能满一切愿、具足一切宝的三宝;
我向那位最上、更超胜、值得礼敬的世尊,恭敬顶礼。
我把头放在梵行者和导师们的脚前。
将我的头置于(足下)之后,我将作《根本学》释义。
Sabbakāmadadaṃ sabbaratane ratanattayaṃ; Uttamaṃ uttamataraṃ, vanditvā vandanārahaṃ. Caraṇe brahmacārīnaṃ, ācariyānaṃ siraṃ mama; Ṭhapetvāna karissāmi, mūlasikkhatthavaṇṇanaṃ.
著作开篇的注释
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
在这里,先向一切应受恭敬者、一切众生中最尊贵的导师表达礼敬,所以说“礼敬怙主”等话。礼敬怙主,就是礼敬具足四种怙主特质的世尊。从开头说起,也就是从受具足戒的时候开始,由刚出家、刚受具足戒的新比丘,用根本语言、摩揭陀语,简明扼要地学习根本学——我将宣说。这是整段的总义。
Tatthādo tāva sabbasakkatassa sabbasattuttamassa satthuno paṇāmaṃ dassento āha ‘‘natvā nātha’’ntyādi. Nāthaṃ catūhi nāthaṅgehi samannāgataṃ bhagavantaṃ natvā vanditvā ādo ādimhi upasampannato paṭṭhāya navakena bhikkhunā adhunā pabbajitena upasampannena mūlabhāsāya māgadhabhāsāya sikkhituṃ samāsato saṅkhepena mūlasikkhaṃ ahaṃ pavakkhāmīti piṇḍattho.
这段的义解是这样的:“礼敬”是指心倾向于、朝向、投向对方之后,再以身、语、意三门去礼敬,这就是它的意思。“怙主”就是“保护者”:以慈爱的方式,为应当受调伏的众生祈愿、希求利益和安乐,这就是怙主的意思;或者,“怙主”是指让应受调伏者心中的烦恼受到逼迫热恼;又或者,“怙主”是乞求的意思。因为世尊确实以“善哉,诸比丘!比丘应当时时观察自己的成就”等说法,为众生乞求各种利益和修行方式,被悲悯所激励,也把他们安置到这些修行中。又或者,由于具足最上的心自在,能统御、胜过一切众生,所以最上自在者世尊被称为“怙主”。这整个含义都应当依据声论、语法传统来理解。“我将宣说”就是我要按适当的方式讲说。“根本学”是指增上戒、增上心、增上慧这三学;对于已受具足戒的人来说,它们能成就善加安住的状态,因此是根本,又因为应当修学,所以叫根本学。这里按照论典的方式简略而说,因此阐明这部论典就叫作“根本学”。
Ayaṃ pana avayavattho – natvāti tanninnatappoṇatappabbhāro hutvā kāyavacīmanodvārehi vanditvāti attho. Nāthatīti nātho, veneyyānaṃ hitasukhaṃ mettāyanavasena āsīsati patthetīti attho, atha vā nāthati veneyyagate kilese upatāpetīti attho, nāthati vā yācatīti attho. Bhagavā hi ‘‘sādhu, bhikkhave, bhikkhu kālena kālaṃ attasampattiṃ paccavekkheyyā’’tiādinā (a. ni. 8.7) sattānaṃ taṃ taṃ hitappaṭipattiṃ yācitvāpi karuṇāya samussāhito te tattha niyojeti. Paramena vā cittissariyena samannāgato sabbasatte īsati abhibhavatīti paramissaro bhagavā ‘‘nātho’’ti vuccati. Sabbo cāyamattho saddasatthānusārato veditabbo. Pavakkhāmīti pakārena kathessāmi. Mūlasikkhāti adhisīlaadhicittaadhipaññāvasena tissopi sikkhā, upasampannassa suppatiṭṭhitabhāvasādhanaṭṭhena mūlā ca sā sikkhitabbato sikkhā cāti mūlasikkhā. Ganthavasenettha saṅkhipitvā vuttattā taddīpano gantho ‘‘mūlasikkhā’’ti vuccati.
这里问:什么是戒?什么是增上戒?什么是心?什么是增上心?什么是慧?什么是增上慧?回答如下:五支戒、八支戒、十支戒这些只是戒。而波罗提木叉防护戒则称为增上戒。因为它就像太阳在众灯之中、须弥山在群山之中一样,在一切世间戒当中既超胜又最上。不过,从波罗提木叉防护戒的角度来说,只有与道和果相应的戒才是增上戒,但这里指的不是那个,因为修学那种戒的人不会行淫欲之法。把欲界的八种善心和世间的八种等至心合在一起,这只是心。而能作为观照基础的八种等至心则称为增上心,因为它在一切世间心当中既超胜又最上。同样,从那个角度来说,只有道心和果心才是增上心,但这里指的不是那个,因为修学那种心的人不会行淫欲之法。以“有布施、有供养”等方式生起的业自性智是慧,而能辨别三相行相的观智则称为增上慧,因为它在一切世间慧当中既超胜又最上。同样,从那个角度来说,只有道慧和果慧才是增上慧,但这里指的不是那个,因为修学那种慧的人不会行淫欲之法。
Tattha katamaṃ sīlaṃ, katamaṃ adhisīlaṃ, katamaṃ cittaṃ, katamaṃ adhicittaṃ, katamā paññā, katamā adhipaññāti? Vuccate – pañcaṅgaaṭṭhaṅgadasaṅgasīlaṃ tāva sīlameva. Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ pana ‘‘adhisīla’’nti vuccati. Tañhi sūriyo viya pajjotānaṃ, sineru viya pabbatānaṃ sabbalokiyasīlānaṃ adhikañceva uttamañca. Pātimokkhasaṃvaratopi ca maggaphalasampayuttameva sīlaṃ adhisīlaṃ, taṃ pana idha nādhippetaṃ. Na hi taṃ sikkhanto methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. Kāmāvacarāni pana aṭṭha kusalacittāni, lokiyaaṭṭhasamāpatticittāni ca ekajjhaṃ katvā cittameva. Vipassanāpādakaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ pana ‘‘adhicitta’’nti vuccati. Tañhi sabbalokiyacittānaṃ adhikañceva uttamañca. Tatopi ca maggaphalacittameva adhicittaṃ, taṃ pana idha nādhippetaṃ. Na hi taṃ sikkhanto methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. ‘‘Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭha’’ntiādinayappavattaṃ kammassakatāñāṇaṃ paññā, tilakkhaṇākāraparicchedakaṃ pana vipassanāñāṇaṃ ‘‘adhipaññā’’ti vuccati. Sā hi sabbalokiyapaññānaṃ adhikā ceva uttamā ca. Tatopi ca maggaphalapaññāva adhipaññā, sā pana idha nādhippetā. Na hi taṃ sikkhanto methunaṃ dhammaṃ paṭisevati.
在这三种学里,增上戒学应当这样修学:按照教导去实行,戒有两种,就是行持和止持;同时以“彼分断”的方式,舍断与戒相反的烦恼。增上心学应当这样修学:把心专注在前面所说的那些所缘上,以“镇伏断”的方式,压伏与禅那对立的诸盖群体。增上慧学则应当这样修学:根据情况,以“彼分断”和“根除断”的方式,彻底断除还有随眠的烦恼。因此,由于它能成就善安立的状态,所以是“根本”;又由于应当修学,所以是“学”;合起来就是“根本学”,在羯磨语中称为“根本学”。
Tāsu tīsu adhisīlasikkhā cārittavārittavasena duvidhampi sīlaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānena, tappaṭipakkhe kilese tadaṅgappahānavasena pajahantena sikkhitabbā. Adhicittasikkhā yathāvuttesu ārammaṇesu abhiyogavasena jhānappaṭipakkhānaṃ nīvaraṇagaṇānaṃ vikkhambhanappahānaṃ kurumānena sikkhitabbā. Adhipaññāsikkhā pana yathānurūpaṃ tadaṅgappahānasamucchedavasena sānusaye kilese samucchindantena sikkhitabbā. Tasmā suppatiṭṭhitabhāvasādhanaṭṭhena mūlā ca sā sikkhitabbato sikkhā cāti mūlasikkhā, kammavacanicchāyaṃ ‘‘mūlasikkha’’nti vuttaṃ.
把“简要概括”叫作“摘要”,所以有“依摘要”这个说法。以和合的僧团,用白四羯磨——不可破坏、合乎条件——来受具足戒的人,就是比丘。在这里,从最严格的意义上说,在需要五位比丘才能举行的羯磨中,凡是够资格参加羯磨的比丘,因为他们已经到场,因为应当把欲给与有资格给欲的人而欲已经送到,也因为在场的人没有反对,所以在同一次羯磨中,以达成和合的僧团,通过三次告白和一次白,也就是以“白四”为体、如法如律的羯磨,由于事、白、告白、界、众会都圆满具足,达到了不可动摇、不可反对,达到了合乎条件、有正当理由、与导师的教法相应,这就叫作受具足戒;意思是达到了更高的层次,获得了它。比丘的身份就是更高的层次。又因为他通过上面所说的羯磨达到了这个层次,所以被称为“受具足戒者”,也就是以这个身份成为比丘。由于未满五腊,所以是“新者”;这里说的就是这位新者,刚刚出家、出家不久的人。所谓“从初”,就是从最开始的时候,或者从最初起。此外,长老用“从初”这个说法,让那些因信心而出家的善男子,对懈怠的过失,以及对自己不懂却乱修行的人的过失,生起警醒。怎样呢?好不容易得到了极难得的时机和因缘,就不该让这个时机在懈怠中、在沉迷于无意义的闲谈中空过。那该做什么呢?从最初开始,就应当不间断地在三学上生起恭敬。
Samāsīyate saṅkhipīyateti samāso, tato samāsato. Samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampannoti bhikkhu. Tattha sabbantimena pariyāyena pañcavaggakaraṇīye kamme yāvatikā bhikkhū kammappattā, tesaṃ āgatattā, chandārahānaṃ chandassa āhaṭattā, sammukhībhūtānañca appaṭikkosanato ekasmiṃ kamme samaggabhāvaṃ upagatena saṅghena tīhi anussāvanāhi ekāya ñattiyā kātabbakammasaṅkhātena ñatticatutthena dhammikena vinayakammena vatthuñattianussāvanasīmāparisāsampattisampannattā akopetabbataṃ, appaṭikkositabbataṃ upagatena ṭhānārahena kāraṇārahena satthusāsanārahena upasampanno nāma, uparibhāvaṃ samāpanno pattoti attho. Bhikkhubhāvo hi uparibhāvo. Tañcesa yathāvuttena kammena samāpannattā ‘‘upasampanno’’ti vuccati, tena bhikkhunā. Ūnapañcavassatāya navako, tena navakena adhunā pabbajitena, acirapabbajitenāti vuttaṃ hoti. Ādoti ādimhiyevāti attho, ādito paṭṭhāyāti vā. Api ca thero ‘‘ādo’’ti vacanena saddhāpabbajitānaṃ kulaputtānaṃ ālasiyadosena, appaṭipajjantānaṃ aññāṇadosena ca aññathā paṭipajjantānaṃ saṃvegaṃ janeti. Kathaṃ? Atidullabhaṃ khaṇaṃ samavāyaṃ paṭilabhitvā taṅkhaṇaṃ na kusītena vā niratthakakathāpasutena vā vītināmetabbaṃ, kiṃ kātabbaṃ? Ādito paṭṭhāya nirantarameva tīsu sikkhāsu ādaro janetabboti.
摩揭陀语是根本语言,最初的人们就是靠它来开口说话的。
梵天们也是听了之后才说的,正自觉者们也同样这样说。
‘‘Sā māgadhī mūlabhāsā, narā yāyādikappikā; Brahmāno cassutālāpā, sambuddhā cāpi bhāsare’’ti. –
从语言上来说,“根本语”就是指以摩揭陀语为根本的语言;这里说的是自性语、本然语。“为了修学”是指为了掌握。
Vacanato mūlabhāsāyāti māgadhamūlāya bhāsāya, sabhāvaniruttiyā bhāsāyāti vuttaṃ hoti. Sikkhitunti uggaṇhituṃ.
波罗夷解说注释
1. Pārājikaniddesavaṇṇanā
1现在,因为一切学处都以它为根本,所以先说了增上戒学;而在其中,又因为波罗夷罪过最大,并且是以断除根本的方式发生,所以应当知道波罗夷是最先的。为了说明这一点,才说了“自相入”等话。其中,“比丘将自相入于三道”的意思是:他堕落了。“自相”指自己的生支;即使以最小的限度来说,哪怕只有一粒芝麻那么大的自己的生支,也算在内。“比丘”指还没有舍弃学处的人。“三道”在这里是说:依人、非人、畜生来分,有三个女人、三个二根者、三个般哒格、三个男子,也就是作为波罗夷事之相所依的十二种有情。依他们的大便道、小便道、口道,共有三道。其中,人女有三道,非人女有三道,畜生女有三道,共九道;人二根者等也是这样。人般哒格等则依大便道和口道各有二道,共六道;人男子等也是这样。这样合计起来,共有三十道。这里统摄这一切,所以说“三道”;意思就是在他们三道之中,也就是十二种有情的三道之中,无论哪一处道。“堕落”的意思是:就像从帝释天或梵天堕落的有情一样,从教法中堕落,成为波罗夷。
1. Idāni sabbasikkhānaṃ pana mūlabhūtattā adhisīlasikkhāva paṭhamaṃ vuttā, tatrāpi mahāsāvajjattā, mūlacchejjavasena pavattanato ca sabbapaṭhamaṃ pārājikaṃ jānitabbanti dassento ‘‘saṃ nimitta’’ntyādimāha. Tattha maggattaye saṃ nimittaṃ pavesanto bhikkhu cutoti attho. Saṃ nimittanti attano aṅgajātaṃ, sabbantimena paricchedena ekatilabījamattampi attano aṅgajātanti vuttaṃ hoti. Bhikkhūti anikkhittasikkho. Maggattayeti ettha manussāmanussatiracchānagatānaṃ vasena tisso itthiyo, tayo ubhatobyañjanakā, tayo paṇḍakā, tayo purisāti pārājikavatthubhūtānaṃ nimittānaṃ nissayā dvādasa sattā honti. Tesaṃ vaccapassāvamukhamaggavasena tayo maggā. Tattha manussitthiyā tayo, amanussitthiyā tayo, tiracchānagatitthiyā tayoti nava , tathā manussubhatobyañjanakādīnaṃ. Manussapaṇḍakādīnaṃ pana vaccamukhamaggavasena dve dveti cha, tathā manussapurisādīnanti sabbesaṃ vasena tiṃsa maggā honti. Te sabbe pariggahetvā idha ‘‘maggattaye’’ti vuttaṃ, tasmiṃ maggattaye, dvādasannaṃ sattānaṃ tīsu maggesu yattha katthaci maggeti attho. Cutoti sakkattā vā brahmattā vā cutasatto viya sāsanato cuto hoti, pārājiko hotīti attho.
现在要说明:所谓“进入”,并不只是靠自己主动的行为才发生,靠他人的行为也能发生;而且在这种情况下,只要有受用心现前,就构成波罗夷。为了显示这一点,所以说了“进入”等话。它的意思是:如果比丘在进入、停留、拔出、已经进入这些刹那中,哪怕只是在其中的任一刹那随喜享受,或者在那刹那现起受用心,他就堕落,构成波罗夷。然而,如果完全不予享受,而视之如进入毒蛇之口、火坑一般,他就无罪。在这里,“停留”是指达到精液射出之时。第一波罗夷。
Idāni pavesanaṃ nāma na kevalaṃ attupakkameneva hoti, parūpakkamenāpi hoti, tatthāpi sevanacitte sati pārājiko hotīti dassanatthaṃ ‘‘pavesanā’’tyādi vuttaṃ. Tassattho – yo bhikkhu pavesanaṭṭhitauddharaṇapaviṭṭhakkhaṇesu aññataraṃ khaṇaṃ cepi sādiyaṃ sādiyanto sacepi tasmiṃ khaṇe sevanacittaṃ upaṭṭhāpento, cuto pārājiko hoti. Yo pana sabbaso asādiyanto āsīvisamukhaṃ aṅgārakāsuṃ paviṭṭhaṃ viya ca maññati, so nipparādho hoti. Ettha pana ṭhitaṃ nāma sukkavissaṭṭhisamayappattaṃ. Paṭhamapārājikaṃ.
2-7现在为了说明第二条,说了“未给予的人的东西”等话。其中,如果比丘以二十五种偷取方式中的任何一种,拿走未给予的人的重物,就成立堕落。这是连接关系。“未给予”是指:任何属于他人所有、有主人的东西,那些主人没有通过身体或语言给予,所以叫未给予;也就是没有被舍弃、没有被放弃、被守护、被保护、被当作我的、属于他人的东西。“人的”是指属于人的、人所有的,这个词和“东西”是同格关系。“以盗一”是指以偷盗的一种,即以一种偷取方式,这是意思。这是改变性而说的。或者读作“以盗某物”。其中,盗贼就是贼,贼的状态就是偷盗,这是作格单数,因此意思是以某种偷盗、以偷取方式。“取”是指拿取者。“二十五种偷取方式”是指把五个五合起来,成为二十五种偷取方式。其中,五个五即:不同物品五、同一物品五、亲手五、前方便五、偷取方式五。
2-7. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ ‘‘adinnaṃ mānusaṃ bhaṇḍa’’ntyādimāha. Tattha yo bhikkhu adinnaṃ mānusaṃ garukaṃ bhaṇḍaṃ pañcavīsāvahāresu yena kenaci avahārena ādiyanto cuto bhaveti sambandho. Adinnanti yaṃ kiñci parapariggahitaṃ sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ, taṃ tehi sāmikehi kāyena vā vācāya vā na dinnanti adinnaṃ, anissaṭṭhaṃ apariccattaṃ rakkhitaṃ gopitaṃ mamāyitaṃ parapariggahitaṃ. Manussassa idanti mānusaṃ, manussasantakaṃ, ‘‘bhaṇḍa’’ntiminā tulyādhikaraṇaṃ . Theyyāyekenāti theyyāya ekena, ekena avahārenāti attho. Liṅgabhedaṃ katvā vuttaṃ. ‘‘Theyyā kenacī’’ti vā pāṭho. Tattha thenoti coro, thenassa bhāvo theyyā, karaṇatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, tasmā kenaci theyyena avahārenāti attho. Ādiyanti ādiyanto gaṇhanto. Pañcavīsāvahāresūti pañcapañcake samodhānetvā pañcavīsati avahārā. Tattha pañcapañcakāni nāma nānābhaṇḍapañcakaṃ ekabhaṇḍapañcakaṃ sāhatthikapañcakaṃ pubbappayogapañcakaṃ theyyāvahārapañcakanti.
在这里,按照有识物、无识物和两者混合的物品来分,就是“种种物品五组”;按照有识物来分,就是“单一物品五组”。
先说“种种物品五组”,应当这样理解:如果有人侵占园林,犯恶作罪。让物主产生疑惑,犯偷兰遮罪。物主心想“这不会再属于我了”而放弃所有权,犯波罗夷罪。拿别人东西时,以盗心触碰头顶上的货物,犯恶作罪;摇动它,犯偷兰遮罪;把它从肩上卸下来,犯波罗夷罪。对于寄存的物品,当被要求“把东西给我”时,却说“我没拿”,犯恶作罪;让物主产生疑惑,犯偷兰遮罪;物主心想“他不会给我了”而放弃追讨,犯波罗夷罪。心想“我要连东西带搬运的人一起带走”,迈出第一步,犯偷兰遮罪;迈出第二步,犯波罗夷罪。以盗心触碰放在地上的物品,犯恶作罪;摇动它,犯偷兰遮罪;把它从原处移开,犯波罗夷罪。以上就是按“种种物品五组”来配列的。
再说“单一物品五组”:对于有主人的奴隶或畜生,用上面所说的侵占等方式来拿、搬走、偷走,或者让它改变姿势动作,或者把它从原处移开。以上就是按“单一物品五组”来配列的。
Tattha saviññāṇakāviññāṇakamissakabhaṇḍavasena nānābhaṇḍapañcakaṃ, saviññāṇakabhaṇḍavasena ekabhaṇḍapañcakaṃ. Tattha nānābhaṇḍavasena tāva evaṃ veditabbo – yo ārāmaṃ abhiyuñjati, āpatti dukkaṭassa. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, āpatti thullaccayassa. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ bhavissatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, āpatti pārājikassa. Aññassa bhaṇḍaṃ haranto sīse bhāraṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Khandhaṃ oropeti, āpatti pārājikassa. Upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti vuccamāno ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’ti bhaṇati, āpatti dukkaṭassa. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, āpatti thullaccayassa. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ dassatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, āpatti pārājikassa. ‘‘Sahabhaṇḍahārakaṃ nessāmī’’ti paṭhamaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti thullaccayassa. Dutiyaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti pārājikassa. Thalaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassa. Ayamettha nānābhaṇḍavasena yojanā. Ekabhaṇḍavasena pana sassāmikaṃ dāsaṃ vā tiracchānaṃ vā yathāvuttena abhiyogādinā nayena ādiyati vā harati vā avaharati vā iriyāpathaṃ kopeti vā ṭhānā cāveti vāti. Ayamettha ekabhaṇḍavasena yojanā.
有五种不与取:亲手取、教令取、投掷取、成办取、卸担取。其中,亲手取,是指亲手盗取他人的物品。教令取,是指命令别人:“你去盗取某人的物品。”投掷取,是指站在内关税处,把物品扔到外关税处,犯波罗夷。成办取,是指命令别人:“当你有能力的时候,就去盗取某件物品。”如果那个人毫无阻碍地盗取了那件物品,下命令的人在发出命令的刹那即犯波罗夷,而实际偷盗的人则在盗取之时犯波罗夷,这就是成办取。卸担取,则应依照寄存物品的情形来理解。以上就是亲手取等五种。
Pañca avahārā sāhatthiko āṇattiko nissaggiyo atthasādhako dhuranikkhepoti. Tattha sāhatthiko nāma parassa bhaṇḍaṃ sahatthā avaharati. Āṇattiko nāma ‘‘asukassa bhaṇḍaṃ avaharā’’ti aññaṃ āṇāpeti. Nissaggiyo nāma antosuṅkaghāte ṭhito bahisuṅkaghātaṃ pāteti, āpatti pārājikassa. Atthasādhako nāma ‘‘asukaṃ bhaṇḍaṃ yadā sakkosi, tadā avaharā’’ti āṇāpeti. Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati, āṇāpako āṇattikkhaṇeyeva pārājiko hoti, avahārako pana avahaṭakāle, ayaṃ atthasādhako. Dhuranikkhepo pana upanikkhittabhaṇḍavasena veditabboti idaṃ sāhatthikapañcakaṃ.
另外还有五种不与取:前方便、俱方便、共谋取、约定业、暗号业。其中,前方便要按教令来理解,俱方便要按离开原处来理解。共谋取,是指许多比丘一起商量:“我们去某家,掀开屋顶,或者弄断门闩,把财物拿走。”商量好之后一起去,其中一个人把财物偷出来,在他取出的那一刻,所有的人都犯波罗夷。约定业,是指事先让对方知道,以时间界限作为标记。在这里,如果说了“午前偷”,那么无论是今天午前、明天,还是未来一年之内,只要没有违背约定,发出教令的人在教令的那一刻,另一个人在把物品移离原处时,这两个人都犯波罗夷。暗号业,是指为了让对方产生认知而做出某种暗号,比如眨眼、挥手、击掌、弹指、抬头、咳嗽等,有多种方式。偷盗的人按照教令者所做的暗号标记,心里想“就是这个”,然后把那件东西偷走,两个人都犯波罗夷。如果对所说的“偷”这件事,心里想“是这个”,却把放在同一处的另一件东西偷走了,那么根本处的教令者不犯。这就是前方便等五种。
Aparepi pañca avahārā pubbappayogo sahappayogo saṃvidhāvahāro saṅketakammaṃ nimittakammanti. Tattha āṇattivasena pubbappayogo veditabbo, ṭhānācāvanavasena sahappayogo. Saṃvidhāvahāro nāma sambahulā bhikkhū ‘‘amukaṃ nāma gehaṃ gantvā, chadanaṃ vā bhinditvā, sandhiṃ vā chinditvā bhaṇḍaṃ harissāmā’’ti saṃvidahitvā gacchanti, tesu eko bhaṇḍaṃ avaharati, tassuddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. Saṅketakammaṃ nāma sañjānanakammaṃ kālaparicchedavasena saññākaraṇaṃ. Ettha ca ‘‘purebhattaṃ avaharā’’ti vutte ajja vā purebhattaṃ avaharatu, sve vā anāgate saṃvacchare vā, natthi visaṅketo, saṅketakārakassa āṇattikkhaṇe, itarassa ṭhānā cāvaneti evaṃ āpatti ubhinnaṃ pārājikassa. Nimittakammaṃ nāma saññuppādanatthaṃ kassaci nimittassa karaṇaṃ akkhinikhaṇanahatthālaṅghanapāṇippahāraaṅguliphoṭanagīvunnāmanaukkāsanādinā anekappakāraṃ. Avahārako āṇāpakena yaṃ nimittasaññaṃ katvā vuttaṃ, taṃ ‘‘eta’’nti maññamāno tameva avaharati, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Yaṃ ‘‘avaharā’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘eta’’nti maññamāno aññaṃ tasmiṃyeva ṭhāne ṭhapitaṃ avaharati, mūlaṭṭhassa anāpatti. Idaṃ pubbappayogapañcakaṃ.
另外还有五种不与取:贼取、强取、预谋取、覆藏取、签取。其中,如果有人用假秤、假斗、假币等欺骗手段拿走东西,这样拿就叫做贼取。如果有人恐吓对方,或者亲自出面威逼,拿走他们的财物;或者像国王、大臣那样,仗着自己已有的势力强行夺取,这样拿就叫做强取。先盘算好再拿,这种不与取叫做预谋取。它又分两种:按物品预谋和按地点预谋。其中,有人先盘算:“如果是衣服,我就拿;如果是线,我就不拿。”然后在黑暗中拿走包裹。如果里面是衣服,在取出来的时候就已经犯波罗夷;如果是线,就不犯。这叫做按物品预谋。如果有人先盘算好地点再拿东西,只要超出了预先盘算的范围,就犯波罗夷。这叫做按地点预谋。以上面这两种预谋方式拿东西,就叫做预谋取。把别人的东西藏起来再拿走,这种不与取叫做覆藏取。移动签筹来盗取,叫做签取。在分衣服时投签筹,如果有人看到自己那份旁边放着别人的签筹,不管那份是便宜、贵重还是和自己相等,如果先从别人那份里拔出签杆,想投到自己这边,拔的时候不犯,投下去的时候也不犯;但如果是从自己那份里拔出签杆,拔的时候不犯,拔出来以后投到别人那份里,签杆一离开手,就犯波罗夷。这叫做签取。在这二十五种不与取当中,无论用哪一种方式拿,都成为波罗夷,这就是这里的意思。
Aparepi pañca avahārā theyyāvahāro pasayhāvahāro parikappāvahāro paṭicchannāvahāro kusāvahāroti. Tattha yo kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vañcetvā gaṇhāti, tassevaṃ gaṇhato avahāro theyyāvahāro. Yo santajjetvā sayaṃ dassetvā tesaṃ santakaṃ gaṇhāti, yo vā attano pattabalito ca adhikaṃ balakkārena gaṇhāti rājarājamahāmattādayo viya, tassevaṃ gaṇhato avahāro pasayhāvahāro. Parikappetvā gaṇhato panāvahāro parikappāvahāro. So duvidho bhaṇḍokāsaparikappavasena. Tatra yo ‘‘sāṭako ce, gaṇhissāmi, suttaṃ ce, na gaṇhissāmī’’ti parikappetvā andhakāre pasibbakaṃ gaṇhāti, tatra sāṭako ce, uddhāreyeva pārājikaṃ, suttaṃ ce hoti, rakkhati. Ayaṃ bhaṇḍaparikappo nāma. Yo ṭhānaṃ parikappetvā bhaṇḍaṃ gaṇhāti, tassa taṃ parikappitaparicchedaṃ atikkantamatte pārājikaṃ. Ayaṃ okāsaparikappo nāma. Evamimesaṃ dvinnaṃ parikappānaṃ vasena parikappetvā gaṇhato avahāro parikappāvahāro. Paṭicchādetvā parassa bhaṇḍaṃ gaṇhato avahāro paṭicchannāvahāro nāma. Kusaṃ saṅkāmetvā avaharaṇaṃ kusāvahāro. Yo kusaṃ pātetvā cīvare bhājiyamāne attano koṭṭhāsassa samīpe ṭhitaṃ appagghataraṃ vā mahagghataraṃ vā samasamaṃ vā parassa koṭṭhāsaṃ disvā sace paṭhamataraṃ parakoṭṭhāsato kusadaṇḍakaṃ uddharati, attano koṭṭhāse pātetukāmatāya uddhāre rakkhati, pātanepi rakkhati, attano koṭṭhāsato pana kusadaṇḍaṃ uddharati, uddhāre rakkhati, taṃ uddharitvā parakoṭṭhāse pātentassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. Ayaṃ kusāvahāro nāmāti imesu pañcavīsāvahāresu yena kenaci avahārena gaṇhanto pārājiko bhaveti attho.
所谓“重物”,就是五个摩沙迦。二十个摩沙迦等于一个迦诃波那,迦诃波那的四分之一叫做一个波陀,所以应当知道,五个摩沙迦或者一个波陀就是“重物”。这里按照“四粒稻谷为一个贡迦,两个贡迦为一个摩沙迦”的说法,以稻谷来算,四十粒稻谷、十个贡迦就是五个摩沙迦,应当这样理解。不过,在沙弥学处里说的“二十粒稻谷”,这在巴利圣典和注疏里都找不到,这一点需要考察。第二波罗夷结束。
Garukanti pañcamāsakaṃ. Vīsatimāsako hi kahāpaṇo, kahāpaṇassa catuttho bhāgo pādo nāma, tasmā pañcamāsakaṃ vā pādaṃ vā garukanti veditabbaṃ. Tattha ‘‘cattāro vīhayo guñjā, dve guñjā māsako bhave’’ti vacanato vīhivasena cattālīsa vīhayo dasa guñjā pañcamāsakoti veditabbo. Yaṃ pana sāmaṇerasikkhāyaṃ ‘‘vīsativīhī’’ti vuttaṃ, taṃ neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ atthi, vīmaṃsitabbametaṃ. Dutiyapārājikaṃ.
8现在要说明第三项,所以说了“人的生命,命”等话。其中,如果比丘知道“这是人的生命”,怀着杀害的心,使人的生命与命根分离,那么这位比丘就从教法中被逐出,成为波罗夷。这是这一整段的意思。
8. Idāni tatiyaṃ dassetuṃ ‘‘manussapāṇaṃ pāṇo’’tyādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu ‘‘manussapāṇo’’ iti jānanto vadhakacittena manussapāṇaṃ jīvitā viyojeti, so bhikkhu sāsanā pārājiko hotīti samudāyattho.
所谓“人命”,是指从在母胎中与结生心同时生起的极微细的羯罗罗色开始,一直到自然寿命为二十岁或一百岁的众生死亡之时,在这期间逐渐成长而得到的自体,这就叫作人命;意思是说,这样的人身就是人命。“命”,是指知道“这是命”,知道“我令它脱离生命”。“以杀害心”,就是以杀害之心;这里用的是具格,表示处于那种状态,也就是说,具有杀害心、怀着致死的意图。“生命”,是指从命根。“若”,是不定词。“此”,由此应当知道是限定。“令脱离”,是指对上述所说的人身,即使还在羯罗罗阶段,也用加热、压迫或给药等方式,或者从那个阶段以上,用与之相应的手段,令其脱离生命。“从教法”,是在带有前缀动词用法中的从格,意思是从导师的教法。“败坏”,是遭受败坏。“成为”,是经文补足的。第三波罗夷结束。
Manussapāṇanti mātukucchismiṃ paṭisandhicittena sahuppannaṃ atiparittaṃ kalalarūpaṃ ādiṃ katvā pakatiyā vīsavassasatāyukassa sattassa yāva maraṇakālā etthantare anupubbena vuddhippatto attabhāvo, eso manussapāṇo nāma, evarūpaṃ manussapāṇanti attho. Pāṇoti jānanti ‘‘pāṇo’’ iti jānanto ‘‘taṃ jīvitā voropemī’’ti jānanto. Vadhakacetasāti vadhakacittena, itthambhūte karaṇavacanaṃ, vadhakacitto hutvā maraṇādhippāyo hutvāti vuttaṃ hoti. Jīvitāti jīvitindriyato. Yoti aniyamavacanaṃ. Soti etena niyamanaṃ veditabbaṃ. Viyojetīti vuttappakāraṃ manussaviggahaṃ kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampadānena vā tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena jīvitā viyojetīti attho. Sāsanāti parāpubbajidhātuppayoge nissakkavacanaṃ, tena satthusāsanatoti attho. Parājitoti parājayamāpanno. Hotīti pāṭhaseso. Tatiyapārājikaṃ.
9现在为了说明第四条,说了“禅那等差别”等话。其中,如果有比丘抛开假托和增上慢,向人类众生宣说心中实际不存在的禅那等差别之法,那么在对方知晓的那一刹那,他就从教法中成为波罗夷。这就是这段话的意思。
9. Idāni catutthaṃ dassetuṃ ‘‘jhānādibheda’’ntyādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu aññāpadesañca adhimānañca vajjetvā hadaye asantaṃ jhānādibhedaṃ dhammaṃ manussajātikassa sattassa vadeyya, tasmiṃ khaṇe ñāte so tato sāsanā pārājiko eva hotīti attho.
“禅那等差别”是指:像这样所说的“禅那、解脱、定、等至、智见、修道、证果、断烦恼、心离盖、乐于空闲处”(波罗夷198),如此所说的禅那等差别,就是上人法。“心”是指内心。“实无”是指不存在。“假托”的意思是:用“住在你精舍的那位比丘是初禅的证得者”这类方式,排除掉假托。“离”是表示排除义的虚词,它的意思是排除。“增上慢”是指“我已经证得了”这样生起的慢。“已证得之慢”是词义分解,意思是排除那种增上。“人类”是指对人类有情,而非对天、梵天等中的任何一者,这是其义。“当说”是指应告知。“知晓刹那”是指在已知的刹那,即在那由他告知的刹那,以人类有情而知晓,这是其义。“由此”是夺格中的具格表达,意思是从那教法而犯波罗夷。第四波罗夷结束。
Jhānādibhedanti ‘‘jhānaṃ vimokkho samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ maggabhāvanā phalasacchikiriyā kilesappahānaṃ vinīvaraṇatā cittassa suññāgāre abhiratī’’ti (pārā. 198) evaṃ vuttaṃ jhānādibhedaṃ uttarimanussadhammaṃ. Hadayeti citte. Asantanti asaṃvijjamānaṃ. Aññāpadesanti ‘‘yo te vihāre vasi, so bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī’’tiādinā nayena aññāpadesaṃ vajjetvāti attho. Vināti vajjanatthe nipāto, tassa vajjetvāti attho. Adhimānanti ‘‘adhigatā mayā’’ti evaṃ uppannaṃ mānanti attho. Adhigato mānoti viggaho, taṃ adhimānaṃ vajjetvāti attho. Manussajātissāti manussajātikassa, na devabrahmādīsu aññatarassāti attho. Vadeyyāti āroceyya. Ñātakkhaṇeti ñāte khaṇeti chedo, tasmiṃ tenārocitakkhaṇe manussajātikena ñāteti attho. Tenāti nissakke karaṇavacanaṃ, tato sāsanato pārājikoti attho. Catutthapārājikaṃ.
2. 重罪解说的注释
2. Garukāpattiniddesavaṇṇanā
1010. 现在为了说明僧残,开始讲“以想解脱之心”等话。其中,“想解脱”就是渴望解脱;渴望解脱并且那是一种心,所以叫“想解脱之心”;这里的意思是说,以贪著解脱滋味的心。也就是说,对十一种贪著中的任何一种,只要带着贪著解脱滋味的心,就构成犯戒。
10. Idāni saṅghādisesaṃ pakāsetuṃ ‘‘mocetukāmacittenā’’tiādimāraddhaṃ. Tattha mocetuṃ kāmetīti mocetukāmaṃ, mocetukāmañca taṃ cittañcāti mocetukāmacittaṃ, tena, mocanassādacittenāti attho. Ekādasannañhi rāgānaṃ ekena mocanassādena āpatti hotīti vuttaṃ hoti.
这里,有十一种贪味:想解脱的贪味、正在解脱的贪味、已经解脱的贪味、性交的贪味、触觉的贪味、抓痒的贪味、观看的贪味、坐着的贪味、说话的贪味、对家的贪爱、从林子里拿来的东西。其中,如果以想解脱的贪味生起作意,一边贪味一边动手,结果射精了,就是僧残;如果没有射精,就是偷兰遮。但如果睡觉的时候被贪欲控制,用大腿或者拳头紧紧压住生殖器,为了射精而刻意入睡,睡着以后精液流出来,也是僧残。对于正在解脱的贪味,自己自然而然地正在射精,他享受这个过程,没有动手,射出来了,不犯。对于已经解脱的贪味,精液已经自然流出、从原位掉落了,之后他才对这不净物生起贪味,没有动手而流出,不犯。对于性交的贪味,带着性交的贪欲去抓女人的身体,因此精液流出,不犯,但犯恶作。触觉的贪味有两种:内在的和外在的。其中,内在的,是指对自己的生殖器,心想“我要知道它是硬的还是软的”,或者出于好奇去玩弄它,精液流出,不犯。外在的触觉贪味,是指带着身体接触的贪欲去碰女人、抱女人,精液流出,不犯,但犯身体接触的僧残。
Tatrime ekādasa assādā mocanassādo muccanassādo muttassādo methunassādo phassassādo kaṇḍūvanassādo dassanassādo nisajjassādo vācassādo gehasitapemaṃ vanabhaṅgiyanti. Tattha mocanassādacetanāya cetento ceva assādento ca upakkamati, muccati, saṅghādiseso , na muccati ce, thullaccayaṃ. Sace pana sayanakāle rāgapariyuṭṭhito hutvā ūrunā vā muṭṭhinā vā aṅgajātaṃ gāḷhaṃ pīḷetvā mocanatthāya saussāho supati, supantassa cassa asuci muccati, saṅghādiseso. Muccanassāde attano dhammatāya muccamānaṃ assādeti, na upakkamati, muccati, anāpatti. Muttassāde attano dhammatāya mutte ṭhānā cute asucimhi pacchā assādentassa vinā upakkamena muccati, anāpatti. Methunassāde methunarāgena mātugāmaṃ gaṇhāti, tena asuci muccati, anāpatti, dukkaṭaṃ pana āpajjati. Phassassādo duvidho ajjhattiko bāhiro cāti. Tattha attano nimittaṃ ‘‘thaddhaṃ, mudukanti jānissāmī’’ti vā lolabhāvena vā kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti. Bāhiraphassassāde pana kāyasaṃsaggarāgena itthiṃ phusato, āliṅgato ca asuci muccati, anāpatti, kāyasaṃsaggasaṅghādisesaṃ pana āpajjati.
因搔痒的滋味,被癣、疥、疮、疱等任何一种小虫所咬,以搔痒的滋味而搔抓,不净泄出,无犯。因观看的滋味,凝视女人隐处,不净泄出,无犯,但有恶作。因坐的滋味,与女人私下共坐,即使泄出也无犯,但有私下共坐之罪。因言语的滋味,用与性交相关的话对女人说,即使泄出也无犯,但犯粗恶语僧残。因居家之爱,以对母亲等亲属的爱而拥抱等,即使泄出也无犯。因林中物,为了建立亲密关系,女人送来的花等林中物,称为“叶信”,以“这是某某所送”的滋味去触摸,即使泄出也无犯。如此,为了显示在这些情况中只有因泄出的滋味才有犯,所以说“欲泄出……(中略)……不”。或者,“欲泄出之心”就是指有这种欲泄出之心的人,这里是用具格来表达这种状态,意思是“成为欲泄出之心的人”。
Kaṇḍūvanassāde daddukacchupiḷakapāṇakādīnaṃ aññatarena khajjamānaṃ nimittaṃ kaṇḍūvanassādena kaṇḍūvato asuci muccati, anāpatti. Dassanassāde itthiyā anokāsaṃ upanijjhāyato asuci muccati, anāpatti, dukkaṭaṃ pana hoti. Nisajjassāde mātugāmena saddhiṃ raho nisinnassa muttepi anāpatti , rahonisajjāpatti pana hoti. Vācassāde mātugāmaṃ methunappaṭisaṃyuttāhi vācāhi obhāsantassa muttepi anāpatti, duṭṭhullavācāsaṅghādisesaṃ pana āpajjati. Gehasitapeme mātādīnaṃ mātādipemena āliṅganādiṃ karontassa muttepi anāpatti. Vanabhaṅgaṃ santhavakaraṇatthāya itthiyā pesitapupphādivanabhaṅgasaññitaṃ paṇṇākāraṃ ‘‘itthannāmāya imaṃ pesita’’nti assādena āmasantassa muttepi anāpattīti. Evametesu mocanassādena āpatti hotīti dassetuṃ ‘‘mocetu…pe… nā’’ti vuttaṃ. Atha vā mocetukāmaṃ cittaṃ yassa soyaṃ mocetukāmacitto, tena, itthambhūte karaṇavacanaṃ, mocetukāmacitto hutvāti attho.
“加行”是指用手等任何方式,以某种迹象发起动作。“使其出离”是指哪怕只有一只小苍蝇能喝下的那么一点,也让它出来。“精液”是指青、黄、红、白、水色、酪浆色、油色、乳色、酪色、酥色这十种精液中的任何一种。“除梦中外”是指把梦中精液流出的情况排除在外。“沙门”是指任何已受具足戒的人。“重”是指僧残罪。“触”是指会犯此罪。思、加行、使其出离——这里共有这三支。这是精液流出学处。
Upakkammāti hatthādīsu yena kenaci nimitte upakkamitvāti attho. Vimocayanti yaṃ antamaso ekā khuddakamakkhikā piveyya, tattakampi vimocentoti attho. Sukkanti nīlapītalohitodātatakkateladakakhīradadhisappivaṇṇasaṅkhātesu dasavidhesu sukkesu yaṃ kiñci sukkaṃ. Aññatra supināti yā supinante sukkavissaṭṭhi hoti, taṃ ṭhapetvāti attho. Samaṇoti yo koci upasampanno. Garukanti saṅghādisesaṃ. Phuseti āpajjeyyāti attho. Cetanā upakkamo muccananti imānettha tīṇi aṅgānīti. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ.
1111. 现在为了说明身体接触,开始讲“以身体接触之贪”等。比丘对女人是人女想,以身体接触之贪发起行动,触摸女人,就会犯僧残罪——应当这样连接理解。其中,“以身体接触之贪”是指以握手等身体接触而产生的贪,与身体相杂的贪。“人女”是指即使当天才出生、活着的女人。“触摸”就是正在触摸。“女人想”是指作女人想,他有这种想,就是有女想,也就是作女人想的意思。人女、有女想、身体接触之贪、以那种贪而行动、达成握手等——这里共有这五支。这是身体接触学处。
11. Idāni kāyasaṃsaggaṃ dassetuṃ ‘‘kāyasaṃsaggarāgenā’’tiādimāraddhaṃ. Bhikkhu manussitthiyā manussitthisaññī hutvā kāyasaṃsaggarāgena upakkamitvā manussitthiṃ parāmasanto saṅghādisesaṃ āpajjeyyāti yojanā. Tattha kāyasaṃsaggarāgenāti hatthaggahaṇādikāyasamphassena rāgena kāyamissarāgena. Manussitthinti tadahujātampi jīvamānakamanussitthiṃ. Parāmasanti parāmasanto, itthīti saññā itthisaññā , sā assa atthīti itthisaññī, itthisaññī hutvāti attho. Manussitthī, itthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, tena rāgena vāyāmo, hatthaggāhādisamāpajjananti imānettha pañca aṅgāni. Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ.
1212. 现在为了说明粗恶语,开始讲“以粗恶语之贪”等。其中,“以粗恶语之贪”是指对与大便道、小便道和淫欲法相关的话语生起的贪爱。“关于道或淫欲”的意思是:关于大便道、小便道中的某一道,或者关于淫欲。“言说”就是讲出来。“人女”是指有智慧、有能力、能分辨善说恶说、能分辨粗恶与非粗恶的女人。“正在听”是指她正在听。由此说明:即使是对有能力的女人,如果她处在无法理解的情形中,通过使者或书信告知,也不犯粗恶语罪。人女、有女想、粗恶语之贪、以那贪爱而言说、当时能理解——这里共有这五支。这是粗恶语之贪学处。
12. Idāni duṭṭhullaṃ dassetuṃ ‘‘duṭṭhullavācassādenā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha duṭṭhullavācassādenāti vaccamaggapassāvamaggamethunadhammappaṭisaṃyuttavācassādarāgena. Maggaṃ vārabbha methunanti vaccamaggapassāvamaggānaṃ aññataraṃ maggaṃ vā methunaṃ vā ārabbhāti attho. Obhāsantoti avabhāsanto. Manussitthinti viññuṃ paṭibalaṃ subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ sallakkhaṇasamatthaṃ manussitthiṃ. Suṇamānanti suṇantiṃ. Iminā paṭibalāyapi itthiyā aviññattipathe ṭhitāya dūtena vā paṇṇena vā ārocentassa duṭṭhullavācāpatti na hotīti dīpitaṃ hoti. Manussitthī, itthisaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena rāgena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Duṭṭhullavācassādasikkhāpadaṃ.
1313. 现在为了说明“为自己的欲望而侍奉”,开始说“赞叹”等。其中,如果有比丘为了自己得到欲望的侍奉而说了赞叹的话,然后以淫欲贪向女人乞求交媾,就犯重罪。这是关联。“说了赞叹的话”是指宣说功德和利益。“为自己的欲望而侍奉”中,以称为交媾法的欲望来侍奉,就是欲望的侍奉;为了自己的利益而做欲望的侍奉,就是为自己的欲望而侍奉。这是一个不连声的复合词。另一种解释:“自己”是表示作格意义的属格,自己所想要、所希求的叫做“自己之欲”,意思是以自己的淫欲贪所希求的;自己之欲以及那侍奉,就是为自己的欲望而侍奉;以那为自己的欲望而侍奉,意思是说了这样的赞叹:“姊妹,在种种侍奉中,这是最上的,如果有人用这种方法来侍奉像我这样持戒、具足善法、修梵行的人。”因为“乞求”这个动词带两个宾语,所以说“向女人乞求交媾”。其中的“女人”,是指像粗恶语学处中所说的那种女人。人女、有女想、为了自己得到欲望侍奉的贪、以那贪赞叹宣说、对方当时理解——这里具足这五支。这是为自己的欲望而侍奉学处。
13. Idāni attakāmapāricariyaṃ dassetuṃ ‘‘vaṇṇa’’ntyādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu attano kāmapāricariyāya vaṇṇaṃ vatvā methunarāgena itthiṃ methunaṃ yācamāno garuṃ phuseti sambandho. Vaṇṇaṃ vatvāti guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsetvā. Attanokāmapāricariyāyāti methunadhammasaṅkhātena kāmena pāricariyā kāmapāricariyā, attano atthāya kāmapāricariyā attanokāmapāricariyā, aluttasamāsoyaṃ. Atha vā attanoti katvatthe sāmivacanaṃ, attano kāmitā icchitāti attanokāmā, sayaṃ methunarāgavasena patthitāti attho, attanokāmā ca sā pāricariyā cāti attanokāmapāricariyā , tāya attanokāmapāricariyāya, ‘‘etadaggaṃ, bhagini, pāricariyānaṃ, yā mādisaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ brahmacāriṃ etena dhammena paricareyyā’’ti evaṃ vaṇṇaṃ vatvāti attho. Yācadhātuno dvikammikattā ‘‘itthiṃ methunaṃ yācamāno’’ti vuttaṃ. Tattha itthinti duṭṭhullobhāsane vuttappakāraṃ itthiṃ. Manussitthī, itthisaññitā , attakāmapāricariyāya rāgo, tena rāgena vaṇṇabhaṇanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Attakāmapāricariyasikkhāpadaṃ.
1414. 现在为了说明媒嫁,开始说“信息”等。其中,比丘接受了男子的信息或女子的信息,考察之后传回,就犯重罪。这是关联。其中,“信息”是指这样说的男子的使命:“尊者,去吧,告诉名叫某某的母护:‘请成为名叫某某的财买之妻’”;以及这样说的女子的使命:“尊者,去吧,对名叫某某的男子说:‘我将成为他的妻子’”。“接受而”是指以“善哉,近事男”或“好”或“我将告知”,或以任何方式作出语言表示,或以点头等领受、完全接受,这就是其含义。“考察而”是指以所说的方式接受信息后,向那男子或女子,或向应当告知他们的母、父、兄、姊等告知,这就是其含义。“传回”:这里本应说“传回”,但因怕韵律失调,把“哈拉”一词放在前面来说,应当这样理解。前往所派遣之处,那位被告知的女子无论答应说“善哉”,或拒绝,或因羞愧而沉默,然后再次回来向那男子传达——以这样的程度,当称为接受、告知、传回的三支具足时,那比丘便犯僧残罪,这就是其含义。那些人的类性、可告知性、接受、考察、传回——这里具足这五支。这是媒嫁学处。
14. Idāni sañcarittaṃ dassetuṃ ‘‘sandesa’’ntyādimāraddhaṃ. Tattha bhikkhu purisassa vā sandesaṃ, itthiyā vā sandesaṃ paṭiggahetvā vīmaṃsitvā paccāharanto garukaṃ phuseti sambandho. Tattha sandesanti ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ māturakkhitaṃ brūhi ‘hohi kira itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’’ti (pārā. 305) evaṃ vuttaṃ purisassa sāsanaṃ, ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ purisaṃ brūhi ‘ahaṃ tassa bhariyā bhavissāmī’’ti (pārā. 326-327 thokaṃ visadisaṃ) evaṃ vuttaṃ itthiyā sāsanaṃ. Paṭiggaṇhitvāti ‘‘sādhu upāsakā’’ti vā ‘‘hotū’’ti vā ‘‘ārocessāmī’’ti vā yena kenaci ākārena vacībhedaṃ katvā vā sīsakampanādīhi vā paṭiggaṇhitvā sampaṭicchitvāti attho. Vīmaṃsitvāti vuttappakārena sāsanaṃ gahetvā purisassa vā itthiyā vā tesaṃ avassārocanakānaṃ mātāpitābhātābhaginiādīnaṃ vā ārocetvāti attho. Haraṃpaccāti ettha ‘‘paccāhara’’nti vattabbe chandahānibhayā hara-saddaṃ pubbanipātaṃ katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yattha pahitena tattha gantvā tena ārocitā sā itthī ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchatu vā paṭikkhipatu vā lajjāya vā tuṇhī hotu, puna āgantvā tassa purisassa haranto ettāvatā imāya paṭiggahaṇārocanappaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā so bhikkhu saṅghādisesaṃ āpajjeyyāti attho. Tesaṃ manussajātikatā, alaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhanavīmaṃsanappaccāharaṇānīti imānettha pañca aṅgāni. Sañcarittasikkhāpadaṃ.
1515. 现在为了说明无根谤,开始讲“想要使他退失”等语。如果比丘想要使对方从梵行中退失,就用没有根据的波罗夷事,当面检举另一位正在听着的比丘,或者教人去检举,就犯下重罪。这是这里的关联。其中,“想要使他退失”是指想要使他从梵行中退失。“检举”是指用“你犯了波罗夷法,你不是沙门,不是释迦子”等话语,自己亲自去检举的意思。这样检举时,每说一句话就犯一次僧残罪。“用没有根据的波罗夷事”:检举的人对那位被检举的人,没有看见、没有听说、没有怀疑,因为不存在见、闻、疑这三种根据,所以是没有根据的;波罗夷事就是最终的事,这就是最终的事;既没有根据又是最终的事,就是“无根终极事”;用这个无根终极事,也就是用与比丘相应的十九种波罗夷中的某一种的意思。“教人检举”是指正在教人检举,站在那人旁边,命令另一位比丘去检举,被命令的人每说一句话,就犯一次重罪。“正在听着”:用这个说明,从背后派使者或送书信去检举的人不犯这条罪。但如果在背后用七种罪聚来说,就犯恶作。被检举的人、对他所指控罪名的承认、对那位被检举者有清净想、用哪种波罗夷来检举、以见闻等方式使这件事没有根据、以使他退失的意图当面检举、他当时就理解——这里具备这五个条件。这是无根谤学处。
15. Idāni amūlakaṃ pakāsetuṃ ‘‘cāvetukāmo’’tiādimāraddhaṃ. Cāvetukāmo bhikkhu amūlantimavatthunā aññaṃ suṇamānaṃ bhikkhuṃ codento vā codāpento vā garuṃ phuseti sambandho. Tattha cāvetukāmoti brahmacariyā cāvetukāmo. Codentoti ‘‘tvaṃ pārājikaṃ dhammaṃ āpannosi, assamaṇosi, asakyaputtiyosī’’tiādīhi vacanehi sayaṃ codentoti attho. Evaṃ codentassa vācāya vācāya saṅghādiseso. Amūlantimavatthunāti yaṃ codakena cuditakamhi puggale adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkitaṃ, idaṃ etesaṃ dassanasavanaparisaṅkitasaṅkhātānaṃ mūlānaṃ abhāvato nāssa mūlanti amūlaṃ, antimaṃ vatthu yassa pārājikassa tadidaṃ antimavatthu, amūlañca taṃ antimavatthu ceti amūlantimavatthu, tena amūlantimavatthunā, bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññatarenāti attho. Codāpayanti codāpayanto, tassa samīpe ṭhatvā aññaṃ bhikkhuṃ āṇāpetvā codāpento tassa āṇattassa vācāya vācāya garuṃ phuseti attho. Suṇamānanti iminā parammukhā dūtena vā paṇṇena vā codentassa na ruhatīti dīpitaṃ hoti. Parammukhā pana sattahi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭaṃ. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyūpagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena sammukhā codanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Amūlakasikkhāpadaṃ.
16现在为了说明另一种类型,说了“少分”等话。其中,“取少分”是指:在种姓、名字、姓氏、相貌、罪名、衣、钵、亲教师、阿阇梨、住处这十种相似特征中,取那个比丘身上能看到的某一种相似特征,依靠这一点,想要让那位比丘从梵行中退失,就用没有根据的波罗夷事去检举一位正在听闻的比丘,这样就犯了重罪。具体是怎样的呢?比如,检举者曾经看见另一个刹帝利种姓的人犯了波罗夷法,后来他看到一位跟自己有仇的、也是刹帝利种姓的比丘,就抓住“刹帝利种姓”这个相似点,这样说:“我看见一个刹帝利犯了波罗夷法,你是刹帝利,你也犯了波罗夷法”,或者说:“你就是那个刹帝利,不是别人,你犯了波罗夷法。”这样来检举。名字等其余相似特征也应当同样理解。不过这里的构成条件跟前面那段是一样的。这是别篇学处。
16. Idāni aññabhāgiyaṃ dassetuṃ ‘‘lesamatta’’ntiādimāha. Tattha lesamattamupādāyāti jātināmagottaliṅgāpattipattacīvarūpajjhāyācariyasenāsanalesasaṅkhātesu dasasu lesesu yo tasmiṃ puggale dissati, taṃ lesamattaṃ upādāya nissāya bhikkhuṃ brahmacariyā cāvetukāmo amūlantimavatthunā suṇamānaṃ bhikkhuṃ codento garuṃ phuseti attho. Kathaṃ? Añño khattiyajātiko iminā codakena pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti, so aññaṃ attano veriṃ khattiyajātikaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyajātilesaṃ gahetvā evaṃ ‘‘khattiyo mayā diṭṭho pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto, tvaṃ khattiyo pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’ti vā ‘‘tvaṃ so khattiyo, nāñño, pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti vā codeti, evaṃ nāmalesādayopi veditabbā. Aṅgāni panettha anantarasadisāni. Aññabhāgiyasikkhāpadaṃ.
舍堕的解说注释
3. Nissaggiyaniddesavaṇṇanā
1717. 现在为了说明衣的规定,举出“说净”等文句。如果有比丘对非时衣既没有作说净,也没有作受持,超过十天,那么这位比丘就犯舍堕。这是句义。其中,“非时衣”就是在非时得到的衣。麻、棉、丝、毛、苎麻、破布,这六种是依种类分的衣;细布、绢、苏马喇布、支那布、神变所成、天人所施,这六种则是随顺衣。其中细布是麻的随顺,因为是由树皮所成的线做成的。绢等三种是丝的随顺,因为是由有情所造的丝做成的。神变所成等两种是麻等的随顺,因为它们属于麻等中的某一种。这六种衣中的任何一种,就是非时衣。
17. Idāni cīvaravidhiṃ dassetuṃ ‘‘vikappana’’ntyādimuddhaṭaṃ. Yo bhikkhu akālacīvaraṃ vikappanañca adhiṭṭhānañca akatvā dasāhaṃ atikkāmeti, tassa bhikkhuno nissaggiyaṃ siyāti piṇḍattho. Tattha akālacīvaranti akāle cīvaraṃ, khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti jātito cha cīvarāni, dukūlaṃ paṭṭuṇṇaṃ somārapaṭṭaṃ cīnapaṭṭaṃ iddhijaṃ devadinnanti imāni pana cha anulomacīvarāni. Tesu dukūlaṃ sāṇassa anulomaṃ vākamayattā. Paṭṭuṇṇādīni tīṇi koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā. Iddhijādīni dvayāni khomādīnaṃ anulomāni tesamaññatarabhāvato . Imesaṃ channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ akālacīvaraṃ.
关于“说净与受持”,这里应当这样理解:适合说净的和适合受持的。这里有一段巴利原文:“诸比丘,我允许用善逝指量长八指、宽四指的后衣来说净。”中等身材的人,长二拃,宽一拃。说净有两种:当面说净和背后说净。怎么操作呢?如果说“我把这件衣说净给你”,这就是当面说净。如果在一个人面前说“我把这件衣说净给提萨比丘”,那位比丘应当说“提萨比丘的东西,你拿去用也好、丢掉也好、随缘处理也好”,这就是另一种当面说净。然后说“我把这件衣给你,用作说净”,他问“谁是你的朋友、熟人或者亲近的人”,对方回答“提萨比丘”,接着他说“我给提萨比丘”,这就是背后说净。当说出“提萨比丘的东西,你拿去用也好、丢掉也好、随缘处理也好”的时候,就叫作舍弃。如果有很多件,就说“这些”;如果不在手能够到的范围内,就说“那件、那些”。这样就是“没有作说净”的意思。
Vikappanamadhiṭṭhānanti ettha pana vikappanūpagaṃ adhiṭṭhānūpagañca evaṃ veditabbaṃ. Tatrāyaṃ pāḷi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimacīvaraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358). Majjhimassa purisassa dīghaso dve vidatthiyo, tiriyaṃ vidatthi. Dve vikappanā sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā ca. Kathaṃ? ‘‘Imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vattabbaṃ, ayaṃ sammukhāvikappanā. ‘‘Mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti, ekassa santike ‘‘imaṃ cīvaraṃ tissassa bhikkhuno vikappemī’’ti vattabbaṃ, ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā. Tena bhikkhunā ‘‘tissassa bhikkhuno santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti, ‘‘imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappanatthāya dammī’’ti vattabbaṃ, tena vattabbo ‘‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā sambhatto vā’’ti, tato itarena ‘‘tisso bhikkhū’’ti vattabbaṃ, puna tena ‘‘ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī’’ti vattabbaṃ, ayaṃ parammukhāvikappanā. ‘‘Tissassa bhikkhuno santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti. Bahuke ‘‘imānī’’ti, ahatthapāse ‘‘etaṃ, etānī’’ti vā. Evaṃ vikappanañca akatvāti attho.
三衣的尺寸,按最大限量来说,比善逝衣的尺寸小一些就可以;按最低限量来说,僧伽梨和上衣长五拳、宽三拳,下衣长五拳、宽两肘或两肘半也可以。超过或不足所说尺寸的,应当决意为“资具布”。衣的决意有两种:用身体决意,或者用言语决意。决意三衣的人,先染色、点上作净标记,把旧僧伽梨舍弃,说“我舍弃这件僧伽梨”,然后用手拿起新僧伽梨,心里作意“我决意这件僧伽梨”,并做出身体动作,这就是用身体决意。如果没有用身体的任何部分接触,就不算数。用言语决意时,要发出声音来决定:如果衣在手臂范围内,就说“我决意这件僧伽梨”;如果不在手臂范围内,就看清它放置的地方,说出“我决意那件僧伽梨”。这个做法也适用于上衣和下衣。把三衣等全部合在一起,说“我决意这些衣和资具布”,也可以。意思就是像这样没有作决意。
Ticīvarassa pana pamāṇaṃ ukkaṭṭhaparicchedena sugatacīvarato ūnakaṃ vaṭṭati, lāmakaparicchedena saṅghāṭiyā, uttarāsaṅgassa ca dīghato muṭṭhipañcakaṃ, tiriyaṃ muṭṭhittikaṃ, antaravāsako dīghato muṭṭhipañcako, tiriyaṃ dvihatthopi aḍḍhateyyo vā vaṭṭati. Vuttappamāṇato adhikañca ūnakañca ‘‘parikkhāracoḷa’’nti adhiṭṭhātabbaṃ. Dve cīvarassa adhiṭṭhānā kāyena vā adhiṭṭheti, vācāya vā adhiṭṭheti. Ticīvaraṃ adhiṭṭhahantena rajitvā kappabinduṃ datvā purāṇasaṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ hatthena gahetvā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena adhiṭṭhātabbā, idaṃ kāyena adhiṭṭhānaṃ. Taṃ yena kenaci sarīrāvayavena aphusantassa na vaṭṭati. Vācāya adhiṭṭhānaṃ pana vacībhedaṃ katvā vācāya adhiṭṭhātabbaṃ, sace hatthapāse ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti, sace ahatthapāse ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā . Esa nayo uttarāsaṅge, antaravāsake ca. Ticīvarādīni sabbāni ekato katvā ‘‘imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭhātumpi vaṭṭatīti. Evaṃ adhiṭṭhānañca akatvāti attho.
“十日”就是十个白天。说“超过”,就是越过。“他的”,指那位比丘的。“应舍”,就是舍弃,也就是应舍;这是先前应当做的律仪事务的名称。他有应舍,所以叫应舍。那是什么?是波逸提。越过它时,连同应舍的律仪事务,就成波逸提——这就是这里的含义。不过,这件衣在哪一天生起,那一天的黎明就属于生起之日;所以从衣生起那天算起,到第十一个黎明升起时,就已经超过十日了。衣属于自己所有、具足种类和量度、断除了障碍、是多余的衣、超过十日——这里共有这五支。第一咖提那学处。
Dasa ahāni dasāhaṃ. Atimāpetīti atikkāmeti. Tassāti tassa bhikkhuno. Nissaggiyanti nissajjanaṃ nissaggiyaṃ, pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ, nissaggiyamassa atthīti nissaggiyaṃ, kiṃ taṃ? Pācittiyaṃ, taṃ atikkāmayato sahanissaggiyavinayakammaṃ pācittiyaṃ siyā, ayamettha attho. Taṃ panetaṃ cīvaraṃ yaṃ divasaṃ uppannaṃ, tassa yo aruṇo, so uppannadivasanissito, tasmā cīvaruppādadivasena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane dasāhātikkamitaṃ hotīti. Cīvarassa attano santakatā, jātippamāṇayuttatā, chinnapalibodhabhāvo, atirekacīvaratā, dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Paṭhamakathinasikkhāpadaṃ.
18现在为了说明第二条学处,开始讲“比丘的许可”等文。如果一位比丘,除了比丘的许可和适当时节之外,让已经决意受持的三衣超过一天,他就犯舍堕——这是前后文的关联。其中,“除了比丘的许可之外”是指:除了僧团给生病比丘所授予的、允许他离开三衣的许可之外。“已经决意的三衣”中,“三衣”用的是表示工具意义的宾格;意思是说,按照三衣决意的方式,在已经决意的僧伽梨等衣物当中,任何一件衣。“一天”是指一夜。“让超过”是指离开、与之分离而住。意思是:那位没有得到许可的比丘,哪怕只是离开衣物一夜,也会犯舍堕。 “除了适当时节之外”是指除了衣时之外。已经决意受持的衣、没有做迦絺那、没有得到许可、夜里离开,这里是四个条件。第二条迦絺那学处。
18. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhusammutiyā’’tyādimāraddhaṃ. Yo bhikkhusammutiṃ vajjetvā kālañca vinā adhiṭṭhitaṃ ticīvaraṃ ekāhaṃ atikkamāpeti, tassa nissaggiyaṃ siyāti sambandho. Tattha bhikkhusammutiyāññatrāti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno ticīvarena vippavāsasammutiṃ deti , taṃ ṭhapetvā. Ticīvaramadhiṭṭhitanti karaṇatthe upayogavacanaṃ, tena ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitesu saṅghāṭiādīsu yena kenaci cīvarena. Ekāhanti ekarattaṃ. Atimāpetīti vippavasati, viyutto vasatīti attho. Tassa aladdhasammutikassa bhikkhuno ekarattampi cīvarena vippavāsato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ siyāti attho. Samayaṃ vināti cīvarakālaṃ vajjetvā. Adhiṭṭhitacīvaratā, anatthatakathinatā, aladdhasammutitā, rattivippavāsoti imānettha cattāri aṅgāni. Dutiyakathinasikkhāpadaṃ.
1919. 现在为了说明旧衣,开始讲“非亲属”等文。其中,“非亲属”是指非亲属的比丘尼,就像“如理省思”等处所说的那样,意思是她既不是母亲这边的亲戚,也不是父亲这边的亲戚。“比丘尼”是指通过八语羯磨受具足戒的比丘尼。“令捶打”就是令她捶打。“彼”是指犯舍堕,这是意思。旧衣的性质、在近处对非亲属比丘尼下令、由她来洗涤等——这里具备这三个条件。这是旧衣学处。
19. Idāni purāṇacīvaraṃ dassetuṃ ‘‘aññātikā’’tyādi āraddhaṃ. Tattha aññātikāti aññātikāya ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu viya, aññātikāya neva mātusambandhena na pitusambandhena sambaddhāyāti vuttaṃ hoti. Bhikkhuniyāti aṭṭhavācikakammena upasampannāya. Ākoṭāpetīti paharāpeti. Tanti nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhaveyyāti attho. Purāṇacīvaratā, upacāre ṭhatvā aññātikāya bhikkhuniyā āṇāpanaṃ, tassā dhovanādīni cāti imānettha tīṇi aṅgāni. Purāṇacīvarasikkhāpadaṃ.
2020.“某种根本”指某种可接受的财物。“领受衣”指接受、领取衣服。可作净施的衣服性质、不是交换得来的、从非亲属手中接受——这里有三项条件。这是接受衣的学处。
20.Kiñci mūlakanti kiñci pābhataṃ. Cīvarādāneti cīvarassa ādāne cīvarappaṭiggahaṇe. Vikappanūpagacīvaratā, pārivattakābhāvo, aññātikāya hatthato gahaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ.
21“未受邀请”是指:还没有生起“尊者,请说吧,有什么需要”这样的意愿,没有被邀请,没有生起意愿和喜好,所以叫未受邀请。“向人请求”是指乞求的人。“除了适当的时候”是指除了丢失衣服的时节以外。属于可以作净施的衣服、不在适当的时候、向非亲属请求、因此得到——这里具备四个条件。这是向非亲属请求的学处。
21.Appavāritanti ‘‘vadeyyātha, bhante, yena attho’’ti icchāpitaṃ icchaṃ ruciṃ uppāditaṃ, na pavāritanti appavāritaṃ. Viññāpentassāti yācantassa. Aññatra samayāti naṭṭhacīvarakālaṃ ṭhapetvā. Vikappanūpagacīvaratā, samayābhāvo, aññātakaviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Aññātakaviññattisikkhāpadaṃ.
22银,就是白银。金,就是黄金。马萨咖有三种:铜马萨咖、木马萨咖、胶马萨咖。其中,铜马萨咖是用赤铜等做成的马萨咖。木马萨咖是用坚木或竹片,甚至用棕榈叶切割成形做成的马萨咖。胶马萨咖是用紫胶或树脂塑形做成的马萨咖。咖哈巴那,是指金制的、银制的,或者普通材质的咖哈巴那。应取,是指有人为自己而给,或者看到某处有无主之物,自己拿取。应令取,是指让另一个人去拿同样的东西。舍堕,是指在拿取等任何行为中,对尚未损坏的物品计算数量时,就会构成舍堕,这就是它的意思。或应受用,是指不以身体和言语拒绝,只是心里默许。金银的性质、为自己所指定、在拿取等行为中具备任何一种,这里是三个构成条件。银的接受学处。
22.Rajatanti rūpiyaṃ. Jātarūpanti suvaṇṇaṃ. Māsakanti tayo māsakā lohamāsako dārumāsako jatumāsakoti. Tattha lohamāsakoti tambalohādīhi katamāsako. Dārumāsakoti sāradārunā vā veḷupesikāya vā antamaso tālapaṇṇenapi rūpaṃ chinditvā katamāsako. Jatumāsakoti lākhāya vā niyyāsena vā rūpaṃ samuṭṭhāpetvā katamāsako. Kahāpaṇanti suvaṇṇamayaṃ vā rūpiyamayaṃ vā pākatikaṃ vā. Gaṇheyyāti attano atthāya dīyamānaṃ vā katthaci ṭhitaṃ vā nippariggahaṃ disvā sayaṃ gaṇheyya. Gaṇhāpeyyāti tadeva aññena gāhāpeyya. Nissaggīti gahaṇādīsu yaṃ kiñci karontassa aghanabaddhesu vatthugaṇanāya nissaggi siyāti attho. Sādiyeyya vāti kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena adhivāseyya. Jātarūparajatabhāvo, attuddesikatā, gahaṇādīsu aññatarabhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Rūpiyappaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ.
23银等四种不净物,即使拿净物去交换,除了同法者之外,也会构成舍堕——这是整句的关联。其中,“不净物”指不净之物;“以净物”指用净物;“同法者”指比丘、比丘尼、沙弥、沙弥尼、在学尼这五种同法者。“银的性质”和“交换”是这里的两个构成条件。银交换学处。
23. Rajatādicatubbidhaṃ akappiyaṃ kappiyenāpi parivatteyya sahadhammike ṭhapetvā, nissaggiyaṃ siyāti sambandho. Tattha akappiyanti akappiyavatthuṃ. Kappiyenāti kappiyavatthunā. Sahadhammiketi bhikkhubhikkhunisāmaṇerasāmaṇerisikkhamānasaṅkhāte pañca sahadhammike. Rūpiyabhāvo, parivattanañcāti imānettha dve aṅgāni. Rūpiyaparivattanasikkhāpadaṃ.
24所谓“没有作净施和受持”,意思是:没有用“我把这个钵净施给你”等话作净施,也没有用“我受持这个钵”等话作受持。关于“量度相应”,判定如下:取没有损坏的旧沙离稻米两摩揭陀那离,好好舂捣清净,用这些米煮成不掺碎米、不结块、非常纯净、像茉莉花堆一样不流散的饭,全部放进钵里,然后加入占这饭四分之一量、不太稠也不太稀、能用手拿起来、包含各种配料的绿豆汤,接着加入与饭团相称、直到最后一口都够用的鱼、肉等副食。至于酥、油、酪、乳清等,则不列入计算,因为它们随着饭走,既不能让饭减少,也不能让饭增加。这样把一切都放好之后,如果食物与钵口边缘下方的横线齐平,用线或绳去切时,线或绳碰到下端,这叫作“大钵”。如果超过那条线堆起来,这叫作“大下钵”。如果没有达到那条线,只在里面,这叫作“大上钵”。大钵的一半量是中钵,中钵的一半量是小钵。它们各自的差别也应按上面所说来理解。这样,在这些钵当中,大上钵和小小钵这两种不算钵,其余七种叫作量度相应。因此,具备量度的就叫作量度相应,那个就是量度相应的钵。“钵”,就是七种钵中的某一种。钵属于自己所有、量度相应、适于受持、是多余的钵、超过十天,这里具备五个条件。这是第一钵学处。
24. ‘‘Imaṃ pattaṃ tuyhaṃ vikappemī’’tiādinā vikappanañca ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā adhiṭṭhānañca akatvāti attho. Pamāṇikanti etthāyaṃ vinicchayo – anupahatapurāṇasālitaṇḍulānaṃ sukoṭṭitaparisuddhānaṃ dve magadhanāḷiyo gahetvā tehi taṇḍulehi anuttaṇḍulamakilinnamapiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakuḷarāsisadisaṃ avassāvitodanaṃ pacitvā niravasesaṃ patte pakkhipitvā tassa odanassa catutthabhāgappamāṇo nātighano nātitanuko hatthahāriyo sabbasambhārasaṅkhato muggasūpo pakkhipitabbo, tato ālopassa anurūpaṃ yāvacarimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanaṃ pakkhipitabbaṃ. Sappitelatakkarasakañjikādīni pana agaṇanūpagāni honti. Tāni hi odanagatikāni neva hāpetuṃ, na vaḍḍhetuṃ sakkonti. Evametaṃ sabbampi pakkhittaṃ sace pana pattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ ukkaṭṭho nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ ukkaṭṭhomako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti, antogatameva hoti, ayaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma. Ukkaṭṭhato upaḍḍhappamāṇo majjhimo. Majjhimato upaḍḍhappamāṇo omako. Tesampi vuttanayeneva pabhedo veditabbo. Iccetesu ukkaṭṭhukkaṭṭho ca omakomako cāti dve apattā, sesā satta pattā pamāṇayuttā nāmāti evaṃ pamāṇena yutto pamāṇiko, taṃ pamāṇikaṃ. Pattanti sattasu pattesu aññataraṃ pattaṃ. Pattassa attano santakatā, pamāṇayuttatā, adhiṭṭhānūpagatā, atirekapattatā, dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Paṭhamapattasikkhāpadaṃ.
2525. 如果一位比丘的钵还没满五缀,却乞求另一个新钵,这位比丘也犯舍堕,这是本句的关联。其中“另一个”指另外的,和“新钵”是同一个格的关系。这里一共有四个构成条件:可受持的钵未满五缀、专门为自己、已经开口乞求、因为乞求而得到了钵。这是未满五缀学处。
25. Yo bhikkhu pañcabandhanato ūnapatte sati paraṃ pana navaṃ pattaṃ viññāpeti, tassapi bhikkhuno nissaggiyaṃ siyāti sambandho. Tattha paranti aññaṃ, ‘‘navaṃ patta’’ntiminā tulyādhikaraṇaṃ. Adhiṭṭhānūpagapattassa ūnapañcabandhanatā, attuddesikatā, kataviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Ūnapañcabandhanasikkhāpadaṃ.
26如果有人接受了酥油、油等药品后,最多储存七天而食用,超过七天,就犯舍堕,这是这段的意思。其中“酥油、油等”的“等”字,包括生酥、蜂蜜和糖浆。这里,酥油指的是牛等动物的酥油——凡是肉可以吃的动物,它们的酥油就可以用;生酥也是这样。油指的是从胡麻、芥子、摩度迦、蓖麻、婆萨等榨出来的油。蜂蜜指的就是蜜蜂的蜜。至于从甘蔗汁来说,不论是没有煮过的还是煮得不好的,一切甘蔗制品都应知道是糖浆。这是药品规定学处。
26. Yo sappitelādikaṃ pana bhesajjaṃ paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ bhuñjanto sattāhaṃ atikkāmeti , tassa nissaggiyaṃ siyāti attho. Tattha sappitelādikanti ettha ādi-saddo navanītamadhuphāṇitaṃ saṅgaṇhāti. Tattha sappi nāma gavādīnaṃ sappi, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi, tathā navanītaṃ. Telaṃ nāma tilasāsapamadhukaeraṇḍavasādīhi nibbattaṃ. Madhu nāma makkhikāmadhumeva. Ucchurasaṃ upādāya pana apakkā vā avatthukapakkā vā sabbāpi ucchuvikati phāṇitanti veditabbaṃ. Bhesajjavidhānasikkhāpadaṃ.
2727. 把衣给了比丘之后,又因为把它当成自己的东西而夺回那件衣,或者叫人夺回,就犯舍堕。这是整句的连缀解释。其中“给了之后”是指为了期待对方帮忙做事等而给了之后。“夺回”是指看到对方不帮忙做事等,就用强力拿回来;“叫人夺回”也是这样。这里一共有五个条件:衣是可以分配的、是自己亲手给的、当成自己的东西想、对方是受具足戒的人、因为嗔怒而夺回或叫人夺回。这是夺衣学处。
27. Bhikkhussa cīvaraṃ datvā puna taṃ cīvaraṃ sakasaññāya acchindantassa vā acchindāpayatopi vā nissaggiyaṃ siyāti yojanā. Tattha datvāti veyyāvaccādīni paccāsīsamāno datvā. Acchindantassāti veyyāvaccādīni akarontaṃ disvā balakkārena gaṇhantassa, tathā acchindāpayatoti. Vikappanūpagacīvaratā, sāmaṃdinnatā, sakasaññitā, upasampannatā, kodhavasena acchindanaṃ vā acchindāpanaṃ vāti imānettha pañca aṅgāni. Acchindanasikkhāpadaṃ.
2828. 向没有邀请自己的非亲戚居士乞求线,除开亲戚与受邀请者之外,让织工织成衣,这就可能犯舍堕罪——这是这段的要点。其中“线”指六种线,比如亚麻线等,或者与它们类似的东西。“乞求”指为了做衣而乞求。为了做衣而乞求线、指定给自己用、通过不如法的织工或不如法的乞求来让他织——这里是三个构成条件。这是乞线学处。
28. Appavāritaṃ aññātiṃ gahapatiṃ suttaṃ yācitvā ñātippavārite vajjetvā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpentassa nissaggiyaṃ siyāti piṇḍattho. Tattha suttanti chabbidhaṃ khomasuttādikaṃ vā tesaṃ anulomaṃ vā. Yāciyāti cīvaratthāya yācitvā. Cīvaratthāya viññāpitasuttaṃ, attuddesikatā, akappiyatantavāyena akappiyaviññattiyā vāyāpananti imānettha tīṇi aṅgāni. Suttaviññattisikkhāpadaṃ.
29如果有比丘知道利养已经归属僧团,却把它转给自己,就犯舍堕罪,这是这句话的意思。其中,“知道”就是明知。“利养”是指应当得到的衣服等物品。“归属”是指已经倾向僧团、朝向僧团、归向僧团而安住。“转给自己”是指说“给我”等话,使它转向自己。这里有三项条件:物品已归属僧团的状态;知道这一点后仍把它转给自己;实际得到。这是转归学处。
29. Yo bhikkhu saṅghassa pariṇataṃ lābhaṃ jānanto attano pariṇāmeti, tassa nissaggiyaṃ siyāti attho. Tattha jānanti jānanto. Lābhanti labhitabbaṃ cīvarādivatthuṃ. Pariṇatanti saṅghassa ninnaṃ saṅghassa poṇaṃ saṅghassa pabbhāraṃ hutvā ṭhitaṃ. Attano pariṇāmetīti ‘‘mayhaṃ dethā’’tiādīni vadanto attani ninnaṃ karoti. Saṅghe pariṇatabhāvo, taṃ ñatvā attano pariṇāmanaṃ, paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. Pariṇāmanasikkhāpadaṃ.
波逸提解说之注释
4. Pācittiyaniddesavaṇṇanā
3030. 现在为了说明波逸提,开始讲“明知而说妄语”等。其中,“明知而说妄语”是处格,表示原因。因此,如果有比丘明知而说妄语,以这个为因、以这个为缘、由这个条件,就构成波逸提——这就是它的意思。“以轻蔑之言说比丘”,意思是:有人用出身、名字、姓氏、职业、技艺、年龄、病痛、相貌、烦恼、罪过、辱骂等,无论说的是真话还是假话,用任何像刀刺一样的话去刺伤比丘,那个比丘就犯波逸提——这就是它的意思。“也搬弄是非”,说的是在比丘之间搬弄是非:有人用出身等辱骂的事由辱骂一位比丘,另一位比丘听到后,或者出于对那位比丘的亲近,或者怀着让他分裂的意图,只要他没有生气,而以身体或言语去说搬弄是非的话,那位比丘就犯波逸提——这就是它的意思。
30. Idāni pācittiyaṃ dassetuṃ ‘‘sampajānamusāvāde’’tyādi āraddhaṃ. Tattha sampajānamusāvādeti nimittatthe bhummavacanaṃ, tasmā yo bhikkhu sampajānanto musā vadati, tassa tannimittaṃ taṃhetu tappaccayā pācittiyaṃ udīritanti attho. Bhikkhuñca omasantassāti jātināmagottakammasippavayaābādhaliṅgakilesāpattiakkosesu bhūtena vā abhūtena vā yena kenaci mukhasattinā bhikkhuṃ ovijjhantassa bhikkhuno pācittiyaṃ udīritanti attho. Pesuññaharaṇepi cāti bhikkhussa pesuññaharaṇe, jātiādīhi akkosavatthūhi bhikkhuṃ akkosantassa bhikkhuno sutvā bhikkhuno piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā yo akkuddho, tassa bhikkhussa kāyena vā vācāya vā pesuññaharaṇavacane pācittiyaṃ udīritanti attho.
31比丘和除比丘、比丘尼以外的人一起逐句诵念已收入三结集的三藏法,按所诵的句数计算,犯波逸提——这是总义。
31. Saṅgītittayamāruḷhaṃ piṭakattayaṃ dhammaṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā aññena puggalena saddhiṃ ekato padaṃ padaṃ bhaṇantassa bhikkhuno padagaṇanāya pācittiyaṃ udīritanti samudāyattho.
32“与未受具足戒者共宿”:除了比丘以外,哪怕只是与一个作为波罗夷事境的畜生一起睡三个晚上,到第四天太阳落山后再一起睡,就可能犯波逸提。这是这里的关联。其中,“共宿”是指在完全遮盖、有围隔的住处,或者在大部分遮盖、有围隔的住处,或者前后相续地、或者同一时间一起躺下或坐下。其中,即使没有碰到遮盖物,只要被一又二分之一肘高的墙壁等围起来,也应当理解为完全围隔。
32.Anupasampannenevāti bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūtena tiracchānagatenāpi saha tirattiyaṃ sayitvā catutthadivase atthaṅgate sūriye puna sahaseyyāya pācitti siyāti sambandho. Tattha sahaseyyāyāti sabbacchannaparicchinne, yebhuyyenacchannaparicchinne vā senāsane pubbāpariyena vā ekakkhaṇe vā ekato nisajjanāya. Tattha chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā paricchinnampi sabbaparicchinnamicceva veditabbaṃ.
3333. 就算只是和女人一起睡一夜,如果允许她同床躺卧,这位比丘也可能犯波逸提。这是这句话的意思。其中,“女人”是指哪怕当天刚出生的人类女性。“在没有智者在场的情况下说法,超过六句”:如果没有有智慧的男子在场,比丘对女人说法超过六句,就可能犯波逸提。这是这句话的意思。其中,“超过六句”,这里一首偈颂的一个句子算一句,应当知道一切地方都按这个标准来计算句数。六句就是六句,超过六句就是超过六句。
33. Ekarattampi itthiyā saddhiṃ seyyaṃ kappayato tassa bhikkhunopi pācitti siyāti attho. Tattha itthiyāti antamaso tadahujātāyapi manussitthiyā. Desentassa vinā viññuṃ, dhammañca chappaduttarinti viññuṃ purisaṃ vinā itthiyā chappadato uttariṃ dhammaṃ desentassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Tattha ‘‘chappaduttari’’nti ettha eko gāthāpādo ekaṃ padanti evaṃ sabbattha padappamāṇaṃ veditabbaṃ. Cha padāni chappadaṃ, chappadato uttariṃ chappaduttariṃ.
34把僧团许可排除在外,如果对比丘的粗重罪向不是比丘的人说,就犯波逸提,这是这句话的意思。其中,“粗重”在这里指的是僧残。“僧团许可”是指:僧团为了让屡犯的比丘将来能够防护,或者划定罪与诸家的界限,或者不划定这类界限,经过三次请求听许之后所作出的约定,把这种许可排除在外。“不是比丘”,就是未受具足戒的人。“说”,就是告知。
34. Bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā bhikkhuno duṭṭhullaṃ vajjaṃ abhikkhuno vadantassa pācittiyaṃ udīritanti attho. Tattha duṭṭhullanti idha saṅghādisesaṃ adhippetaṃ. Bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā katikaṃ karoti, taṃ ṭhapetvā. Abhikkhunoti anupasampannassa. Vadantassāti ārocentassa.
3535. 如果有人挖掘不该挖掘的土地,或者让别人挖掘,就犯波逸提。其中,“不该挖掘的”是指为了设灶煮食等用途,或者以各种方式尚未烧制过的生土。这种地有三种:纯地、混地和堆地。其中,“纯地”是指天然的纯土或纯黏土。“混地”是指在土或黏土中,石、砾、砂、瓦砾、沙这些东西中的任何一种占了三分之一。“堆地”是指堆积超过四个月的土堆或黏土堆。不过,具备上述特征的混堆,以及放在背石上的细尘,如果天降一次雨把它打湿,过了四个月之后,湿过的地方就归入堆地。若比丘破坏有情村,就犯波逸提,这是连接关系。其中,“有情村”:“有情”即存在者、曾存在者,生起、增长者即已生、已增长者,这是意义;“村”即聚集,有情的聚集,或者有情本身就是聚集,所以叫有情村;这是对已扎根的青草、树木等的增上语。那个有情村。“破坏”是指做砍断、劈裂等。
35. Yo akappiyaṃ pathaviṃ khaṇeyya vā khaṇāpeyya vā, tassa pācittiyaṃ siyā. Tattha akappiyanti uddhanapacanādivasena vā tathā tathā adaḍḍhā vā jātapathavī vuccati. Sā tividhā suddhamissapuñjavasena. Tattha suddhapathavī nāma pakatiyā suddhapaṃsu vā suddhamattikā vā. Missapathavī nāma yattha paṃsuto vā mattikato vā pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukāsu aññatarassa tatiyabhāgo hoti. Puñjapathavī nāma atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā hoti. Vuttalakkhaṇena pana missakapuñjopi piṭṭhipāsāṇe ṭhitasukhumarajampi ca deve phusayante sakiṃ ce tintaṃ, cātumāsaccayena tintokāso puñjapathavīsaṅkhameva gacchati. Yo bhikkhu bhūtagāmaṃ vikopeyya, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha bhūtagāmanti bhavanti, abhavuṃ cāti bhūtā, jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho, gāmoti rāsi, bhūtānaṃ gāmo, bhūtā eva vā gāmoti bhūtagāmo, patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ. Taṃ bhūtagāmaṃ. Vikopeyyāti chedanabhedanādīni kareyya.
36如果有比丘把属于僧团的床等物品搬到露地上,铺好坐卧用具等之后,没有向人告知或收起就离开,他就犯波逸提。这是这段话的意思。其中,“属于僧团的”是指归僧团所有。“床等”里的“等”字,包括椅子、枕头、褥子等。“铺设等”是指自己铺好,或者让别人铺好。“告知等”是指告知,或者自己收起,或者让别人收起——这是它的含义。“离去”就是走掉。
36. Yo bhikkhu saṅghikaṃ mañcādiṃ ajjhokāse santharaṇādikaṃ katvā āpucchanādikaṃ akatvā yāti, tassa pācitti siyāti attho. Tattha saṅghikanti saṅghassa santakaṃ. Mañcādinti ettha ādi-saddena pīṭhabhisikocchādiṃ saṅgaṇhāti. Santharaṇādikanti santharaṇādiṃ katvā vā kārāpetvā vā. Āpucchanādikanti āpucchanaṃ vā uddharaṇaṃ vā uddharāpanaṃ vāti attho. Yātīti gacchati.
3737. 如果比丘在僧团住处铺好卧具等,没有告知等就离开,那位比丘就犯波逸提,这是这段话的意思。其中,“僧团住处”是指属于僧团的住处、精舍、房舍,或者其他一切有明确范围、受到保护的坐卧处。“卧具”是指褥、小垫、覆布、上敷、地敷、席、皮片、坐具、敷布、草敷、叶敷等。“铺设等”是指在那些东西当中,自己铺好其中任何一种,或者让人铺好。
37. Yo bhikkhu saṅghikāvasathe seyyaṃ santharaṇādikaṃ katvā āpucchanādikaṃ akatvā yāti, tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Tattha saṅghikāvasatheti saṅghassa santake āvasathe vihāre gabbhe vā aññasmiṃ vā sabbaparicchinne guttasenāsane. Seyyanti bhisi cimilikā pāvuraṇaṃ uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā cammakkhaṇḍaṃ nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāroti evamādikaṃ. Santharaṇādikanti tesu yena kenaci attharaṇādikaṃ katvā vā kārāpetvā vā.
38-9若有比丘明知水中有生物还拿来用,这个比丘就犯波逸提。这是句子的连接方式。其中“明知有生物”,是指看见、听见或以任何方式知道“这水里有生物”。“水”就是水。“受用”就是使用。若比丘把交换物放在一边,将衣送给非亲戚的比丘尼,这个比丘就犯波逸提。在衣受取学处中,比丘是受取者,而这里是比丘尼,这是差别。为非亲戚的比丘尼缝衣,这个比丘也犯波逸提,这是意思。“衣”指适合穿在下身或披在上身的衣物。“缝”,如果是自己缝,每把针穿进拔出一次,就按动作次数计算犯波逸提;如果是叫人缝,只要说一声“缝”,即使对方把所有针线活都做完了,也只犯一个波逸提,因为对受命令者是按动作次数计算而犯波逸提。接受邀请后,没有做余食法就吃,犯波逸提,这是意思。这里的判定是:在饭、麦粉、豆粥、鱼、肉这五种食物中,无论哪一种,即使只吞下芥子那么一点,然后以食物拒绝,换另一种姿势表示“这够了”,没有做余食法就受用,犯波逸提。
38-9. Yo pana bhikkhu jānaṃ sappāṇakaṃ toyaṃ paribhuñjaye, tassa bhikkhuno pācitti siyāti yojanā. Tattha jānaṃsappāṇakanti ‘‘sappāṇakamida’’nti disvā vā sutvā vā yena kenaci ākārena jānanto. Toyanti udakaṃ. Paribhuñjayeti paribhuñjeyya. Yo bhikkhu pārivattakaṃ ṭhapetvā aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ deti, tassa bhikkhuno pācitti siyā. Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpade bhikkhu paṭiggāhako idha bhikkhunī, ayaṃ viseso. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ sibbatopi tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Cīvaranti nivāsanapārupanūpagaṃ. Sibbatoti sayaṃ sibbantassa sūciṃ pavesetvā nīharaṇe payogagaṇanāya pācitti. Sibbāpentassa pana ‘‘sibbā’’ti vutto sacepi sabbaṃ sūcikammaṃ niṭṭhāpesi, ekameva pācitti, āṇattassa payogagaṇanāya pācitti hoti. Pavāretvāna atirittaṃ akāretvā bhuñjato pācitti siyāti attho. Tatrāyaṃ vinicchayo – odano sattu kummāso maccho maṃsanti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ sāsapamattampi ajjhoharitvā bhojanaṃ paṭikkhepaṃ katvā aññena iriyāpathena ‘‘alametaṃ sabba’’nti atirittaṃ akāretvā paribhuñjato pācitti hotīti.
40若有比丘怀着想羞辱对方的心态,对已经吃完饭、已经受邀请的比丘,用没有做余食法的方式邀请说:“来,比丘,嚼点东西或吃点东西吧。”当食物被吃下去时,他就犯了波逸提。这是这段话的意思。其中,“怀着想羞辱对方的心态”,是指他心里期待着羞辱、指责、让对方难堪。
40. Yo bhikkhu āsādanāpekkho bhuttāviṃ pavāritaṃ bhikkhuṃ ‘‘handa, bhikkhu, khāda vā bhuñja vā’’ti anatirittena pavāreti, bhojane bhutte tassa pācittiyaṃ udīritanti attho. Tattha āsādanāpekkhoti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno.
41-2如果比丘吃了储存的食物,这个比丘就犯波逸提,这是这句话的意思。其中,“储存的食物”是指接受之后放过一夜的食物。如果过了正午之后吃时分食,也犯波逸提,这是句子的连接方式。其中,“非时”就是过了正午的时间,从正午过后开始一直到日出为止,这是它的意思。“时分食”是指林中根果之类的食物。没有生病的比丘,乞求了酥饭等精美食物之后再吃,这个比丘就犯波逸提,这是句子的连接方式。其中,“没有生病”就是指身体健康的人。“精美食物”是指混合了酥、油、蜜、糖、鱼、肉、乳、酪,由七种谷物做成的精美食物。如果比丘除了齿木和水以外,吃了没有接受过的食物,就犯波逸提,这是这句话的意思。其中,“没有接受过”是指有人用手或身上所带的东西拿取时,站在伸手可及的范围内,没有用身体、身上所带的东西或可舍弃之物中的任何一种给予,这就叫作没有接受过。
41-2. Yo bhikkhu sannidhibhojanaṃ bhuñjeyya, tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Tattha sannidhibhojananti paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmitabhojanaṃ. Vikāle yāvakālikaṃ bhuñjato vāpi pācitti siyāti yojanā. Tattha vikāleti vigatakāle, majjhanhikātikkamato paṭṭhāya yāva aruṇuggamanāti attho. Yāvakālikanti vanamūlaphalādikaṃ āmisabhojanaṃ. Agilāno bhikkhu paṇītakaṃ sappibhattādikampi viññāpetvāna bhuñjeyya, tassa bhikkhuno pācitti siyāti yojanā. Tattha agilānoti kallako. Paṇītakanti sappitelamadhuphāṇitamacchamaṃsakhīradadhisaṅkhātehi saṃsaṭṭhaṃ sattadhaññanibbattaṃ paṇītabhojanaṃ . Yo bhikkhu dantakaṭṭhodakaṃ vajjetvā appaṭiggahitakaṃ bhuñjeyya, pācitti siyāti attho. Tattha appaṭiggahitanti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā gaṇhantassa hatthapāse ṭhatvā kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena na dinnaṃ appaṭiggahitaṃ nāma.
4343. 如果比丘亲手把任何可吃的东西给了外道,那么这位比丘就犯波逸提,这是连接关系。其中,“外道”指其他外道。“任何可吃的东西”指任何一种食物。“亲手”就是用自己本人的手。如果比丘和女人一起在隐蔽处共坐,那么这位比丘就犯波逸提,这是连接关系。其中,“隐蔽处”指被遮挡、不被人看见的地方。“坐”就是坐下。“一起”就是共同。
43. Yo bhikkhu titthiyassa sahatthato kiñci bhuñjitabbaṃ dadeyya, tassa pācitti siyāti sambandho. Tattha titthiyassāti aññatitthiyassa. Kiñci bhuñjitabbanti yaṃ kiñci bhojanīyaṃ. Sahatthatoti sahatthā. Yo bhikkhu mātugāmena ekato raho nisajjaṃ kappeyya, tassa pācitti siyāti sambandho. Tattha rahoti paṭicchanne. Kappeti kappeyya. Ekatoti saddhiṃ.
4444. 在“饮用谷酒和果酒”这一条中:用面粉等做成的酒是谷酒,用花等做成的发酵酒是果酒。如果有比丘从种子阶段开始,哪怕只是用草尖沾一点来喝这两种酒中的任何一种,他因为喝这种酒,就应被说为犯波逸提,这是这条的意思。在“用手指戳弄”这一条中:因为用手指去碰触腋下等部位,就应犯波逸提,这是意思。在“嬉笑法”这一条中,以及在水中:在脚踝以上的水中嬉笑玩耍,因为这种嬉戏的表现,他就应犯波逸提,这是意思。
44.Surāmerayapānepīti ettha piṭṭhādīhi kataṃ majjaṃ surā. Pupphādīhi kato āsavo merayaṃ. Yo bhikkhu tadubhayampi bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivati, tassa tappānapaccayā pācittiyaṃ udīritanti attho. Aṅgulipatodake cāpīti aṅgulīhi upakacchakādīnaṃ ghaṭṭanapaccayā pācitti siyāti attho. Hasadhammepi codaketi uparigopphake udake hasadhamme kīḷānimittaṃ tassa pācitti siyāti attho.
45第四十五条:即使是不恭敬,也犯波逸提。意思是说,对人或对法做出不恭敬的行为,也可能犯波逸提。如果有比丘,在被具足戒者依据所制定的戒规劝诫时,因为不愿意照他的话去做,或者因为不愿意学习那个法,而表现出不恭敬,那么他在那份不恭敬上就可能犯波逸提,这就是这里的意思。还有,如果对比丘说恐怖的话,或者显示恐怖的形象来吓唬比丘,也可能犯波逸提,这就是这里的意思。
45.Anādarepi pācittīti puggalassa vā dhammassa vā anādarakaraṇepi pācitti siyāti attho. Yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno tassa vā vacanaṃ akattukāmatāya, taṃ vā dhammaṃ asikkhitukāmatāya anādariyaṃ karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācitti siyāti attho. Bhayānakaṃ kathaṃ katvā vā bhayānakaṃ rūpaṃ dassetvā vā bhikkhuṃ bhīsayatopi pācitti siyāti attho.
46第四十六条:如果比丘没有生病,除了某种因缘之外,自己点火或让别人点火,他就犯波逸提——这是这一句的关联。这里说的“某种因缘”,是指除了点灯,或者煮钵等时候生火这类因缘之外。“火”就是火。
46. Yo bhikkhu agilāno kiñci paccayaṃ ṭhapetvā jotiṃ jaleyya vā jalāpeyya vā, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha kiñci paccayanti padīpujjalanaṃ vā pattapacanādīsu jotikaraṇaṃ vāti evarūpaṃ paccayaṃ ṭhapetvā. Jotinti aggiṃ.
47-847-8. 意思是:如果比丘不取坏色点就受用新衣,会犯波逸提。所谓“坏色点”,是指像孔雀颈羽斑纹或指节背面那样大小的任何一种坏色点。所谓“不取”,就是没有取用。意思是:如果比丘把另一位比丘的衣等资具拿走、藏起来,或者让别人藏起来,目的是为了开玩笑,那么这位比丘会犯波逸提。所谓“衣等”,用“等”字包括了钵、坐具、针筒、腰带等物品。所谓“藏起来”,就是正在藏。所谓“为了开玩笑”,就是存心戏弄。所谓“比丘明知是生命而杀害,乃至畜生类”,意思是:如果比丘知道“这是生命”,而杀害畜生类的生命,不论小的还是大的,他会犯波逸提。
47-8. Kappabinduṃ anādāya navacīvarabhogino navaṃ cīvaraṃ bhuñjantassa pācitti siyāti attho. Kappabindunti morakkhimaṇḍalamaṅgulapiṭṭhīnaṃ aññatarappamāṇaṃ kappabinduṃ. Anādāyāti anādiyitvā. Bhikkhuno cīvarādikaṃ parikkhāraṃ apanetvā nidhentassa vā nidhāpentassa vā hasāpekkhassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Cīvarādikanti ādi-saddena pattanisīdanasūcigharakāyabandhanādiṃ saṅgaṇhāti. Nidhentassāti nidahantassa. Hasāpekkhassāti hasādhippāyassa. Jānaṃ pāṇaṃ hane bhikkhu, tiracchānagatampi cāti yo bhikkhu ‘‘pāṇo’’ti jānanto tiracchānagataṃ pāṇaṃ khuddakampi mahantampi haneyya, tassa pācittiyaṃ siyāti attho.
4949. 想掩盖而掩盖,对别人比丘的粗重罪也是如此:如果某个比丘想要掩盖另一个比丘的粗重罪——也就是僧残罪——而加以掩盖,他就会犯波逸提,这是这句话的意思。比丘和女人事先约好,一起进入村落之间,就会犯波逸提,这是这里的文句连接方式。
49.Chādetukāmo chādeti, duṭṭhullaṃ bhikkhunopi cāti yo bhikkhu bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātaṃ saṅghādisesaṃ chādetukāmo hutvā chādeti, tassa pācittiyaṃ siyāti attho. Itthiyā saha saṃvidhāya gāmantaragatassa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti yojanā.
50“若比丘打比丘”:如果某个比丘打另一个比丘,他就犯波逸提,这是这句话的关联。“举掌或拳”:如果某个比丘做出要打人的样子,抬起身体或身体所系之物,他就犯波逸提,这是这句话的意思。“或以无根事诘问或教人诘问比丘”:如果某个比丘用没有根据的僧残罪来诘问另一个比丘,或者教别人去诘问,他就犯波逸提,这是这句话的意思。其中“无根”,指的是缺乏见、闻等依据。
50.Bhikkhuṃvā pahareyyāthāti yo bhikkhu bhikkhuṃ pahareyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā. Talasattikamuggireti yo bhikkhu paharaṇākāraṃ dassento kāyaṃ vā kāyappaṭibaddhaṃ vā uggireyya, tassa pācittiyaṃ siyāti attho. Codeyya vā codāpeyya, bhikkhuṃ amūlakena cāti yo bhikkhu bhikkhuṃ amūlakena saṅghādisesena codeyya vā codāpeyya vā, tassa pācittiyaṃ siyāti attho. Tattha amūlakenāti diṭṭhādimūlavirahitena.
5151. 说到“令人生起追悔”:“我想你还没满二十岁”等等,说这类话就可能让人生起追悔;因为令人生起追悔这个因缘,就犯波逸提。若有比丘为了争吵,前去偷听已起争吵之人的话,他就犯波逸提——这是这里的关联。其中,“为了争吵”就是为了斗诤;“已起争吵之人”就是已经起了斗诤的人;“偷听”就是在近处听。
51.Kukkuccuppādane cāpīti ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe’’tiādīni bhaṇanto kukkuccaṃ uppādeyya, tassa kukkuccuppādanapaccayā pācittiyaṃ hoti. Yo bhikkhu bhaṇḍanatthāya bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ upassutiṃ yāti, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha bhaṇḍanatthāyāti kalahatthāya. Bhaṇḍanajātānanti kalahajātānaṃ. Upassutinti sutisamīpaṃ.
5252. 如果比丘把已经指定回施给僧团的利养转给其他人,他就犯波逸提,这是句义上的关联。其中,“转给”就是回向。“没有问过”是指没有事先请求——不管是说“我请求非时入村”,还是说“我要入村”,都没有打招呼就行动。“有比丘”是指在界内的可见范围内看到一位比丘,而且是可以用平常话语向他请求的、确实在场的比丘。“村”这个词,是用属格形式表达业格的意义。“前往”这个词,是用地格形式表达与格的意义,意思是“前往者”。意思是说:比丘没有向在场的比丘请求,就在非时进入村庄,他就犯波逸提。其余内容很清楚。
52. Yo bhikkhu saṅghassa pariṇāmitaṃ yaṃ lābhaṃ, taṃ parapuggalassa nāmeti, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha nāmetīti pariṇāmeti. Pucchaṃ akatvāti ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti vā ‘‘gāmaṃ pavisissāmī’’ti vā anāpucchitvā. Santabhikkhunti antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvā yaṃ sakkā hoti pakativacanena āpucchituṃ, tādisaṃ vijjamānaṃ bhikkhuṃ. Gāmassāti gāmaṃ, kammatthe sāmivacanaṃ. Gateti sampadānatthe bhummavacanaṃ, gatassāti attho. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā vikāle gāmaṃ gatassa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti attho. Sesaṃ uttānamevāti.
杂项解说释义
5. Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā
53现在为了说明杂项内容,开始讲“僧团的”等部分。其中,如果某个比丘以主事者的身份,把属于僧团的重物送给别人,就犯偷兰遮。如果是以偷盗的心送给别人,那就根据具体对象,可能是波罗夷等罪:属于恶作的对象,就是恶作;属于偷兰遮的对象,就是偷兰遮;属于波罗夷的对象,就是波罗夷。这就是这段话的意思。
53. Idāni pakiṇṇakaṃ dassetuṃ ‘‘saṅghika’’ntyādi āraddhaṃ. Tattha yo bhikkhu issaro hutvā saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ aññassa deti, tassa thullaccayaṃ siyā. Theyyāya aññassa deti, yathāvatthu pārājikādi siyā, dukkaṭavatthu dukkaṭaṃ, thullaccayavatthu thullaccayaṃ, pārājikavatthu pārājikaṃ siyāti vuttaṃ hoti.
54“草等所制之衣”这里,“等”字包括树皮衣和木板衣,也就是草制衣、树皮制衣、木板制衣。其中,用草编结做成的衣,叫草制衣。树皮制衣,就是苦行者的树皮衣。木板制衣,是把木板形状的片状物缝在一起做成的衣。“毛毯、发毛织物”是指人发做的毛毯和兽毛做的毛毯,也就是发毛毯和毛毛毯。用人发做经线编织成的毛毯,叫发毛毯。用牦牛尾毛编织成的毛毯,叫毛毛毯。“除了失衣之时”意思是,除了袈裟丢失的时候。“着用者”指穿着使用之人。“猫头鹰翅”指以猫头鹰翅膀的羽毛制成的下衣。“黑鹿皮衣”指带毛带蹄的黑羚羊皮衣。意思是:除了失去衣物之时,在这七种物品中穿着任意一种,都犯偷兰遮。
54.Kusādimayacīrānīti ettha ādi-saddo vākaphalakaṃ saṅgaṇhāti, kusamayacīraṃ vākamayacīraṃ phalakamayacīranti. Tattha kuse ganthetvā katacīraṃ kusamayacīraṃ. Vākamayacīraṃ nāma tāpasānaṃ vakkalaṃ. Phalakamayacīraṃ nāma phalakasaṇṭhānāni phalakāni sibbetvā katacīraṃ. Kambalaṃ kesavālajanti kesajaṃ kambalaṃ vālajaṃ kambalaṃ, kesakambalaṃ vālakambalanti attho. Kesehi tante vāyitvā katakambalaṃ kesakambalaṃ. Camarivālehi vāyitvā katakambalaṃ vālakambalaṃ. Samayaṃ vināti naṭṭhacīvarakālaṃ ṭhapetvā. Dhārayato dhārayantassa. Lūkapakkhājinakkhipanti ulūkapakkhiajinakkhipaṃ. Tattha ulūkapakkhīti ulūkasakuṇapakkhehi katanivāsanaṃ. Ajinakkhipanti salomaṃ sakhuraṃ ajinamigacammaṃ. Naṭṭhacīvarakālaṃ ṭhapetvā imesu sattasu vatthūsu yaṃ kiñci dhārayato thullaccayaṃ siyāti attho.
55用刀做的事业叫刀业,在那种刀业里。用灌肠做的事业叫灌肠业,在那种灌肠业里。“自相”指的是自己的生殖器。切断它的话,就可能有土喇咤亚(重罪)——这是前后文的关联。“吃肉等”这里,“等”字包含了骨、血、皮、毛。所以意思是:以吃人肉、人骨、人血、人皮、人毛为因缘,就可能有土喇咤亚。
55. Satthakena kattabbaṃ kammaṃ satthakammaṃ, tasmiṃ satthakamme. Vatthimhi kattabbaṃ kammaṃ vatthikammaṃ, tasmiṃ vatthikamme. Saṃ nimittanti attano aṅgajātaṃ. Taṃ chindato thullaccayaṃ siyāti sambandho. Maṃsādibhojaneti ettha ādi-saddo aṭṭhilohitacammalomāni saṅgaṇhāti. Tasmā manussānaṃ maṃsaaṭṭhilohitacammalomabhojanapaccayā thullaccayaṃ siyāti attho.
56“芭蕉丝衣等”这里,穿用芭蕉丝、香蒲丝和牛角瓜皮纤维做成的衣服,得恶作。“书册”是指大麻纤维做成的书册布。“全黄等”这里,“等”字包括全红、全黑、全紫红。其中,全部是青色的就是全青,其余几种也是这样。青色,是乌昙跋罗花的颜色。黄色,是迦尼迦罗花的颜色。红色,是阇耶苏摩那花的颜色。黑色,是暗琉璃的颜色。紫红色,是紫胶汁的颜色。穿用这八种衣料中的任何一种,都得恶作——这就是这段的意思。
56.Kadalerakakkadussānīti ettha kadalierakaakkavākehi katāni vatthāni dhārayantassa dukkaṭaṃ. Potthakanti makacivākehi kataṃ potthakadussaṃ. Sabbapītādikanti ettha ādi-saddena sabbalohitakasabbakaṇhakasabbamañjeṭṭhikaṃ saṅgaṇhāti. Tattha sabbameva nīlakaṃ sabbanīlakaṃ. Evaṃ sesesupi. Nīlaṃ ummārapupphavaṇṇaṃ. Pītaṃ kaṇikārapupphavaṇṇaṃ. Lohitaṃ jayasumanapupphavaṇṇaṃ. Kaṇhakaṃ addāriṭṭhakavaṇṇaṃ. Mañjeṭṭhikaṃ lākhārasavaṇṇaṃ. Imesu aṭṭhasu vatthūsu yaṃ kiñci dhārayantassa dukkaṭaṃ siyāti attho.
57-8象、马、蛇的肉,指的是象、马、蛇的肉、骨、血、皮、毛。狮、虎、豹、鬣狗的肉等,指的是狮、虎、豹、鬣狗的肉等。吃鬣狗的肉等、专门为自己杀的肉、以及没有问过就吃的肉,会犯恶作。“浴处等”里,“等”字包括大便处和小便处。因此,跳过按顺序轮到的次第,越过次序前往浴处、大便处、小便处,会犯恶作——这就是这段话的意思。
57-8.Hatthissuragasoṇānanti hatthiassauragasoṇānaṃ maṃsaṃ aṭṭhirudhiracammalomāni. Sīhabyagghacchadīpinanti sīhabyagghaacchadīpīnaṃ maṃsādīni. Taracchassa ca maṃsādiṃ uddissakatamaṃsañca anāpucchitamaṃsañca bhuñjato dukkaṭaṃ siyā. Dakatitthādikanti ettha ādi-saddo vaccapassāvakuṭiyo saṅgaṇhāti. Tena yātānupubbaṃ āgatappaṭipāṭiṃ hitvāna vajjetvā nahānatitthañca vaccakuṭiñca passāvakuṭiñca vaje vajeyya gaccheyya, dukkaṭaṃ tassa siyāti attho.
59“急速”是指以迅猛之势、飞快地。 “撩起”是指从很远的地方就把下衣提起来,“va”这个字是连音而来的。 “进入”是指应当进入。 “大小便处”是指大便处和小便处。 “进入”是指应当进入。如果比丘急速地进入或离开大小便处,或者撩起衣来进入或离开,或者不先咳嗽一声就进入那里,就犯恶作——这是整句的连缀解释。
59.Sahasāti vegasā vegena. Vubbhajitvānāti antaravāsakaṃ dūratova ukkhipitvā, va-kāro sandhivasenāgato. Paviseti paviseyya. Vaccapassāvakuṭikanti vaccakuṭikaṃ passāvakuṭikaṃ. Viseti paviseyya. Yo bhikkhu vaccapassāvakuṭikaṃ sahasā paviseyya vā nikkhameyya vā, ubbhajitvā vā paviseyya vā nikkhameyya vā, ukkāsikaṃ vajjetvā taṃ paviseyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā.
60发出哼哼声排便,或者嚼齿木,犯恶作,这是这段话的意思。在大小便槽外面排便或排尿,犯恶作。
60. Nitthunanto vaccaṃ kareyya dantakaṭṭhañca khādanto, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Vaccapassāvadoṇīnaṃ bahi vaccādikaṃ vaccapassāvaṃ kareyya, tassa dukkaṭaṃ siyā.
61若不清洗,指自己不清洗,也不让别人清洗。“若有污秽”指若有垃圾。若不清扫,也不应清理。
61.Kharenacāvalekheyyāti phālitakaṭṭhena vā pharusena vā gaṇṭhikena vā pūtikaṭṭhena vā susirena vā avalekheyyāti attho. Kaṭṭhanti avalekhanakaṭṭhaṃ. Kūpaketi vaccakūpake. Ūhatañcāti gūthamakkhitañca. Na dhoveyyāti attanā vā na dhoveyya parena vā na dhovāpeyya. Uklāpañcāti kacavarañca. Na sodhayena sammajjeyya.
62发出啧啧声漱口、做用水的事情时,会有恶作,这是这句话的意思。未经请求,就是没有受人吩咐。由长老,是指由僧团长老。波罗提木叉,就是诵波罗提木叉。若诵说,就会有恶作。
62.Capucapūti saddaṃ katvā udakakiccaṃ karontassa ācamantassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Anajjhiṭṭhovāti anāṇattoyeva. Therenāti saṅghattherena. Pātimokkhanti pātimokkhuddesaṃ. Uddise uddiseyya, dukkaṭaṃ siyā.
63没有请示就说问题、没有请示就回答问题、没有请示就诵习、没有请示就点灯、没有请示就熄灯——在这四种情况下,他犯恶作。
63. Anāpucchāya pañhassa kathane, anāpucchāya pañhassa vissajjane, anāpucchāya sajjhāyakaraṇe, anāpucchāya padīpajālane, anāpucchāya padīpavijjhāpaneti imesu catūsu paccayesu tassa dukkaṭaṃ siyā.
6464. 没有事先请示就打开或关上窗户,会犯恶作——这是本句的关联。在“礼敬等”中,“等”这个字包括了让人礼敬。如果比丘裸体行礼敬、让人礼敬、行走、吃饭、喝水、嚼食、拿取、布施,那么在这一切处都犯恶作——这是本句的关联。
64. Anāpucchā vātapānakavāṭāni vivareyya vā thakeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Vandanādinti ettha ādi-saddo vandāpanaṃ saṅgaṇhāti. Yo bhikkhu naggo vandanaṃ kareyya, vandāpanaṃ kareyya, gamanaṃ kareyya, bhojanaṃ kareyya, pivanaṃ kareyya, khādanaṃ kareyya, gahaṇaṃ kareyya, dānaṃ kareyya, tassa sabbattha dukkaṭanti sambandho.
65“除三遮蔽”这句话,是根据“诸比丘,我允许三种遮蔽:浴室遮蔽、水遮蔽、衣遮蔽”(《小品》261)所说的三种遮蔽合在一起,才叫“三遮蔽”。意思是:除了这三种遮蔽之外,准备洗浴的准备工作要自己做,或者叫别人做,那就犯恶作。如果比丘洗澡时,在墙壁、柱子或树上摩擦身体,也犯恶作。
65.Tipaṭicchannakaṃ vināti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tisso paṭicchādiyo jantāgharappaṭicchādiṃ udakappaṭicchādiṃ vatthappaṭicchādi’’nti (cūḷava. 261) evaṃ vuttā tisso paṭicchādiyo samāhaṭāti ‘‘tipaṭicchādī’’ti vuttaṃ. Tipaṭicchannakaṃ ṭhapetvā parikammaṃ sayaṃ kareyya, paraṃ kārāpeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho . Yo bhikkhu nahāyaṃ nahāyanto kuṭṭe vā thambhe vā tarumhi vā kāyaṃ upaghaṃseyya, tassa dukkaṭaṃ siyā.
6666. 如果比丘洗澡时用库鲁文德迦线擦身体,或者用身体互相摩擦身体,他就犯恶作,这是句义上的关联。如果没病的人穿着鞋子,在僧园外行走,他就犯恶作,这是句义上的关联。
66. Yo bhikkhu nahāyanto kuruvindakasuttena kāyaṃ ghaṃseyya, kāyato kāyena aññamaññaṃ ghaṃseyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Yo agilāno saupāhano bahārāme bahiārāme careyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho.
67“一切青色等”这句话里,“等”这个字涵盖了红色、白色、黄色、黑色、紫色、大红色、大名红色、染红色等鞋子。如果有比丘穿一切青色、一切红色等的鞋子,他就犯恶作,这是句义上的关联。如果有比丘以染着的心,用染污的心去看当天出生的女人的相貌,他就犯恶作。如果有比丘去看施食女人的脸,他就犯恶作。
67.Sabbanīlādikampi cāti ettha ādi-saddo lohitodātapītakaṇhamañjeṭṭhamahāraṅgamahānāmaraṅgarattādayo upāhanāyo saṅgaṇhāti. Yo bhikkhu sabbanīlasabbalohitādikaṃ upāhanaṃ dhāreti, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Yo bhikkhu ratto rattacitto tadahujātāyapi itthiyā nimittaṃ passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu bhikkhadāyiyā bhikkhadāyikāya itthiyā mukhaṃ passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā.
68-9如果有比丘带着不满的想法,看到别的比丘的钵,就犯恶作。在镜子等物或水钵里看到自己的脸,也犯恶作。比丘在高座、大座上坐卧等,犯恶作。对被举罪者、未受具足戒者、不同住者等人礼敬,也犯恶作,这是本句的关联。其中,“被举罪者”指因不见罪而被举、因不忏悔罪而被举、因不舍恶见而被举,这三种在这里都包括在内。“未受具足戒者”这个词涵盖了比丘尼、沙弥、沙弥尼、式叉摩那、般哒咖、女人、舍学者。“不同住者”涵盖了见解不同住者。“等”字涵盖了断根者。
68-9. Yo bhikkhu ujjhānasaññī hutvā aññassa bhikkhuno pattaṃ vā passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Ādāsādimhi udakapatte attano mukhaṃ passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Uccāsanamahāsane nisajjādiṃ nisīdanasayanādiṃ karontassa bhikkhuno dukkaṭaṃ siyā. Ukkhittānupasampannanānāsaṃvāsakādīnaṃ vandanepi dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Tattha ukkhittoti āpattiyā adassane ukkhittako, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakoti tividhopi idhādhippeto. Anupasampannoti iminā bhikkhunisāmaṇerasāmaṇerisikkhamānapaṇḍakaitthisikkhāpaccakkhātakā gahitā. Nānāsaṃvāsakāti laddhinānāsaṃvāsakā gahitā. Ādi-saddena chinnamūlakā gahitā.
70-7170-71. 如果有比丘在长座上,跟阉人女、阉人、女人或双性人坐在一起,就犯恶作。所谓“在非长座上”,就是指在短座上。如果有比丘在短座、床或椅子上,跟不是同一座的人一起躺卧,就犯恶作,这是这句话的意思。“果花等”这里,用“等”字把竹粉、齿木、泥土这一类东西也包括进去了。为了摄受家族而布施果花等物,就犯恶作,这是整句的关联。
70-71. Yo dīghāsane paṇḍakitthīhi paṇḍakena vā itthiyā vā ubhatobyañjanena vā ekato nisīdeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Adīghe āsaneti rasse āsane. Yo bhikkhu rassāsane mañce vā pīṭhe vā asamānāsanikena ekato sayeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Phalapupphādikanti ettha ādi-saddena veḷucuṇṇadantakaṭṭhamattikādayo saṅgahitā. Kulasaṅgahatthāya phalapupphādikaṃ dadato dukkaṭaṃ siyāti sambandho.
72-372-3. 如果比丘自己制作结带之类的东西,或者让别人制作,就犯恶作。如果比丘受用世尊所禁止的资具,就犯恶作。如果愚笨无能的比丘不依靠戒师和依止师,没有取得依止就住下来,就犯恶作。如果比丘为父母等经允许的人之外的其他人的缘故,为别人配药或说药,就犯恶作。有罪过的比丘举行布萨和自恣,就犯恶作,这是关联句。其中,世尊所禁止的资具叫“胜者所禁资具”,那些资具就是胜者所禁止的资具。因为不通达两部论母,所以叫无能。
72-3. Yo bhikkhu ganthimādiṃ sayaṃ kareyya, paraṃ kārāpeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu jinena vāritapaccaye paribhuñjeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Abyatto bālo yo bhikkhu ācariyupajjhāye anissāya nissayaṃ aggahetvā vaseyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu anuññātehi mātāpituādīhi puggalehi aññassa puggalassa bhesajjaṃ kareyya vā vadeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyā. Sāpattiko yo bhikkhu uposathappavāraṇaṃ kareyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Tattha jinena bhagavatā vāritā jinavāritā, jinavāritā ca te paccayā ceti jinavāritapaccayā, te jinavāritapaccaye. Dvemātikāappaguṇatāya abyatto.
74如果比丘没有事先交代或托付别人,就在门闩之类的地方关上活动的门板,白天睡觉,那就犯恶作。这是这段话的关联。所谓“门闩之类的地方”,是指任何有围挡的地方、露天的地方、树下,甚至符合这个特征的空中场地。所谓“关上”,就是关好门等。“没有事先交代”,意思是心里没有存着“这个人会看守门”的念头。“没有托付”,是指没有把地方交给自己掌管,也就是自己没有自主权、是很多人共用的地方。也有读作“有自主权”的,意思是有自主权而做。所谓“白天”,就是白昼的时候。
74. Yo bhikkhu ābhogaṃ vā niyogaṃ vā vajjetvā dvārabandhādike ṭhāne parivattakavāṭakaṃ apidhāya divā sayeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Dvārabandhādiketi yena kenaci parikkhitte abbhokāsepi rukkhamūlepi antamaso iminā lakkhaṇena yuttaākāsaṅgaṇepi. Apidhāyāti apidahitvā. Vinābhoganti ‘‘esa dvāraṃ jaggissatī’’ti ābhogaṃ ṭhapetvāti attho. Niyoganti avasaṭṭhānaṃ, attano avasaṃ bahusādhāraṇaṭṭhānaṃ ṭhapetvā. ‘‘Savaso’’ti vā pāṭho, savaso hutvāti attho. Divāti divākāle.
75“谷”是指稻、稻谷、大麦、小麦、黍、稗、苦荞这七种谷物。“女人形”是指木制、金属制等女人形像。“宝”是指珍珠等十种宝物。“武器”是指矛、标枪等一切武器类物品。“女人装饰品”是指女人头部等处的装饰品。“乐器物品”是指鼓、螺等一切乐器类物品。“果树”是指结果实的树。“豆类等”是指绿豆、黑豆等。用“等”这个字,还包括了捕兽网、捕鱼笱等。在这些东西当中,如果触摸任何一种,就会犯恶作,这是这段话的意思。
75.Dhaññanti sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsakoti sattavidhaṃ dhaññaṃ. Itthirūpanti dārulohamayādiitthirūpaṃ. Ratananti muttādidasavidhaṃ ratanaṃ. Āvudhanti sattitomarādisabbāvudhabhaṇḍaṃ. Itthipasādhananti itthiyā sīsādialaṅkāraṃ. Tūriyabhaṇḍanti dhamanasaṅkhādisabbaṃ tūriyabhaṇḍaṃ. Phalarukkheti phalitarukkhe. Pubbaṇṇādikanti muggamāsādikaṃ. Ādi-saddena vākurakuminādayo gahitā. Etesu yaṃ kiñci āmaseyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho.
76“掺有米粒的水、油等”是指:如果有人用混了蜂蜜渣的油,或掺了水的油,或随便什么浑浊的东西。“用梳子、手等”:意思是说,用象牙等做成的梳子,或者用充当梳子功能的手指,或者用刷子来梳理头发,就犯恶作。这是这段话的意思。在同一個容器里,因为食物的缘故,就犯恶作。这是这段话的意思。
76.Sasitthodakatelehīti yo pana madhusitthakatelena vā udakamissakatelena vā yena kenaci cikkhallena vā. Phaṇahatthaphaṇehi vāti dantamayādiphaṇena vā phaṇakiccasādhakehi hatthaṅgulīhi vā kocchena vā kesamosaṇṭhane dukkaṭaṃ siyāti attho. Ekasmiṃ bhājane bhojananimitte dukkaṭaṃ siyāti attho.
7777. 如果有两位比丘睡在同一张敷具上,有两位比丘盖同一件覆盖物,有两位比丘睡在同一张床上,他们每人犯恶作罪——这是这段的关联。如果嚼超过标准或不足标准的齿木,他犯恶作罪——这是这段的接合。其中,“超过”是指超过八指宽,“不足”是指不足四指宽。
77. Dve bhikkhū ekattharaṇā sayeyyūṃ, dve bhikkhū ekapāvuraṇā sayeyyuṃ, dve bhikkhū ekamañcake sayeyyuṃ, tesaṃ dukkaṭāni hontīti sambandho. Pamāṇato adhikaṃ vā ūnaṃ vā dantakaṭṭhaṃ khādeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā. Tattha adhikanti aṭṭhaṅgulato adhikaṃ. Ūnanti caturaṅgulato ūnaṃ.
78如果比丘自己安排舞蹈、歌唱、音乐,或者让别人安排,就犯恶作。如果他观看那些舞蹈,听那些歌唱,或者听那些音乐,也犯恶作。这就是这段话的意思。
78. Yo bhikkhu naccañca gītañca vāditañca yojeti vā yojāpeti vā, tassa dukkaṭaṃ siyā. Tesaṃ naccānaṃ dassanaṃ, tesaṃ gītānaṃ savanaṃ, tesaṃ vāditānaṃ savanañca karontassa dukkaṭaṃ siyāti attho.
79在稻子等生长的地方,称为“稻子等[种植处]”。在围墙和墙壁的外面,称为“围墙墙壁外”。因为丢弃或排放大便、小便、垃圾、洗涤水等,可能会有恶作。这就是这段话的意思。留长发等,是指留长发、留长指甲,可能会有恶作。这就是这段话的意思。
79.Vīhādiropimeti vīhiādīnaṃ ruhanaṭṭhāne. Bahipākārakuṭṭaketi pākārakuṭṭānaṃ bahi. Vaccādichaḍḍanādimhīti vaccapassāvasaṅkāracalakādīnaṃ chaḍḍanavissajjanapaccayā dukkaṭaṃ siyāti attho. Dīghakesādidhāraṇeti dīghakesadhāraṇe dīghanakhadhāraṇe dukkaṭaṃ siyāti attho.
80在“涂指甲等”这里,“等”字包含了染色。在“隐秘处拔毛”中,指的是在隐秘处、腋下、小便处等地方拔除体毛。穿鞋的比丘不应踩踏已经处理过的地面,这是句义上的关联。
80.Nakhamaṭṭhakaraṇādimhīti ettha ādi-saddena rajanakaraṇaṃ gahitaṃ. Sambādhe lomahāraṇeti sambādhe upakacchakamuttakaraṇaṭṭhāne lomuddharaṇe. Saupāhano bhikkhu parikammakataṃ bhūmiṃ akkameyyāti sambandho.
8181. “以未洗的脚或湿脚”的意思是:如果有比丘用没洗过的脚或湿脚踩上僧团的床或椅子,或者用身体去碰触已经加工处理过的墙壁,就会有恶作,这就是这段话的含义。
81.Adhotaallapādehīti yo bhikkhu adhotapādehi vā allapādehi vā saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā akkameyya, parikammakataṃ bhittiṃ vā kāyato āmasantassa dukkaṭaṃ siyāti attho.
82-3穿桑喀帝衣偏袒而坐:如果以已决意的衣,在精舍里或村落中偏袒而坐,犯恶作。不善用衣:指以不善用的方式受用三衣中的任何一件衣。无腰带:指没有腰带,比丘进入村落或行走。如果有比丘排了大便或小便之后,在有水的地方却不洗净、不做水净,就犯恶作,这是其含义。令受持不净:如果让比丘或沙弥等其余同法者去做不净的事,就犯恶作,这是其含义。因为向同类罪的人说示告白的缘故,犯恶作,这是其含义。同类:这里指的是事的同类,而不是罪的同类。
82-3.Saṅghāṭiyāpipallattheti adhiṭṭhitacīvarena vihāre vā antaraghare vā pallatthikaṃ kareyya, tassa dukkaṭaṃ. Dupparibhuñjeyya cīvaranti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ dupparibhogena paribhuñjeyya. Akāyabandhanoti kāyabandhanavirahito bhikkhu gāmaṃ vajeyya gaccheyya. Yo bhikkhu vaccakaṃ uccāraṃ katvāna udake sante nācameyya udakasuddhiṃ na kareyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Samādeyya akappiyeti bhikkhuṃ vā sāmaṇerādike sesasahadhammike vā akappiye niyojeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Sabhāgāpattiyā desanārocanapaccayā dukkaṭaṃ siyāti attho. Sabhāgāti ettha vatthusabhāgatāva idhādhippetā, na āpattisabhāgatā.
84如果比丘不住雨安居,不去进入雨安居,就犯恶作。“对净信心者违诺”这一句里,处格用的是与格的含义,意思是:对抱有清净信赖之心者违背承诺,犯恶作。住过雨安居之后,比丘因为未经允许的事情、以未经允许的事情而出行,就犯恶作。这是句子的连接方式。
84.Na vase vassanti yo bhikkhu vassaṃ na vaseyya na upagaccheyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Visaṃvāde suddhacitteti ettha sampadānatthe bhummavacanaṃ, paṭissavaṃ visaṃvādentassa suddhacittassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Vassaṃ vasitvā ananuññātakiccato ananuññātakiccena bhikkhuno gamane dukkaṭaṃ siyāti yojanā.
8585. 除了危难之外,爬上树超过一人高的地方,会犯恶作,这是前后文的关联。“危难”就是障碍。“树”就是树木。“一人高”就是一个中等身材男子的高度,即五肘。如果比丘走远路却没有滤水器,或者比丘对索求滤水器的人不给,就会犯恶作,这是句子的连接。“远路”就是半由旬,那是最低限度的远路行程。
85. Āpadaṃ vajjetvā tarussa uddhaṃ porisamhā abhiruhaṇe dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Āpadanti antarāyaṃ. Tarussāti rukkhassa. Porisamhāti ekaporisappamāṇā majjhimassa purisassa pañcahatthā. Aparissāvano yo bhikkhu addhānaṃ gaccheyya, yo ca bhikkhu taṃ parissāvanaṃ yācato na dadeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā. Addhānanti addhayojanameva antimamaddhānaṃ.
86伤害自己犯恶作,这是前后文的关联。如果比丘自己动手做,或者叫别人做女人形象之类的形像,他就犯恶作。除了花鬘等彩色装饰之外,如果自己动手做本生故事等图案,就犯恶作。这是前后文的关联。
86. Attano ghātane dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Yo bhikkhu itthirūpādirūpaṃ kareyya vā kārāpeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyā. Mālādikaṃ vicittaṃ ṭhapetvā jātakādivatthuṃ sayaṃ kareyya, dukkaṭaṃ siyāti sambandho.
87如果比丘让正在吃饭的人站起来,他就犯恶作。在食堂等地方,不先给年长者让出位置就坐下,也犯恶作。这就是这段的关联意思。
87.Bhuñjantamuṭṭhapeti yo bhikkhu bhuñjantaṃ uṭṭhāpeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Bhattasālādīsu vuḍḍhānaṃ okāsaṃ adatvā nisīdato dukkaṭaṃ siyāti yojanā.
88“诸乘”是指轿子、战车、牛车、轻便小车等。“无病”就是健康。意思是说,如果健康的比丘登上这些乘具,他就犯恶作。“若戏言”是指说玩笑话,如果针对三宝说玩笑话,他就犯恶作。对其他人群嬉戏调侃,也犯恶作。
88.Yānānīti vayhaṃ ratho sakaṭaṃ sandamānikādīni. Kallakoti agilāno. Agilāno yo bhikkhu yānāni abhiruheyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Vade davanti keḷiṃ vadeyya, ratanattayaṃ ārabbha keḷiṃ vadeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Aññaparisāya upalālane dukkaṭaṃ hoti.
89“身等”这里,“等”字包括大腿和隐密部位。意思是:不应把身体、大腿或隐密部位露出来给比丘尼看,也不应让她们看见。“世俗论”是指畜生明之类的邪命之学,不应自己诵说,也不应让别人诵说。若自己拔白发,或让别人拔,他得恶作。这就是此段的关联之义。
89.Kāyādinti ettha ādi-saddo ūrunimittaṃ saṅgaṇhāti. Kāyaṃ vā ūruṃ vā nimittaṃ vā vivaritvā bhikkhunīnaṃ na dassaye na dasseyyāti attho. Lokāyataṃ tiracchānādivijjaṃ na ca sayaṃ vāceyya, parañca na vācāpeyya. Palitaṃ gaṇheyya vā gaṇhāpeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā.
90-92把食物放进任何篮子或容器里吃,就有恶作罪,这是这里的关联。
手持钵的比丘,如果自己推开或叫人推开窗户、门扇;或者把有水的钵放到热处去晒,或叫人收起来;或者把没有水的钵过度加热,或放着不管,他就有恶作罪,这是这段的意思。
如果比丘把钵放在地上、大腿上、床上、椅子上、垫子边上、外围薄垫的边上、脚上或伞上,他就有恶作罪,这是关联。
其中“地上”,是指任何不干净、混着尘土和沙砾的地方。“大腿上”,是指两条大腿中间。“垫子边上”,是指垫子的边缘。“外围薄垫的边上”,是指外侧铺的薄垫的末端。
如果比丘把调味料等东西放进钵里,或者在钵里洗手,因为洗手这个行为的缘故,他就有恶作罪,这是关联。
90-92. Yattha katthaci peḷāyaṃ pakkhipitvā bhattaṃ bhuñjantassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Pattahatthako yo bhikkhu vātapānaṃ vā kavāṭaṃ vā paṇāme paṇāmeyya, sodakaṃ pattaṃ uṇheyya uṇhe otāpeyya vā paṭisāmeyya vā, vodakaṃ pattaṃ atiuṇheyya atiṭhapeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Yo bhikkhu pattaṃ bhūmiyaṃ vā aṅke vā mañce vā pīṭhe vā miḍḍhante vā paribhaṇḍante vā pāde vā chatte vā ṭhapeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Bhūmiyanti yena kenaci anatthatāya paṃsusakkharamissāya. Aṅketi dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe. Miḍḍhanteti miḍḍhapariyante. Paribhaṇḍanteti bāhirapasse katāya tanukamiḍḍhiyā ante. Yo bhikkhu calakādiṃ vā patte ṭhapeyya, patte vā hatthadhovane hatthassa dhovanappaccayā tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho.
93比丘把吃剩的漱口水连同水一起用钵倒掉,会犯恶作。如果有比丘使用不合法的钵,也会犯恶作,这就是这段话的意思。其中“不合法的钵”,指的是木制的钵等。
93. Ucchiṭṭhaṃ mukhadhovanaṃ udakampi pattena nīharantassa bhikkhuno dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu akappiyaṃ pattaṃ paribhuñjeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Tattha akappiyaṃ pattanti dārumayapattādiṃ.
9494. 如果有比丘在(别人)打喷嚏时说“愿你长寿”,说一次就犯恶作,这是这段话的意思。如果有比丘对“圆整着衣”等七十五条应学法不恭敬、不学习,就犯恶作——这是前后文的关联。
94. Yo bhikkhu khipite ‘‘jīvā’’ti vade vadeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Yo bhikkhu parimaṇḍalakādimhi pañcasattati sekhiye anādaro hutvā na sikkhati, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho.
9595. 如果一位比丘受雇在库房里,守护母亲或父亲的财物,这位比丘就犯波逸提——这是句义的关联。其中,“受雇”是指在库房里以做事的方式被安排任用。“守护”就是应当守护。如果一位比丘以开玩笑的方式,用低贱的种姓等话语去说哪怕是很高贵的人,就犯恶说——这是句义的关联。其中,无论用低贱或高贵的种姓等,像这样把高贵的说成低贱的,或者当面用“你是旃陀罗”这类方式直接说,或者用“这里有些旃陀罗贩夫”这类方式间接暗示,或者用肢体动作暗示,对受具足戒者或未受具足戒者,没有辱骂的意图,仅仅出于开玩笑而说,就犯恶说。
95. Yo bhikkhu bhaṇḍāgāre payuto mātuyā pituno ca bhaṇḍakaṃ gopeyya, assa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha payutoti bhaṇḍāgāre byāpāravasena yuttappayutto. Gopayeti gopeyya. Yo bhikkhu davāya hīnena jātiādinā uttamampi vadeyya, dubbhāsitaṃ siyāti sambandho. Tattha hīnehi vā ukkaṭṭhehi vā jātiādīhi evaṃ ukkaṭṭhaṃ vā hīnaṃ vā ‘‘caṇḍālosī’’tiādinā nayena ujuṃ vā ‘‘santi idhekacce caṇḍālavenanesādā’’tiādinā nayena aññāpadesena vā upasampannaṃ vā anupasampannaṃ vā akkosādhippāyaṃ vinā kevalaṃ kīḷādhippāyena vadeyya, dubbhāsitaṃ siyāti.
第六品 行仪等品解说释义
6. Vattādikaṇḍaniddesavaṇṇanā
9696. 现在,为了说明行仪,所以说“依止师与轨范师的行仪”。其中,依止师的行仪、轨范师的行仪、出行者的行仪、来访者的行仪,以及住所等方面的行仪,都是喜好戒行的比丘应当做的——这是句与句之间的连接关系。“出行者、来访者”应当拆开为“出行者”和“来访者”,意思是出行者的行仪和来访者的行仪。
96. Idāni vattaṃ dassetuṃ ‘‘upajjhācariyavatta’’nti vuttaṃ. Tattha upajjhāyavattañca ācariyavattañca gamikavattañca āgantukavattañca senāsanādivattañca piyasīlena bhikkhunā kātabbanti sambandho. Gamikāgantukanti gamikaṃ āgantukanti chedo, gamikavattaṃ āgantukavattañcāti attho.
97想布施的人站在伸手够得到的地方,对任何应当接受、由一个男子就能拿起并举起的东西,用三种方式中的一种来布施;想接受的比丘,用两种方式中的一种来接受。这就叫具备五个条件的接受,这是它的意思。
97. Dātukāmo hatthapāse ṭhito kiñci gahitabbaṃ ekena purisena gahitabbaṃ ukkhipanakkhamaṃ vatthuṃ tidhā tīsu pakāresu ekenākārena dadeyya, gahetukāmo bhikkhu dvidhā dvīsu ekena gaṇheyya, ayaṃ pañcaṅgo paṭiggahoti attho.
98-100如果衣服放在远处,要先看清它放置的位置,然后说“那件”。如果衣服就在手能够到的范围内,就用手摸一下,然后说“这件”。把“我决意那件”“我决意这件”这两句话,分别配合僧伽梨等每一种衣来使用,就可以决意三衣。怎么决意呢?应当决意说:“我决意那件僧伽梨”“我决意这件僧伽梨”。其余的衣也照这样处理。就像对衣等的这套规定一样,对钵也应当决意、应当舍弃,这就是这里的意思。
98-100. Dūre ṭhitaṃ cīvaraṃ ṭhapitokāsaṃ sallakkhetvā ‘‘eta’’nti vattabbaṃ. Hatthapāse ṭhitaṃ hatthena āmasitvā ‘‘ima’’nti vattabbaṃ. ‘‘Etaṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ adhiṭṭhāmī’’ti imesaṃ padānaṃ majjhe saṅghāṭiādīsu paccekaṃ yojetvā ticīvaraṃ adhiṭṭheyya. Kathaṃ? ‘‘Etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyya. Evaṃ sesesu ca cīvaresu. Yathā cīvarādiṃ vidhānaṃ evaṃ pattepi adhiṭṭheyya paccuddhareyyāti attho.
101除了媒嫁之外,其余的重罪和波罗夷都属于有心。最后一条就是波罗夷。除了夺衣学处和回向学处这两条之外,其余的舍堕都属于无心,这就是它的意思。
101. Sañcarittaṃ ṭhapetvā sesā garukā ca pārājikā ca sacittakāti sambandho. Antimāti pārājikā. Acchinnasikkhāpadaṃ, pariṇatasikkhāpadañcāti imaṃ dvayaṃ ṭhapetvā sesaṃ nissaggiyaṃ acittakanti attho.
102-3“入村等”就是指“入村”这些。在波逸提中,从“句诵法”等开始、到“入村”为止的这十七条学处,都是无心。
102-3.Gāmappavesananteteti gāmappavesanaṃ iti ete. Pācittīsu ete padasodhammādayo gāmappavesanantā sattarasa sikkhāpadā acittakā.
104-5104-5. 在杂碎学处中,除了“专为(比丘)而杀”之外,其余各种肉属于无心,这是它的含义。在这里的杂碎学处中,从“其余肉”等开始,一直到“手拿钵到门闩”,这十三种学处属于无心,其余一切全都属于有心,这是它的含义。
104-5. Pakiṇṇakesu uddissakataṃ ṭhapetvā aññamaṃsakaṃ sesamaṃsaṃ acittakanti attho. Ettha pakiṇṇakesu aññamaṃsādikaṃ pattahattho kavāṭakantaṃ terasavidhaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ acittakaṃ, sesaṃ sabbaṃ sacittakanti attho.
106106. 老师们以违犯之心说“有心的、无心的”,意思是:老师们以概念认知之心如此说“有心的、无心的”。通过“如此”这个词,就包含了“有心的、无心的”这一说法。
106. Ācariyā vītikkamanacittena sacittakaṃ acittakanti vadanti, paññattijānanena cittena tathā sacittakaṃ acittakanti ācariyā vadantīti attho. Tathā-saddena ‘‘sacittakaṃ acittaka’’nti idaṃ gahitaṃ.
107-9107-9.“前行事等”中的“等”字,包含了前行所作之事。其中——
107-9.Pubbakaraṇādikanti ettha ādi-saddo pubbakiccaṃ saṅgaṇhāti. Tattha –
扫帚、灯、水,还有座位。
这些被称为布萨的前行。
欲与清净、宣说时节、比丘的计数,以及教诫;
这些是布萨的前行之事,如此称为。
‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca; Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati. ‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo; Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatī’’ti. –
意思是:像这样,前行等九个方面已经说明的一切布萨和自恣,爱戒者都应当去做。
Evaṃ pubbakaraṇādikaṃ navadhā dīpitaṃ sabbaṃ uposathappavāraṇaṃ piyasīlinā kātabbanti attho.
112“依次第”在这里的意思是:团体应当举行清净布萨,个人应当举行决意布萨,僧团应当举行诵经布萨。
112.Yathākkamanti etthāyamadhippāyo – gaṇo pārisuddhiuposathaṃ kareyya, puggalo adhiṭṭhānauposathaṃ kareyya, saṅgho suttuddesauposathaṃ kareyyāti.
113十四日、十五日、和合,按日数来分有三种:十四日布萨、十五日布萨、和合布萨,从日数来说就是这三种。从日数、从人、从应作的方式来看,这些布萨共有九种,如是已说,这就是其含义。
113.Cātuddaso pannaraso, sāmaggī dinato tidhāti cātuddaso uposatho , pannaraso uposatho, sāmaggīuposathoti dinato tidhā honti. Dinato puggalato kattabbākārato te uposathā nava iti īritāti attho.
114三语自恣、二语自恣、一语自恣,这样一共说了九种自恣。
114.Tevācī dvekavācīti tevācikā pavāraṇā, dvevācikā pavāraṇā, ekavācikā pavāraṇā iti nava pavāraṇā vuttā.
115“那”是指颇勒窭那月。“从彼余”是说从阿沙荼月最后一个半月直到迦提月满月,这段时间就是雨安居。这里,一年之中有二十四次布萨。
115.Tassāti phaggunamāsassa. Tato sesanti āsāḷhiantimapakkhamhā yāva kattikapuṇṇamā vassakālanti attho. Ettha hi ekasmiṃ saṃvacchare catuvīsatiuposathā honti.
116“在这些当中”是指在三个或四个季节里,每一个季节的第三半月和第七半月。“十四日”就是六个十四日,这是它的意思。其余的内容都浅显易懂。
116.Etesūti etesu tīsu catūsu ekekasmiṃ utumhi tatiyapakkhā sattamapakkhā. Cātuddasāti cha cātuddasāti attho. Sesāni uttānatthānevāti.
到这里,根本学处的义理阐释就已经开始了。
半月过去时,简要地完成了。
为了新受具足戒者的利益,简要地说;
在阐释这个义理时,我所获得的功德。
凭这份功德,愿这世间众生都能走上安乐之道;
愿他达到清净、无老的涅槃境界。
散布着各种树木的群落中,各种求善法者;
住在战胜者的可爱精舍里,具念安住时。
在教法中达到成就的人,是靠成就、靠智慧的成就;
这部根本学处的注释,是由智者写成的。
Ettāvatā samāraddhā, mūlasikkhatthavaṇṇanā; Niṭṭhitā yā samāsena, aḍḍhamāsassa accaye. Adhunūpasampannānaṃ, hitatthāya samāsato; Imaṃ atthaṃ vaṇṇayatā, yaṃ puññaṃdhigataṃ mayā. Tena puññenayaṃ loko, sukhāya paṭipattiyā; Pāpuṇātu visuddhāya, nibbānaṃ ajaraṃ padaṃ. Nānātarugaṇākiṇṇe , nānākusalakāmino; Ramme yuddhānapatino, vihāre vasatā satā. Sāsane siddhipattassa, siddhinā ñāṇasiddhinā; Paṇḍitena katā esā, mūlasikkhatthavaṇṇanā.