26. 迦叶佛种姓的注释
26. Kassapabuddhavaṃsavaṇṇanā
拘那含世尊之后,他的教法也隐没了。那时众生的寿命是三万岁,逐渐衰减到十岁,然后又增长到无量寿,再逐渐衰减。当众生的寿命达到两万岁时,世间出现了一位名叫迦叶的导师,他有许多随从。他圆满修集了波罗蜜后,投生到兜率天;从那里命终后,在波罗奈,进入梵授婆罗门之妻、具足广大功德的财胜婆罗门女之母胎中结生。满十个月后,在仙人堕处鹿野苑从母胎中诞生。因为种姓的关系,大家给他取名叫“迦叶王子”。他在家生活了两千年。他有天鹅、名誉、吉喜三座宫殿。以善喜婆罗门女为首的四万八千名女子随时侍奉他。
Koṇāgamanassa pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite tiṃsavassasahassāyukā sattā anupubbena parihāyitvā dasavassāyukā hutvā puna vaḍḍhitvā aparimitāyukā hutvā puna anupubbena parihāyitvā vīsativassasahassāyukesu sattesu jātesu anekamanussapo kassapo nāma satthā loke udapādi (su. ni. aṭṭha. āmakagandhasuttavaṇṇanā). So pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā bārāṇasīnagare brahmadattassa nāma brāhmaṇassa vipulaguṇavatiyā dhanavatiyā nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena isipatane migadāye mātukucchito nikkhami. Gottavasena panassa ‘‘kassapakumāro’’ti nāmamakaṃsu. So dve vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Haṃsavā yasavā sirinandoti tassa tayo pāsādā ahesuṃ. Sunandā nāma brāhmaṇippamukhāni aṭṭhacattālīsa itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ.
他看见四种预兆后,正好胜月婆罗门女的儿子名为战胜军出生了,于是生起紧迫感,心想:“我要去行大出家了。”他刚这样想完,高楼就像陶工的轮子一样旋转起来,升上虚空,仿佛秋季的月亮被群星环绕,被无数舞女围绕,装饰着天空,像是在展示福德的威力,像是在吸引人们的眼睛和心,像是让树梢格外美丽,然后飞到尼拘律菩提树那里,把树放在正中央,降落在地面上。这时,菩萨大士落在地面后,拿着提婆达多的阿拉汉旗帜出了家。那些舞女从高楼下来,走了半由旬的路,带着随从安营坐下。之后,除了女仆以外,所有一起来的人都出家了。
So cattāri nimittāni disvā sunandāya brāhmaṇiyā vijitasene nāma putte uppanne uppannasaṃvego ‘‘mahābhinikkhamanaṃ nikkhamissāmī’’ti cintesi. Athassa parivitakkasamanantarameva pāsādo kulālacakkamiva bhamitvā gaganatalamabbhuggantvā paramarucirakaranikaro saradasamayarajanikaro viya tārāgaṇaparivuto anekanarasataparivuto gaganatalamalaṅkaronto viya puññānubhāvaṃ pakāsento viya jananayanahadayāni ākaḍḍhento viya rukkhaggāni paraṃ sobhayamāno viya ca gantvā nigrodhabodhiṃ majjhekatvā bhūmiyaṃ patiṭṭhahi. Atha bodhisatto mahāsatto pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā devadattaṃ arahattaddhajamādāya pabbaji. Tassa nāṭakitthiyo pāsādā otaritvā aḍḍhagāvutaṃ maggaṃ gantvā saparivārā senāsannivesaṃ katvā nisīdiṃsu. Tato itthiparicārike ṭhapetvā sahāgatā sabbe pabbajiṃsu.
据说,大士被他们围绕,精进修行了七天。在毗舍佉月满月那天,吃了名叫善月的婆罗门女供养的蜜乳粥后,白天在金合欢林里度过。傍晚时分,他从名叫月施的守田人那里接过八把草,走到尼拘律菩提树前,铺了一个长宽各十五肘的草座,坐在那里,证得了正自觉,然后说出感兴语:“经历无数生的轮回……我已到达渴爱的尽头。”过了七个七天之后,他看到跟自己一起出家的比丘们机缘已经成熟,就从空中飞过,降落在波罗奈仙人堕处鹿野苑,在他们围绕之中转动了法轮。那时,有两万俱胝众生获得了初次见法。因此这样说:
Mahāpuriso kira sattāhaṃ tehi parivuto padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya sunandāya nāma brāhmaṇiyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye somena nāma yavapālakena upanītā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā nigrodhabodhiṃ upagantvā pañcadasahatthāyāmavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā tattha nisīditvā abhisambodhiṃ pāpuṇitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ koṭiyā upanissayasampattiṃ disvā gaganatalena gantvā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye otaritvā tehi parivuto tattha dhammacakkaṃ pavattesi . Tadā vīsatiyā koṭisahassānaṃ paṭhamo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
在拘那含佛之后,又有一位正自觉者、两足尊出现。
他名叫迦叶,依种姓得姓,是法王,是光明遍照者。
‘‘Koṇāgamanassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Kassapo nāma gottena, dhammarājā pabhaṅkaro.
被舍弃的家族根基,丰富的食物、饮品与饭食;
把布施给了乞讨的人,让内心得到圆满。
就像公牛撞破牛栏一样,他证得了无上的正觉。
‘‘Sañchaḍḍitaṃ kulamūlaṃ, bahvannapānabhojanaṃ; Datvāna yācake dānaṃ, pūrayitvāna mānasaṃ; Usabhova āḷakaṃ bhetvā, patto sambodhimuttamaṃ.
迦叶世界领袖转动法轮的时候,
有二千万亿众生的第一次证悟。
‘‘Dhammacakkaṃ pavattente, kassape lokanāyake; Vīsakoṭisahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
在这里,“已舍弃”是指丢弃、抛弃、彻底放下。“家族根本”是指家族的家宅,也就是拥有无量财富、积聚了无数亿千金财、受用如同千眼天帝的宫殿一般,却极难舍离,而他却像丢弃草芥一样舍弃了,这就是其含义。“乞求者”是指布施给乞求者们之后。“Āḷaka”是指牛栏。就像公牛冲破牛栏后,能随心所欲地到达自己想去的地方;同样,这位大人也冲破了家的束缚,证得了正等觉,这就是其含义。
Tattha sañchaḍḍitanti chaḍḍitaṃ ujjhitaṃ pariccattaṃ. Kulamūlanti kulagharaṃ, aparimitabhogakkhandhaṃ anekakoṭisahassadhanasañcayaṃ dasasatanayanabhavanasadisabhogaṃ atiduccajaṃ tiṇamiva chaḍḍitanti attho. Yācaketi yācakānaṃ datvā. Āḷakanti goṭṭhaṃ, yathā usabho goṭṭhaṃ bhinditvā yathāsukhaṃ icchitaṭṭhānaṃ pāpuṇāti, evaṃ mahāpurisopi gehabandhanaṃ bhinditvā abhisambodhiṃ pāpuṇīti attho.
后来,世尊在各地游行四个月时,有一万亿众生获得了第二次现观。而当他在善现城门口的阿娑那树下示现双神变并说法时,那时有五千亿众生获得了第三次现观。之后,他又示现双神变,前往三十三天降伏众魔,那里有个叫善法堂的天众集会处。他在那里坐下,以自己母亲财胜天女为首,为了利益一万个世界界域的天众,开示七部论的阿毗达摩藏,让三千亿天众尝到了法甘露。因此这样说——
Puna catumāsaṃ janapadacārikaṃ caramāne satthari dasakoṭisahassānaṃ dutiyo abhisamayo ahosi. Yadā pana sundaranagaradvāre asanarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ karonto dhammaṃ desesi, tadā pañcannaṃ koṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Puna yamakapāṭihāriyaṃ katvā suraripudurabhibhavane tāvatiṃsabhavane sudhammā nāma devasabhā atthi, tattha nisīditvā attano mātaraṃ dhanavatīdeviṃ pamukhaṃ katvā dasasahassilokadhātuyā devatānaṃ anuggahakaraṇatthaṃ sattappakaraṇaṃ abhidhammapiṭakaṃ desento tīṇi devatākoṭisahassāni dhammāmataṃ pāyesi. Tena vuttaṃ –
当佛陀在世间游行四个月的时候,
一千亿众生的第二次现观发生了。
‘‘Catumāsaṃ yadā buddho, loke carati cārikaṃ; Dasakoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahu.
示现了双神变之后,宣说了智界。
第三次证悟时有五百亿众生证悟了四圣谛。
‘‘Yamakaṃ vikubbanaṃ katvā, ñāṇadhātuṃ pakittayi; Pañcakoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahu.
善法天女在令人欢喜的天城中,在那里宣说了法。
佛陀让三千俱胝的天众证悟了真理。
‘‘Sudhammā devapure ramme, tattha dhammaṃ pakittayi; Tīṇikoṭisahassānaṃ, devānaṃ bodhayī jino.
那罗提婆夜叉的,在另一次说法中;
这些众生的现观,按数目来说,是无法计算的。
‘‘Naradevassa yakkhassa, apare dhammadesane; Etesānaṃ abhisamayā, gaṇanāto asaṅkhiyā’’ti.
在这里,“四个月”就是四个月的意思。也有另一种读法。“行”就是已经行过,“度过”就是acari(他度过)。“变出双神变”就是施展双神变。“智界”就是一切知智的本性,也有人称为“一切智界”。“称扬”就是向大众宣说。“善法堂”:在三十三天那里有一个叫善法堂的会堂,意思是坐在那里。“法”指阿毗达摩。
Tattha catumāsanti cātumāse. Ayameva vā pāṭho. Caratīti acari. Yamakaṃ vikubbanaṃ katvāti yamakapāṭihāriyaṃ katvā. Ñāṇadhātunti sabbaññutaññāṇasabhāvaṃ. ‘‘Sabbañāṇadhātu’’ntipi vadanti. Pakittayīti mahājanassa pakāsesi. Sudhammāti tāvatiṃsabhavane sudhammā nāma sabhā atthi, tattha nisīditvāti attho. Dhammanti abhidhammaṃ.
据说那时,有一个名叫那拉德瓦的夜叉,势力很大,就像前面说过的须德瓦夜叉一样,有大神通。他在赡部洲的一座城里,变出和某位国王一模一样的相貌、体态和声音,杀掉那个国王并把他吃掉,连后宫一起接管了王位,从此无节制地吃人肉。据说他还很好色。可是当一些聪明的女人看出“这不是我们的国王,这是非人”,他感到羞耻,就把她们全都吃掉,再跑到别的城市去。那拉德瓦夜叉就这样一路吃人。当他朝着善见城走来时,城里的居民看见他,被死亡的恐惧吓得心惊胆战,纷纷逃出城去,四处奔散。这时,迦叶十力看见那些逃跑的人,就站到那拉德瓦夜叉面前。那拉德瓦看见天中天站在那里,发出可怕的吼声,想吓住世尊,却做不到,于是就去皈依世尊,提出问题。世尊解答了他的问题,把他调伏。在说法的时候,到场的人非大众多数不清,都获得了证悟。因此说:“那拉德瓦夜叉的”等等。其中,“在另一段法说中”是指在另一次说法中。“这些人的”是指这些人的。或者,此即其读法。
Tadā kira ānubhāvavijitanaradevo naradevo nāma mahesakkho heṭṭhā vuttanaradevayakkho viya mahiddhiko yakkho ahosi. So jambudīpe ekasmiṃ nagare rañño yādisaṃ rūpaṃ, tādisaṃ rūpasaṇṭhānaṃ sarakuttiṃ nimminitvā taṃ rājānaṃ māretvā khāditvā sahaantepuraṃ rajjaṃ paṭipajjitvā aparimitamaṃsabhojano ahosi. So kira itthidhutto ca ahosi. Yadā pana taṃ kusalā chekā itthiyo – ‘‘nāyaṃ amhākaṃ rājā, amanusso eso’’ti jānanti, tadā so lajjito hutvā tā sabbā khāditvā aññaṃ nagaraṃ paṭipajjati. Evameva so naradevayakkho manusse bhakkhayanto yadā sundaranagarābhimukho agamāsi, tadā taṃ disvā nagaravāsino manussā maraṇabhayatajjitasantāsā sakanagarato nikkhamitvā tato tato palāyiṃsu. Atha te manusse palāyamāne disvā kassapadasabalo tassa naradevassa yakkhassa purato aṭṭhāsi. Naradevo evaṃ devadevaṃ ṭhitaṃ disvā vissaraṃ ghoraṃ nādaṃ naditvā bhagavato bhayaṃ uppādetuṃ asakkonto taṃ saraṇaṃ gantvā pañhaṃ pucchi. Pañhaṃ vissajjetvā taṃ dametvā dhamme desiyamāne sampattānaṃ naramarānaṃ gaṇanapathātītānaṃ abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘naradevassa yakkhassā’’tiādi . Tattha apare dhammadesaneti aparasmiṃ dhammadesane. Etesānanti etesaṃ. Ayameva vā pāṭho.
不过,迦叶世尊只有一次弟子集会。当时波罗奈里有一位国师的儿子,名叫提萨。他看到迦叶菩萨身上的相好圆满,又听父亲说过,心里想:“这个人一定会行大出离,成佛。我要在他座下出家,从轮回之苦中解脱出来。”于是他就去了雪山,那里住着许多清净的仙人,他在那里出家做了苦行者。跟随他的有两万名苦行者。后来,他听说“迦叶王子出家后已经证得正觉”,就带着自己的随从来到迦叶世尊面前,和随从一起以“善来比丘”的方式出家,证得了阿罗汉果。在那次集会中,迦叶世尊在摩伽月的满月日诵了巴帝摩卡。因此说——
Tassa pana kassapabhagavato ekova sāvakasannipāto ahosi. Bārāṇasīnagare purohitaputto tisso nāma ahosi. So kassapassa bodhisattassa sarīre lakkhaṇasampattiṃ disvā pituno bhāsato sutvā – ‘‘nissaṃsayaṃ eso mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā buddho bhavissati, etassāhaṃ santike pabbajitvā saṃsāradukkhato muccissāmī’’ti cintetvā suddhamunigaṇavantaṃ himavantaṃ gantvā tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Tassa parivārabhūtāni vīsatitāpasasahassāni ahesuṃ. So aparabhāge ‘‘kassapakumāro nikkhamitvā abhisambodhiṃ anuppatto’’ti sutvā saparivāro āgantvā kassapassa bhagavato santike saparivāro ehibhikkhupabbajjāya pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Tasmiṃ samāgame kassapo bhagavā māghapuṇṇamāyaṃ pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ –
那位天中天也有过一次集会;
那些漏尽、无垢、内心寂静、如如不动的人。
‘‘Tassāpi devadevassa, eko āsi samāgamo; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
那时,有两万名比丘聚在一起;
那些已经超越存在状态的圣者们,因为具足惭与戒而成为如如者。
‘‘Vīsabhikkhusahassānaṃ, tadā āsi samāgamo; Atikkantabhavantānaṃ, hirisīlena tādina’’nti.
这里,“已超越有者”指的是已经超越凡夫、入流者等阶段的那些人,意思就是说,他们都是漏尽者。“以惭与戒而如者”指的是因为惭和戒而与(佛)相似、一致的人。
Tattha atikkantabhavantānanti atikkantaputhujjanasotāpannādīnaṃ, sabbesaṃ khīṇāsavānamevāti attho. Hirisīlena tādinanti hiriyā ca sīlena ca sadisānaṃ.
那时,我们的菩萨是一位名叫护明的青年,他精通三部吠陀,在大地和天空中都很出名,是陶匠嘎帝咖拉的朋友。他和嘎帝咖拉一起前往导师那里,听了导师说法之后,就在导师座下出家。他精进不懈,学通三藏,以戒行和修行庄严佛陀的教法。那位导师也为他授记,因此这样说——
Tadā amhākaṃ bodhisatto jotipālo nāma māṇavo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū bhūmiyañceva antalikkhe ca pākaṭo ghaṭikārassa kumbhakārassa sahāyo ahosi. So tena saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā tassa dhammakathaṃ sutvā tassa santike pabbaji. So āraddhavīriyo tīṇi piṭakāni uggahetvā vattapaṭipattiyā buddhasāsanaṃ sobhesi. Sopi taṃ satthā byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时我是个青年,名叫乔帝巴喇,广为人知。
诵习吠陀者,持诵咒文者,通晓三部吠陀者。
‘‘Ahaṃ tadā māṇavako, jotipāloti vissuto; Ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.
于相与传说,于自宗之法达于究竟。
他精通地面和空中的技艺,学问已成,没有欠缺。
‘‘Lakkhaṇe itihāse ca, sadhamme pāramiṃ gato; Bhūmantalikkhakusalo, katavijjo anavayo.
迦叶世尊有一位侍者,名叫嘎帝咖拉。
他有恭敬心,也有敬重之心,已经证得第三果而寂灭。
‘‘Kassapassa bhagavato, ghaṭikāro nāmupaṭṭhako; Sagāravo sappatisso, nibbuto tatiye phale.
陶匠嘎帝咖拉带着我,一起去拜见胜者迦叶佛。
听他说了法之后,我就在他身边出家了。
‘‘Ādāya maṃ ghaṭīkāro, upagañchi kassapaṃ jinaṃ; Tassa dhammaṃ suṇitvāna, pabbajiṃ tassa santike.
发起精进努力之后,对应当做和不该做的事情都很善巧。
我无论在哪里都不会退失,已经圆满践行了胜者的教法。
‘‘Āraddhavīriyo hutvā, vattāvattesu kovido; Na kvaci parihāyāmi, pūresiṃ jinasāsanaṃ.
凡是佛陀所说的一切,也就是具有九种分教的胜者教法;
把一切都学透之后,我让胜利者的教法大放光彩。
‘‘Yāvatā buddhabhaṇitaṃ, navaṅgaṃ jinasāsanaṃ; Sabbaṃ pariyāpuṇitvāna, sobhayiṃ jinasāsanaṃ.
看到我的稀有之事后,那位佛陀也作了授记:
“于此贤劫中,此人将成为佛陀。”
‘‘Mama acchariyaṃ disvā, sopi buddho viyākari; Imamhi bhaddake kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
从前有一座可爱的迦毗罗卫城……(中略)……我们将当面见到这位。
‘‘Ahu kapilavhayā rammā…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了他的话之后,我更加生起了清净的信心。
我立下了更殊胜的誓愿,为了圆满十波罗蜜。
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā.
我就这样在轮回中流转,始终避开不该做的事。
我修的那些难行,就是为了觉悟这件事。
‘‘Evamahaṃ saṃsaritvā, parivajjento anācaraṃ; Dukkarañca kataṃ mayhaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
这里,“通达地面与虚空者”是指:对地面的种种技艺,以及对虚空中光轮运行和光明之术都很精通。“侍者”就是服侍的人。“有依止者”就是有所依靠。“寂灭者”是指已被调伏的人,或者是指名声远扬的人。在“第三果”这个词上,这是目的格的第七格,意思是:为了证得第三果而成为寂灭者。“带着”就是带上我。“在大小义务上”是指在各种小义务和大义务上。“善巧者”是指在这些事的完成上很擅长。“我不在任何地方退失”是说:无论在戒、定、等至等方面,我在任何地方都不退失;这是在表明,对我来说,根本不存在所谓在任何方面的退失。也有写成“我不在任何地方退失”的版本,意思完全一样。
Tattha bhūmantalikkhakusaloti bhūmisikkhāsu ca antalikkhesu ca joticakkācāre jotivijjāya ca kusaloti attho. Upaṭṭhakoti upaṭṭhāyako. Sappatissoti sappatissayo. Nibbutoti vinīto, vissuto vā. Tatiye phaleti nimittasattamī, tatiyaphalādhigamahetu nibbutoti attho. Ādāyāti maṃ gahetvā. Vattāvattesūti khuddakavattamahāvattesu. Kovidoti tesaṃ pūraṇe kusalo. Na kvaci parihāyāmīti kvacipi sīlesu vā samādhisamāpattiādīsu vā katthaci kutopi na parihāyāmi, sabbattha me parihāni nāma na vijjatīti dīpeti. ‘‘Na koci parihāyāmī’’tipi pāṭho, soyevattho.
“Yāvatā”是一个限定范围的词,意思是“凡是……”。“佛所说”就是佛语。“令光耀”就是我使之光耀、开显。我的“稀有”是指迦叶世尊见到我与他人不共的正行,那稀有、未曾有之事。“流转之后”就是在轮回中流转之后。“非行”就是不应有的行为,也就是不应做的事。
Yāvatāti paricchedavacanametaṃ, yāvatakanti attho. Buddhabhaṇitanti buddhavacanaṃ. Sobhayinti sobhesiṃ pakāsesiṃ. Mama acchariyanti mama sammāpaṭipattiṃ aññehi asādhāraṇaṃ acchariyaṃ abbhutaṃ kassapo bhagavā disvāti attho. Saṃsaritvāti saṃsāre saṃsaritvā. Anācaranti anācāraṃ akattabbaṃ, akaraṇīyanti attho.
这位迦叶世尊的出生城市名叫波罗奈,父亲是一位名叫梵授的婆罗门,母亲是一位名叫具财的婆罗门女,德行极为殊胜。他的两位上首弟子是帝沙和婆罗堕阇,侍者名叫一切友,两位上首女弟子是阿奴叻和优楼频叻。他的菩提树是榕树,世尊身高二十肘,寿命两万岁。他的上首皇后名叫苏难陀,儿子名叫胜军。他乘坐宫殿车乘出家。因此这样说道:
Tassa pana kassapassa bhagavato jātanagaraṃ bārāṇasī nāma ahosi, brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā, paramaguṇavatī dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā, tisso ca bhāradvājo ca dve aggasāvakā, sabbamitto nāmupaṭṭhāko, anuḷā ca uruveḷā ca dve aggasāvikā, nigrodharukkho bodhi, sarīraṃ vīsatihatthubbedhaṃ ahosi, vīsativassasahassāni āyu, sunandā nāmassa aggamahesī, vijitaseno nāma putto, pāsādayānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
有一座城叫波罗奈,有一位刹帝利名叫基基。
在那座城中,住着正自觉者的大家族。
‘‘Nagaraṃ bārāṇasī nāma, kikī nāmāsi khattiyo; Vasate tattha nagare, sambuddhassa mahākulaṃ.
那位佛陀的父亲,是一位名叫梵授的婆罗门。
迦叶大仙的母亲名叫达那瓦蒂。
‘‘Brāhmaṇo brahmadattova, āsi buddhassa so pitā; Dhanavatī nāma janikā, kassapassa mahesino.
提舍和跋勒德瓦哲,成了上首弟子;
迦叶大仙有一位侍者,名叫一切友。
‘‘Tisso ca bhāradvājo ca, ahesuṃ aggasāvakā; Sabbamitto nāmupaṭṭhāko, kassapassa mahesino.
阿努拉和优楼频螺,她们成了上首女弟子。
那位世尊的菩提树,被称为榕树。
‘‘Anuḷā uruveḷā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, nigrodhoti pavuccati.
那位佛陀因为身材高大,身高达到二十拉他那。
就像空中的闪电,又像被群星环绕的月亮。
‘‘Uccattanena so buddho, vīsatiratanuggato; Vijjulaṭṭhīva ākāse, candova gahapūrito.
这位大仙的寿命是两万岁。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
‘‘Vīsativassasahassāni , āyu tassa mahesino; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
建好了法池,布施了戒香涂香;
穿上法衣之后,又把法花环分送出去。
‘‘Dhammataḷākaṃ māpayitvā, sīlaṃ datvā vilepanaṃ; Dhammadussaṃ nivāsetvā, dhammamālaṃ vibhajjiya.
把无垢的法镜安放在大众之中;
有些人渴望证得涅槃,就让他们来看看我的庄严吧。
‘‘Dhammavimalamādāsaṃ , ṭhapayitvā mahājane; Keci nibbānaṃ patthentā, passantu me alaṅkaraṃ.
把戒当作贴身的护衣布施出去,再把禅那当作铠甲披挂起来。
穿上法的皮甲,给予最殊胜的武装。
‘‘Sīlakañcukaṃ datvāna, jhānakavacavammitaṃ; Dhammacammaṃ pārupitvā, datvā sannāhamuttamaṃ.
布施了念之盾牌,以及锐利的智慧之矛;
布施了最殊胜的法剑,能摧破戒的染着。
‘‘Satiphalakaṃ datvāna, tikhiṇaṃ ñāṇakuntimaṃ; Dhammakhaggavaraṃ datvā, sīlasaṃsaggamaddanaṃ.
布施三明装饰与四种圣果的花环。
布施以六种神通作为装饰,以正法之花作为妆饰。
‘‘Tevijjābhūsanaṃ datvāna, āveḷaṃ caturo phale; Chaḷabhiññābharaṇaṃ datvā, dhammapupphapiḷandhanaṃ.
布施了正法的白伞,能遮止恶行;
他建好了那朵无畏之花,便与弟子们一同证入涅槃。
‘‘Saddhammapaṇḍaracchattaṃ , datvā pāpanivāraṇaṃ; Māpayitvābhayaṃ pupphaṃ, nibbuto so sasāvako.
这位确实是正自觉者,无法衡量,难以接近。
这确实是法宝,善说,可来亲见。
‘‘Eso hi sammāsambuddho, appameyyo durāsado; Eso hi dhammaratano, svākkhāto ehipassiko.
这确实是僧伽宝,是善行道者,是无上者。
那一切都已经消失了,难道一切诸行不都是空的吗?
‘‘Eso hi saṅgharatano, suppaṭipanno anuttaro; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
在这里,“如闪电藤”是指像密集聚积而成的闪电藤蔓。“如被群星环绕的月亮”是指像被月晕和群星围绕的满月。“造了法池”是指建造了教法之池。“以戒作为涂香”是指给出名为四遍净戒的涂香,用来庄严心的相续。“穿上法衣”是指穿上名为惭与愧的法衣。“分别法鬘”是指把由三十七菩提分法之花编成的花鬘分开。“Vidahitvā”的意思就是“分别”。
Tattha vijjulaṭṭhīvāti ghanabhāvena saṇṭhitā vijjulatā viya. Candova gahapūritoti parivesagahaparikkhito puṇṇacando viya. Dhammataḷākaṃ māpayitvāti pariyattidhammataḷākaṃ māpayitvā. Sīlaṃ datvā vilepananti catupārisuddhisīlasaṅkhātaṃ cittasantativibhūsanatthaṃ vilepanaṃ datvā . Dhammadussaṃ nivāsetvāti hirottappadhammasaṅkhātaṃ sāṭakayugaṃ nivāsetvā. Dhammamālaṃ vibhajjiyāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammakusumamālaṃ vibhajitvā. Vidahitvāti attho.
“无垢法镜”的意思是:在法池岸边,为大众安置了一面无垢的镜子——也就是名为入流道的法镜,用来清楚地辨认有罪与无罪、善与不善的诸法。这就是这段话的含义。“大众”就是指为大众。“有些人”就是指任何一些人。“希求涅槃的人”是指那些为了灭尽一切不善的垢秽,希求不死、无为、无灾、最极寂静、不坏之味的涅槃而四处修行的人。意思是:愿他们看见我所展示的、如上所说的这种庄严。另有一种读法是:“希求涅槃的人们,请看我这庄严。”意思也一样。“庄严”是把词缩短了来说的。
Dhammavimalamādāsanti vimalaṃ sotāpattimaggasaṅkhātaṃ ādāsaṃ sāvajjānavajjakusalākusaladhammasallakkhaṇatthaṃ mahājanassa dhammataḷākatīre dhammādāsaṃ ṭhapetvāti attho. Mahājaneti mahājanassa. Kecīti ye keci. Nibbānaṃ patthentāti sabbākusalamalavilayakaraṃ amatamasaṅkhatamanītikaṃ paramasantaṃ accutirasaṃ nibbānaṃ patthentā vicaranti. Te imaṃ alaṅkāraṃ vuttappakāraṃ mayā dassitaṃ passantūti attho. ‘‘Nibbānamabhipatthentā, passantu maṃ alaṅkara’’ntipi pāṭho, soyevattho. Alaṅkaranti rassaṃ katvā vuttaṃ.
把五戒、十戒、四遍净戒所成的戒衣布施出去。把四禅和五禅的甲胄紧紧系上。把称为念与正知的法皮披上。布施最上的武装,意思是布施具足四支的最上精进武装。布施念盾,是为了挡住贪等烦恼的敌箭,而布施四念处的盾来防护。锐利的智矛,是指能证悟的锐利观智之矛,也就是被观智磨利的胜矛;或者说,这是指能摧破烦恼力的瑜伽行者胜战士,这就是它的含义。布施胜法剑,就是布施给那位瑜伽行者以精进石磨砺的、锋利的道慧胜剑。以戒摧破杂染,是指布施出世间圣戒,为了摧破烦恼杂染,也就是为了灭尽烦恼,这是它的含义。
Sīlakañcukaṃ datvānāti pañcasīladasasīlacatupārisuddhisīlamayaṃ kañcukaṃ datvā. Jhānakavacavammitanti catukkapañcakajjhānakavacabandhaṃ bandhitvā. Dhammacammaṃ pārupitvāti satisampajaññasaṅkhātadhammacammaṃ pārupitvā. Datvā sannāhamuttamanti uttamaṃ caturaṅgasamannāgataṃ vīriyasannāhaṃ datvāti attho. Satiphalakaṃ datvānāti rāgādidosāripāpanivāraṇatthaṃ catusatipaṭṭhānaphalakanivāraṇaṃ datvā. Tikhiṇaṃ ñāṇakuntimanti paṭivedhasamatthaṃ tikhiṇavipassanāñāṇakuntavantaṃ, vipassanāñāṇanisitakuntavaranti attho, kilesabalanidhanakarasamatthaṃ vā yogāvacarayodhavaraṃ ṭhapetvāti attho. Dhammakhaggavaraṃdatvāti tassa yogāvacarassa vīriyupalatalanisitadhāraṃ maggapaññāvarakhaggaṃ datvā. Sīlasaṃsaggamaddananti ariyaṃ lokuttarasīlaṃ kilesasaṃsaggamaddanatthāya, kilesanighātanatthāyāti attho.
把由三明构成的装饰献上,就是“献上三明装饰”。把四果做成耳环,就是“四果作耳环”。为了当作饰物、为了打扮庄严而献上六种神通,就是“六通饰物”。把称为九种出世间法的花做成花鬘,就是“法花鬘”。献上极其清净、解脱的白伞,用来挡住一切不善的热恼,就是“献上正法白伞,以遮止罪恶”。意思是:把通向无畏之城的八支圣道做成花,就是“造作无畏花”。
Tevijjābhūsanaṃ datvāti tevijjāmayaṃ vibhūsanaṃ datvā. Āveḷaṃ caturo phaleti cattāri phalāni vaṭaṃsakaṃ katvā. Chaḷabhiññābharaṇanti ābharaṇatthāya alaṅkārakaraṇatthāya cha abhiññāyo datvā. Dhammapupphapiḷandhananti navalokuttaradhammasaṅkhātaṃ kusumamālaṃ katvā. Saddhammapaṇḍaracchattaṃ, datvā pāpanivāraṇanti accantavisuddhaṃ vimuttisetacchattaṃ sabbākusalātapanivāraṇaṃ datvā. Māpayitvābhayaṃ pupphanti abhayapuragāminaṃ aṭṭhaṅgikamaggaṃ pupphaṃ katvāti attho.
据说,迦叶世尊在迦尸国的舍卫耶城(Setabya)的舍卫耶园林中入涅槃。据说他的舍利没有分散。整个赡部洲的人们聚集起来,用一块块价值一亿、镶满珠宝的金砖做外层,用一块块价值五千万的砖填内层,以石灰充当泥土,以油充当水,建起了一座高一由旬的塔。
Kassapo kira bhagavā kāsiraṭṭhe setabyanagare setabyuyyāne parinibbāyi. Dhātuyo kirassa na vikiriṃsu. Sakalajambudīpavāsino manussā sannipatitvā ekekaṃ suvaṇṇiṭṭhakaṃ koṭiagghanakaṃ ratanavicittaṃ bahicinanatthaṃ ekekaṃ aḍḍhakoṭiagghanakaṃ abbhantarapūraṇatthaṃ manosilāya mattikākiccaṃ telena udakakiccaṃ karonto yojanubbedhaṃ thūpamakaṃsu.
迦叶世尊也已经完成了该做的事,他做的一切都只是为了利益一切众生;
他住在迦尸国王城的鹿野苑,做着让世间欢喜的事。
‘‘Kassapopi bhagavā katakicco, sabbasattahitameva karonto; Kāsirājanagare migadāye, lokanandanakaro nivasī’’ti.
剩下的偈颂里,每一处都很明白易懂。
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.