第9章 无比见佛史注释
9. Anomadassībuddhavaṃsavaṇṇanā
在庄严佛般涅槃之后,过了很长一段时间,有一个不可数劫没有佛陀出世。不过,在过去那个不可数劫中的某一劫里,有三位佛陀出世:无比见佛、莲华佛、那罗陀佛。其中,无比见世尊圆满了十六不可数劫又十万劫的波罗蜜,往生到兜率天,在众天神的劝请下,从那里命终,降入名为月城的王都,投生在名叫亚沙瓦的国王家中,进入名叫亚输陀罗的王后——她容貌端严、双乳丰满——的胎中。据说,无比见王子进入亚输陀罗王后胎中时,因为他的福德之力,光明遍照周围八十肘的范围,连日月的光辉也无法盖过它。十个月过后,王后在善檀林园中生下了菩萨。种种瑞相和前面所说的一样。
Sobhitabuddhe pana parinibbute tassa aparabhāge ekamasaṅkhyeyyaṃ buddhuppādarahitaṃ ahosi. Atīte pana tasmiṃ asaṅkhyeyye ekasmiṃ kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Tattha anomadassī bhagavā soḷasa asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā devehi abhiyācito tato cavitvā candavatiyaṃ nāma rājadhāniyaṃ yasavā nāmassa rañño kule samussitacārupayodharāya yasodharāya nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. Anomadassikumāre kira yasodharāya deviyā kucchigate tassa puññappabhāvena pabhā asītihatthappamāṇaṃ ṭhānaṃ pharitvā aṭṭhāsi. Candasūriyappabhāhi anabhibhavanīyāva ahosi. Sā dasannaṃ māsānaṃ accayena bodhisattaṃ sucandanuyyāne vijāyi. Pāṭihāriyāni heṭṭhā vuttanayāneva.
在给他取名字的那天,取名的人因为在他出生时有七种宝物从空中降下,而这些宝物是无量无数的,所以由于它们是无量宝物生起之因,就给他取名为“无比见”。他逐渐长大,享受着天界般的五欲之乐,在俗家生活了一万年。据说他有吉祥宫、增吉祥宫、祥增宫三座宫殿。有以吉祥后为首的两万三千名女子随侍在侧。吉祥后生下儿子优波梵之后,他见到四种相,便乘坐肩舆,作大出离,出家去了。当时有三俱胝人跟随他一起出家。
Nāmaggahaṇadivase panassa nāmaṃ gaṇhantā, yasmā jātiyaṃ ākāsato satta ratanāni patiṃsu, tasmā anomānaṃ ratanānaṃ uppattihetubhūtattā ‘‘anomadassī’’ti nāmamakaṃsu. So anukkamena vuddhippatto dibbehi kāmaguṇehi paricāriyamāno dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tassa kira siri upasiri sirivaḍḍhoti tayo pāsādā ahesuṃ. Sirimādevippamukhāni tevīsati itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ. So sirimāya deviyā upavāṇe nāma putte jāte cattāri nimittāni disvā sivikāyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ tisso janakoṭiyo anupabbajiṃsu.
被众人围绕的大丈夫修行了十个月的苦行。之后,在毗舍佉月圆日,他到无喻婆罗门村乞食,受用了无喻长者之女供养的蜜乳粥,在娑罗林中度过了白天的时光。然后,他从名叫无男的邪命外道那里拿了八把草,右绕阿周那树,铺了一座三十八肘宽的草座,决意发起具足四支的精进,盘腿结跏趺坐,摧破魔罗及其魔军,在夜间的三个时段中依次证得三明,发出这样的感叹:“轮回多生……证得了渴爱的灭尽。”因此有偈颂说:
Tehi parivuto mahāpuriso dasa māse padhānacariyaṃ cari. Tato visākhapuṇṇamāya anupamabrāhmaṇagāme piṇḍāya caritvā anupamaseṭṭhidhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane divāvihāraṃ vītināmetvā anomanāmājīvakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā ajjunarukkhabodhiṃ padakkhiṇaṃ katvā aṭṭhattiṃsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya pallaṅkaṃ ābhujitvā samāraṃ mārabalaṃ viddhaṃsetvā tīsu yāmesu tisso vijjā uppādetvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānesi. Tena vuttaṃ –
在庄严佛之后,另一位正觉者出现了,他是两足众生中最尊贵的人。
无比见佛名声无可限量,威光炽盛,难以超越。
‘‘Sobhitassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Anomadassī amitayaso, tejassī duratikkamo.
他斩断了一切束缚,摧毁了三种存在。
他向天与人宣说了那条不退转之道。
‘‘So chetvā bandhanaṃ sabbaṃ, viddhaṃsetvā tayo bhave; Anivattigamanaṃ maggaṃ, desesi devamānuse.
就像大海一样不为所动,就像高山一样难以撼动。
他像虚空一样无边无际,又像盛开的婆罗双树王。
‘‘Sāgarova asaṅkhobho, pabbatova durāsado; Ākāsova ananto so, sālarājāva phullito.
只要见到那位佛陀,众生就会心生欢喜;
听了他说出的话,他们便证得不死。
‘‘Dassanenapi taṃ buddhaṃ, tositā honti pāṇino; Byāharantaṃ giraṃ sutvā, amataṃ pāpuṇanti te’’ti.
在这里,“无比见”是指他的见地无可比拟,或者见地无量。“有无量众”是指有无量的随从,或者无量的名声。“具威光”是指具足戒、定、慧的威光。“难超越”是指难以被击败,不能被其他天神、魔罗或任何人所超越——这就是它的意思。“切断一切束缚”是指断除全部十种结。“摧破三有”是指以能灭尽诸业的智慧,摧破引向三有的业,令其彻底消失——这就是它的意思。“不还转之行道”:因为涅槃是与轮回流转相对立的状态,所以称为“不还转”;以它而前往不还转,故为“不还转之行道”。他宣说了这不还转的八支圣道——这就是它的意思。也有“显示”这样的文本,意思相同。“天与人”:天和众人,在此应当理解为属格意义下的对格。
Tattha anomadassīti anupamadassano, amitadassano vā. Amitayasoti amitaparivāro, amitakitti vā. Tejassīti sīlasamādhipaññātejena samannāgato. Duratikkamoti duppadhaṃsiyo, aññena devena vā mārena vā kenaci vā atikkamituṃ asakkuṇeyyoti attho. Sochetvā bandhanaṃ sabbanti sabbaṃ dasavidhaṃ saṃyojanaṃ chinditvā. Viddhaṃsetvā tayo bhaveti tibhavūpagaṃ kammaṃ kammakkhayakarañāṇena viddhaṃsetvā, abhāvaṃ katvāti attho. Anivattigamanaṃ magganti nivattiyā pavattiyā paṭipakkhabhūtaṃ nibbānaṃ anivattīti vuccati, taṃ anivattiṃ gacchati anenāti anivattigamano. Taṃ anivattigamanaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ desesīti attho. ‘‘Dassetī’’tipi pāṭho, soyevattho. Devamānuseti devamanussānaṃ, sāmiatthe upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.
不动摇是指无法被扰动、无法被撼动,所以叫不动摇。就像大海深达八万四千由旬,广阔无数由旬,无法被动摇;同样,世尊也是不可动摇的——这就是它的意思。如虚空无边际:就像虚空没有边际,它是无限的、不可测量的、没有尽头的;世尊以佛陀的功德,同样是无限的、不可测量的、没有尽头的。此就是指那位世尊。如盛开的沙罗树王:因为佛身以一切相和随形好而庄严,所以像盛开的沙罗树王一样光彩夺目——这就是它的意思。以见彼佛陀:以见到那位佛陀——这就是它的意思。在诸如此类的用法中,通晓文法者使用主格。欢喜:满足、喜悦、欣慰。宣说:对宣说者,使用主格。不死:涅槃。证得:达到。他们:那些听闻他的法语、法教的人,他们证得不死——这就是它的意思。
Asaṅkhobhoti khobhetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyoti akkhobhiyo. Yathā hi samuddo caturāsītiyojanasahassagambhīro anekayojanasahassabhūtāvāso akkhobhiyo, evaṃ akkhobhiyoti attho. Ākāsova anantoti yathā pana ākāsassa anto natthi, atha kho ananto appameyyo apāro, evaṃ bhagavāpi buddhaguṇehi ananto appameyyo apāro. Soti so bhagavā. Sālarājāva phullitoti sabbalakkhaṇānubyañjanasamalaṅkatasarīrattā suphullitasālarājā viya sobhatīti attho. Dassanenapi taṃ buddhanti tassa buddhassa dassanenāpīti attho. Īdisesupi sāmivacanaṃ payujjanti saddasatthavidū. Tositāti paritositā pīṇitā. Byāharantanti byāharantassa, sāmiatthe upayogavacanaṃ. Amatanti nibbānaṃ. Pāpuṇantīti adhigacchanti. Teti ye tassa giraṃ dhammadesanaṃ suṇanti, te amataṃ pāpuṇantīti attho.
世尊在菩提树下度过七个七天之后,受到梵天劝请说法,便以佛眼观察世间。他看到与自己一同出家的三俱胝有缘众生,心想:“他们现在住在哪里呢?”观察后发现他们住在善生城的善见园中,于是从空中前往,降落在善见园。他被这些人围绕,在天与人共同组成的大众中间,转动法轮。当时有百俱胝人初次证悟。因此有这样的说法:
Bhagavā pana bodhimūle sattasattāhaṃ vītināmetvā brahmunā āyācito dhammadesanāya buddhacakkhunā lokaṃ olokento attanā saha pabbajite tikoṭisaṅkhe jane upanissayasampanne disvā – ‘‘kattha nu kho te etarahi viharantī’’ti upadhārento subhavatīnagare sudassanuyyāne viharante disvā ākāsena gantvā sudassanuyyāne otari. So tehi parivuto sadevamanussāya parisāya majjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tattha koṭisatānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
那时,他的法现观已经圆满而兴盛。
在第一次说法时,有十亿人天梵众洞彻了四圣谛。
‘‘Dhammābhisamayo tassa, iddho phīto tadā ahu; Koṭisatāni abhisamiṃsu, paṭhame dhammadesane’’ti.
其中,繁荣是指因为人口众多而达到的兴盛。拘胝百就是一百个拘胝。也有写成拘胝百的读法,那个意思是百拘胝。
Tattha phītoti phātippatto bāhujaññavasena. Koṭisatānīti koṭīnaṃ satāni koṭisatāni. ‘‘Koṭisatayo’’tipi pāṭho, tassa satakoṭiyoti attho.
后来,又有一次,世尊在药草城门外的一棵阿沙那树下示现了双神变,然后去到阿修罗难以攻克的三十三天,坐在红毯石上,进行了三个月的阿毗达摩雨安居。那时,有八十俱胝的天众证悟了圣谛。因此这样说:
Athāparena samayena osadhīnagaradvāre asanarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā asurehi durabhibhavane tāvatiṃsabhavane paṇḍukambalasilāyaṃ nisinno temāsaṃ abhidhammavassaṃ vassāpayi. Tadā asītidevatākoṭiyo abhisamiṃsu. Tena vuttaṃ –
从那以后,在现观法义的时候,法雨纷纷降下;
有八十俱胝众生在第二次说法时证悟了法。
‘‘Tato paraṃ abhisamaye, vassante dhammavuṭṭhiyo; Asītikoṭiyobhisamiṃsu, dutiye dhammadesane’’ti.
在那里,“正在降雨”是指佛陀的大云正在下雨。“法雨”是指说法之雨。
Tattha vassanteti buddhamahāmeghe vassante. Dhammavuṭṭhiyoti dhammakathāvassavuṭṭhiyo.
从那以后,在另一个时候,在《吉祥问》的解说中,七十八俱胝众生洞彻了四圣谛。这就是第三次现观。因此说:
Tato aparena samayena maṅgalapañhāniddese aṭṭhasattati koṭiyo abhisamiṃsu. So tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
从那以后,雨又继续下着,让众生感到满足。
七十八俱胝众生的第三次现观,就这样发生了。
‘‘Tato parampi vassante, tappayante ca pāṇinaṃ; Aṭṭhasattatikoṭīnaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
在这里,“正在下雨”是指正降下说法之水的水流;“使满足”是指用法的甘露之雨使满足,也就是世尊在使他们满足。
Tattha vassanteti dhammakathāsaliladhāraṃ vassante. Tappayanteti dhammāmatavassena tappayante, tappanaṃ karonte bhagavatīti attho.
无比见世尊也有三次弟子集会。第一次是在索雷亚城,当伊西达答王说法时,八十万阿罗汉生起净信,以“善来比丘”的方式出家;世尊在他们中间诵说了波罗提木叉。这就是第一次集会。第二次是在罗陀瓦提城,当名为孙达林达罗的王说法时,七十万阿罗汉生起净信,以“善来比丘”的方式出家;世尊在他们中间诵说了波罗提木叉。这就是第二次集会。后来又在索雷亚城,与索雷亚王一起以“善来比丘”的方式出家的六十万阿罗汉;世尊在他们中间诵说了波罗提木叉。这就是第三次集会。因此说:
Anomadassissapi bhagavato tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Tattha soreyyanagare isidattassa rañño dhamme desiyamāne pasīditvā ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ aṭṭhannaṃ arahantasatasahassānaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ paṭhamo sannipāto ahosi. Rādhavatīnagare sundarindharassa nāma rañño dhamme desiyamāne ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ sattannaṃ arahantasatasahassānaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Puna soreyyanagareyeva soreyyaraññā saha ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ channaṃ arahantasatasahassānaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
那位大仙也有三次集会,
那些已经证得神通力、在解脱中绽放的(阿罗汉们)。
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, tassāpi ca mahesino; Abhiññābalappattānaṃ, pupphitānaṃ vimuttiyā.
那时,有八十万的集会。
已断除骄慢与愚痴,内心寂静,安住于如如不动。
‘‘Aṭṭhasatasahassānaṃ, sannipāto tadā ahu; Pahīnamadamohānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
第二次集会,有七十万(人)参加。
那些没有缺陷、远离尘垢、内心寂静的如此者。
‘‘Sattasatasahassānaṃ, dutiyo āsi samāgamo; Anaṅgaṇānaṃ virajānaṃ, upasantāna tādinaṃ.
第三次集会,有六万(人)。
已证得神通之力、已寂灭的苦行者。
‘‘Channaṃ satasahassānaṃ, tatiyo āsi samāgamo; Abhiññābalappattānaṃ, nibbutānaṃ tapassina’’nti.
在这里,关于“彼亦大仙”一句,是指那位大仙、无与伦比见者。也有写成“彼亦两足尊”的版本,意思是“那位两足尊”。这里的“相”要从声明学来理解。“已得神通力者”,是指已经达到神通之力的人;由于修习自在而能迅速通达,所以在诸神通中达到了稳固的状态。“已开花者”,是指以全然盛开的状态而达到极其光艳的人。“解脱”,是指阿拉汉果的解脱。
Tattha tassāpi ca mahesinoti tassa mahesino anomadassissāpi. ‘‘Tassāpi dvipaduttamo’’tipi pāṭho, tassapi dvipaduttamassāti attho. Lakkhaṇaṃ saddasatthato gahetabbaṃ. Abhiññābalappattānanti abhiññānaṃ balappattānaṃ, ciṇṇavasitāya khippanisantibhāvena abhiññāsu thirabhāvappattānanti attho. Pupphitānanti sabbaphāliphullabhāvena ativiya sobhaggappattānaṃ. Vimuttiyāti arahattaphalavimuttiyā.
“无垢”在这里:“垢”这个词在某些地方指的是烦恼。就像经里说的:“那里,哪三种垢呢?贪是垢,嗔是垢,痴是垢。”(《分别论》924)又说:“贤友,这个‘垢’就是对种种恶的、不善的欲求范围的称呼。”(《中部》1.60)在某些地方,它指某种尘秽。就像经里说的:“为了断除那尘或垢而精进。”(《中部》1.184)在某些地方,它指像“塔场、菩提场、王场”那样的地面。但在这里,应该把它理解为烦恼。所以“无垢”的意思就是没有烦恼。(《中部注》1.57)“离尘”是它的同义词。“苦行者”:具有能灭尽烦恼、名为圣道的苦行的人,就是苦行者,意思是漏尽者。
Anaṅgaṇānanti ettha ayaṃ aṅgaṇa-saddo katthaci kilesesu dissati. Yathāha – ‘‘tattha katamāni tīṇi aṅgaṇāni? Rāgo aṅgaṇaṃ doso aṅgaṇaṃ moho aṅgaṇa’’nti (vibha. 924). ‘‘Pāpakānaṃ kho etaṃ, āvuso, akusalānaṃ icchāvacarānaṃ adhivacanaṃ yadidaṃ aṅgaṇa’’nti (ma. ni. 1.60). Katthaci kismiñci male? Yathāha – ‘‘tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamatī’’ti (ma. ni. 1.184). Katthaci tathārūpe bhūmibhāge ‘‘cetiyaṅgaṇaṃ bodhiyaṅgaṇaṃ rājaṅgaṇa’’nti. Idha pana kilesesu daṭṭhabbo. Tasmā nikkilesānanti attho (ma. ni. aṭṭha. 1.57). Virajānanti tasseva vevacanaṃ. Tapassinanti kilesakkhayakaro ariyamaggasaṅkhāto tapo yesaṃ atthi te tapassino, tesaṃ tapassīnaṃ, khīṇāsavānanti attho.
那时,我们的菩萨是一位有大神通、大威力、大势力的夜叉将军,统领着无数百千俱胝的夜叉。他听说“佛陀出现在世间”后,就前来,化现出一座七宝所成、极为悦目美观、宛如悦目的明月轮一样的殿堂,在那里向以佛陀为首的僧团做了七天大布施。随后,世尊在饮食随喜的时候授记说:“在未来世,经过百千劫之后、再过一个不可数劫,他将成为名叫乔达摩的佛陀。”因此说道:
Tadā amhākaṃ bodhisatto eko mahesakkho yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho loke uppanno’’ti sutvā āgantvā paramaruciradassanaṃ sattaratanamayaṃ abhirucirarajanikaramaṇḍalasadisaṃ maṇḍapaṃ nimminitvā tattha sattāhaṃ mahādānaṃ buddhappamukhassa saṅghassa adāsi. Atha naṃ bhagavā bhattānumodanasamaye ‘‘anāgate kappasatasahassādhike ekasmiṃ asaṅkhyeyye atikkante gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时,我是一个有大神力的亚卡。
无数俱胝夜叉之自在主宰。
‘‘Ahaṃ tena samayena, yakkho āsiṃ mahiddhiko; Nekānaṃ yakkhakoṭīnaṃ, vasavattimhi issaro.
那时我也前去亲近那位殊胜的佛陀、大仙;
我用饭食和饮料让世间导师和他的僧团得到了满足。
‘‘Tadāpi taṃ buddhavaraṃ, upagantvā mahesinaṃ; Annapānena tappesiṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ.
那时,那位具足清净眼的牟尼也对我作了授记:
在无量劫之后,这位将会成为佛陀。
‘‘Sopi maṃ tadā byākāsi, visuddhanayano muni; Aparimeyyito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了他的话,我满心欢喜,又心生警醒。
为了圆满十波罗蜜,我进一步立下了誓愿。
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
在这里,“更加坚定了誓愿”的意思是:为了圆满彼岸的目的,他付出了更加坚定勇猛的精进。
Tattha uttariṃ vatamadhiṭṭhāsinti pāramipūraṇatthāya bhiyyopi daḷhataraṃ parakkamamakāsīti attho.
这位无比见世尊的都城叫旃陀瓦帝,父亲是耶舍瓦王,母亲是耶输陀罗,两位上首弟子是尼沙婆和阿诺摩,侍者叫婆楼那,两位上首女弟子是孙德莉和苏摩那,菩提树是阿周那树,佛身高五十八肘,寿命十万岁,第一夫人叫斯莉玛,儿子叫优婆瓦那。他在家生活了一万年,后来乘轿舆出家。至于乘轿舆出行的情况,应按照《庄严佛种姓注》中登殿出行的方式去理解。护持的国王叫达摩迦。据说,世尊住在法园。因此说:
Tassa pana anomadassissa bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāmupaṭṭhāko, sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyu, sirimā nāma aggamahesī, upavāṇo nāmassa putto, dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. So sivikāyānena nikkhami. Sivikāyānena gamanaṃ pana sobhitabuddhavaṃsavaṇṇanāya pāsādagamane vuttanayeneva veditabbaṃ. Dhammako nāma rājā upaṭṭhāko. Dhammārāme kira bhagavā vihāsīti. Tena vuttaṃ –
有一座城叫旃陀瓦帝,有一位刹帝利叫耶舍瓦。
母亲名叫耶输陀罗,是无上见导师的母亲。
‘‘Nagaraṃ candavatī nāma, yasavā nāma khattiyo; Mātā yasodharā nāma, anomadassissa satthuno.
尼娑巴和无减,成了上首弟子;
名为婆楼那的侍者,是无比见导师的。
‘‘Nisabho ca anomo ca, ahesuṃ aggasāvakā; Varuṇo nāmupaṭṭhāko, anomadassissa satthuno.
孙德莉和善意两位,成了上首女弟子。
世尊的那棵菩提树,被称为阿琼那。
‘‘Sundarī ca sumanā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, ajjunoti pavuccati.
大牟尼身高五十八肘,巍然高出一切。
他的光芒四散流射,就像升起的太阳带着百道光线。
‘‘Aṭṭhapaṇṇāsaratanaṃ, accuggato mahāmuni; Pabhā niddhāvatī tassa, sataraṃsīva uggato.
那时有十万年的寿命。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
这教法善妙地绽放着,由那些具足功德的阿罗汉所庄严。
已离贪染、已离垢秽的诸阿罗汉,使胜者的教法大放光彩。
‘‘Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādihi; Vītarāgehi vimalehi, sobhittha jinasāsanaṃ.
那位导师声名无量,那些时代也无法比拟;
那一切都已经消失了,诸行难道不是空的吗?
‘‘So ca satthā amitayaso, yugāni tāni atuliyāni; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
在这里,“光芒流出”是指光芒从他的身体散发出来。而他身上的光芒始终遍满十二由旬的范围,一直安住着。“那些双对”是指上首弟子双贤等一对一对的组合。“一切彼皆消失”的意思是,上面所说的这一切都进入了无常之口,灭去了。也有读作“诸行实为空无”的,意思是:一切诸行确实是空的、虚无的。其中的ma字是用来连接词句的。其余偈颂中,各处意义都很明显易懂。
Tattha pabhā niddhāvatīti tassa sarīrato pabhā nikkhamati. Sarīrappabhā panassa niccakālaṃ dvādasayojanappamāṇaṃ padesaṃ pharitvā tiṭṭhati. Yugāni tānīti aggasāvakayugādīni yugaḷāni. Sabbaṃtamantarahitanti vuttappakāraṃ sabbampi aniccamukhaṃ paviṭṭhaṃ vinaṭṭhanti attho. ‘‘Nanu rittakameva saṅkhārā’’tipi pāṭho, tassa nanu rittakā tucchakāyeva sabbe saṅkhārāti attho. Ma-kāro padasandhikaro. Sesagāthāsu sabbattha uttānamevāti.
不过,在无比见世尊面前,舍利弗和大目犍连这两位上首弟子,是为了成就上首弟子的地位而发愿的。而在这里,本来应该讲述这些长老的事迹,但我担心篇幅太长,所以没有引出来。
Imassa pana anomadassissa bhagavato santike sāriputto ca mahāmoggallāno cāti ime dve aggasāvakā aggasāvakabhāvatthāya paṇidhānamakaṃsu. Imesaṃ pana therānaṃ vatthu cettha kathetabbaṃ. Mayā ganthavitthārabhayena na uddhaṭanti.