第八 颠倒论
8. Vipallāsakathā
颠倒论的注释
Vipallāsakathāvaṇṇanā
236236. 现在,为了说明作为那业之缘的颠倒,对前面以经为开篇所说的颠倒论作进一步的解释。首先,在经中说“想颠倒”,意思是想处于颠倒、错误的状态,也就是颠倒的想。其余两种也同样如此理解。当心的作用微弱、且没有见的时候,不善的想在自己作用强盛时,就是想颠倒。没有见的不善心在自己作用强盛时,就是心颠倒。与见相应的心生起时,就是见颠倒。因此,想颠倒最弱,心颠倒比它更强,见颠倒最强。就像没有智慧的小孩看到钱币,想只是执取所缘呈现的相状而已;就像村民看到钱币,心还能进一步通达其特征;就像铁匠用大钳夹取铁块,见则执取并紧紧抓住不放。在无常中执为常,就是想颠倒——在无常的事物上生起“这是常”的执取,这样的想就是想颠倒。按照这个方法,应当了知一切语句的意义。“既非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒”,是指在四种事上没有那十二种颠倒的执取,而说为如实执取。
236. Idāni tassa kammassa paccayabhūte vipallāse dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya vipallāsakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Suttante tāva saññāvipallāsāti saññāya vipallatthabhāvā viparītabhāvā, viparītasaññāti attho. Sesadvayesupi eseva nayo. Cittakiccassa dubbalaṭṭhāne diṭṭhivirahitāya akusalasaññāya sakakiccassa balavakāle saññāvipallāso. Diṭṭhivirahitasseva akusalacittassa sakakiccassa balavakāle cittavipallāso. Diṭṭhisampayutte citte diṭṭhivipallāso. Tasmā sabbadubbalo saññāvipallāso, tato balavataro cittavipallāso, sabbabalavataro diṭṭhivipallāso. Ajātabuddhidārakassa kahāpaṇadassanaṃ viya hi saññā ārammaṇassa upaṭṭhānākāramattaggahaṇato. Gāmikapurisassa kahāpaṇadassanaṃ viya cittaṃ lakkhaṇapaṭivedhassāpi sampāpanato. Kammārassa mahāsaṇḍāsena ayogahaṇaṃ viya diṭṭhi abhinivissa parāmasanato. Anicce niccanti saññāvipallāsoti anicce vatthusmiṃ ‘‘niccaṃ ida’’nti evaṃ gahetvā uppajjanakasaññā saññāvipallāso. Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Na saññāvipallāso na cittavipallāso na diṭṭhivipallāsoti catūsu vatthūsu dvādasannaṃ vipallāsaggāhānaṃ abhāvā yāthāvaggahaṇaṃ vuttaṃ.
在偈颂中,“于无我中以为我”,意思是:在无我之中,生起“这是我”的想法。“被邪见所害”:不只是有想的人,连正在生起的邪见也像想那样被邪见所害。“心散乱者”:具有像想和见那样生起的散乱、迷乱之心。“无想者”:这只是说法上的方便,实际意思是有颠倒的想、颠倒的心、颠倒的见。或者,因为见以想为先导,所以先用四句说想颠倒;接着“被邪见所害”是说见颠倒;“心散乱者”是说心颠倒。“无想者”是指以三种颠倒的执取而失去了正常的想,陷入愚痴,就像这里说的“被毒力所迷,成为无想”一样。“他们隶属于魔罗之轭”:那些人、那些众生,就称为隶属于魔罗之轭。“非安稳者”:由于四种轭而不能到达安稳的涅槃。“众生流转轮回”:那些人就在轮回中流转。为什么?因为他们一直走向生与死,所以说是流转者。“佛”:是觉了四谛的一切知者,因为贯通过去、现在、未来三时,所以用复数。“世间中”:指器世间。“作光明者”:为世间带来智慧光明。“他们阐明此法”:让能断除颠倒的法显耀。“导向苦之止息”:导向苦的止息——涅槃。“听闻了他们”:听闻了那些佛的法。“有智慧者”:有能力、有智慧的人。“恢复了自己的心”:获得了远离颠倒的自己的心。“恢复”是词的拆分。或者,“恢复”是“他们获得了”的拆分。“以无常观”:只以无常的方式观看。“于无我中观无我”:他们观无我为无我。或者,在无我的事物上观“没有我”。“执持正见”:执持已获得的正确见解。“超越了一切苦”:超越了整个轮回的苦。
Gāthāsu anattani ca attāti anattani attāti evaṃsaññinoti attho. Micchādiṭṭhihatāti na kevalaṃ saññinova, saññāya viya uppajjamānāya micchādiṭṭhiyāpi hatā. Khittacittāti saññādiṭṭhīhi viya uppajjamānena khittena vibbhantena cittena samannāgatā. Visaññinoti desanāmattametaṃ, viparītasaññācittadiṭṭhinoti attho. Atha vā saññāpubbaṅgamattā diṭṭhiyā paṭhamaṃ catūhi padehi saññāvipallāso vutto, tato micchādiṭṭhihatāti diṭṭhivipallāso, khittacittāti cittavipallāso. Visaññinoti tīhi vipallāsaggāhehi pakatisaññāvirahitā mohaṃ gatā ‘‘mucchito visavegena, visaññī samapajjathā’’tiettha (jā. 2.22.328) viya. Te yogayuttā mārassāti te janā sattā mārassa yoge yuttā nāma honti. Ayogakkheminoti catūhi yogehi ītīhi khemaṃ nibbānaṃ appattā. Sattā gacchanti saṃsāranti teyeva puggalā saṃsāraṃ saṃsaranti. Kasmā? Jātimaraṇagāmino hi te, tasmā saṃsarantīti attho. Buddhāti catusaccabuddhā sabbaññuno. Kālattayasādhāraṇavasena bahuvacanaṃ. Lokasminti okāsaloke. Pabhaṅkarāti lokassa paññālokaṃ karā. Imaṃ dhammaṃ pakāsentīti vipallāsappahānaṃ dhammaṃ jotenti. Dukkhūpasamagāminanti dukkhavūpasamaṃ nibbānaṃ gacchantaṃ. Tesaṃ sutvānāti tesaṃ buddhānaṃ dhammaṃ sutvāna. Sappaññāti bhabbabhūtā paññavanto. Sacittaṃ paccaladdhūti vipallāsavajjitaṃ sakacittaṃ paṭilabhitvā. Paṭialaddhūti padacchedo. Atha vā paṭilabhiṃsu paṭialaddhunti padacchedo. Aniccato dakkhunti aniccavaseneva addasaṃsu. Anattani anattāti anattānaṃ anattāti addakkhuṃ. Atha vā anattani vatthusmiṃ attā natthīti addakkhuṃ. Sammādiṭṭhisamādānāti gahitasammādassanā. Sabbaṃ dukkhaṃ upaccagunti sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ samatikkantā.
在“已断与未断”的提问中,“具见者”指的是入流者。在苦中会生起“乐”的想。心生起,是因为愚痴暗昧还没有断除,所以只是单纯的想或单纯的心生起。这在不来者身上也会生起,更何况入流者。这两种只有阿拉汉才真正断除。在不净中会生起“净”的想。心生起,这在一来者身上也会生起,更何况入流者。这两种在不来者阶段才断除,这是注疏中说的。因此应当知道,这两种是针对入流者和一来者说的。还应当知道,因为不来者已经断除欲贪,所以才说在不净中起“净”的想颠倒和心颠倒也已经断除。以“于两种事物中”等文句,把已断和未断的情况总结显示出来。其中,在“无常中为常”和“无我中为我”这两种事物上,六种颠倒已经断除。在“苦中为乐”和“不净中为净”这两种事物上,两种见颠倒断除了。有些书册中,先写“二”,再写“六”。“于四种事物中”是把四种合在一起说。“八”:前两种事物中六种,后两种事物中两种,合起来是八种。“四”:在苦和不净这两种事物上,各有想颠倒和心颠倒两种,所以是四种。有些书册中,像“于两种中有六”等说法所在的地方也是这样写的。
Pahīnāpahīnapucchāya diṭṭhisampannassāti sotāpannassa. Dukkhe sukhanti saññā uppajjati. Cittaṃ uppajjatīti mohakālussiyassa appahīnattā saññāmattaṃ vā cittamattaṃ vā uppajjati, anāgāmissapi uppajjati, kiṃ pana sotāpannassa. Ime dve arahatoyeva pahīnā. Asubhe subhanti saññā uppajjati. Cittaṃ uppajjatīti sakadāgāmissapi uppajjati, kiṃ pana sotāpannassa. Ime dve anāgāmissa pahīnāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tasmā idaṃ dvayaṃ sotāpannasakadāgāmino sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Anāgāmino kāmarāgassa pahīnattā ‘‘asubhe subha’’nti saññācittavipallāsānañca pahānaṃ vuttanti veditabbaṃ. Dvīsuvatthūsūtiādīhi padehi pahīnāpahīne nigametvā dasseti. Tattha ‘‘anicce nicca’’nti, ‘‘anattani attā’’ti imesu dvīsu vatthūsu cha vipallāsā pahīnā. ‘‘Dukkhe sukha’’nti, ‘‘asubhe subha’’nti imesu dvīsu vatthūsu dve diṭṭhivipallāsā pahīnā. Kesuci potthakesu dveti paṭhamaṃ likhitaṃ, pacchā chāti. Catūsu vatthūsūti cattāri ekato katvā vuttaṃ. Aṭṭhāti dvīsu cha, dvīsu dveti aṭṭha. Cattāroti dukkhāsubhavatthūsu ekekasmiṃ dve dve saññācittavipallāsāti cattāro. Kesuci potthakesu ‘‘cha dvīsū’’ti vuttaṭṭhānesupi evameva likhitanti.