礼敬世尊之后,我要简要地讲说根本学处。
新学比丘应当依根本语来修学。
Natvā nāthaṃ pavakkhāmi, mūlasikkhaṃ samāsato; Bhikkhunā navakenādo, mūlabhāsāya sikkhituṃ.
波罗夷解释
1. Pārājikaniddeso
比丘若将生殖器纳入三道,便从比丘戒中退失。
即使是在进入、停留、取出的时候也照样享用。
Saṃ nimittaṃ pavesanto, bhikkhu maggattaye cuto; Pavesanaṭṭhituddhāra-paviṭṭhe cepi sādiyaṃ.
以盗心拿取别人没给的人间财物,
在二十五种取物方式中,如果取了重物,该比丘即成退失比丘戒身份(即犯波罗夷)。
Adinnaṃ mānusaṃ bhaṇḍaṃ, theyyāyekena ādiyaṃ; Pañcavīsāvahāresu, garukaṃ ce cuto bhave.
拿取时、拿走时,或改换威仪取时;
以这种方式破坏处所,或使其离开,就是波罗夷。
Ādiyanto harantova-harantopiriyāpathaṃ; Vikopento tathā ṭhānā, cāventopi parājiko.
在这里,对于许多种物品,以及五种物品,则是依据、按照。
有智慧的人应当知道,取物共有十种。
Tattha nānekabhaṇḍānaṃ, pañcakānaṃ vasā pana; Avahārā dasañceti, viññātabbā vibhāvinā.
亲手取、命令他人取,以及舍弃和使人达成目的;
舍弃负担,以及这亲手做的五法。
Sāhatthāṇattiko ceva, nissaggo cātthasādhako; Dhuranikkhepanañceva, idaṃ sāhatthapañcakaṃ.
还有先前共同所作的业,以及约定好去取东西这件事;
约定暗语、标记,以及前方便等五法。
Pubbasahappayogo ca, saṃvidhāharaṇampi ca; Saṅketakammaṃ nimittaṃ, pubbappayogapañcakaṃ.
偷盗、强取、谋划、隐匿、诈欺等
这五种不与取,智者应当了知。
Theyyāpasayhaparikappa-ppaṭicchannakusādikā; Avahārā ime pañca, viññātabbā vibhāvinā.
明明知道是活人的性命,却怀着杀害的心。
谁夺走生命,谁就在教法中败落。
Manussapāṇaṃ pāṇoti, jānaṃ vadhakacetasā; Jīvitā yo viyojeti, sāsanā so parājito.
心中并不存在禅那等种种差别,
除了增上慢之外,也不接受别的说法。
如果比丘对人道出生的人说,
在了知的那一刻,他就成了犯波罗夷的人。
Jhānādibhedaṃ hadaye asantaṃ, Aññapadesañca vinādhimānaṃ; Manussajātissa vadeyya bhikkhu, Ñātakkhaṇe tena parājiko bhaveti.
2. 重罪的说明
2. Garukāpattiniddeso
以想要令(精液)排出的心,努力去使它排出;
除了在梦里,沙门出精则触犯重罪。
Mocetukāmacittena, upakkamma vimocayaṃ; Sukkamaññatra supinā, samaṇo garukaṃ phuse.
带着身触的贪染,去触摸女人;
对女人生起女人想而上前接触,沙门就犯了重罪。
Kāyasaṃsaggarāgena , manussitthiṃ parāmasaṃ; Itthisaññī upakkamma, samaṇo garukaṃ phuse.
因为贪恋粗恶语的滋味,而接近淫欲之道;
以淫欲语挑逗女人,令其听闻而犯重罪。
Duṭṭhullavācassādena, maggaṃ vārabbha methunaṃ; Obhāsanto manussitthiṃ, suṇamānaṃ garuṃ phuse.
夸赞了一番,为了满足自己的情欲而侍奉行淫。
为了淫欲的贪心,向女人乞求,触碰了重罪。
Vaṇṇaṃ vatvāttanokāma-pāricariyāya methunaṃ; Itthiṃ methunarāgena, yācamāno garuṃ phuse.
接受了口信之后,无论是男子的还是女子的;
审察之后,沙门若为男女双方传递情书或口信,即犯重罪。
Sandesaṃ paṭiggaṇhitvā, purisassitthiyāpi vā; Vīmaṃsitvā haraṃpaccā, samaṇo garukaṃ phuse.
想让他退失而举罪,用的是毫无根据的极重罪名;
沙门想让人退失而举罪,或教唆他人举罪,以敬重之心去接触正在听闻的人。
Cāvetukāmo codento, amūlantimavatthunā; Codāpayaṃ vā samaṇo, suṇamānaṃ garuṃ phuse.
只凭一点点相似之处,就拿毫无根据的严重罪名来指控。
想让他退堕而举罪,就去触犯那位正在接受指控的人。
Lesamattaṃ upādāya, amūlantimavatthunā; Cāvetukāmo codento, suṇamānaṃ garuṃ phuseti.
3. 舍堕品解说
3. Nissaggiyaniddeso
作了分别和决意之后,就接受(施主)定时供养的衣。
过了十天,他这就可能构成舍堕。
Vikappanamadhiṭṭhāna-makatvā kālacīvaraṃ; Dasāhamatimāpeti, tassa nissaggiyaṃ siyā.
除了得到僧团认可的情况以外,已经决意接受的三衣;
超过一天才放置,且没有适当的时机因缘,就犯舍堕。
Bhikkhusammutiyāññatra, ticīvaramadhiṭṭhitaṃ; Ekāhamatimāpeti, nissaggi samayaṃ vinā.
非亲属比丘尼的旧衣,
可能让人拿去洗、拿去染、拿去捶打。
Aññātikā bhikkhuniyā, purāṇacīvaraṃ pana; Dhovāpeti rajāpeti, ākoṭāpeti taṃ siyā.
从非亲属比丘尼手中,任何等价报酬;
没给就接受衣布,这被说是舍堕。
Aññātikā bhikkhuniyā, hatthato kiñci mūlakaṃ; Adatvā cīvarādāne, nissaggiyamudīritaṃ.
向没被邀请的非亲属暗示要衣布,
除了那个时间以外,这被说成是舍堕。
Appavāritamaññātiṃ, viññāpentassa cīvaraṃ; Aññatra samayā tassa, nissaggiyamudīritaṃ.
银或金,或者摩沙迦钱或迦利沙槃钱;
或者自己拿,或者让别人拿,或者同意接受,就犯舍堕。
Rajataṃ jātarūpaṃ vā, māsakaṃ vā kahāpaṇaṃ; Gaṇheyya vā gaṇhāpeyya, nissaggi sādiyeyya vā.
把银钱等四类舍堕物拿来交换。
把如法的物品用如法的物品来替换,除了同法者以外。
Parivatteyya nissaggi, rajatādi catubbidhaṃ; Kappiyaṃ kappiyenāpi, ṭhapetvā sahadhammike.
没有做分别和决意,也没有合乎规定尺寸的衣布。
超过十天,钵就属于舍堕。
Vikappanamadhiṭṭhāna-makatvāna pamāṇikaṃ; Dasāhamatimāpeti, pattaṃ nissaggiyaṃ siyā.
钵还没有五道缀补,就又想再要一个别的钵;
乞求新钵,对他就构成舍堕。
Pañcabandhanato ūna-patte sati paraṃ pana; Viññāpeti navaṃ pattaṃ, tassa nissaggiyaṃ siyā.
接受了之后吃下去,还有酥油之类的东西。
超过七天再存放,就属于舍堕。
Paṭiggahetvā bhuñjanto, sappitelādikaṃ pana; Sattāhamatimāpeti, tassa nissaggiyaṃ siyā.
把衣布施给比丘之后,又把它抢回来;
把它当作自己的衣想而舍堕,或者让人夺回去也一样。
Bhikkhussa cīvaraṃ datvā, acchindantassa taṃ puna; Sakasaññāya nissaggi, acchindāpayatopi vā.
没有先受邀约,就向非亲属乞求布料来做袈裟;
让织工织作,若未经亲属邀请,就犯舍堕。
Appavāritamaññātiṃ , suttaṃ yāciya cīvaraṃ; Vāyāpentassa nissaggi, vinā ñātippavārite.
比丘明明知道利养已经归属僧团,
把它转给自己,那就成了舍堕。
Jānanto bhikkhu saṅghassa, lābhaṃ pariṇataṃ pana; Attano pariṇāmeti, tassa nissaggiyaṃ siyāti.
4. 波逸提释义
4. Pācittiyaniddeso
明知而说妄语,被说为波逸提。
轻慢比丘,以及挑拨离间,也一样。
Sampajānamusāvāde, pācittiyamudīritaṃ; Bhikkhuñca omasantassa, pesuññaharaṇepi ca.
除了比丘和比丘尼以外,其他人就算把三藏一起诵了……
诵句法的人,被说为波逸提罪。
Ṭhapetvā bhikkhuniṃ bhikkhuṃ, aññena piṭakattayaṃ; Padasodhammaṃ bhaṇantassa, pācittiyamudīritaṃ.
还没受具足戒就一起睡,超过两夜;
与未受具戒者同宿,犯波逸提;到第四夜,同样犯波逸提。
Anupasampanneneva, sayitvāna tirattiyaṃ; Pācitti sahaseyyāya, catutthatthaṅgate puna.
与女人同住哪怕只有一夜,或者为她安排卧处;
若无智者在场,说法超过六句。
Itthiyā ekarattampi, seyyaṃ kappayatopi vā; Desentassa vinā viññuṃ, dhammañca chappaduttariṃ.
比丘的粗恶罪,没有经过僧团认可;
对不是比丘的人说,就犯波逸提。
Duṭṭhullaṃ bhikkhuno vajjaṃ, bhikkhusammutiyā vinā; Abhikkhuno vadantassa, pācittiyamudīritaṃ.
自己挖,或者叫别人挖,把地弄成不合戒律的样子;
破坏草木丛生的生物聚落,就犯波逸提。
Khaṇeyya vā khaṇāpeyya, pathaviñca akappiyaṃ; Bhūtagāmaṃ vikopeyya, tassa pācittiyaṃ siyā.
在露天的地方,把床、座具等铺好,做敷设等事情;
没有事先请问等,就离开僧团的(卧具),犯波逸提。
Ajjhokāse tu mañcādiṃ, katvā santharaṇādikaṃ; Saṅghikaṃ yāti pācitti, akatvāpucchanādikaṃ.
在僧团住所里铺好卧具、坐垫等之后,
没问过主人就离去等,他同样犯波逸提。
Saṅghikāvasathe seyyaṃ, katvā santharaṇādikaṃ; Akatvāpucchanādiṃ yo, yāti pācitti tassapi.
明知水里有活物还拿来用,犯波逸提。
对非亲里的比丘尼,除了交换之外。
Jānaṃ sappāṇakaṃ toyaṃ, pācitti paribhuñjato; Aññātikā bhikkhuniyā, ṭhapetvā pārivattakaṃ.
把衣布施出去,犯波逸提;让人缝制衣,也犯波逸提。
没做余食法就已食足拒绝而吃的人。
Cīvaraṃ deti pācitti, cīvaraṃ sibbatopi ca; Atirittaṃ akāretvā, pavāretvāna bhuñjato.
想找比丘麻烦的人,就强行向已食足拒绝受食的比丘劝食。
如果吃的是没有剩下的食物,就说犯波逸提。
Bhikkhuṃ āsādanāpekkho, pavāreti pavāritaṃ; Anatirittena bhutte tu, pācittiyamudīritaṃ.
吃储存起来的食物,在非时吃时药,
无病而吃精美食物的人,每吃一口都犯波逸提。
Sannidhibhojanaṃ bhuñje, vikāle yāvakālikaṃ; Bhuñjato vāpi pācitti, agilāno paṇītakaṃ.
先索求之后再吃,酥油饭之类的食物也一样。
吃未经接受的食物,除非有齿木和水。
Viññāpetvāna bhuñjeyya, sappibhattādikampi ca; Appaṭiggahitaṃ bhuñje, dantakaṭṭhodakaṃ vinā.
亲手把任何能吃的东西布施给外道。
或者,在隐密处与女人坐在一起。
Titthiyassa dade kiñci, bhuñjitabbaṃ sahatthato; Nisajjaṃ vāraho kappe, mātugāmena cekato.
饮酒和喝果酒,也宣说为波逸提。
用手指戳弄别人,以及在嬉戏打闹中,也会被举出(罪)。
Surāmerayapānepi, pācittiyamudīritaṃ; Aṅgulipatodake cāpi, hasadhammepi codake.
即使是不恭敬,也犯波逸提;恐吓比丘也一样。
用恐怖的话吓唬人,或者做出恐怖的样子。
Anādarepi pācitti, bhikkhuṃ bhīsayatopi vā; Bhayānakaṃ kathaṃ katvā, dassetvā vā bhayānakaṃ.
除了有病因缘之外,没病的人如果生火;
就算让人点火,也犯波逸提。
Ṭhapetvā paccayaṃ kiñci, agilāno jaleyya vā; Jotiṃ jalāpayeyyāpi, tassa pācittiyaṃ siyā.
未取劫贝点(标记)之后,受用新衣的人;
对比丘来说,若怀着想逗人发笑的心态,在衣服等物品上犯波逸提。
Kappabindumanādāya, navacīvarabhogino; Hasāpekkhassa pācitti, bhikkhuno cīvarādikaṃ.
拿走并藏起来的人,或者又让别人去藏的人;
明知故犯地杀害众生,哪怕那是畜生也一样。
Apanetvā nidhentassa, nidhāpentassa vā pana; Jānaṃ pāṇaṃ mārentassa, tiracchānagatampi ca.
想掩盖粗恶罪而加以掩盖,对比丘也是如此;
即使到了村落之间,也会与安排好的女人一起。
Chādetukāmo chādeti, duṭṭhullaṃ bhikkhunopi ca; Gāmantaragatassāpi, saṃvidhāyitthiyā saha.
有人举手作势打比丘,
或者自己呵责,或者让别人呵责,即使是以无罪为根据。
Bhikkhuṃ paharato vāpi, talasattikamuggire; Codeti vā codāpeti, garukāmūlakenapi.
就算是在因为后悔而心生不安的时候,为了争吵而去偷听;
为了听那些已经起了争执的人说话,就会犯波逸提。
Kukkuccuppādane cāpi, bhaṇḍanatthāyupassutiṃ; Sotuṃ bhaṇḍanajātānaṃ, yāti pācittiyaṃ siyā.
而把僧团的利养回向给别人的话,
如果有人把它转给另一个人,
没有先问一声,就对那位在场的比丘……
在非时入村,就犯波逸提。
Saṅghassa lābhaṃ pariṇāmitaṃ tu, Nāmeti yo taṃ parapuggalassa; Pucchaṃ akatvāpi ca santabhikkhuṃ, Pācitti gāmassa gate vikāleti.
如果有主权者把僧团的重物送给别人,
偷盗的波罗夷等罪,以及轻重罪,都按实际情况来判定。
Saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ yo, deti aññassa issaro; Thullaccayaṃ yathāvatthuṃ, theyyā pārājikādipi.
用草等做成的衣服,毛毯,以及毛发织成的衣物;
不按时节地持用猫头鹰羽衣和鹿皮条衣,
Kusādimayacīrāni, kambalaṃ kesavālajaṃ; Samayaṃ vinā dhārayato, lūkapakkhājinakkhipaṃ.
对做刀疗、灌肠术以及自割生殖器的人,
食用人肉等食物时,是重罪。
Satthakamme vatthikamme, saṃ nimittañca chindato; Thullaccayaṃ manussānaṃ, maṃsādibhojanepi vā.
芭蕉树皮做的、贝壳做的布,以及整块全蓝色的毛布;
受持一切黄色等物的人,犯恶作罪。
Kadalerakakkadussāni , potthakaṃ sabbanīlakaṃ; Sabbapītādikañcāpi, dhārayantassa dukkaṭaṃ.
象、马、蛇、狗、狮、虎、豹、熊,
还有鬣狗肉之类的肉,以及专门为他准备的肉。
Hatthissuragasoṇānaṃ, sīhabyagghacchadīpinaṃ; Taracchassa ca maṃsādiṃ, uddissakatakampi ca.
没问过就吃肉,可能会犯恶作罪;
已经越过次第,径直朝水边等处去了。
Anāpucchitamaṃsañca, bhuñjato dukkaṭaṃ siyā; Yātānupubbaṃ hitvāna, dakatitthādikaṃ vaje.
仓促地分开之后,不管是进入还是出去。
大小便的地方,除非先咳嗽出声,否则不要进去。
Sahasā vubbhajitvāna, pavise nikkhameyya vā; Vaccapassāvakuṭikaṃ, vinā ukkāsikaṃ vise.
一边哼哼一边大便,还嚼着齿木。
大小便时,不可到便槽外面去解决。
Nitthunanto kare vaccaṃ, dantakaṭṭhañca khādayaṃ; Vaccapassāvadoṇīnaṃ, bahi vaccādikaṃ kare.
用粗糙之物刮擦,把木块扔进小坑里;
被粪污秽的东西不该洗,脏污的东西不该弄干净。
Kharena cāvalekheyya, kaṭṭhaṃ pāteyya kūpake; Ūhatañca na dhoveyya, uklāpañca na sodhaye.
正在做水事的人,做完后发出“capucapū”的声音;
即使长老没有请求,诵巴帝摩卡也犯恶作。
Dakakiccaṃ karontassa, katvā ‘‘capucapū’’ti ca; Anajjhiṭṭhova therena, pātimokkhampi uddise.
在没有请示的情况下,不论是讲说问题还是解答问题,
读诵、点灯和熄灯时,
Anāpucchāya pañhassa, kathane vissajjanepi ca; Sajjhāyakaraṇe dīpa-jālane vijjhāpanepi ca.
窗户的窗扇,该打开就打开,该关上就关上;
裸身修行者会做礼拜等事,也会行走、进食等等。
Vātapānakavāṭāni, vivareyya thakeyya vā; Vandanādiṃ kare naggo, gamanaṃ bhojanādikaṃ.
做预备时,应让人去做,但若无三重遮蔽;
洗澡时摩擦身体,可以在墙上、柱子上或树上。
Parikammaṃ kare kāre, tipaṭicchannakaṃ vinā; Kāyaṃ nahāyaṃ ghaṃseyya, kuṭṭe thambhe tarumhi vā.
用鸠楼频陀迦磨身块,互相从身体……
没病的人穿着鞋,可以在外面的园林里走动。
Kuruvindakasuttena, aññamaññassa kāyato; Agilāno bahārāme, careyya saupāhano.
谁要是穿着鞋子,还有一切青色之类的东西;
贪染于女人的相,或者贪染于施食女的脸。
Upāhanaṃ yo dhāreti, sabbanīlādikampi ca; Nimittaṃ itthiyā ratto, mukhaṃ vā bhikkhadāyiyā.
对别人起嫌弃想,或者看他人的钵、看自己的脸;
在镜子等物中看见,或在高座、大座上。
Ujjhānasaññī aññassa, pattaṃ vā attano mukhaṃ; Ādāsādimhi passeyya, uccāsanamahāsane.
向正在坐着等的人(礼敬)的时候,以及在礼敬时,都犯恶作。
被举罪者、未受具足戒者、不同住者等。
Nisajjādiṃ karontassa, dukkaṭaṃ vandanepi ca; Ukkhittānupasampanna-nānāsaṃvāsakādinaṃ.
跟黄门女在一起,或者跟二根者在一起;
坐在长座位上,或者坐在非长座位上。
Ekato paṇḍakitthīhi, ubhatobyañjanena vā; Dīghāsane nisīdeyya, adīghe āsane pana.
不与同坐者共用床座,或卧于床、椅;
为了摄受家族而布施,也布施果实、花朵等物。
Asamānāsanikena, mañcapīṭhe sayeyya vā; Kulasaṅgahatthaṃ dadato, phalapupphādikampi ca.
自己制作或让人制作结等,以及胜者所禁止的资具;
不熟练的人会去享用,或者不依赖而住。
Ganthimādiṃ kare kāre, jinavāritapaccaye; Paribhuñjeyya abyatto, anissāya vaseyya vā.
对于已获允许给另一个人的药,不应制作或告知。
犯了戒的比丘,仍举行布萨或自恣。
Anuññātehi aññassa, bhesajjaṃ vā kare vade; Kare sāpattiko bhikkhu, uposathappavāraṇaṃ.
在门闩之类的地方,装上可转动的门闩;
关好门后,没有交往,或者白天睡觉。
Dvārabandhādike ṭhāne, parivattakavāṭakaṃ; Apidhāya vinābhogaṃ, niyogaṃ vā saye divā.
谷物、女人、形相、珍宝,武器、女人、装饰品;
乐器、树上的果实,以及新谷等,若去触摸。
Dhaññitthirūparatanaṃ, āvudhitthipasādhanaṃ; Tūriyabhaṇḍaṃ phalaṃ rukkhe, pubbaṇṇādiñca āmase.
用掺了芝麻的水和油,或者用像蛇兜一样的巴掌;
在毛发落入的容器里,也在食物里。
Sasitthodakatelehi, phaṇahatthaphaṇehi vā; Kesamosaṇṭhanekasmiṃ, bhājane bhojanepi ca.
两人同盖一床铺、同披一件衣,睡在一张床上。
不应嚼超过或不足规定尺寸的齿木。
Ekattharaṇapāvuraṇā, sayeyyuṃ dvekamañcake; Dantakaṭṭhañca khādeyya, adhikūnaṃ pamāṇato.
自己去做或让别人去做,跳舞、唱歌和奏乐;
看见歌舞音乐、听见歌舞音乐,以及做出(观看、聆听)行为的人,都是恶作。
Yojeti vā yojāpeti, naccaṃ gītañca vāditaṃ; Dassanaṃ savanaṃ tesaṃ, karontassa ca dukkaṭaṃ.
种植稻谷等物的人,以及在外墙和墙壁上;
丢弃大小便等地方,以及留长发等行为。
Vīhādiropime cāpi, bahipākārakuṭṭake; Vaccādichaḍḍanādimhi, dīghakesādidhāraṇe.
在狭窄处打磨指甲等事、剃除体毛时;
用穿着鞋的脚踩踏已经整理好的地面。
Nakhamaṭṭhakaraṇādimhi, sambādhe lomahāraṇe; Parikammakataṃ bhūmiṃ, akkame saupāhano.
用没洗过或湿的脚碰僧团的床和椅子,
用手触摸已经做过预备处理的墙壁,犯恶作。
Adhotaallapādehi, saṅghikaṃ mañcapīṭhakaṃ; Parikammakataṃ bhittiṃ, āmasantassa dukkaṭaṃ.
就算把僧伽梨(大衣)抱膝而坐,那件袈裟还是会被不当受用。
没系腰带就进村,拉完屎才进村。
Saṅghāṭiyāpi pallatthe, dupparibhuñjeyya cīvaraṃ; Akāyabandhano gāmaṃ, vaje katvāna vaccakaṃ.
水存在时不该漱口,也不该拿不合适的东西。
在说法、告白等场合,以及同类罪中。
Nācameyya dake sante, samādeyya akappiye; Desanārocanādimhi, sabhāgāpattiyāpi ca.
不该在争论中住雨安居,应以清净心应答。
雨安居住满之后要离开时,因为没有得到允许就擅自行动。
Na vase vassaṃ visaṃvāde, suddhacitte paṭissavaṃ; Vassaṃ vasitvā gamane, ananuññātakiccato.
无危难时,攀树超过一人高;
没有滤水器就远行,向乞求的人不应不给。
Vināpadaṃ tarussuddhaṃ, porisamhābhirūhaṇe; Aparissāvanoddhānaṃ, vaje taṃ yācato na de.
或者为了杀害自己,而叫人制作女人形像等;
舍弃了花鬘等装饰的形象,自己亲手制作本生故事等图像。
Attano ghātane itthi-rūpādiṃ kārayeyya vā; Hitvā mālādikaṃ cittaṃ, jātakādiṃ sayaṃ kare.
有人正在吃饭时,应让他站起来;有人坐在食堂等地方时,
对年长者不给让座机会,就是犯恶作。
Bhuñjantamuṭṭhape tassa, sālādīsu nisīdato; Vuḍḍhānaṃ pana okāsaṃ, adatvā vāpi dukkaṭaṃ.
健壮无病者乘车等犯戒行为,针对三宝。
为了三宝而开玩笑,或者在众人中互相调笑。
Yānādimabhirūheyya, kallako ratanattayaṃ; Ārabbha vade davañña-parisāyopalālane.
把身体等部位暴露出来之后,不应该让比丘尼们看见;
他可能会自己教授或教人教授世间论,或是自己拔除白发或叫人拔除白发。
Kāyādiṃ vivaritvāna, bhikkhunīnaṃ na dassaye; Vāce lokāyataṃ palitaṃ, gaṇheyya gaṇhāpeyya vā.
不管在什么地方,只要是在进食时手里拿着钵。
或者把窗户和窗扇打开,或者把积水倒掉。
Yattha katthaci peḷāyaṃ, bhuñjato pattahatthako; Vātapānakavāṭaṃ vā, paṇāme sodakampi ca.
太热了就降温,太烫了就加水;
可以把钵放在地上,也可以放在膝上或床座上。
Uṇheyya paṭisāmeyya, atiuṇheyya vodakaṃ; Ṭhapeyya bhūmiyaṃ pattaṃ, aṅke vā mañcapīṭhake.
揉搓或擦拭时,或者把脚放在伞盖上;
把钵放在动摇不稳之物等上面,或者放在洗手水里。
Miḍḍhante paribhaṇḍante, pāde chatte ṭhapeti vā; Calakādiṃ ṭhape pattaṃ, patte vā hatthadhovane.
用钵把吃剩的饭和水倒掉时,
就算是不如法的钵,若拿来使用,也犯恶作。
Pattena nīharantassa, ucchiṭṭhamudakampi ca; Akappiyampi pattaṃ vā, paribhuñjeyya dukkaṭaṃ.
有人喊“命”时打喷嚏,这是不恭敬、不学习。
在关于齐整等学处的众学法中,可能会有恶作。
Vade ‘‘jīvā’’ti khipite, na sikkhati anādaro; Parimaṇḍalakādimhi, sekhiye dukkaṭaṃ siyā.
有人就像在仓库里被雇来做事,照看着货物,
为了母亲而隐瞒,他犯波逸提罪;
就算是为了玩乐,用种姓之类低劣的东西来辱骂,
就算是尊贵种姓者,也会被说成是恶说罪。
Yo bhaṇḍagāre payutova bhaṇḍakaṃ, Mātūna pācittiyamassa gopaye; Davāya hīnenapi jātiādinā, Vadeyya dubbhāsitamuttamampi yoti.
第六章 关于“行仪”等部分的解释
6. Vattādikaṇḍaniddeso
对戒师和老师的义务,以及对来客和出行者的义务;
对于住处等方面的义务,品行可爱的人也应当去做。
Upajjhācariyavattañca, gamikāgantukampi ca; Senāsanādivattañca, kātabbaṃ piyasīlinā.
站在伸手能碰到的地方,如果有人要拿东西,就应该用三种方式给。
想拿的人就该去拿,这里的接受有两种方式。
Hatthapāse ṭhito kiñci, gahitabbaṃ dade tidhā; Gahetukāmo gaṇheyya, dvidhāyaṃ sampaṭiggaho.
僧伽梨、上衣与下衣,同样还有下裙;
我这样决意,也同样这样舍离。
Saṅghāṭimuttarāsaṅgaṃ, tathā antaravāsakaṃ; ‘‘Etaṃ imaṃ adhiṭṭhāmi’’, tathā ‘‘paccuddharāmi’’ti.
“这是这个,这些是那些,这也是衣。”
“资具布”,同样地,“我舍离”。
‘‘Imaṃ imāni etāni, etampi cīvara’’nti vā; ‘‘Parikkhāracoḷānī’’ti, tathā ‘‘paccuddharāmi’’ti.
我认定这个,并把这个钵交还。
已经受持的衣等,应当依照规矩这样舍离。
‘‘Etaṃ imaṃ adhiṭṭhāmi, pattaṃ paccuddharāmi’’ti; Evaṃ paccuddharedhiṭṭhe, cīvarādiṃ yathāvidhi.
除了行媒之外,其余的是有心的、重的、有量的。
除了被抢夺的和已转给个人的,其余舍堕是无心犯。
Sañcarittaṃ vinā sesā, sacittā garukantimā; Acchinnaṃ pariṇataṃ hitvā, nissaggiyamacittakaṃ.
关于逐句说法,以及两种卧具,还有对女人说法;
还有两种住处,以及缝制衣服。
Padasodhammaṃ duve seyyā, itthiyā dhammadesanā; Duve senāsanānīpi, sibbanaṃ cīvarassapi.
受请食与饮酒,以及五种储藏物等;
以及不点火照明、咖巴宾度那等事,
进入村庄等行为,在波逸提罪中属于无心犯。
Pavāritaṃ surāpānaṃ, pañcasannidhiādikaṃ; Jotinujjālanañceva, kappabindumanādikaṃ; Gāmappavesanantete, pācittīsu acittakā.
在杂项中,除了指定为自己准备的肉和其他肉之外,
同盖一条铺布,同在一张床上转身。
一起吃,还有歌舞等七种事。
Pakiṇṇakesu uddissa-kataṃ hitvāññamaṃsakaṃ; Ekattharaṇapāvuraṇaṃ, ekamañce tuvaṭṭanaṃ; Ekato bhuñjanañcāpi, naccagītādisattapi.
不系腰带,手托钵像门板一样。
这一切都是无心的,而这里其余的则是有心的。
Akāyabandhanañcāpi , pattahatthakavāṭakaṃ; Acittakamidaṃ sabbaṃ, sesamettha sacittakaṃ.
以越界的心,有心与无心。
诸师也通过施设智这样宣说。
Vītikkamanacittena, sacittakamacittakaṃ; Paññattijānanenāpi, vadantācariyā tathā.
做完前行准备等事项,以及布萨和自恣。
一切都要用九种方式来说明,喜爱持戒的人应当去实践。
Pubbakaraṇādikaṃ katvā, uposathappavāraṇaṃ; Navadhā dīpitaṃ sabbaṃ, kātabbaṃ piyasīlinā.
扫帚、灯、水,还有座位。
这些被称为布萨的前行。
Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca; Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati.
欲清净、时节宣告、比丘计数与教诫,
这些被称为布萨的前行事务。
Chandapārisuddhiutukkhānaṃ , bhikkhugaṇanā ca ovādo; Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccati.
布萨日,以及所有属于羯磨的比丘,
而且也不存在同分罪。
那里也没有应当回避的人,
称为“适当”。
Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti; Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti, Pattakallanti vuccati.
111做完了前行和前期准备工作之后,我们请求在已经发露罪过、和合的比丘僧团许可下,诵出巴帝摩卡。
111. Pubbakaraṇapubbakiccāni samāpetvā desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karoma.
按清净、按决意、按诵经的纲要,共有三种。
众、个人和僧团,应当依次去做。
Pārisuddhiadhiṭṭhāna-suttuddesavasā tidhā; Gaṇapuggalasaṅghā ca, taṃ kareyyuṃ yathākkamaṃ.
十四日、十五日以及和合日,按日期来分共有三种;
依日、人及应作行相,彼等被说为九种。
Cātuddaso pannaraso, sāmaggī dinato tidhā; Dinapuggalakattabbā-kārato te naveritā.
把“三”又分成三种,这是根据人和日期的不同来区分的。
三语、二语、一语,共说为九种自恣。
Tayo tayoti katvāna, dinapuggalabhedato; Tevācīdvekavācīti, nava vuttā pavāraṇā.
从迦提迦月满月之后的那半个月开始,就是冷季,一直到颇勒窭那月满月为止。
从末半月起,到阿沙荼月满月,是热季;
从那以后,剩下的时间是雨季,共有二十四次布萨。
Kattikantimapakkhamhā, hemaṃ phaggunapuṇṇamā; Tassa antimapakkhamhā, gimhaṃ āsāḷhipuṇṇamā; Vassakālaṃ tato sesaṃ, catuvīsatuposathā.
在这其中,十四日的布萨有六种,半月的第三日和第七日布萨也是如此;
其余应当知道的有十五种,布萨有十八种。
Cātuddasā cha etesu, pakkhā tatiyasattamā; Ñeyyā pannarasā sesā, aṭṭhārasa uposathā.
117我给出欲,请替我把欲带走,请替我把欲说出来——应当这样给出欲。
117. ‘‘Chandaṃ dammi, chandaṃ me hara, chandaṃ me ārocehī’’ti chandaṃ dātabbaṃ.
118我献出清净,请为我接受清净,请为我传达清净——应当这样献出清净。
118. ‘‘Pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti pārisuddhi dātabbā.
119应该这样作自恣:“我作自恣,请把我的自恣带去,请为我宣告自恣,请为我的利益而作自恣。”
119. ‘‘Pavāraṇaṃ dammi, pavāraṇaṃ me hara, pavāraṇaṃ me ārocehi, mamatthāya pavārehī’’ti pavāraṇā dātabbā.
120发露罪的人这样说:“尊者,我犯了众多不同事由的罪,我在尊者面前发露这些罪。”接受发露的人说:“贤友,你见到这些罪了吗?”发露的人回答:“是的,尊者,我见到了。”接受发露的人又说:“贤友,今后应当防护。”发露的人应说三遍:“善哉,善哉,尊者,我当防护。”应当这样发露。
120. Āpattidesakena ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā nānāvatthukā āpattiyo āpajjiṃ, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vatvā paṭiggaṇhantena ‘‘passasi, āvuso, tā āpattiyo’’ti vutte ‘‘āma, bhante, passāmī’’ti vatvā puna paṭiggaṇhantena ‘‘āyatiṃ, āvuso, saṃvareyyāsī’’ti vutte ‘‘sādhu, suṭṭhu, bhante saṃvarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā desetabbaṃ.
121121. 发露疑惑的人应当这样说三遍:“尊者,我在种种不同事由的罪上还有疑惑,等我不再疑惑时,我就会对这些罪作处理。”然后应当发露。
121. Vematiṃ ārocentena ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulāsu nānāvatthukāsu āpattīsu vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā tā āpattiyo paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā ārocetabbaṃ.
122今天我说三遍“我决意今天的布萨是十五日或十四日”,然后这个人就应当作决意布萨。
122. ‘‘Ajja me uposatho ‘pannaraso, cātuddaso’ti vā adhiṭṭhāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā puggalena adhiṭṭhānuposatho kātabbo.
123如果是两个人,上座比丘应该说三遍:“贤友,我是清净的,请把我记作清净。”新受戒的比丘也同样要这样说。差别只在于他说的是:“尊者,请记着。”
123. Dvīsu pana therena ‘‘parisuddho ahaṃ āvuso, ‘parisuddho’ti maṃ dhārehī’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ. Navakenapi tatheva vattabbaṃ. ‘‘Bhante, dhārethā’’ti vacanaṃ viseso.
124如果是三个人,那就先提出动议:“诸位尊者,请听我说。今天是十五日布萨。如果诸位尊者觉得合适,我们就互相作清净布萨。”然后按照前面所说的次第,作清净布萨。
124. Tīsu pana ‘‘suṇantu me āyasmantā, ajjuposatho pannaraso, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapetvā paṭipāṭiyā vuttanayena pārisuddhiuposatho kātabbo.
125今天我的自恣,我决意为十四日或十五日。这样说三遍之后,应当由一个人来行自恣。
125. ‘‘Ajja me pavāraṇā ‘cātuddasī, pannarasī’ti vā adhiṭṭhāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā ekena pavāretabbaṃ.
126如果是两个人,长老应当这样说三遍:“贤友,我以所见、所闻或所疑向具寿行自恣,请具寿出于悲悯告诉我,我见到后会改正。”然后行自恣。新比丘也同样要这样说,只是称呼用“尊者”这一点不同。
126. Dvīsu pana therena ‘‘ahaṃ, āvuso, āyasmantaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ. Navakenāpi tatheva vattabbaṃ. ‘‘Bhante’’ti vacanaṃ viseso.
127如果是三个人或四个人,那就先作白:“诸位大德,请听我说。今天是十五日自恣日。如果诸位大德觉得时机合适,我们就互相行自恣。”作白之后,由长老说三遍:“贤友,我以所见、所闻或所疑,向诸位大德行自恣。请诸位大德出于悲悯告诉我,我见到后会改正。”然后行自恣。新比丘们也同样按次序行自恣。差别只在于称呼时用“尊者”这个词。
127. Tīsu vā catūsu vā pana ‘‘suṇantu me āyasmantā, ajja pavāraṇā pannarasī, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pavāreyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapetvā therena ‘‘ahaṃ, āvuso, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmantā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ. Navakehipi tatheva paṭipāṭiyā pavāretabbaṃ. ‘‘Bhante’’tivacanaṃ viseso.
128128. 如果是四人以上,就先作白:“贤友们,请僧团听我说:今天是十五日自恣,如果僧团觉得时机合适,僧团就应当自恣。”然后由较年长的比丘说三遍:“贤友们,我以所见、所闻或所疑向僧团自恣,请诸位尊者出于慈悲告诉我,我见到后会改正。”然后应当自恣。新比丘们也同样按顺序说三遍:“尊者,我以所见、所闻或所疑向僧团自恣,请诸位尊者出于慈悲告诉我,我见到后会改正。”然后应当自恣。
128. Catūhi adhikesu pana ‘‘suṇātu me āvuso saṅgho, ajja pavāraṇā pannarasī, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti ñattiṃ ṭhapetvā vuḍḍhatarena ‘‘saṅghaṃ, āvuso, pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ. Navakehipi tatheva paṭipāṭiyā ‘‘saṅghaṃ, bhante, pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ.