第五篇《最上八偈经》义释的注释巴利
5. Paramaṭṭhakasuttaniddesavaṇṇanā
31 在第五《最上点经》中,“最上”是指安住在各种见解中——就是抓住“这是最上”之后,安住于自己各自的见解里。“做得更殊胜”是指把自己的导师等人视为最殊胜。“卑下”是指除那之外其余一切都低劣——就是把自己的导师等人放在一边,对其余所有人说“这些是卑下的”。因此“未能超越争论”——由于这个原因,他就没能超越由见解引起的争执。巴利
31. Pañcame paramaṭṭhakasutte paramanti diṭṭhīsu paribbasānoti idaṃ paramanti gahetvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasamāno. Yaduttariṃ kuruteti yaṃ attano satthārādiṃ seṭṭhaṃ karoti. Hīnāti aññe tato sabbamāhāti taṃ attano satthārādiṃ ṭhapetvā tato aññe sabbe ‘‘hīnā ime’’ti āha. Tasmā vivādāni avītivattoti tena kāraṇena so diṭṭhikalahe avītivattova hoti.
“住”是指依最初生起的见解而住。“入住”是指进入之后而住。“别住”是指以特殊方式而住。“遍住”是指以一切部分而住。为了用比喻来说明这一点,所以说“如同在家者等”。“在家者”就是房屋的主人。他们“住在家中”,就是在自己家里毫无牵挂地住着。“有罪过者”就是罪过很多的人。“有烦恼者”就是贪等烦恼很多的人。“做得更上”就是做得更加过分。这位导师是一切知者,意思是“这位是我们的导师,他知晓一切”。巴利
Vasantīti paṭhamuppannadiṭṭhivasena vasanti. Pavasantīti pavisitvā vasanti. Āvasantīti visesena vasanti. Parivasantīti sabbabhāgena vasanti. Taṃ upamāya sādhento ‘‘yathā āgārikā vā’’tiādimāha. Āgārikā vāti gharasāmikā. Gharesu vasantīti attano gharesu āsaṅkavirahitā hutvā nivasanti. Sāpattikā vāti āpattibahulā. Sakilesā vāti rāgādikilesabahulā. Uttariṃ karotīti atirekaṃ karoti. Ayaṃ satthā sabbaññūti ‘ayaṃ amhākaṃ satthā sabbaṃ jānāti’.
他把一切外道之说都抛弃掉,也就是舍弃所有外道的见解。他把它们拔除,也就是取出。他把它们转向相反方向,也就是让它们背对此处。被见解所扰乱之物,就是被见解所扰乱的东西。巴利
Sabbe parappavāde khipatīti sabbā paraladdhiyo chaḍḍeti. Ukkhipatīti nīharati. Parikkhipatīti parammukhe karoti. Diṭṭhimedhagānīti diṭṭhivihesakāni.
32 32. 第二首偈颂的含义:像这样还没有超越的人,在所见、所闻、戒禁、觉受这四种事情上,对自己心中生起、被称为“见”的那一样,看到前面所说的那种好处;他就在那里把自己见解的好处执著为“这是最胜的”,而把其他一切,比如外道导师之类,都看成低劣的。巴利
32. Dutiyagāthāyattho – evaṃ avītivatto ca yaṃ diṭṭhe sute sīlavate muteti etesu catūsu vatthūsu uppannadiṭṭhisaṅkhāte attani pubbe vuttappakāraṃ ānisaṃsaṃ passati, tadeva so tattha sakāya diṭṭhiyā ānisaṃsaṃ ‘‘idaṃ seṭṭha’’nti abhinivisitvā aññaṃ sabbaṃ parasatthārādikaṃ nihīnato passati.
看到两种利益,就是看到两种功德。现法利益,就是在当下可见的自身中能成熟的结果;后世利益,就是在来世能获得的功德。持某种见解的导师,就是执取某种宗派主张的宗派之主。足以成为龙王,就是足以成就龙王之身;金翅鸟等也是如此。成为天,就是成为世俗所说的天等。他希求未来的果报,就是期盼来世的异熟果。即使通过见清净,也看到两种利益:也就是因为以眼识所见色处的清净为因,以及由于自己本身的执取,而看到两种功德。闻清净等也是如此。巴利
Dve ānisaṃse passatīti dve guṇe oloketi. Diṭṭhadhammikañcāti diṭṭhe paccakkhe attabhāve vipaccanakaraṇaṃ. Samparāyikañcāti paraloke paṭilabhitabbaguṇañca. Yaṃdiṭṭhiko satthāti yaṃladdhiko titthāyatanasāmiko. Alaṃ nāgattāya vāti nāgarājabhāvāya vā pariyattaṃ. Supaṇṇattādīsupi eseva nayo. Devattāya vāti sammutidevādibhāvāya. Āyatiṃ phalapāṭikaṅkhī hotīti anāgate vipākaphalaṃ patthayāno hoti. Diṭṭhasuddhiyāpi dve ānisaṃse passatīti cakkhuviññāṇena diṭṭharūpāyatanassa vasena suddhiyā hetuttāpi attano gahitagahaṇena dve guṇe oloketi. Sutasuddhiyādīsupi eseva nayo.
33 第三偈颂的含义:当一个人这样观察时,他依止自己的导师等人,而把别的外道导师等人看成低劣的。可是,善巧者们说,这种看法本身就是结缚,也就是所谓的束缚。正因为如此,所以经文说:比丘不应依止所见、所闻、所觉或戒禁,不应执取。巴利
33. Tatiyagāthāyattho – evaṃ passato ca yaṃ attano satthārādiṃ nissito aññaṃ parasatthārādiṃ hīnaṃ passati, taṃ pana dassanaṃ ganthameva kusalā vadanti, bandhananti vuttaṃ hoti. Yasmā etadeva, tasmā hi diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ bhikkhu na nissayeyya, nābhiniveseyyāti vuttaṃ hoti.
“善巧者”是指对蕴等法能够善巧明了的人。“蕴善巧者”就是对色等五蕴善巧的人。对界、处、缘起、念处、正勤、神足、根、力、觉支、道、果、涅槃,也都是这样。其中,“道善巧者”就是对四道善巧。“果善巧者”就是对四果善巧。“涅槃善巧者”就是对两种涅槃善巧。这些善巧者,就是对以上所说的这些法都善巧的人。他们这样说,就是他们这样讲:当一个人这样看时,他依止自己的导师等人,又把别的外道导师等人看成低劣,这就是结,就是束缚。所谓系着,就像挂在象钩上的东西那样往下垂着。所谓束缚,就像锁链等捆缚一样,因为难以斩断,所以这是束缚。所谓障碍,因为不能让人从轮回中出去,所以这是障碍。巴利
Kusalāti khandhādijānane chekā. Khandhakusalāti rūpādīsu pañcasu khandhesu kusalā. Dhātuāyatanapaṭiccasamuppādasatipaṭṭhānasammappadhānaiddhipādaindriyabalabojjhaṅgamaggaphalanibbānesupi eseva nayo. Tattha maggakusalāti catūsu maggesu. Phalakusalāti catūsu phalesu. Nibbānakusalāti duvidhe nibbāne chekā. Te kusalāti te etesu vuttappakāresu chekā. Evaṃ vadantīti evaṃ kathenti. Gantho esoti passato ca attano satthārādinissitañca aññaṃ parasatthārādiṃ hīnato dassanañca gantho bandhano esoti vadanti. Lagganaṃ etanti etaṃ vuttappakāraṃ nāgadante laggitaṃ viya adholambanaṃ. Bandhanaṃ etanti nicchindituṃ dukkhaṭṭhena saṅkhalikādibandhanaṃ viya etaṃ bandhanaṃ. Palibodho esoti saṃsārato nikkhamituṃ appadānaṭṭhena eso palibodho.
34 第四首偈颂的含义是:不只是不应该依止于所见、所闻等,而且对于世间中尚未生起的、一层又一层的见解,他也不应该去构想,不应该让它生起——这就是这里要说的意思。那是什么样的见解呢?就是由智、由戒禁,或者由等至智等智、由戒禁所构想出来的那种见解,他不应该去构想。不但不应该构想这种见解,而且也不应该以慢心,借着出身等理由,把自己看成跟别人同等,不应该认为自己低劣,也不应该认为自己殊胜。巴利
34. Catutthagāthāyattho – na kevalaṃ diṭṭhasutādīsu na nissayeyya, apica kho pana asañjātaṃ uparūpari diṭṭhimpi lokasmiṃ na kappayeyya, na janeyyāti vuttaṃ hoti. Kīdisaṃ? Ñāṇena vā sīlavatena vāpi, samāpattiñāṇādiñāṇena vā sīlavatena vā yā kappiyati, etaṃ diṭṭhiṃ na kappeyya. Na kevalañca diṭṭhiṃ na kappayeyya, apica kho pana mānenapi jātiādīhi vatthūhi samoti attānamanūpaneyya, hīno na maññetha visesi vāpīti.
以八等至智:也就是与初禅等八种等至相应的智慧。以五神通智:也就是与世间五种神通相应的智慧。以邪智:也就是由颠倒的体性而运作的智慧,比如把未解脱的看成是解脱的,这样生起的邪智。巴利
Aṭṭhasamāpattiñāṇena vāti paṭhamajjhānādīnaṃ aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ sampayuttapaññāya vā. Pañcābhiññāñāṇena vāti lokiyānaṃ pañcannaṃ abhiññānaṃ sampayuttapaññāya vā. Micchāñāṇena vāti viparītasabhāvena pavattāya paññāya amutte muttaṃ passāti evaṃ uppannena micchāñāṇena vā.
35 第五首偈颂的含义:像这样,不去构想见解,也不思量,舍弃了自我之后不再执取;把先前所执取的放下,也不再去抓取别的什么。对于前面所说的那种智,他也不做两种依止。他不做依止,因此在那些被种种见解分裂、彼此有别的众生当中,不会跟着派系走,不会因为贪欲等而随波逐流,对六十二见中的任何一种见都不信受、不趣向——这就是这段话的意思。巴利
35. Pañcamagāthāyattho – evañhi diṭṭhiṃ akappento amaññamāno ca attaṃ pahāya anupādiyāno yaṃ pubbe gahitaṃ, taṃ pahāya paraṃ aggaṇhanto tasmimpi vuttappakāre ñāṇe duvidhaṃ nissayaṃ no karoti, akaronto ca sa ve viyattesu nānādiṭṭhivasena bhinnesu sattesu na vaggasārī chandādivasena agacchanadhammo hutvā dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīsu kiñci diṭṭhiṃ na pacceti, na paccāgacchatīti vuttaṃ hoti.
以四种取,也就是欲取等四种强烈的执取。他确实在已确定的那些人当中,就是说,那个人在已确定的人当中。在分裂者当中,就是说,分成两类而分裂者当中。巴利
Catūhi upādānehīti kāmupādānādīhi catūhi bhusaṃ gahaṇehi sa ve viyattesūti so puggalo nicchitesu. Bhinnesūti dvidhā bhinnesu.
36 现在,为了赞叹前面这首偈颂所说的那位漏已尽的人,又说了“对于他,两种边际”等三首偈颂。其中,第一首偈颂里的“对于他,两种边际”,指的是前面说过的触等种种差别。“誓愿”,就是渴爱。“为了有、为了非有”,就是为了反复地再生。“在此处或在他处”,是指在自身存在等差别中的此处,或在他人存在等差别中的他处。巴利
36. Idāni yo so imāya gāthāya vutto khīṇāsavo, tassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ ‘‘yassūbhayante’’tiādikā tisso gāthāyo āha. Tattha paṭhamagāthāya yassūbhayanteti pubbe vutte phassādibhede. Paṇidhīti taṇhā. Bhavābhavāyāti punappunabhavāya . Idha vā huraṃ vāti sakattabhāvādibhede idha vā parattabhāvādibhede parattha vā.
触是一种边,也就是眼触等当中的一种部分。触的集起,就是依处和所缘;它从那里生起、出现,那就是集起。第二种边,就是第二种部分。过去,就是已经越过、已经逝去,也就是说已经超越了。未来,就是还没有到来,还没有生起。乐受等,是依照不同种类、彼此相反的角度来说的。名色二法,是依照名有倾向、色有可坏性的角度来说的。内等,是依照内与外的角度来说的。有身等,应当知道是依照五蕴的流转与集起来说的。巴利
Phasso eko antoti cakkhusamphassādiko eko koṭṭhāso. Phassasamudayoti vatthārammaṇo. Yato samudeti uppajjati, so samudayo. Dutiyo antoti dutiyo koṭṭhāso. Atītanti ati itaṃ atītaṃ, atikkantanti vuttaṃ hoti. Anāgatanti na āgataṃ, anuppannanti vuttaṃ hoti. Sukhā vedanādayo visabhāgavasena. Nāmarūpadukaṃ namanaruppanavasena. Ajjhattikādayo ajjhattabāhiravasena. Sakkāyādayo khandhapañcakānaṃ pavattisamudayavasena vuttāti veditabbā.
自己的自体,就是自己的自身;他人的自体,就是他人的自身。巴利
Sakattabhāvoti attano attabhāvo. Parattabhāvoti parassa attabhāvo.
37 在第二首偈颂中,“于所见”是指通过所见而得到清净。对“所闻”等也是如此。“想”是指能引生想的见解。巴利
37. Dutiyagāthāya diṭṭhe vāti diṭṭhasuddhiyā vā. Esa nayo sutādīsu. Saññāti saññāsamuṭṭhāpikā diṭṭhi.
不执取者:不以渴爱、慢和邪见而执取。不固着者:不以那些而固着。巴利
Aparāmasantanti taṇhāmānadiṭṭhīhi na parāmasantaṃ. Anabhinivesantanti teheva anabhinivisantaṃ.
被系缚:就是被慢所系缚。被执取:就是被外来的常、乐、净等观念所执取。散乱所行:是依掉举而转起。未得定论者:是依疑而转起。力所行:是依随眠而转起。趣向:是依所应去的方向。巴利
‘‘Vinibaddho’’ti vāti mānena vinibaddhoti vā. ‘‘Parāmaṭṭho’’ti vāti parato niccasukhasubhādīhi parāmaṭṭhoti vā. Vikkhepagatoti uddhaccavasena. Aniṭṭhaṅgatoti vicikicchāvasena. Thāmagatoti anusayavasena. Gatiyāti gantabbavasena.
38 第三偈中,“他们对诸法也不接受”是说:对那六十二种恶见之法,他们不会这样接受——“只有这才是真实的,其他都是虚妄的”。“已到彼岸者不再回转,成为如如者”是说:已经到达涅槃彼岸的人,通过各条道所断除的烦恼不会再回来,并且以五种行相成为如如者。其余内容显而易见。巴利
38. Tatiyagāthāya dhammāpi tesaṃ na paṭicchitāseti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatadhammāpi tesaṃ ‘‘idameva saccaṃ, moghamañña’’nti (udā. 54) evaṃ na paṭicchitā. Pāraṅgato na pacceti tādīti nibbānapāraṃ gato tena tena maggena pahīne kilese puna nāgacchati pañcahi ca ākārehi tādī hotīti. Sesaṃ pākaṭameva.
二十事的有身见:依照“把色看作我”这类方式,在每一个蕴上各以四种行相,把见安立在五蕴上而活动起来,也就是在现存的身体上生起的见。十事的邪见:依照“没有布施”这类方式活动起来的见。边执见:依照“世间是常的,只有这才是真实的,其他都是虚妄的”这类方式,执取每一个极端为实有而活动起来的见。“凡是这类见”——这是接下来要说明的十九句的共同根本句。“凡是见,那本身就是见地;凡是见,那本身就是见丛林”——应当对所有这些都这样连接。也就是说,凡是以不如实看见为意义的见,它本身就是归属于诸见之中的见解,因为被包含在六十二见之内,所以叫见地。它在这里的含义前面已经说过了。巴利
Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhīti ‘‘rūpaṃ attato samanupassatī’’tiādinā (paṭi. ma. 1.132) nayena ekekasmiṃ khandhe catūhi catūhi ākārehi pañcakkhandhe patiṭṭhaṃ katvā pavattā vijjamāne kāye diṭṭhi. Dasavatthukāmicchādiṭṭhīti ‘‘natthi dinna’’ntiādinayappavattā (dha. sa. 1221) diṭṭhi. Antaggāhikādiṭṭhīti ‘‘sassato loko idameva saccaṃ, moghamañña’’ntiādinayappavattā (ma. ni. 3.27) ekekaṃ antaṃ atthīti gahetvā pavattā diṭṭhi. Yā evarūpā diṭṭhīti idāni vuccamānānaṃ ekūnavīsapadānaṃ sādhāraṇaṃ mūlapadaṃ. Yā diṭṭhi, tadeva diṭṭhigataṃ; yā diṭṭhi, tadeva diṭṭhigahananti sabbesaṃ sambandho kātabbo. Yā ayāthāvadassanaṭṭhena diṭṭhi, tadeva diṭṭhīsu gataṃ dassanaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhiyā antogatattāti diṭṭhigataṃ. Heṭṭhāpissa attho vuttoyeva.
由于执取两个极端为究竟,所以称为恶见。其中,常驻指恒常。世间指自我。他们认为,在这里身体虽然会毁坏,但那个自我在此处和彼处都是同一个。因为那个自我自己能观照,所以认为它是世间。无常指不恒常。他们认为自我与身体一同毁坏。有边:以小的遍相引发禅那后,把那以小的遍相为所缘的思,认为是有边际的自我。无边:以无量的遍相引发禅那后,把那以无量遍相为所缘的思,认为是无边际的自我。命即是身:命与身体是同一个。命指自我,这里因为语法上的性别错乱,用了中性词来表达。身:指具有聚积义的五蕴。命异身异:命是一回事,五蕴身是另一回事。如来死后存在:他们认为诸蕴就在这里灭尽,但众生在死后还存在、延续,不会毁坏,而如来是众生的同义词。另有一些人说,如来就是阿拉汉。他们见到不存在这一方的过失后,就这样执取。如来死后不存在:他们认为诸蕴就在这里灭尽,而且如来在死后也不存在,彻底断灭。他们见到存在这一方的过失后,就这样执取。既存在又不存在:他们见到执取单独一方各有过失后,就执取两方面。既不存在也非不存在:他们见到执取两方面会犯下两种过失后,就执取既存在又不存在以及既不存在也非不存在这种不死矫乱的立场。巴利
Dvinnaṃ antānaṃ ekantagatattātipi diṭṭhigataṃ. Tattha sassatoti nicco. Lokoti attā. ‘‘Idha sarīraṃyeva nassati, attā pana idha parattha ca soyevā’’ti maññanti. So hi sāmaññeva āloketīti katvā lokoti maññati. Asassatoti anicco. Attā sarīreneva saha nassatīti maññanti. Antavāti paritte kasiṇe jhānaṃ uppādetvā taṃ parittakasiṇārammaṇaṃ cetanaṃ ‘‘sapariyanto attā’’ti maññanti. Ananta vāti na antavā appamāṇe kasiṇe jhānaṃ uppādetvā taṃ appamāṇakasiṇārammaṇaṃ cetanaṃ ‘‘apariyanto attā’’ti maññanti. Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti jīvo ca sarīrañca taṃyeva. Jīvoti attā, liṅgavipallāsena napuṃsakavacanaṃ kataṃ. Sarīranti rāsaṭṭhena khandhapañcakaṃ. Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti añño jīvo aññaṃ khandhapañcakaṃ . Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti khandhā idheva vinassanti, satto maraṇato paraṃ hoti vijjati na nassati, tathāgatoti cetaṃ sattādhivacananti. Keci pana ‘‘tathāgatoti arahā’’ti vadanti. Ime na hotīti pakkhe dosaṃ disvā evaṃ gaṇhanti. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti khandhāpi idheva nassanti , tathāgato ca maraṇato paraṃ na hoti ucchijjati. Ime hotīti pakkhe dosaṃ disvā evaṃ gaṇhanti. Hoti ca na ca hotīti ime ekekapakkhapariggahe dosaṃ disvā ubhayapakkhaṃ gaṇhanti. Neva hoti na na hotīti ime ubhayapakkhapariggahe ubhayadosāpattiṃ disvā ‘‘hoti ca na hotī’’ti ca ‘‘neva hoti na na hotī’’ti ca amarāvikkhepapakkhaṃ gaṇhanti.
这里按注疏的传统来说明(《无碍解道注》2.1.113):“世间是常”等说法,是以十种方式来说明见的差别。其中,把五蕴执取为“世间”之后,认为“这个世间是恒常、稳固、一切时都存在的”,这种执取方式是常见。把同一个世间认为“会断灭、会毁坏”,这种执取方式是断见。得到小遍相的人,对像手掌那么大或像钵盂那么大的小遍相进入禅那,把禅那中所显现的色法和无色法执为“世间”,又以遍相的边界为界限,认为“世间是有边的”,这种执取方式是有边见。这种见既可以是常见,也可以是断见。得到广大遍相的人,对那个遍相进入禅那,把禅那中所显现的色法和无色法执为“世间”,又以遍相没有边界为界限,认为“世间是无边的”,这种执取方式是无边见。这种见是常见,也是断见。“命即是身”:因为把会变坏的身体本身执取为“命”,所以认为“身体断灭时,命也断灭”,这种执取方式是断见。第二句“命异身异”:因为把身体之外另一个不同的命执取出来,所以认为“即使身体断灭,命也不会断灭”,这种执取方式是常见。在“如来死后存在”等说法中,认为“被称为如来的众生,死后还存在”,这是第一种常见。认为“不存在”,这是第二种断见。认为“也存在也不存在”,这是第三种一分常见。认为“既非存在也非不存在”,这是第四种不死矫乱见。以上就是所说的十种见。按各自对应的情况,又可分为有见和无有见两种。其中任何一种,那些漏尽者都不会接受。巴利
Ayaṃ panettha aṭṭhakathānayo (paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.113) – ‘‘sassato loko’’ti vātiādīhi dasahākārehi diṭṭhipabhedova vutto. Tattha sassatolokoti ca khandhapañcakaṃ lokoti gahetvā ‘‘ayaṃ loko nicco dhuvo sabbakāliko’’ti gaṇhantassa sassatanti gahaṇākārappavattā diṭṭhi. Asassatoti tameva lokaṃ ‘‘ucchijjati vinassatī’’ti gaṇhantassa ucchedaggahaṇākārappavattā diṭṭhi. Antavāti parittakasiṇalābhino suppamatte vā sarāvamatte vā kasiṇe samāpannassa antosamāpattiyaṃ pavattitarūpārūpadhamme ‘‘loko’’ti ca kasiṇaparicchedantena ‘‘antavā’’ti ca gaṇhantassa ‘‘antavā loko’’ti gahaṇākārappavattā diṭṭhi. Sā sassatadiṭṭhipi hoti ucchedadiṭṭhipi. Vipulakasiṇalābhino pana tasmiṃ kasiṇe samāpannassa antosamāpattiyaṃ pavattitarūpārūpadhamme ‘‘loko’’ti ca kasiṇaparicchedantena ca ‘‘ananto’’ti gaṇhantassa ‘‘anantavā loko’’ti gahaṇākārappavattā diṭṭhi. Sā sassatadiṭṭhi hoti, ucchedadiṭṭhipi. Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti bhedanadhammassa sarīrasseva ‘‘jīva’’nti gahitattā ‘‘sarīre ucchijjamāne jīvampi ucchijjatī’’ti ucchedaggahaṇākārappavattā diṭṭhi. Dutiyapadena sarīrato aññassa jīvassa gahitattā ‘‘sarīre ca ucchijjamānepi jīvaṃ na ucchijjatī’’ti sassatagahaṇākārappavattā diṭṭhi. Hoti tathāgatotiādīsu ‘‘satto tathāgato nāma, so paraṃ maraṇā hotī’’ti gaṇhato paṭhamā sassatadiṭṭhi. ‘‘Na hotī’’ti gaṇhato dutiyā ucchedadiṭṭhi. ‘‘Hoti ca na ca hotī’’ti gaṇhato tatiyā ekaccasassatadiṭṭhi. ‘‘Neva hoti na na hotī’’ti gaṇhato catutthā amarāvikkhepadiṭṭhīti vuttappakārā dasavidhā diṭṭhi. Yathāyogaṃ bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi cāti dvidhā hoti. Tāsu ekāpi tesaṃ khīṇāsavānaṃ na paṭicchitāti attho.
那些烦恼:指被入流道断除的那些烦恼。“不再回来”:不再返回。“不再转回”:不再让它生起后再回来,不再转回,也就是不再来到未来的生命里。“以五种方式成为如”:因为五种原因,或者说五种方面,而成为相似。“在可爱与不可爱中成为如”:对可爱的所缘和不可爱的所缘,都已经舍离了贪随和嗔恚而安住,所以在两者中成为相似。“已舍弃”:已经舍弃了烦恼。“已渡越”:已经超越了轮回。“已解脱”:已经从贪等烦恼中解脱出来。“依它们的解说而成为如”:因为依照这样那样的戒、信等功德,一再被指示、解说、称扬,所以成为相似。巴利
Ye kilesāti ye kilesā sotāpattimaggena pahīnā, te kilese . Na punetīti na puna eti . Na paccetīti puna nibbattetvā na paṭieti, na paccāgacchatīti paccabhave nāgacchati. Pañcahākārehi tādīti pañcahi kāraṇehi koṭṭhāsehi vā sadiso. Iṭṭhāniṭṭhe tādīti iṭṭhārammaṇe ca aniṭṭhārammaṇe ca anunayapaṭighaṃ muñcitvā ṭhitattā dvīsu sadiso. Cattāvīti kilese cajitavā. Tiṇṇāvīti saṃsāraṃ atikkamitavā. Muttāvīti rāgādito muttavā. Taṃniddesā tādīti tena tena sīlasaddhādinā niddisitvā niddisitvā kathetabbato sadiso.
他想把这五种方式展开来讲,于是说:“阿罗汉在可爱和不可爱的境界中如何保持不动平等。”其中,“在得到时”:指得到四种资具时。“在失去时”:指失去那些资具时。“在有誉时”:指有眷属围绕时。“在无誉时”:指眷属败坏时。“在被称赞时”:指被人称赞扬名时。“在被批评时”:指被人指责呵斥时。“在快乐时”:指身体感受快乐时。“在痛苦时”:指身体感受痛苦时。“如果有人用香涂一只手臂”:如果有人用四种香料调成的香,在那涂香之事上,没有爱著产生。“又如果有人用斧和凿劈削另一只手臂”:木匠用斧和凿在一臂上反复劈削,使其变细,在那斧劈所生的伤害上,没有嗔怒产生。“舍离随贪与嗔恚”:舍弃爱著与忿怒而安住。“超越抬举与贬抑”:超越了依随顺之摄受与依违逆之压制而安住。“完全超越顺与逆”:正超越了随顺与违逆。巴利
Taṃ pañcavidhaṃ vitthāretvā kathetukāmo ‘‘kathaṃ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī’’tiādimāha. Tattha lābhepīti catunnaṃ paccayānaṃ lābhepi. Alābhepīti tesaṃ alābhepi. Yasepīti parivārepi. Ayasepīti parivāravipattiyāpi. Pasaṃsāyapīti vaṇṇabhaṇanāyapi. Nindāyapīti garahāyapi. Sukhepīti kāyikasukhepi. Dukkhepīti kāyikadukkhepi. Ekañce bāhaṃ gandhena limpeyyunti sace ekaṃ bāhaṃ catujātiyagandhena lepaṃ uparūpari dadeyyuṃ. Vāsiyā taccheyyunti yadi ekaṃ bāhaṃ vaḍḍhakī vāsiyā tacchetvā tacchetvā tanuṃ kareyyuṃ. Amusmiṃ natthi rāgoti amusmiṃ gandhalepane sineho natthi na saṃvijjati. Amusmiṃ natthi paṭighanti amusmiṃ vāsiyā tacchane paṭihananasaṅkhātaṃ paṭighaṃ kopaṃ natthi na saṃvijjati. Anunayapaṭighavippahīnoti sinehañca kopañca pajahitvā ṭhito. Ugghātinighātivītivattoti anunayavasena anuggahañca paṭighavasena niggahañca atikkamitvā ṭhito. Anurodhavirodhasamatikkantoti anunayañca paṭighañca sammā atikkanto.
戒存在时,就是戒现前的时候。具戒者,就是戒圆满的人。由此获得详说解说,所以称他为如是者。有信时就是有信者等等,也是同样的道理。巴利
Sīle satīti sīle saṃvijjamāne. Sīlavāti sīlasampanno. Tena niddesaṃ kathanaṃ labhatīti tādī. Saddhāya sati saddhoti evamādīsupi eseva nayo.