃ codanāya ūnakachakkhattuṃ ṭhānena ūnakasaññī anāpatti.
541无犯的情况有:经过三次提醒、六次默然站候;不足三次提醒、不足六次默然站候;没有被提醒而给予;物主们主动提醒后给予;精神失常者;最初的犯行者。
Anāpatti – tikkhattuṃ codanāya, chakkhattuṃ ṭhānena, ūnakatikkhattuṃ codanāya, ūnakachakkhattuṃ ṭhānena, acodiyamāno deti, sāmikā codetvā denti, ummattakassa, ādikammikassāti.
咖提那解除的三条、洗旧衣、接受衣,
非亲属的三条、两位施主,以及托使者送衣资。
Ubbhataṃ kathinaṃ tīṇi, dhovanañca paṭiggaho; Aññātakāni tīṇeva, ubhinnaṃ dūtakena cāti.