《一切经》的注释
1. Sabbasuttavaṇṇanā
2323. 在《一切品》的第一经中,“诸比丘,我为你们说一切”——这里所说的“一切”有四种:一切一切、处一切、有身一切、部分一切。其中——
23. Sabbavaggassa paṭhame sabbaṃ vo, bhikkhaveti sabbaṃ nāma catubbidhaṃ – sabbasabbaṃ, āyatanasabbaṃ, sakkāyasabbaṃ, padesasabbanti. Tattha –
“于彼无有未见之物,
亦无未知、无未了知。
他了知一切应当被了知的事物,
如来以那一切眼(而见),如此。”
‘‘Na tassa addiṭṭhamidhaatthi kiñci, Atho aviññātamajānitabbaṃ; Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ, Tathāgato tena samantacakkhū’’ti. (mahāni. 156; cūḷani. dhotakamāṇavapucchāniddeso 32; paṭi. ma. 1.121) –
这叫作“一切一切”。“比丘们,我要为你们讲说一切,你们要听”(相应部4.24),这叫作“处一切”。“比丘们,我要为你们讲说一切法的根本法门”(中部1.1),这叫作“有身一切”。“或者,在一切法中,最初的心、意、意的生起运作……乃至由此生起的意界”(中部1.1),这叫作“部分一切”。这样,仅仅以五种所缘为范围,就是“部分一切”。三地之法是“有身一切”。四地之法是“处一切”。凡是任何可被了知的事物,就是“一切一切”。“部分一切”达不到“有身一切”,“有身一切”达不到“处一切”,“处一切”达不到“一切一切”。为什么?因为一切知智的所缘不存在这样的法,由于不存在。不过,在这部经里,所指的其实是“处一切”。
Idaṃ sabbasabbaṃ nāma. ‘‘Sabbaṃ vo, bhikkhave, desessāmi, taṃ suṇāthā’’ti (saṃ. ni. 4.24) idaṃ āyatanasabbaṃ nāma. ‘‘Sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desessāmī’’ti (ma. ni. 1.1) idaṃ sakkāyasabbaṃ nāma. ‘‘Sabbadhammesu vā pana paṭhamasamannāhāro uppajjati cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanodhātū’’ti idaṃ padesasabbaṃ nāma. Iti pañcārammaṇamattaṃ padesasabbaṃ. Tebhūmakadhammā sakkāyasabbaṃ. Catubhūmakadhammā āyatanasabbaṃ. Yaṃkiñci neyyaṃ sabbasabbaṃ. Padesasabbaṃ sakkāyasabbaṃ na pāpuṇāti, sakkāyasabbaṃ āyatanasabbaṃ na pāpuṇāti, āyatanasabbaṃ sabbasabbaṃ na pāpuṇāti. Kasmā? Sabbaññutaññāṇassa ayaṃ nāma dhammo ārammaṇaṃ na hotīti natthitāya. Imasmiṃ pana sutte āyatanasabbaṃ adhippetaṃ.
“拒绝”就是拒绝、否定之后。“只是以言语为谈论对象”的意思是:仅仅停留在言语所能表达的范围之内。然而,如果超越这十二处,他就无法指出“另有一个具有真实自性的法,名叫某某”。如果被问到“所谓其他的一切是什么呢”,他被这样问时,也无法用“就是这个”这样的话来说明。就会陷入苦恼,也就是会遭受痛苦。“比丘们,正如那是在自己能力范围之外”这里,“那”只是一个语气助词。“正如”是表示原因的词,意思是:因为是在自己能力范围之外被问到的。众生在自己能力范围之外行事,只会带来苦恼。比如用头顶起像尖顶屋那么大的石头在深水里渡水,这是能力范围之外的事;同样,想把日月拉下来、拽下来,也是能力范围之外的事。在这种超出能力范围的事情上努力,只会陷入苦恼。同样地,在这个超出他能力范围的领域里,他也只会陷入苦恼,这就是这段话的意涵。
Paccakkhāyāti paṭikkhipitvā. Vācāvatthukamevassāti, vācāya vattabbavatthumattakameva bhaveyya. Imāni pana dvādasāyatanāni atikkamitvā ayaṃ nāma añño sabhāvadhammo atthīti dassetuṃ na sakkuṇeyya. Puṭṭho ca na sampāyeyyāti, ‘‘katamaṃ aññaṃ sabbaṃ nāmā’’ti? Pucchito, ‘‘idaṃ nāmā’’ti vacanena sampādetuṃ na sakkuṇeyya. Vighātaṃ āpajjeyyāti dukkhaṃ āpajjeyya. Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasminti ettha tanti nipātamattaṃ. Yathāti kāraṇavacanaṃ, yasmā avisaye puṭṭhoti attho. Avisayasmiñhi sattānaṃ vighātova hoti, kūṭāgāramattaṃ silaṃ sīsena ukkhipitvā gambhīre udake taraṇaṃ avisayo, tathā candimasūriyānaṃ ākaḍḍhitvā pātanaṃ, tasmiṃ avisaye vāyamanto vighātameva āpajjati, evaṃ imasmimpi avisaye vighātameva āpajjeyyāti adhippāyo.
2. 《舍断经》的注释
2. Pahānasuttavaṇṇanā
2424. 在第二经中,“为了断弃一切”的意思是:为了断弃一切。“由眼触为缘而生起的感受”:指以眼触为根本缘而生起的领受、推度、确定、速行阶段的受。至于与眼识相应的受,这里根本不必再说。在耳门等以受为缘等情况下,也是同样的道理。在这里,“意”指有分心;“法”指所缘;“意识”指与转向同时生起的速行心;“意触”指与有分一同生起的触;“感受”指与转向同时生起的受和速行阶段的受。与有分相应的受,同样根本不必再说。不把转向从有分中分离出来时,“意”应看作与转向同时生起的有分心。“法”是所缘,“意识”是速行识,“意触”是与有分一同生起的触,“感受”是与速行一同生起的受。受若与转向同时生起的有分心一同生起,也是可以的。而在这里,这段开示、教导、教诫,就称为“施设”。
24. Dutiye sabbappahānāyāti sabbassa pahānāya. Cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitanti cakkhusamphassaṃ mūlapaccayaṃ katvā uppannā sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanajavanavedanā. Cakkhuviññāṇasampayuttāya pana vattabbameva natthi. Sotadvārādivedanāpaccayādīsupi eseva nayo. Ettha pana manoti bhavaṅgacittaṃ. Dhammāti ārammaṇaṃ. Manoviññāṇanti sahāvajjanakajavanaṃ. Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso. Vedayitanti sahāvajjanavedanāya javanavedanā. Bhavaṅgasampayuttāya pana vattabbameva natthi. Āvajjanaṃ bhavaṅgato amocetvā manoti sahāvajjanena bhavaṅgaṃ daṭṭhabbaṃ. Dhammāti ārammaṇaṃ. Manoviññāṇanti javanaviññāṇaṃ. Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso. Vedayitanti javanasahajātā vedanā. Sahāvajjanena bhavaṅgasahajātāpi vaṭṭatiyeva. Yā panettha desanā anusiṭṭhiāṇā, ayaṃ paṇṇatti nāmāti.
3. 证知遍知舍断经的注释
3. Abhiññāpariññāpahānasuttavaṇṇanā
25在第三经里说“为了断舍对一切的证知、遍知”:意思是证知一切、遍知一切之后,为了断舍它们。“证知、遍知之后应当断舍”:就是说应当证知、遍知之后再来断舍。剩下的内容,按照前面已经讲过的方式理解就好。
25. Tatiye sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāyāti sabbaṃ abhijānitvā parijānitvā pajahanatthāya. Abhiññā pariññā pahātabbanti abhijānitvā parijānitvā pahātabbaṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.
4. 《第一不遍知经》的注释
4. Paṭhamaaparijānanasuttavaṇṇanā
2626. 在第四经中,“不了知、不遍知、不离染、不舍断”——意思是:不了知、不遍知、不离染、不舍断。这里,“不离染”就是不使(烦恼)消失。这样一来,在这部经里就讲了三种遍知:用“了知”这个词讲的是知遍知,用“遍知”这个词讲的是审察遍知,用“离染”和“舍断”这两个词讲的是断遍知。
26. Catutthe anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahanti anabhijānanto aparijānanto avirājento appajahanto. Ettha ca avirājentoti avigacchāpento. Iti imasmiṃ sutte tissopi pariññā kathitā honti. ‘‘Abhijāna’’nti hi vacanena ñātapariññā kathitā, ‘‘parijāna’’nti vacanena tīraṇapariññā, ‘‘virājayaṃ pajaha’’nti dvīhi pahānapariññāti.
5. 第五《第二不遍知经》的注释
5. Dutiyaaparijānanasuttavaṇṇanā
2727. 在第五经中,“眼识所识知的法”这一说法,是拿前面已经提到的色法来显示的。或者说,前面取的是已经进入眼门范围的色法,而这里指的是尚未进入眼门范围的。不过,这里的定论是这样的:前面其实已经把进入范围和未进入范围的色法都取了,而这里则是指与眼识相应的三蕴。因为这三蕴和眼识一起都是被识知的,所以称为“眼识所识知的”。其余类似的语句,也应依照这个道理来理解。
27. Pañcame cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammāti heṭṭhā gahitarūpameva gahetvā dasseti. Heṭṭhā vā āpāthagataṃ gahitaṃ, idha anāpāthagataṃ. Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ – heṭṭhā āpāthagatampi anāpāthagatampi gahitameva, idha pana cakkhuviññāṇasampayuttā tayo khandhā. Te hi cakkhuviññāṇena saha viññātabbattā ‘‘cakkhuviññāṇaviññātabbā’’ti vuttā. Sesapadesupi eseva nayo.
6. 《燃烧经》的注释
6. Ādittasuttavaṇṇanā
28第六经中,“在伽耶山”:离伽耶村不远,有一个叫“伽耶”的池塘,也有一条河;还有一座名叫伽耶山的石山,形状像象的额头,能容纳一千位比丘,世尊就住在那里。因此说“在伽耶山”。“比丘们”:世尊先挑选适合他们的法教,想着“我要为他们开示这个”,于是召唤了比丘们。
28. Chaṭṭhe gayāsīseti gayāgāmassa hi avidūre gayāti ekā pokkharaṇīpi atthi nadīpi, gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇopi, yattha bhikkhusahassassapi okāso pahoti, bhagavā tattha viharati. Tena vuttaṃ ‘‘gayāsīse’’ti. Bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesi.
关于这件事,有一段循序渐进的讲述:据说在九十二劫以前,有一位名叫玛欣德的国王。他的长子名叫普萨,是圆满诸巴拉密、最后一生受生的有情,智慧成熟后,登上菩提座,证得了一切知智。国王的幼子成了那位佛的上首弟子,国师之子成了第二弟子。国王心想:“我的长子出家成了佛,幼子成了上首弟子,国师之子成了第二弟子。”于是他想着“佛是我们家的,法是我们家的,僧团也是我们家的”,便建了一座精舍,从精舍的门房一直到自家门口,道路两边都用竹墙小屋围起来,顶上挂起交织着金星星纹、缀满香花鬘与花环的天盖,下面铺上银色的沙,撒满鲜花,就沿着这条路迎请世尊前来。
Tatrāyaṃ anupubbikathā – ito kira dvānavutikappe mahindo nāma rājā ahosi. Tassa jeṭṭhaputto phusso nāma. So pūritapāramī pacchimabhavikasatto, paripākagate ñāṇe bodhimaṇḍaṃ āruyha sabbaññutaṃ paṭivijjhi . Rañño kaniṭṭhaputto tassa aggasāvako ahosi, purohitaputto dutiyasāvako. Rājā cintesi – ‘‘mayhaṃ jeṭṭhaputto nikkhamitvā buddho jāto, kaniṭṭhaputto aggasāvako, purohitaputto dutiyasāvako’’ti. So ‘‘amhākaṃyeva buddho, amhākaṃ dhammo, amhākaṃ saṅgho’’ti vihāraṃ kāretvā vihāradvārakoṭṭhakato yāva attano gharadvārā ubhato veḷubhittikuṭikāhi parikkhipitvā matthake suvaṇṇatārakakhacitasamosaritagandhadāmamālādāmavitānaṃ bandhāpetvā heṭṭhā rajatavaṇṇaṃ vālukaṃ santharitvā pupphāni vikirāpetvā tena maggena bhagavato āgamanaṃ kāresi.
导师就待在精舍里,穿上袈裟后,沿着布帘围起的通道,和比丘僧团一起前往国王的住处;吃完饭,又沿着布帘围起的通道回去。谁都没办法布施哪怕一勺饭的食物。于是城里人纷纷抱怨说:“佛陀出现在世间了,我们却没法做功德。日月为所有人带来光明,同样,诸佛出现在世间是为了利益所有人,可这位国王却把所有人行善的心意全都收归到自己那里去了。”
Satthā vihārasmiṃyeva ṭhito cīvaraṃ pārupitvā antosāṇiyāva saddhiṃ bhikkhusaṅghena rājagehaṃ āgacchati, katabhattakicco antosāṇiyāva gacchati. Koci kaṭacchubhikkhāmattampi dātuṃ na labhati. Tato nāgarā ujjhāyiṃsu, ‘‘buddho loke uppanno, na ca mayaṃ puññāni kātuṃ labhāma. Yathā hi candimasūriyā sabbesaṃ ālokaṃ karonti, evaṃ buddhā nāma sabbesaṃ hitatthāya uppajjanti, ayaṃ pana rājā sabbesaṃ puññacetanaṃ attanoyeva anto pavesetī’’ti.
国王还有另外三个儿子。城里的人们和这三个儿子聚在一起商量:“我们跟王室之间并没有什么冤仇,咱们想个办法吧。”他们就在边境一带煽动盗贼,又让人传回消息说“有几个村庄被袭击了”,然后禀报给国王。国王把儿子们叫来,说:“孩子们,我年纪大了,你们去把盗贼平定吧。”就把他们派了出去。那些被安排好的盗贼并没有四处散开,而是直接来到他们跟前。他们让盗贼住进没有人烟的村庄,然后回来禀报说“盗贼已经平定了”,向国王行礼后站在一旁。
Tassa ca rañño aññe tayo puttā atthi. Nāgarā tehi saddhiṃ ekato hutvā sammantayiṃsu, ‘‘rājakulehi saddhiṃ aṭṭo nāma natthi, ekaṃ upāyaṃ karomā’’ti. Te paccante core uṭṭhāpetvā, ‘‘katipayā gāmā pahaṭā’’ti sāsanaṃ āharāpetvā rañño ārocayiṃsu. Rājā putte pakkosāpetvā‘‘tātā, ahaṃ mahallako, gacchatha core vūpasamethā’’ti pesesi. Payuttacorā ito cito ca avippakiritvā tesaṃ santikameva āgacchiṃsu. Te anāvāse gāme vāsetvā ‘‘vūpasamitā corā’’ti āgantvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhaṃsu.
国王很高兴,说:“孩子们,我给你们一个恩惠。”他们答应了,回去和市民们商量:“国王给了我们一个恩惠,我们该要什么呢?”市民们说:“王子们,你们要象、马之类的东西并不难得到,但佛宝才难得,不是什么时候都能出世的。你们就向国王请求照顾你们兄长普萨佛这个恩惠吧。”他们说:“好,就这么办。”答应了市民们之后,他们剃了须发,沐浴涂香,来到国王面前,请求说:“大王,请把恩惠赐给我们吧。”国王问:“孩子们,你们想要什么?”他们说:“大王,我们不需要象、马之类的东西,请把照顾我们兄长普萨佛这个恩惠赐给我们。”国王说:“这个恩惠,我活着的时候没法给。”说完就捂住了两只耳朵。他们说:“大王,不是您被我们逼着才给恩惠的,是您自己高兴自愿给的。大王,难道王室说话还能有两种说法吗?”他们这样据实说道。
Rājā tuṭṭho ‘‘tātā, varaṃ vo demī’’ti āha. Te adhivāsetvā gantvā nāgarehi saddhiṃ mantayiṃsu, ‘‘raññā amhākaṃ varo dinno. Kiṃ gaṇhāmā’’ti? Ayyaputtā, tumhākaṃ hatthiassādayo na dullabhā , buddharatanaṃ pana dullabhaṃ, na sabbakālaṃ uppajjati, tumhākaṃ jeṭṭhabhātikassa phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ gaṇhathāti. Te ‘‘evaṃ karissāmā’’ti nāgarānaṃ paṭissuṇitvā katamassukammā sunhātā suvilittā rañño santikaṃ gantvā, ‘‘deva, no varaṃ dethā’’ti yāciṃsu. Kiṃ gaṇhissatha tātāti? Deva, amhākaṃ hatthiassādīhi attho natthi, jeṭṭhabhātikassa no phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ dethāti. ‘‘Ayaṃ varo na sakkā mayā jīvamānena dātu’’nti dve kaṇṇe pidahi. ‘‘Deva, na tumhe amhehi balakkārena varaṃ dāpitā, tumhehi attano ruciyā tuṭṭhehi dinno. Kiṃ, deva, rājakulassa dve kathā vaṭṭantī’’ti? Saccavāditāya bhaṇiṃsu.
国王没法推脱,就说:“孩子们,我先照顾七年七个月零七天,之后我就把他交给你们。”他们说:“太好了,大王,请给我们一个保证。”国王问:“要什么保证,孩子们?”他们说:“请保证在这段时间里您不会死,大王。”国王说:“孩子们,你们要的保证不合理,这样的保证根本给不了。众生的生命就像草尖上的露珠一样。”他们说:“大王,如果您不给保证,万一我们在这期间死了,还能做什么善事呢?”国王说:“那这样吧,孩子们,就六年。”他们说:“不行,大王。”国王又说:“那就五年、四年、三年、两年、一年。”国王说:“七个月、六个月……乃至半个月。”他们说:“不行,大王。”国王说:“那就只给七天吧。”他们说:“萨度,大王。”于是接受了七天。国王就把七年七个月零七天里该做的供养,全在七天之内做完了。
Rājā vinivattituṃ alabhanto – ‘‘tātā, satta saṃvacchare satta māse satta ca divase upaṭṭhahitvā tumhākaṃ dassāmī’’ti āha. ‘‘Sundaraṃ, deva, pāṭibhogaṃ dethā’’ti. ‘‘Kissa pāṭibhogaṃ tātā’’ti? ‘‘Ettakaṃ kālaṃ amaraṇapāṭibhogaṃ devā’’ti. ‘‘Tātā, ayuttaṃ pāṭibhogaṃ dāpetha, na sakkā evaṃ pāṭibhogaṃ dātuṃ, tiṇagge ussāvabindusadisaṃ sattānaṃ jīvita’’nti. ‘‘No ce, deva, pāṭibhogaṃ detha, mayaṃ antarā matā kiṃ kusalaṃ karissāmā’’ti? ‘‘Tena hi, tātā, cha saṃvaccharāni dethā’’ti. ‘‘Na sakkā, devā’’ti. ‘‘Tena hi pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ saṃvaccharaṃ detha’’. ‘‘Satta, cha māse detha…pe… māsaḍḍhamattaṃ dethā’’ti. ‘‘Na sakkā, devā’’ti. ‘‘Tena hi sattadivasamattaṃ dethā’’ti. ‘‘Sādhu, devāti satta divase sampaṭicchiṃsu’’. Rājā satta saṃvacchare satta māse satta divase kattabbasakkāraṃ sattasuyeva divasesu akāsi.
随后,为了送世尊去儿子们居住的地方,国王让人把一条八乌沙巴宽的大道装饰起来。在正中间,他让人用大象把一块四乌沙巴见方的地面踩平,弄得像遍作圆相一样,再铺上沙子,撒满鲜花;又让人到处摆上芭蕉树和满水罐,竖起旗帜和幡。每隔一乌沙巴,他让人挖一个池塘;在后面两侧,开设了香店、花鬘店和花店。在正中间那条四乌沙巴宽的装饰大道两旁,他让人清除了两条各二乌沙巴宽道路上的树桩和荆棘,并造了立柱灯。王子们也在各自管辖的地方,照样装饰了一条十六乌沙巴宽的大道。
Tato puttānaṃ vasanaṭṭhānaṃ satthāraṃ pesetuṃ aṭṭhausabhavitthataṃ maggaṃ alaṅkārāpesi, majjhaṭṭhāne catuusabhappamāṇaṃ padesaṃ hatthīhi maddāpetvā kasiṇamaṇḍalasadisaṃ katvā vālukāya santharāpetvā pupphābhikiṇṇamakāsi, tattha tattha kadaliyo ca puṇṇaghaṭe ca ṭhapāpetvā dhajapaṭākā ukkhipāpesi. Usabhe usabhe pokkharaṇiṃ khaṇāpesi, aparabhāge dvīsu passesu gandhamālāpupphāpaṇe pasārāpesi. Majjhaṭṭhāne catuusabhavitthārassa alaṅkatamaggassa ubhosu passesu dve dve usabhavitthāre magge khāṇukaṇṭake harāpetvā daṇḍadīpikāyo kārāpesi. Rājaputtāpi attano āṇāpavattiṭṭhāne soḷasausabhamaggaṃ tatheva alaṅkārāpesuṃ.
国王来到自己管辖的地方,走到田边,礼敬世尊后,哭着说:“孩子们啊,你们这一走,就像把我的右眼挖出来一并带走一样。既然你们把世尊带走了,就该做与诸佛相称的事。不要像嗜酒的人那样放逸度日。”他们回答:“大王,我们会明白的。”便带着世尊离去,建好精舍献给世尊,在那里照料世尊,有时坐在长老的座位上,有时坐在中间的座位上,有时坐在僧团新人的座位上。他们三人对布施的考量完全一样。临近雨安居时,他们心想:“怎样才能领会世尊的心意呢?”接着他们想到:“诸佛尊重的是法,不是看重物质供养。如果我们安住在戒上,就能领会世尊的心意。”于是叫来负责布施事务的人,说:“孩子们,就照这个样子准备粥、饭、嚼食等,继续行布施吧。”这样,他们就放下了筹办布施事务的牵绊。
Rājā attano āṇāpavattiṭṭhānassa kedārasīmaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā paridevamāno, ‘‘tātā, mayhaṃ dakkhiṇakkhiṃ uppāṭetvā gaṇhantā viya gacchatha, evaṃ gaṇhitvā gatā pana buddhānaṃ anucchavikaṃ kareyyātha. Mā surāsoṇḍā viya pamattā vicaritthā’’ti āha. Te ‘‘jānissāma mayaṃ, devā’’ti satthāraṃ gahetvā gatā, vihāraṃ kāretvā satthu niyyātetvā tattha satthāraṃ paṭijaggantā kālena therāsane, kālena majjhimāsane, kālena saṅghanavakāsane tiṭṭhanti. Dānaṃ upaparikkhamānānaṃ tiṇṇampi janānaṃ ekasadisameva ahosi. Te upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya cintayiṃsu – ‘‘kathaṃ nu kho satthu ajjhāsayaṃ gaṇheyyāmā’’ti? Atha nesaṃ etadahosi – ‘‘buddhā nāma dhammagaruno, na āmisagaruno, sīle patiṭṭhamānā mayaṃ satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ sakkhissāmā’’ti dānasaṃvidhāyake manusse pakkosāpetvā, ‘‘tātā, imināva nīhārena yāgubhattakhādanīyādīni sampādentā dānaṃ pavattethā’’ti vatvā dānasaṃvidahanapalibodhaṃ chindiṃsu.
于是,他们的长兄带着五百个男人,安住在十戒上,披着两件袈裟,使用允许的水,在那里住了下来。老二带着三百人,老三带着二百人,也同样这样做。他们一辈子都侍奉导师。导师就在他们身边般涅槃了。
Atha nesaṃ jeṭṭhabhātā pañcasate purise ādāya dasasu sīlesu patiṭṭhāya dve kāsāyāni acchādetvā kappiyaṃ udakaṃ paribhuñjamāno vāsaṃ kappesi. Majjhimo tīhi, kaniṭṭho dvīhi purisasatehi saddhiṃ tatheva paṭipajji. Te yāvajīvaṃ satthāraṃ upaṭṭhahiṃsu. Satthā tesaṃyeva santike parinibbāyi.
他们命终之后,从那时起,在九十二劫里,从人界到天界、从天界到人界不断流转。到了我们导师住世的时代,他们从天界命终,投生到人界。他们当中那位负责布施事务的大臣,投生为鸯伽摩揭陀国的频婆娑罗王。他们自己则出生在那位国王境内一个婆罗门大富豪家里。长兄依旧生为长兄,中弟和幼弟也依旧按中、幼的次序出生。他们前世的那些随从眷属,也照样生为他们的随从眷属。这三人长大后,带着那一千个人离家出走,出家成为苦行者,就住在优楼频螺河边。鸯伽摩揭陀的居民每个月都给他们送去盛大的供养和敬意。
Tepi kālaṃ katvā tato paṭṭhāya dvānavutikappe manussalokato devalokaṃ, devalokato ca manussalokaṃ saṃsarantā amhākaṃ satthukāle devalokā cavitvā manussaloke nibbattiṃsu. Tesaṃ dānagge byāvaṭo mahāamacco aṅgamagadhānaṃ rājā bimbisāro hutvā nibbatti. Te tasseva rañño raṭṭhe brāhmaṇamahāsālakule nibbattiṃsu. Jeṭṭhabhātā jeṭṭhova jāto, majjhimakaniṭṭhā majjhimakaniṭṭhāyeva. Yepi tesaṃ parivāramanussā, te parivāramanussāva jātā. Te vuddhimanvāya tayopi janā taṃ purisasahassaṃ ādāya nikkhamitvā tāpasā hutvā uruvelāyaṃ nadītīreyeva vasiṃsu. Aṅgamagadhavāsino māse māse tesaṃ mahāsakkāraṃ abhiharanti.
那时,我们的菩萨已经出家,依次证得了一切知智,转动了殊胜的法轮。他调伏了亚萨等善男子之后,派遣六十位阿拉汉到各方去说法,自己则拿着衣钵,心想:“我要去调伏那三位结发兄弟。”于是前往优楼频螺,用几百种神通变化破除他们的邪见,让他们出家。然后,他带着那一千位持神通所成衣钵的沙门,前往伽耶山,在他们的围绕中坐下,心里思量:“对他们来说,什么样的法谈才合适呢?”他断定:“这些人早晚都在侍奉火。我要为他们说法,以十二处被点燃、正在燃烧为比喻而宣说,这样他们就能证得阿拉汉果。”于是,为了这样为他们说法,他宣说了这部《燃烧法门》。因此说“对诸比丘说”,意思就是:他选定了适合他们的法谈,为了宣说那个法,而对他们说。其中,“燃烧的”是指被点燃的、正在炽燃的。其余部分按照前面所说的方式理解。这样,在这部经中解说了苦相。
Atha amhākaṃ bodhisatto katābhinikkhamano anupubbena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko yasādayo kulaputte vinetvā saṭṭhi arahante dhammadesanatthāya disāsu uyyojetvā sayaṃ pattacīvaramādāya – ‘‘te tayo jaṭilabhātike damessāmī’’ti uruvelaṃ gantvā anekehi pāṭihāriyasatehi tesaṃ diṭṭhiṃ bhinditvā te pabbājesi. So taṃ iddhimayapattacīvaradharaṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā tehi parivārito nisīditvā, – ‘‘katarā nu kho etesaṃ dhammakathā sappāyā’’ti cintento, ‘‘ime sāyaṃpātaṃ aggiṃ paricaranti. Imesaṃ dvādasāyatanāni ādittāni sampajjalitāni viya katvā desessāmi, evaṃ ime arahattaṃ pāpuṇituṃ sakkhissantī’’ti sanniṭṭhānamakāsi. Atha nesaṃ tathā dhammaṃ desetuṃ imaṃ ādittapariyāyaṃ abhāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesī’’ti. Tattha ādittanti padittaṃ sampajjalitaṃ. Sesaṃ vuttanayameva. Iti imasmiṃ sutte dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ.
7. 《被逼恼经》的注释。
7. Addhabhūtasuttavaṇṇanā
2929. 在第七经中,“已变成被征服的状态”是指被压制、被笼罩,意思就是被逼迫、被折磨。在这部经里,同样讲的是苦的特征。
29. Sattame addhabhūtanti adhibhūtaṃ ajjhotthaṭaṃ, upaddutanti attho. Imasmimpi sutte dukkhalakkhaṇameva kathitaṃ.
8. 《适合根除经》的注释。
8. Samugghātasāruppasuttavaṇṇanā
30第三十节。“适合断除一切‘认为’”,意思是适合把一切由渴爱、慢、邪见所生的“认为”彻底断除。“在此”,指在这个教法之中。“不认为眼”,就是不认为眼是我,或是我所有的,或是他人,或是他人所有的。“不认为在眼中”,就是不认为:我在眼中,我有什么东西系缚在眼中,他人 在眼中,或他人有什么东西系缚在眼中。“不从眼认为”,也不认为:我从眼而出,我有什么东西系缚从眼而出,他人从眼而出,或他人有什么东西系缚从眼而出。意思是,对由渴爱、慢、邪见所生的“认为”,连一种也不让它生起。“不认为眼是我的”,就是不认为“我的眼”,也就是不让执为“我所”的渴爱之“认为”生起。其余内容显而易见。在这部经中,讲了能导向阿拉汉果的观,即在四十四个处所令证达阿拉汉果。
30. Aṭṭhame sabbamaññitasamugghātasāruppanti sabbesaṃ taṇhāmānadiṭṭhimaññitānaṃ samugghātāya anucchavikaṃ. Idhāti imasmiṃ sāsane. Cakkhuṃ na maññatīti cakkhuṃ ahanti vā mamanti vā paroti vā parassāti vā na maññati. Cakkhusmiṃ na maññatīti ahaṃ cakkhusmiṃ, mama kiñcanapalibodho cakkhusmiṃ paro cakkhusmiṃ, parassa kiñcanapalibodho cakkhusminti na maññati. Cakkhuto na maññatīti ahaṃ cakkhuto niggato, mama kiñcanapalibodho cakkhuto niggato, paro cakkhuto niggato, parassa kiñcanapalibodho cakkhuto niggatoti evampi na maññati, taṇhāmānadiṭṭhimaññanānaṃ ekampi na uppādetīti attho. Cakkhuṃ meti na maññatīti mama cakkhūti na maññati, mamattabhūtaṃ taṇhāmaññanaṃ na uppādetīti attho. Sesaṃ uttānamevāti. Imasmiṃ sutte catucattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā.
9. 第一根除适宜经的注释。
9. Paṭhamasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā
3131. 在第九经中,“适合断除”是指对断除有帮助。“由此,它成为异样”是指:由于那个,它以另一种方式存在。“具有变异性、执着于有的世间,只欣喜于有”是指:这个世间,因为走向变异、经历改变而具有变异性,却仍然对种种有执着、黏着、纠缠、被障碍,只对有感到欣喜。“诸比丘,凡所有的蕴、界、处”是指:比丘们,所有这些蕴、界、处,就是蕴界处。“连那个也不认为”是把前面已经提到的内容总括起来,再次说明:一切都不认为。在这部经中,以在四十八个地方导向阿拉汉果而解说了观。
31. Navame samugghātasappāyāti samugghātassa upakārabhūtā. Tato taṃ hoti aññathāti tato taṃ aññenākārena hoti. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavamevābhinandatīti aññathābhāvaṃ vipariṇāmaṃ upagamanena aññathābhāvī hutvāpi bhavesu satto laggo lagito palibuddho ayaṃ loko bhavaṃyeva abhinandati. Yāvatā, bhikkhave, khandhadhātuāyatananti, bhikkhave, yattakaṃ idaṃ khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni cāti khandhadhātuāyatanaṃ. Tampi na maññatīti sabbampi na maññatīti heṭṭhā gahitameva saṃkaḍḍhitvā puna dasseti. Imasmiṃ sutte aṭṭhacattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā.
10. 第十经——第二《适合断除经》的注释。
10. Dutiyasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā
32第三十二(经)。在第十经里,通过“这是我的”等三句一组、三句一组的表述,指出了对渴爱、慢、见的执取,然后按三转的方式作了开示。不过,如果把这三部经依次合起来看,就说明了连同观在内的四种道。
32. Dasame etaṃ mamātiādīhi tīhi tīhi padehi taṇhāmānadiṭṭhigāhe dassetvā tiparivaṭṭanayena desanā katā. Paṭipāṭiyā pana tīsupi imesu suttesu saha vipassanāya cattāropi maggā kathitāti.