《庄严佛种姓注》
8. Sobhitabuddhavaṃsavaṇṇanā
后来,在他的教法也隐没之后,有一位名叫庄严的菩萨,用四大阿僧祇劫再加十万劫的时间圆满修习了种种波罗蜜,投生到兜率天。他在那里住到寿命尽时,受到天众劝请,从兜率天去世,投生在善法城善法王的家中,进入名为善法的王后胎中结生。过了十个月,他在善法园里从母胎中出生,就像满月从清净明亮的浓云中出来一样。他结生和出生时的种种神奇瑞相,都和前面说过的一样。
Tassa pana aparabhāge tassa sāsanepi antarahite sobhito nāma bodhisatto kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā devehi āyācito tusitapurato cavitvā sudhammanagare sudhammarājassa kule sudhammāya nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena sudhammuyyāne mātukucchito parisuddhavirājitaghanameghapaṭalato puṇṇacando viya nikkhami. Tassa paṭisandhiyaṃ jātiyañca pāṭihāriyāni pubbe vuttappakārāni.
他在家住了十千年,后来与三万七千舞女之首的正妃摩希罗天后生下了名为狮子王子的儿子。见到四种预兆后,他心生警醒,就在宫殿里出家,并在那里修习入出息念定,证得四禅,就地精勤修行了七天。之后,他吃了摩希罗天后供养的极其甘美的蜜乳粥,便生起要离宫出走的念头:“这座宫殿已经装饰妥当,就让它在众人眼前腾空而去,以菩提树为中心,再降落到地面;而我坐在菩提树下时,这些女子不必吩咐,自己就会从宫殿里出来。”这个念头刚一产生,宫殿就从善法王宫腾空而起,升上如同涂了黑眼药膏般的虚空。宫殿地面聚集着种种芬芳花鬘为庄严,仿佛在装饰整个虚空;它放射出如金色液流般美丽的光辉,像太阳,又像秋夜的月亮,明亮照耀;悬挂着的种种彩色小铃网随风摇动,发出的声音据说就像技艺娴熟的人演奏五种乐器一样,悦耳、迷人、可爱。
So dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasitvā sattattiṃsanāṭakitthisahassānaṃ aggāya aggamahesiyā makhiladeviyā kucchismiṃ sīhakumāre nāma putte uppanne cattāri nimittāni disvā sañjātasaṃvego pāsādeyeva pabbajitvā tattheva ānāpānassatisamādhiṃ bhāvetvā cattāri jhānāni paṭilabhitvā sattāhaṃ tattheva padhānacariyamacari. Tato makhilamahādeviyā dinnaṃ paramamadhuraṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā abhinikkhamanatthāya cittamuppādesi – ‘‘ayaṃ pāsādo alaṅkatapaṭiyatto mahājanassa passantasseva ākāsena gantvā bodhirukkhaṃ majjhekatvā pathaviyaṃ otaratu, imā ca itthiyo mayi bodhimūle nisinne avuttā sayameva pāsādato nikkhamantū’’ti. Sahacittuppādā pāsādo ca sudhammarājabhavanato uppatitvā asitañjanasaṅkāsamākāsamabbhuggañchi. So samosaritasurabhikusumadāmasamalaṅkatapāsādatalo sakalampi gaganatalaṃ samalaṅkurumāno viya kanakarasadhārāsadisarucirakaranikaro divasakaro viya ca saradasamayarajanikaro viya ca virocamāno vilambamānavividhavicittakiṅkiṇikajālo yassa kira vāteritassa sukusalajanavāditassa pañcaṅgikassa turiyassa viya saddo vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca ahosi.
从远处开始,众生听到那甜美的声音,便倾耳聆听。那时,在住宅、院落、十字路口、街道等处站着交谈的人们,听到那声音既不太低、也不太高,他仿佛在树王林梢上方不远的空中引诱着他们,又仿佛以树王枝叶间种种宝光交映闪耀的色彩牵引着人们的眼睛,又仿佛在宣告自己的福德威力,就这样行于虚空之中。在那里,舞女们也用五支妙乐的甜美声音一边歌唱,一边悲泣。他的四军也以种种装饰、身体璎珞、光芒汇聚闪耀、穿着种种微妙香花衣服而庄严,犹如天兵天将,极其美妙可观,像大地一样围绕宫殿,在虚空中行进。
Dūrato paṭṭhāya suyyamānena madhurena sarena sattānaṃ sotāni odahamāno gharacaccaracatukkavīthiādīsu ṭhatvā pavattitakathāsallāpesu manussesu nātinīcena nātiuccena taruvaravanamatthakāvidūrenākāsena palobhayamāno viya taruvarasākhānānāratanajutivisarasamujjalena vaṇṇena jananayanāni ākaḍḍhento viya ca puññānubhāvaṃ samugghosayanto viya ca gaganatalaṃ paṭipajji. Tattha nāṭakitthiyopi pañcaṅgikassa varaturiyassa madhurena sarena upagāyiṃsu ceva vilapiṃsu ca. Caturaṅginī kirassa senāpi alaṅkāra-kāyābharaṇa-juti-samudaya-samujjotanānāvirāga-surabhikusumavasanābharaṇasobhitā amaravarasenā viya paramaruciradassanā dharaṇī viya gaganatalena pāsādaṃ parivāretvā agamāsi.
于是,宫殿飞到一棵八十八肘高的龙树上方。这棵树树干笔直、饱满、圆润,缀满了花朵、嫩叶和新芽。宫殿以这棵树为中心,降落在地面,停驻下来。那些舞女没有人吩咐,就自己从宫殿上下来,离开了。据说,具足无数功德、光明显赫的大士,在大众围绕之下,于夜间的三个时分中,次第生起了三明。而魔军凭借法性之力,就像来时一样自行退去了。宫殿仍然留在那里。庄严的世尊证得正觉后,发出感叹:“多生轮回……中略……得尽渴爱。”他在菩提树附近度过了七个七天,随后应梵天祈请说法的请求,以佛眼观察:“我该先为谁说法呢?”他看见自己同父异母的两位弟弟——阿娑摩童子和苏内德童子,知道:“这两位童子具备亲依止缘,有能力通达甚深微妙的法。好,我就为他们说法。”于是他从空中来到善法园,降落下来,让守园人去召请两位童子。两位童子便带着各自的眷属前来,围绕着他,在大众中转起了法轮。因此说——
Tato pāsādo gantvā aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ujuvipulavaṭṭakkhandhaṃ kusumapallavamakulasamalaṅkataṃ nāgarukkhaṃ majjhekatvā otaritvā bhūmiyaṃ patiṭṭhahi. Nāṭakitthiyo ca kenaci avuttāva tato pāsādato otaritvā pakkamiṃsu. Anekaguṇasobhito kira sobhitopi mahāpuriso mahājanakataparivāroyeva rattiyā tīsu yāmesu tisso vijjāyo uppādesi. Mārabalaṃ panassa dhammatābaleneva yathāgatamagamāsi. Pāsādo pana tattheva aṭṭhāsi. Sobhito pana bhagavatā sambodhiṃ patvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā bodhisamīpeyeva sattasattāhaṃ vītināmetvā brahmuno dhammajjhesanaṃ paṭijānitvā – ‘‘kassa nu kho paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’’nti buddhacakkhunā olokento attano vemātike kaniṭṭhabhātike asamakumārañca sunettakumārañca disvā – ‘‘ime dve kumārā upanissayasampannā gambhīraṃ nipuṇaṃ dhammaṃ paṭivijjhituṃ samatthā, handāhaṃ imesaṃ dhammaṃ deseyya’’nti ākāsenāgantvā sudhammuyyāne otaritvā dvepi kumāre uyyānapālena pakkosāpetvā tehi saparivārehi parivuto mahājanamajjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tena vuttaṃ –
继离婆多之后,有一位名为光耀的导师;
他入定了,内心寂静,无与伦比,无人能及。
‘‘Revatassa aparena, sobhito nāma nāyako; Samāhito santacitto, asamo appaṭipuggalo.
那位战胜者在自己家里,让心退离了(烦恼)。
证得圆满菩提之后,他转动了法轮。
‘‘So jino sakagehamhi, mānasaṃ vinivattayi; Patvāna kevalaṃ bodhiṃ, dhammacakkaṃ pavattayi.
从下面的无间地狱,一直到上面的有顶天,
在这中间,曾有过一次说法的大众集会。
‘‘Yāva heṭṭhā avīcito, bhavaggā cāpi uddhato; Etthantare ekaparisā, ahosi dhammadesane.
那位正觉者在那场集会中,转动了法轮。
无法用数量来计算,这就是最初的现观。
‘‘Tāya parisāya sambuddho, dhammacakkaṃ pavattayi; Gaṇanāya na vattabbo, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
这里“在自己的家”,是指就在自己的住所,也就是王宫楼台之内。“令心回转”,是指让心转变过来;意思是只在自己家中住了七天之内,就从凡夫的状态转变了心,证得了佛果。“下面”,是从下方。“从有顶”,是从阿迦腻吒天。“在那集会中”,是在那集会当中。“无法用数量计算”,是指超越了计数的范围。“第一次现观”,是指第一次的法现观。“发生了”,意思是出现了一个无法用数量计算的集会。也有一种读法是“在第一时便证悟了”,意思是:在第一次说法时就证悟的那些人,是无法用数量计算的。
Tattha sakagehamhīti attano bhavaneyeva, antopāsādataleyevāti attho. Mānasaṃ vinivattayīti cittaṃ parivattesi, sakagehe ṭhatvā sattadivasabbhantareyeva puthujjanabhāvato cittaṃ vinivattetvā buddhattaṃ pāpuṇīti attho. Heṭṭhāti heṭṭhato. Bhavaggāti akaniṭṭhabhavanato. Tāya parisāyāti tassā parisāya majjhe. Gaṇanāya na vattabboti gaṇanapathamatītāti attho. Paṭhamābhisamayoti paṭhamo dhammābhisamayo. Ahūti gaṇanāya na vattabbā parisā ahosīti attho. ‘‘Paṭhame abhisamiṃsuyevā’’tipi pāṭho, tassa paṭhamadhammadesane abhisamiṃsu ye janā, te gaṇanāya na vattabbāti attho.
后来又有一次,他在善见城城门的紫薇树下示现双神变之后,上升到三十三天的九宝黄金所成的新殿中,坐在波利质多罗树下的黄毡石板座上,宣说阿毗达摩。说法结束时,有九千亿天众证得法现观。这是第二次现观。因此说:
Athāparena samayena sudassananagaradvāre cittapāṭaliyā mūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā navakanakamaṇimayabhavane tāvatiṃsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilātale nisīditvā abhidhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne navutikoṭisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
此后,又在天神众集会时说法,
第二次现观,有九千亿之众。
‘‘Tato parampi desente, marūnañca samāgame; Navutikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.
后来又有一次,在善见城里,有一位名叫阇耶犀那的王子,建了一座一由旬大的精舍,还种了一片园林,里面密密地种满了无忧树、马耳树、占巴树、龙树、普纳嘎树、瓦库拉树、苏拉比树、芒果树、菠萝蜜树、阿萨那树、沙拉树、茉莉、芒果、夹竹桃等各种上好的树木,然后把精舍和这座园林布施给了以佛陀为首的比丘僧团。世尊随喜了他的布施,称赞了供养,接着就宣说法要。当时,有百千俱胝的众生证得了法现观,这是第三次现观。因此才这样说:
Athāparena samayena sudassananagare jayaseno nāma rājakumāro yojanappamāṇaṃ vihāraṃ kāretvā asokassakaṇṇacampakanāgapunnāgavakulasurabhicūtapanasāsanasālakunda- sahakārakaravīrāditaruvaranirantaraṃ ārāmaṃ ropetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyātesi. Dānānumodanaṃ katvā yāgaṃ vaṇṇetvā bhagavā dhammaṃ desesi. Tadā koṭisatasahassasattanikāyassa dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ tatiyābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
另外还有一位王子,是刹帝利,名叫阇耶犀那。
他建好园林后,就在那时把它献给了佛陀。
‘‘Punāparaṃ rājaputto, jayaseno nāma khattiyo; Ārāmaṃ ropayitvāna, buddhe niyyātayī tadā.
那位具眼者一边称赞他的供养,一边为他宣说法。
那时,有一千俱胝(千亿)的众生第三次通达了四圣谛。
‘‘Tassa yāgaṃ pakittento, dhammaṃ desesi cakkhumā; Tadā koṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
后来,有一位名叫郁伽多的国王,在善喜城建造了一座名叫善喜的精舍,布施给以佛陀为首的比丘僧团。在那次布施中,以“善来比丘”方式出家的有一百俱胝位阿罗汉聚集在一起,世尊在他们中间诵出了巴帝摩卡。这是第一次集会。后来,在弥伽罗城,法群建造了一座名叫法群园的殊胜园林大精舍,布施给以佛陀为首的比丘僧团,连同一切资具一起作了供养。在那次集会中,有九十俱胝位以“善来比丘”身份出家的阿罗汉聚集,世尊诵出了巴帝摩卡。这是第二次集会。当世尊在千眼城度过雨安居后,在自恣日被殊胜的天神众围绕而降临时,与八十俱胝位阿罗汉一起,在具足四支的集会中举行了自恣。这是第三次集会。因此这样说:
Puna uggato nāma rājā sunandanagare sunandaṃ nāma vihāraṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi. Tasmiṃ dāne ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ koṭisataṃ arahantānaṃ sannipāto , tesaṃ majjhe sobhito bhagavā pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ paṭhamo sannipāto ahosi. Puna mekhalānagare dhammagaṇo dhammagaṇārāmaṃ nāma pavarārāmaṃ mahāvihāraṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa datvā saha sabbaparikkhārehi dānaṃ adāsi. Tasmiṃ samāgame ehibhikkhubhāvena pabbajitānaṃ navutiyā arahantakoṭīnaṃ sannipāte pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Yadā pana bhagavā dasasatanayanapure vassaṃ vasitvā pavāraṇāya suravaraparivuto otari, tadā asītiyā arahantakoṭīhi saddhiṃ caturaṅgike sannipāte pavāresi. Ayaṃ tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
庄严大仙的集会共有三次。
那些漏已灭尽的、远离尘垢的、内心寂静的、达到如如不动的圣者们。
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, sobhitassa mahesino; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
有位名叫郁伽多的国王,向人中最尊贵者行布施;
在那次布施中,有一百俱胝位阿拉汉聚集在一起。
‘‘Uggato nāma so rājā, dānaṃ deti naruttame; Tamhi dāne samāgañchuṃ, arahantā satakoṭiyo.
又一次,城里的民众向人中最尊贵者行布施;
那时,第二次集会,有九十俱胝之众。
‘‘Punāparaṃ puragaṇo, deti dānaṃ naruttame; Tadā navutikoṭīnaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
当胜者在天界住过之后,从那里降下时,
那时,有八十俱胝人的第三次集会。
‘‘Devaloke vasitvāna, yadā orohatī jino; Tadā asītikoṭīnaṃ, tatiyo āsi samāgamo’’ti.
据说,那时我们的菩萨在美丽城里,从父母双方来说都是善生,他出生为一位名叫“善生”的婆罗门。他听了庄严世尊说法之后,皈依了三宝,并以佛陀为首的比丘僧团为对象,做了三个月的大布施。那位世尊也为他授记说:“未来会有一位名叫乔达摩的佛出现。”因此说:
Tadā kira amhākaṃ bodhisatto rammavatīnagare ubhato sujāto ‘sujāto’ nāma brāhmaṇo hutvā sobhitassa bhagavato dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa temāsaṃ mahādānamadāsi. Sopi naṃ ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时,我是名叫善生的婆罗门。
那时,我用饭食和饮料让佛陀和弟子们得到满足。
‘‘Ahaṃ tena samayena, sujāto nāma brāhmaṇo; Tadā sasāvakaṃ buddhaṃ, annapānena tappayiṃ.
那位庄严的世间导师——佛陀——也为我授记:
在无量劫之后,这位将会成为佛陀。
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, sobhito lokanāyako; Aparimeyyito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了他的这番话,我满心欢喜,同时心里也生起了警觉。
就是为了达成那个目标,我拼尽全力、坚定不移地精进。
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso; Tamevatthamanuppattiyā, uggaṃ dhitimakāsaha’’nti.
这里说的“为了成就那件事”,意思是为了成就他尚未证得的佛果。具体来说,他听到庄严佛这样预言:“未来,这位名叫乔达摩的人将成为佛陀”,于是心想“诸佛的话确实不会虚假”,所以就是为了证得佛果。意思是这个。“极度”就是强烈、猛烈。“精进”就是勇猛之力。“我作了”就是我做了。
Tattha tamevatthamanuppattiyāti tassa buddhattassa anuppattiatthaṃ, tassa pana sobhitabuddhassa – ‘‘anāgate ayaṃ gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti vacanaṃ sutvā ‘‘avitathavacanā hi buddhā’’ti buddhattappattiatthanti attho. Ugganti tibbaṃ ghoraṃ. Dhitinti vīriyaṃ. Akāsahanti akāsiṃ ahaṃ.
这位庄严的世尊,他的都城名叫善法城,父亲是善法王,母亲是善法王后。两位上首弟子是无等和苏内德,侍者名叫阿那摩,两位上首女弟子是那库拉和善生女。菩提树是龙树,身高五十八肘,寿命九万岁。大妃名叫摩喜罗,儿子名叫狮子王子。三万七千名宫女在宫中生活了九千年。他从宫殿出家。当时有位名叫胜军的国王担任他的侍者。据说他住在白林园。因此这样说道:
Tassa pana sobhitassa bhagavato sudhammaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātā sudhammā nāma devī, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāmupaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navutivassasahassāni āyuppamāṇaṃ, makhilā nāmassa mahādevī, sīhakumāro nāma atrajo, nāṭakitthīnaṃ sattattiṃsasahassāni navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Pāsādena abhinikkhami. Jayaseno nāma rājā upaṭṭhāko. Setārāme kira vasīti. Tena vuttaṃ –
有一座城市名叫善法,有一位刹帝利也名叫善法。
善法名叫母亲,是那位庄严大仙的母亲。
‘‘Sudhammaṃ nāma nagaraṃ, sudhammo nāma khattiyo; Sudhammā nāma janikā, sobhitassa mahesino.
无等和苏内德两位,是他的上首弟子。
名叫阿诺摩的侍者,是那位苏毗陀大仙的侍者。
‘‘Asamo ca sunetto ca, ahesuṃ aggasāvakā; Anomo nāmupaṭṭhāko, sobhitassa mahesino.
那拘罗母和善生女,她们都是上首女弟子。
他正在觉悟,那位佛陀;你们应在龙树根下觉悟。
‘‘Nakulā ca sujātā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bujjhamāno ca so buddho, nāgamūle abujjhatha.
身高五十八肘,大牟尼极为高耸;
遍照一切方向,犹如升起的百光之日。
‘‘Aṭṭhapaṇṇāsaratanaṃ , accuggato mahāmuni; Obhāseti disā sabbā, sataraṃsīva uggato.
就像繁花盛开的树林,被各种香气熏得芬芳弥漫;
同样,他的教法也被戒的芬芳所熏染。
‘‘Tathā suphullaṃ pavanaṃ, nānāgandhehi dhūpitaṃ; Tatheva tassa pāvacanaṃ, sīlagandhehi dhūpitaṃ.
就像大海一样,光是看着它也不会让人感到满足;
他的教法正是如此,光是听闻也无法被满足。
‘‘Yathāpi sāgaro nāma, dassanena atappiyo; Tatheva tassa pāvacanaṃ, savanena atappiyaṃ.
那时,人的寿命长达九万年。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
‘‘Navutivassasahassāni , āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
给剩下的人做了教导和嘱咐之后,
火葬之后,他与弟子们一同涅槃。
‘‘Ovādaṃ anusiṭṭhiñca, datvāna sesake jane; Hutāsanova tāpetvā, nibbuto so sasāvako.
那位佛陀无与伦比,他的声闻弟子们也已经获得了力量。
这一切全都消逝了,难道一切诸行不都是空的吗?
‘‘So ca buddho asamasamo, tepi sāvakā balappattā; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
在这里,“千光者”就像太阳一样,意思是照亮一切方向。“林野”就是大森林。“熏染”就是使之充满香气、散发芬芳。“不厌”就是令人不满足,或者令人生起不满足。“如此长久”就是在那个时候,意思是那么长的时间。“度化”就是济渡了。“教导”是指一次的说法,名为教导;“反复教诫”是指一次又一次的说法,名为反复教诫。“对于其余的人”是指对于尚未证得谛现观的其余众生,这里是处格,表示所属关系。“犹如火一般,使之热恼之后”就是像火一样令其热恼之后。或者也可以这样读:“以取灭尽故,世尊般涅槃。”其余偈颂各处都是自明的。
Tattha sataraṃsīvātiādicco viya, sabbā disā obhāsetīti attho. Pavananti mahāvanaṃ. Dhūpitanti vāsitaṃ gandhitaṃ. Atappiyoti atittikaro, atittijanano vā. Tāvadeti tasmiṃ kāle, tāvatakaṃ kālanti attho. Tāresīti tārayī. Ovādanti sakiṃ vādo ovādo nāma. Anusiṭṭhinti punappunaṃ vacanaṃ anusiṭṭhi nāma. Sesake janeti saccappaṭivedhaṃ appattassa sesajanassa, sāmiatthe bhummavacanaṃ. Hutāsanova tāpetvāti aggi viya tappetvā. Ayameva vā pāṭho, upādānakkhayā bhagavā parinibbutoti attho. Sesagāthāsu sabbattha uttānamevāti.