10. 莲华佛种姓经的注释
10. Padumabuddhavaṃsavaṇṇanā
在无比见佛世尊之后，人类的寿命原本是十万岁，后来逐渐减少，最后只剩下十岁；然后又逐渐增长，达到无法计算的岁数；接着又逐渐减少，回到十万岁。就在那个时候，世间出现了一位名叫莲花的导师。他也同样圆满修满了一切波罗蜜，投生到兜率天，从那里死后，在瞻波一位名叫无等的国王家中投生，进入了因容貌等各方面无人能及而名为无等的正宫王后之母胎，取得了结生。过了十个月，他在瞻波的林园中从母胎里诞生。王子出生时，天空降下莲花雨，遍满整个赡部洲，直到大海为边际。因此，到了取名字的那一天，看相师和亲族们为他取名，都叫他大莲花王子。他在家生活了一万年。他的三座宫殿分别名为南陀优多罗殿、婆苏优多罗殿和耶苏优多罗殿。以上胜天女为首的三万三千名宫女侍奉他。
Anomadassissa pana bhagavato aparabhāge vassasatasahassāyukā manussā anukkamena parihāyitvā dasavassāyukā hutvā puna anukkamena vaḍḍhitvā asaṅkhyeyyāyukā hutvā puna parihāyamānā vassasatasahassāyukā ahesuṃ. Tathā padumo nāma satthā loke uppajji. Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā campakanagare asamassa nāma rañño kule rūpādīhi asamāya asamāya nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena campakuyyāne mātukucchito nikkhami. Jāte pana kumāre ākāsato sakalajambudīpe samuddapariyante padumavassaṃ nipati. Tenassa nāmaggahaṇadivase nāmaṃ gaṇhantā nemittakā ca ñātakā ca ‘‘mahāpadumakumāro’’tveva nāmamakaṃsu. So dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Nanduttara-vasuttara-yasuttarānāmakā tayo pāsādā ahesuṃ. Uttarādevippamukhāni tettiṃsa itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ.
那时，大士在名为上胜的大王后生下名为喜乐王子时，见到四种预兆，便乘坐良马所驾的车，进行了伟大的出家。他出家时，有整整一千万人跟随他出家。他在这些人的围绕下，修了八个月的苦行。在毗舍佉月满月那天，他在谷物城吃了妙谷长者之女、名叫谷女的女子供养的蜜乳粥，受用之后，在大娑罗林中度过了白天。傍晚时分，他从外道邪命者那里拿了八把草，来到大金善菩提树前，铺好三十八肘广阔的草座，盘腿结跏趺坐，下定决心，发起四支精进，摧破魔军。他在夜间三个时段中，亲证三种明，然后说出感叹：“历经多生轮回……（中略）……我证得了渴爱的灭尽。”（《法句经》153-154）接着，他在菩提树附近度过了七个七天。应梵天的请求，他为了观察堪受教法的众生，看见那些和自己一起出家、数以千万计的比丘们，便立刻从空中前往，降落在谷物城附近的财胜园，被他们围绕，在他们中间转起法轮。那时，有百千万人证悟了法义。因此说道——
Atha mahāsatto uttarāya nāma mahādeviyā rammakumāre nāma uppanne cattāri nimittāni disvā ājaññarathena mahābhinikkhamanaṃ nikkhami. Taṃ pabbajantaṃ ekā purisakoṭi anupabbaji. So tehi parivuto aṭṭha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya dhaññavatīnagare sudhaññaseṭṭhissa dhītāya dhaññavatiyā nāma dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā mahāsālavane divāvihāraṃ vītināmetvā sāyanhasamaye titthakājīvakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā mahāsoṇabodhiṃ upasaṅkamitvā aṭṭhattiṃsahatthavitthataṃ tiṇasantharakaṃ paññapetvā pallaṅkaṃ ābhujitvā caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya mārabalaṃ vidhamitvā tīsu yāmesu tisso vijjā sacchikatvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti (dha. pa. 153-154) udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ bodhisamīpeyeva vītināmetvā brahmuno āyācanaṃ adhivāsetvā dhammadesanāya bhājanabhūte puggale upaparikkhanto attanā saha pabbajite koṭisaṅkhe bhikkhū disvā taṅkhaṇeyeva anilapathena gantvā dhaññavatīnagarasamīpe dhanañjayuyyāne otaritvā tehi parivuto tesaṃ majjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā koṭisatānaṃ abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
在无比见佛之后，又有一位正自觉者、两足中最尊贵的人。
他的名字叫莲花，无人能比，也没有对手。
‘‘Anomadassissa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Padumo nāma nāmena, asamo appaṭipuggalo.
他的戒行同样无与伦比，他的定力也无有边际；
他的殊胜智慧无法计算，解脱也无与伦比。
‘‘Tassāpi asamaṃ sīlaṃ, samādhipi anantako; Asaṅkhyeyyaṃ ñāṇavaraṃ, vimuttipi anūpamā.
当那位具无与伦比威光者转法轮时，
曾有三种现观，能驱除大黑暗。
‘‘Tassāpi atulatejassa, dhammacakkappavattane; Abhisamayā tayo āsuṃ, mahātamapavāhanā’’ti.
其中，“无与伦比的戒”，意思是与别人的戒行不相似，是最上、最殊胜的。“定也无边”，是说定也不可测量，它的无边之相，应当从世尊示现世界开合、双神变等神通来了知。“胜智”，是指一切知智，或者指不共的诸智。“解脱”，也是指世尊的阿拉汉果解脱。“无与伦比”，就是没有譬喻可比的。“具无与伦比威光者”，就是具有无与伦比的智慧威光（也可读作“无与伦比智威光”）。这句话应当和后面“三度现观”这个成分连起来理解。“驱除大暗”，就是能灭除大痴，摧破愚痴黑暗的意思。
Tattha asamaṃ sīlanti aññesaṃ sīlena asadisaṃ, uttamaṃ seṭṭhanti attho. Samādhipi anantakoti samādhipi appameyyo, tassa anantabhāvo lokavivaraṇayamakapāṭihāriyādīsu daṭṭhabbo. Ñāṇavaranti sabbaññutaññāṇaṃ, asādhāraṇañāṇāni vā. Vimuttipīti arahattaphalavimuttipi bhagavato. Anūpamāti upamāvirahitā. Atulatejassāti atulañāṇatejassa. ‘‘Atulañāṇatejā’’tipi pāṭho. Tassa ‘‘tayo abhisamayā’’ti iminā uttarapadena sambandho daṭṭhabbo. Mahātamapavāhanāti mahāmohavināsakā, mohandhakāraviddhaṃsakāti attho.
后来又有一次，莲花世尊在亲族聚会上，让自己的幼弟萨罗童子和优婆萨罗童子连同他们的随从一起出家，然后为他们说法，让九十亿众生尝到了不死之法。而当世尊为拉玛长老说法时，八十亿众生证得了第三次现观。因此有这样的说法：
Athāparena samayena padumo bhagavā attano kaniṭṭhabhātaraṃ sālakumārañca upasālakumārañca ñātisamāgame saparivāre pabbājetvā tesaṃ dhammaṃ desento navuti koṭiyo dhammāmataṃ pāyesi. Yadā pana rammattherassa dhammaṃ desesi, tadā asītikoṭīnaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
第一次现观时，佛陀让百俱胝（一百个俱胝/百亿）众生觉悟；
第二次现观时，这位智者让九十俱胝众生觉悟。
‘‘Paṭhamābhisamaye buddho, koṭisatamabodhayi; Dutiyābhisamaye dhīro, navutikoṭimabodhayi.
当莲花佛（莲华佛）教导自己的儿子时，
那时，有八十俱胝众生在第三次现观中证悟。
‘‘Yadā ca padumo buddho, ovadī sakamatrajaṃ; Tadā asītikoṭīnaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
那时，有一位名叫善修心的国王，带着一万亿眷属，来到莲华佛——也就是佛莲华面佛——面前，以“善来比丘”的方式出家。在那次集会中，世尊诵出了波罗提木叉。那就是第一次集会。
Yadā pana subhāvitatto nāma rājā padumassa buddhassa buddhapadumavadanassa santike koṭisatasahassaparivāro ehibhikkhupabbajjāya pabbajito, tasmiṃ sannipāte bhagavā pātimokkhaṃ uddisi, so pana paṭhamo sannipāto ahosi.
后来又有一次，大莲华牟尼牛王以如牛王般的行仪，来到牛居城附近，进入雨安居。城里的人们想见世尊，就前来拜见。世尊为他们说法。当时有许多人生起净信，出家了。于是，十力者世尊和这些人以及另外三十万比丘一起，举行了清净自恣。这是第二次集会。那些没有出家的人，听了咖提那衣的功德后，从自恣第二天起五个月里，布施了能带来五种功德的咖提那衣。之后，比丘们为了敷展咖提那衣，向法将军、上首弟子、广慧的娑罗长老请求，然后把咖提那衣供养给他。长老制作咖提那衣时，比丘们帮忙缝制。而莲华正自觉者把线穿进针孔，递给他们。衣制成后，世尊便与三十万比丘一同出行游化。
Athāparena samayena mahāpadumo munivasabho usabhasamagatī usabhavatīnagaraṃ upanissāya vassaṃ upagañchi. Nagaravāsino manussā bhagavantaṃ dassanakāmā upasaṅkamiṃsu. Tesaṃ bhagavā dhammaṃ desesi. Tattha ca bahavo manussā pasannacittā pabbajiṃsu. Tato dasabalo tehi ca aññehi ca tīhi bhikkhusatasahassehi saddhiṃ visuddhipavāraṇaṃ pavāresi. So dutiyo sannipāto ahosi. Ye pana tattha na pabbajiṃsu, te kathinānisaṃsaṃ sutvā pāṭipade pañcasu māsesu pañcānisaṃsadāyakaṃ kathinacīvaramadaṃsu. Tato taṃ bhikkhū dhammasenāpatiṃ aggasāvakaṃ visālamatiṃ sālattheraṃ kathinatthāratthaṃ yācitvā kathinacīvaraṃ tassādaṃsu. Therassa kathinacīvare kayiramāne bhikkhū sibbane sahāyakā ahesuṃ. Padumo pana sammāsambuddho sūcicchidde suttāni āvunitvā adāsi. Niṭṭhite pana cīvare bhagavā tīhi bhikkhusatasahassehi cārikaṃ pakkāmi.
后来又有一次，像人中之狮那样以狮步行走的佛陀狮子，来到一片像牛角沙罗树林那样的森林里，结夏安居。这片森林极其美丽：枝条被种种极香的花果之重压得低垂，点缀着洁净的莲花和青莲；清凉甜美的水流充满其中；鹿、牦牛、狮子、老虎、山羊、马、野牛、水牛等各种兽群在其中出没；被花香系缚心意的雌蜂和幼蜂成群结队地嗡嗡飞舞，遍行体验其活动；因品尝果实而心生欢喜的雌杜鹃发出如甜美乐音般甜美的歌声，四处啼唱。这片森林极为宜人、幽静无人、适合修行。人们看到具足十力的如来法王与眷属一起安住其中，闪耀着佛的祥光，听闻他说法后生起净信，便以“善来比丘”的方式出家。那时，世尊由二十万比丘围绕，举行了自恣。这是第三次集会。因此有这样的说法：
Athāparena samayena sīhavikkantagāmī purisasīho viya buddhasīho gosiṅgasālavanasadise paramasurabhikusumaphalabhāravinamitasākhāviṭape vimalakamalakuvalayasamalaṅkate sisiramadhuravārivāhena paripūrite ruru-camara-sīha-byaggha-aja-haya-gavaya-mahiṃsādi vividhamigagaṇavicarite surabhikusumagandhāvabaddhahadayāhi bhamaramadhukarayuvatīhi anubhūtappacārāhi samantato gumbagumbāyamāne phalarasapamuditahadayāhi kākalisadisamadhuravirutāhi kokilavadhūhi upagīyamāne paramaramaṇīye vivitte vijane yogānukūle pavane vassāvāsamupagañchi. Tasmiṃ viharantaṃ saparivārakaṃ dasabalaṃ tathāgataṃ dhammarājaṃ buddhasiriyā virocamānaṃ disvā manussā tassa dhammaṃ sutvā pasīditvā ehibhikkhupabbajjāya pabbajiṃsu. Tadā dvīhi bhikkhusatasahassehi parivuto pavāresi. So tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
莲花大仙有过三次集会；
第一次集会，有一万亿人。
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, padumassa mahesino; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo.
在敷展迦絺那衣的时候，迦絺那衣出现了；
为了法将（舍利弗尊者），比丘们缝制了僧衣。
‘‘Kathinatthārasamaye, uppanne kathinacīvare; Dhammasenāpatitthāya, bhikkhū sibbiṃsu cīvaraṃ.
那时，那些无垢的比丘们，具足六种神通，拥有大神力；
三十万无胜者比丘聚集在一起。
‘‘Tadā te vimalā bhikkhū, chaḷabhiññā mahiddhikā; Tīṇi satasahassāni, samiṃsu aparājitā.
后来，那位人中雄又进入森林里居住；
那时，有二十万人的集会。
‘‘Punāparaṃ so narāsabho, pavane vāsaṃ upāgami; Tadā samāgamo āsi, dvinnaṃ satasahassina’’nti.
其中，咖提那衣敷展之时，就是敷展咖提那衣的时候。为法将军娑罗长老，是指为法将军娑罗长老之义。不败，就是不曾被打败，这里应理解为词尾省略。彼，指那位大莲华。林中，就是大林。居住，指雨安居。已前往，就是已经去了。二十万，就是二十万。如果“其时曾有集会”这个读本存在，那就很好。
Tattha kathinatthārasamayeti kathinacīvarattharaṇasamaye. Dhammasenāpatitthāyāti dhammasenāpatisālattheratthaṃ. Aparājitāti na parājitā, vibhattilopo daṭṭhabbo. Soti so mahāpadumo. Pavaneti mahāvane. Vāsanti vassāvāsaṃ. Upāgamīti upāgato. Dvinnaṃ satasahassinanti dvinnaṃ satasahassānaṃ. ‘‘Tadā āsi samāgamo’’tipi pāṭho yadi atthi sundaro bhaveyya.
那时，如来正住在那片树林里。我们的菩萨生为狮子，进入灭尽定七天，看见世尊安坐，就生起净信之心，右绕三圈，满怀喜悦，发出三次狮子吼。七天里，他一直不舍离以佛为所缘的喜，只以喜乐为食，没有离开去觅食，甚至不惜舍弃性命，恭敬地随侍在旁。后来，导师过了七天，从灭尽定中出定，这位人中之狮看着狮子，心想：“愿他对僧团也能生起净信，让僧团过来吧。”刹那间，无量千万比丘就来到了。狮子对僧团也生起了净信。于是导师观察他的心后，授记说：“未来世，他将成为名叫乔达摩的佛陀。”因此说了：
Tadā tathāgate tasmiṃ vanasaṇḍe vasante amhākaṃ bodhisatto sīho hutvā sattāhaṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinnaṃ disvā pasannacitto hutvā padakkhiṇaṃ katvā sañjātapītisomanasso tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā sattāhaṃ buddhārammaṇaṃ pītiṃ avijahitvā pītisukheneva gocarāya apakkamitvā jīvitapariccāgaṃ katvā payirupāsamāno aṭṭhāsi. Atha satthā tassa sattāhassa accayena nirodhasamāpattito vuṭṭhāya narasīho sīhaṃ oloketvā – ‘‘bhikkhusaṅghepissa cittappasādo hotūti saṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Anekakoṭibhikkhū tāvadeva āgañchiṃsu. Sīho saṅghepi cittaṃ pasādesi. Atha satthā tassa cittaṃ oloketvā – ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时，我就是那头狮子，是百兽之王。
我在林中见到了正在修习远离的胜者。
‘‘Ahaṃ tena samayena, sīho āsiṃ migādhibhū; Pavivekamanubrūhantaṃ, pavane addasaṃ jinaṃ.
用头顶礼双足，向右绕行之后；
三遍高声称扬之后，整整七日侍奉胜者。
‘‘Vanditvā sirasā pāde, katvāna taṃ padakkhiṇaṃ; Tikkhattuṃ abhināditvā, sattāhaṃ jinamupaṭṭhahaṃ.
如来从殊胜的等至中出定，整整七日。
他以心思维之后，把一千万的比丘都召集了过来。
‘‘Sattāhaṃ varasamāpattiyā, vuṭṭhahitvā tathāgato; Manasā cintayitvāna, koṭibhikkhū samānayi.
那时，那位大雄也在他们中间作了授记。
经过无量劫之后，这位将会成佛。
‘‘Tadāpi so mahāvīro, tesaṃ majjhe viyākari; Aparimeyyito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了他的话之后，我的心更加生起了净信。
我立下了更殊胜的誓愿，要圆满十波罗蜜。
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
其中，“修习远离”的意思是入灭尽定。“右绕”是右绕三圈之后。“发出狮子吼后”是三遍作狮子吼。“侍奉”是我侍奉过；或者这就是经文本身的读法。“从殊胜等至”是从灭尽定出定之后。“以意思惟后”是用心这样想：“愿所有比丘都来这里。”仅仅以心思维。“召集”就是集合。
Tattha pavivekamanubrūhantanti nirodhasamāpattiṃ samāpannanti attho. Padakkhiṇanti tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā. Abhināditvāti tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā. Upaṭṭhahanti upaṭṭhahiṃ. Ayameva vā pāṭho. Varasamāpattiyāti nirodhasamāpattito vuṭṭhahitvā. Manasā cintayitvānāti ‘‘sabbepi bhikkhū idha āgacchantū’’ti manasāva cintetvā. Samānayīti samāhari.
这位莲花世尊的都城叫瞻波城。他的父亲是阿沙摩王，母亲也叫阿沙摩。娑罗和优波娑罗是他两位上首弟子，侍者名叫瓦鲁诺。罗陀和苏罗陀是两位上首女弟子。他的菩提树是大娑纳树。他的身高是五十八肘，寿命十万岁。在容貌等功德方面无与伦比的乌塔拉是他的第一夫人。他有个极为可爱的儿子，名叫兰玛王子。因此，有偈颂说道：
Tassa pana padumassa bhagavato campakaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Asamo nāma rājā pitā ahosi, mātāpi tassa asamā nāma, sālo ca upasālo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāmupaṭṭhāko, rādhā ca surādhā ca dve aggasāvikā, mahāsoṇarukkho bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ, āyu vassasatasahassaṃ ahosi, rūpādīhi guṇehi anuttarā uttarā nāmassa aggamahesī, rammakumāro nāmassa atirammo tanayo ahosi. Tena vuttaṃ –
有一座城名叫瞻波，有一位刹帝利名叫阿沙摩。
名叫无等的生母，是莲花大仙的母亲。
‘‘Campakaṃ nāma nagaraṃ, asamo nāma khattiyo; Asamā nāma janikā, padumassa mahesino.
娑罗和优波娑罗，是两位上首弟子；
有一位侍者名叫婆楼那，是莲花大仙的侍者。
‘‘Sālo ca upasālo ca, ahesuṃ aggasāvakā; Varuṇo nāmupaṭṭhāko, padumassa mahesino.
罗陀和苏罗陀，是两位上首女弟子；
这位世尊的菩提树，被称为大娑纳树。
‘‘Rādhā ceva surādhā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, mahāsoṇoti vuccati.
大牟尼身高五十八肘，极其高大；
他的光芒向四面八方流泻，无可匹敌。
‘‘Aṭṭhapaṇṇāsaratanaṃ, accuggato mahāmuni; Pabhā niddhāvatī tassa, asamā sabbato disā.
月光、日光、宝光、火光和摩尼珠光，
所有那些都被击败，当触及胜者无上的光辉时。
‘‘Candappabhā sūriyappabhā, ratanaggimaṇippabhā; Sabbāpi tā hatā honti, patvā jinapabhuttamaṃ.
那时，据说人的寿命有十万岁；
他住世如此之久，度脱了众多众生。
‘‘Vassasatasahassāni , āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
让心已成熟的众生完全觉悟之后，
教导完其余的人之后，他和弟子们一起入了涅槃。
‘‘Paripakkamānase satte, bodhayitvā asesato; Sesake anusāsitvā, nibbuto so sasāvako.
就像蛇蜕掉老旧的皮，就像树落下成熟的叶子；
舍弃了一切诸行之后，他就像火焰一样寂灭了。
‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, vaddhapattaṃva pādapo; Jahitvā sabbasaṅkhāre, nibbuto so yathā sikhī’’ti.
这里，“宝、火、宝石之光”是指宝物的光、火的光和宝石的光。“被征服”就是被制伏。“胜利者的至上光明”意思是：当这些光遇到胜利者（佛陀）身上那至上的身光时，就被制伏了。“心已成熟”是指那些诸根成熟、堪受教化的众生。“老叶”就是旧叶。“如树”则如同树木一般。“一切行”是指一切内在与外在的诸行。也有读作“舍弃一切行”的，意思相同。“如同火焰”是说像火那样，善逝无所执取而达到寂灭。其余各颂，因为前面已经讲过方法，含义自然明了。
Tattha ratanaggimaṇippabhāti ratanappabhā ca aggippabhā ca maṇippabhā ca. Hatāti abhibhūtā. Jinapabhuttamanti jinassa sarīrappabhaṃ uttamaṃ patvā hatāti attho. Paripakkamānaseti paripakkindriye veneyyasatte. Vaddhapattanti purāṇapattaṃ. Pādapo vāti pādapo viya. Sabbasaṅkhāreti sabbepi ajjhattikabāhire saṅkhāre. ‘‘Hitvā sabbasaṅkhāra’’ntipi pāṭho, soyevattho. Yathā sikhīti aggi viya nirupādāno nibbutiṃ sugato gatoti. Sesamettha gāthāsu heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.
