业论的注释
7. Kammakathāvaṇṇanā
234234. 现在,为了显示作为那因成就之缘的业,而解说前面所说的业论中尚未解释的含义。其中,在“曾有业,曾有业果”等语句里,是就过去世中所造的业,取它在过去世中已经成熟的果报,所以说“曾有业,曾有业果”。对于同一过去业,由于现法受业和再生受业的因缘不具足,取它在过去世中果报未成熟的情况,以及在过去世中就已般涅槃者的现法受业、再生受业、后后受业的果报未成熟的情况,所以说“曾有业,无有业果”。对于同一过去业,取它果报未成熟、而在现在世因缘具足故而正在成熟的果报,所以说“曾有业,现有业果”。对于同一过去业,取它已过果报时限,以及在现在世中般涅槃者果报不成熟的情况,所以说“曾有业,无有业果”。对于同一过去业,取它能感果而果报尚未成熟、将在未来世因缘具足时成熟的果报,所以说“曾有业,将有业果”。对于同一过去业,取它已过果报时限,以及将在未来世中般涅槃者果报不会成熟的情况,所以说“曾有业,将无有业果”。如此,过去业依过去、现在、未来三世果报的成熟与不成熟,显示为六种。
234. Idāni tassā hetusampattiyā paccayabhūtaṃ kammaṃ dassentena kathitāya kammakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Tattha ahosi kammaṃ ahosi kammavipākotiādīsu atītabhavesu katassa kammassa atītabhavesuyeva vipakkavipākaṃ gahetvā ‘‘ahosi kammaṃ ahosi kammavipāko’’ti vuttaṃ. Tasseva atītassa kammassa diṭṭhadhammavedanīyassa upapajjavedanīyassa ca paccayavekallena atītabhavesuyeva avipakkavipākañca atīteyeva parinibbutassa ca diṭṭhadhammavedanīyaupapajjavedanīyaaparapariyāyavedanīyassa kammassa avipakkavipākañca gahetvā ahosi kammaṃ nāhosi kammavipākoti vuttaṃ. Atītasseva kammassa avipakkavipākassa paccuppannabhave paccayasampattiyā vipaccamānaṃ vipākaṃ gahetvā ahosi kammaṃ atthi kammavipākoti vuttaṃ. Atītasseva kammassa atikkantavipākakālassa ca paccuppannabhave parinibbāyantassa ca avipaccamānaṃ vipākaṃ gahetvā ahosi kammaṃ natthi kammavipākoti vuttaṃ. Atītasseva kammassa vipākārahassa avipakkavipākassa anāgate bhave paccayasampattiyā vipaccitabbaṃ vipākaṃ gahetvā ahosi kammaṃ bhavissati kammavipākoti vuttaṃ. Atītasseva kammassa atikkantavipākakālassa ca anāgatabhave parinibbāyitabbassa ca avipaccitabbaṃ vipākaṃ gahetvā ahosi kammaṃ na bhavissati kammavipākoti vuttaṃ. Evaṃ atītakammaṃ atītapaccuppannānāgatavipākāvipākavasena chadhā dassitaṃ.
对于在现在世中所造、属于现法受报的业,就取它在此世中正在成熟的果报,而说“有业,有业果”。对于同一现在世的业,由于助缘欠缺而在此世不成熟,以及对于将在现法般涅槃者在此世不成熟的果报,就取这种情况,而说“有业,无业果”。对于同一现在世的业,就取它作为次生受报业和后后受报业将在未来世中成熟的果报,而说“有业,将有业果”。对于同一现在世的业,由于次生受报业的助缘欠缺而将在未来世不成熟,以及对于将在未来世般涅槃者的后后受报业将不成熟的果报,就取这种情况,而说“有业,将无业果”。这样,现在世的业依现在与未来果报的成熟和不成熟,被显示为四种。
Paccuppannabhave katassa diṭṭhadhammavedanīyassa kammassa idheva vipaccamānaṃ vipākaṃ gahetvā atthi kammaṃ atthi kammavipākoti vuttaṃ. Tasseva paccuppannassa kammassa paccayavekallena idha avipaccamānañca diṭṭheva dhamme parinibbāyantassa idha avipaccamānañca vipākaṃ gahetvā atthi kammaṃ natthi kammavipākoti vuttaṃ. Paccuppannasseva kammassa upapajjavedanīyassa ca aparapariyāyavedanīyassa ca anāgatabhave vipaccitabbaṃ vipākaṃ gahetvā atthi kammaṃ bhavissati kammavipākoti vuttaṃ. Paccuppannasseva kammassa upapajjavedanīyassa paccayavekallena anāgatabhave avipaccitabbañca anāgatabhave parinibbāyitabbassa aparapariyāyavedanīyassa avipaccitabbañca vipākaṃ gahetvā atthi kammaṃ na bhavissati kammavipākoti vuttaṃ. Evaṃ paccuppannakammaṃ paccuppannānāgatavipākāvipākavasena catudhā dassitaṃ.
对于将在未来有中造作的业,取它将在未来有中成熟的果报,就说“将有业,将有业果”。对于这同一个未来业,取它因缘不具足而将不成熟的果报,以及取将在未来有中般涅槃者所将不成熟的果报,就说“将有业,将没有业果”。这样,未来业就依未来果报的成熟与不成熟,被显示为两种。把这一切合在一起,业就被显示为十二种。
Anāgatabhave kātabbassa kammassa anāgatabhave vipaccitabbaṃ vipākaṃ gahetvā bhavissati kammaṃ bhavissati kammavipākoti vuttaṃ. Tasseva anāgatassa kammassa paccayavekallena avipaccitabbañca anāgatabhave parinibbāyitabbassa avipaccitabbañca vipākaṃ gahetvā bhavissati kammaṃ na bhavissati kammavipākoti vuttaṃ. Evaṃ anāgatakammaṃ anāgatavipākāvipākavasena dvidhā dassitaṃ. Taṃ sabbaṃ ekato katvā dvādasavidhena kammaṃ dassitaṃ hoti.
在这里,先举出三组四类业来说明——因为把这些讲清楚之后,这个道理就会更加明白。业有四种:现法受业、再生受业、后后受业、无效业。其中,在一个速行心路的七个心里,无论是善的还是不善的,第一个速行思就叫做现法受业。它就在这一世的生命里给出果报。如果它没能做到这一点,那就依据“曾有业,没有业果”“将没有业果”“没有业果”这三种情况,成为无效业。能达成目的的第七个速行思,叫做再生受业。它在紧接着的下一世生命里给出果报。如果它也没能做到,就按照前面说的方式成为无效业。而在这两者之间的五个速行思,叫做后后受业。它在未来什么时候得到机会,就在那时给出果报。只要轮回还在持续运转,它就不会成为无效业。
Imasmiṃ ṭhāne ṭhatvā tīṇi kammacatukkāni āharitvā vuccanti – tesu hi vuttesu ayamattho pākaṭataro bhavissatīti. Catubbidhañhi kammaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ upapajjavedanīyaṃ aparapariyāyavedanīyaṃ ahosikammanti. Tesu ekajavanavīthiyaṃ sattasu cittesu kusalā vā akusalā vā paṭhamajavanacetanā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ imasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ deti. Tathā asakkontaṃ pana ‘‘ahosi kammaṃ nāhosi kammavipāko, na bhavissati kammavipāko, natthi kammavipāko’’ti imassa tikassa vasena ahosikammaṃ nāma hoti. Atthasādhikā pana sattamajavanacetanā upapajjavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ anantare attabhāve vipākaṃ deti. Tathā asakkontaṃ vuttanayeneva ahosikammaṃ nāma hoti. Ubhinnaṃ antare pana pañcajavanacetanā aparapariyāyavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ anāgate yadā okāsaṃ labhati, tadā vipākaṃ deti. Sati saṃsārappavattiyā ahosikammaṃ nāma na hoti.
另外还有四种业:重业、多业、近死业、已作业。其中,不论是善还是不善,在重业与不重业当中,凡是重的——比如杀母之类的业,或者大业——那一种最先成熟。同样,在多业与不多业当中,凡是多的,比如持戒清净或者破戒缺德的行为,那一种最先成熟。所谓近死业,是指临命终时回忆起的业,或者临命终时造作的业。因为临终时能够回忆起来或者能够造作的业,就凭那一种业往生。除了这三种之外,一再反复串习的业,或者叫作已作业。如果那三种业都不存在,那么这种已作业就会牵引结生。
Aparampi catubbidhaṃ kammaṃ yaggarukaṃ yabbahulaṃ yadāsannaṃ kaṭattā vā pana kammanti. Tattha kusalaṃ vā hotu akusalaṃ vā, garukāgarukesu yaṃ garukaṃ mātughātādikammaṃ vā mahaggatakammaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Tathā bahulābahulesupi yaṃ bahulaṃ hoti susīlyaṃ vā dussīlyaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Yadāsannaṃ nāma maraṇakāle anussaritakammaṃ vā katakammaṃ vā. Yañhi āsannamaraṇe anussarituṃ sakkoti kātuṃ vā, teneva upapajjati. Etehi pana tīhi muttaṃ punappunaṃ laddhāsevanaṃ kaṭattā vā pana kammaṃ nāma hoti. Tesaṃ abhāve taṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhati.
另外,还有四种业:令生业、支持业、妨害业、破坏业。其中,令生业既可以是善的,也可以是不善的。它在结生时以及生命延续过程中,产生色法与非色法的果报。支持业自己不能产生果报,而是对别的业所引生的结生果报加以支持,使其中生起的苦或乐持续下去、长久维持。妨害业则对别的业所引生的结生果报加以妨害、逼迫,不让它长久维持。破坏业无论是善的还是不善的,都能灭掉其他较弱的业,挡住那些业的果报,为自己的果报腾出位置。当业这样腾出位置时,那个果报就称为已经生起。
Aparaṃ vā catubbidhaṃ kammaṃ janakaṃ upatthambhakaṃ upapīḷakaṃ upaghātakanti. Tattha janakaṃ nāma kusalampi hoti akusalampi. Taṃ paṭisandhiyaṃ pavattepi rūpārūpavipākaṃ janeti. Upatthambhakaṃ pana janetuṃ na sakkoti, aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjanakasukhadukkhaṃ upatthambheti, addhānaṃ pavatteti. Upapīḷakaṃ aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjanakasukhadukkhaṃ pīḷeti bādhati, addhānaṃ pavattituṃ na deti. Upaghātakaṃ pana kusalampi akusalampi samānaṃ aññaṃ dubbalakammaṃ ghātetvā tassa vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassa okāsaṃ karoti. Evaṃ pana kammena kate okāse taṃ vipākaṃ uppannaṃ nāma vuccati.
就这样,这十二种业的业差别和果报差别,只有诸佛的业果智才能依照它们各自的真实作用清楚地显现,这是声闻弟子所不共的。但修观的人应当从某一个方面来了知业差别和果报差别。因此,这里只是通过简略提示的方式,来说明业的差别。
Iti imesaṃ dvādasannaṃ kammānaṃ kammantarañca vipākantarañca buddhānaṃ kammavipākañāṇasseva yāthāvasarasato pākaṭaṃ hoti asādhāraṇaṃ sāvakehi. Vipassakena pana kammantaraṃ vipākantarañca ekadesato jānitabbaṃ. Tasmā ayaṃ mukhamattadassanena kammaviseso pakāsitoti.
235235. 这样,先按“纯业”的方式说了第一轮之后,再把那业分成两类,依善与不善等一对一对的方式,用十种解说讲了其余十轮。其中,从能带来健康的角度说是善,从不能带来健康的角度说是不善,这一对是就种类来说的。不善本身因为和贪等烦恼相联结,所以是有罪;善因为没有那些烦恼,所以是无罪。不善因为不清净,或者因为它是投生到黑暗种类的原因,所以是黑;善因为清净,或者因为它是投生到白净种类的原因,所以是白。善只让乐增长,所以是乐发;不善只让苦增长,所以是苦发。善因为具有乐果的性质,所以是乐果;不善因为具有苦果的性质,所以是苦果。应当这样来了知它们之间的种种差别。
235. Evaṃ suddhikakammavasena paṭhamavāraṃ vatvā tadeva kammaṃ dvidhā vibhajitvā kusalākusalādiyugalavasena dasahi pariyāyehi apare dasa vārā vuttā. Tattha ārogyaṭṭhena kusalaṃ, anārogyaṭṭhena akusalaṃ, idaṃ dukaṃ jātivasena vuttaṃ. Akusalameva rāgādidosasaṃyogena sāvajjaṃ, kusalaṃ tadabhāvena anavajjaṃ. Akusalaṃ aparisuddhattā, kaṇhābhijātihetuttā vā kaṇhaṃ, kusalaṃ parisuddhattā, sukkābhijātihetuttā vā sukkaṃ. Kusalaṃ sukhavuddhimattā sukhudrayaṃ, akusalaṃ dukkhavuddhimattā dukkhudrayaṃ. Kusalaṃ sukhaphalavattā sukhavipākaṃ, akusalaṃ dukkhaphalavattā dukkhavipākanti evametesaṃ nānākāro veditabboti.