25. 拘那含佛种姓注释巴利
25. Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā
拘留孙世尊之后,他的教法也隐没了,众生寿命降到三万岁时,一位名叫拘那含的导师出现在世间,他名为“金子到来者”。或者也可以说,因为金子到来,所以名为拘那含的导师出现在世间。这里是把 ka 音换成 ko,把 na 音换成 ṇa,又省略了一个 ka 音,按照语源规则,意思是:这位世尊出现的时候,有金子等饰物到来、降下,所以名为拘那含。不过这里应当知道,寿命并不是一直递减下去,而是减到一定程度后又增长,增长之后又再递减。怎么说呢?就在这同一劫中,拘留孙世尊出现在人寿四万岁的时候,那时人寿逐渐减少到十岁,然后又增长到无量岁,再从那里递减,停在三万岁的时候,那时拘那含世尊出现在世间。应当这样理解。巴利
Kakusandhassa pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite sattesu tiṃsavassasahassāyukesu jātesu parahitakoṇāgamano koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Atha vā kanakāgamanato koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Tattha ka-kārassa koādesaṃ katvā na-kārassa ṇādesaṃ katvā ekassa ka-kārassa lopaṃ katvā niruttinayena kanakassa kanakādiābharaṇassa āgamanaṃ pavassanaṃ yassa bhagavato uppannakāle so koṇāgamano nāma. Ettha pana āyu anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na evaṃ parihīnaṃ, puna vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Imasmiṃyeva kappe kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto, taṃ pana āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna asaṅkhyeyyaṃ patvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano bhagavā loke uppannoti veditabbo.
他同样圆满诸波罗蜜后,投生到兜率天,从那里死后,在娑婆提城一位名叫耶ññadatta的婆罗门之妻——具足容貌等功德、无与伦比的优陀罗婆罗门女——的腹中结生。过了十个月,在须婆提游园中从母胎降生。当他出生时,整个赡部洲天降金雨。因为金子降下这一因缘,人们给他取名为“金降”。这个名字逐渐演变,后来成了“拘那含”。他在家生活了三千年,有三座宫殿,名叫兜率天、善兜率天、满足。以卢希伽达婆罗门女为首,有一万六千名女子。巴利
Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sobhavatīnagare yaññadattassa brāhmaṇassa bhariyāya rūpādīhi guṇehi anuttarāya uttarāya nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena subhavatīuyyāne mātukucchito nikkhami. Jāyamāne pana tasmiṃ sakalajambudīpe devo kanakavassaṃ vassi. Tenassa kanakāgamanakāraṇattā ‘‘kanakāgamano’’ti nāmamakaṃsu. Taṃ panassa nāmaṃ anukkamena pariṇamamānaṃ koṇāgamano’’ti jātaṃ. So pana tīṇi vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tusita-santusita-santuṭṭhanāmakā panassa tayo pāsādā ahesuṃ. Rucigattābrāhmaṇīpamukhāni soḷasa itthisahassāni ahesuṃ.
他看见四种征相之后,正好卢希伽达婆罗门女的儿子——名叫萨他瓦诃的——出生了,于是他便骑上最好的象背,乘着象车,举行了盛大的出家,出家修行。有三万个男子跟着他一起出家。他被这些人围绕,修了六个月的苦行。在毗舍佉月满月那天,他吃了阿耆逊那婆罗门的女儿——阿耆逊那婆罗门女——供养的蜜乳粥。然后在槿陀林里作白天的休息。傍晚时分,他从一个名叫迦咤廷杜迦的看麦人那里拿了八把草,从南面走近乌敦跋罗菩提树——就像《芬陀利迦》里所说的那样,具足祥瑞——铺好二十肘宽的草座,盘腿坐下,摧破魔军,证得十力智,说出感兴语:“经多生轮回……(中略)……证得渴爱的灭尽。”过了七个七天之后,他看见和自己一起出家的三万比丘有证悟的因缘,就以神通从空中前往善见城附近的仙人堕处鹿野苑,落在他们中间,转正法轮。就在那时,三万俱胝众生证得了第一现观。巴利
So cattāri nimittāni disvā rucigattāya brāhmaṇiyā satthavāhe nāma putte uppanne hatthikkhandhavaragato hatthiyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ tiṃsapurisasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāyaṃ aggisonabrāhmaṇassa dhītāya aggisonabrāhmaṇakumāriyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye jaṭātindukena nāma yavapālena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā udumbarabodhiṃ puṇḍarīke vuttappamāṇaṃ phalavibhūtisampannaṃ dakkhiṇato upagantvā vīsatihatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā mārabalaṃ viddhaṃsetvā dasabalañāṇāni paṭilabhitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ tiṃsabhikkhusahassānaṃ upanissayasampattiṃ disvā gaganapathena gantvā sudassananagarasamīpe isipatane migadāye otaritvā tesaṃ majjhagato dhammacakkaṃ pavattesi, tadā tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi.
后来,他在善见城城门附近的大娑罗树下示现双神变,让两万亿众生尝到法味甘露,这是第二次现观。再后来,以他自己的母亲优陀罗为首,一万个轮围世界的天神聚集而来,世尊在他们面前开示阿毗达摩藏,当时有一万亿众生证得第三次现观。因此说:巴利
Puna sundaranagaradvāre mahāsālarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā vīsatikoṭisahassānaṃ dhammāmataṃ pāyesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Attano mātaraṃ uttaraṃ pamukhaṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatānaṃ samāgatānaṃ abhidhammapiṭakaṃ desente bhagavati dasannaṃ koṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
拘留孙佛之后,有一位正自觉者,是两足中最尊贵的人;
名叫拘那含的胜者,是世间最尊贵者、人中之牛。巴利
‘‘Kakusandhassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Koṇāgamano nāma jino, lokajeṭṭho narāsabho.
修满十种法之后,就穿越了那片险恶的荒野;
洗净了一切污垢,证得了无上正觉。巴利
‘‘Dasa dhamme pūrayitvāna, kantāraṃ samatikkami; Pavāhiya malaṃ sabbaṃ, patto sambodhimuttamaṃ.
拘那含佛导师转动法轮的时候,
三千亿人第一次证得圣谛。巴利
‘‘Dhammacakkaṃ pavattente, koṇāgamananāyake; Tiṃsakoṭisahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahu.
在示现神通、摧破外道论说的时候;
两万俱胝众生的第二次证悟发生了。巴利
‘‘Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddane; Vīsatikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahu.
然后他施展神通变化,前往天城。
正觉者就坐在那里那块石板上的淡黄毛毯上。巴利
‘‘Tato vikubbanaṃ katvā, jino devapuraṃ gato; Vasate tattha sambuddho, silāya paṇḍukambale.
那位牟尼在论书中宣说七(部论),度过雨季安居。
一万俱胝的第三次现观生起。巴利
‘‘Pakaraṇe satta desento, vassaṃ vasati so muni; Dasakoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
在这里,圆满十法是指圆满了十种波罗蜜法。超越旷野是指超越了生的旷野。洗净是指令其流去之后。一切垢指贪等三种垢染。当示现神变、击破外道论时,意思是:世尊在击破外道论的同时,正在示现神变。神通变化指神通变化力,即在优美的城门处示现双神变后,前往天城,住在那里的红毯石上。如何住呢?宣说七部论,是指在那里为诸天宣说由七部论组成的、名为阿毗达摩的法藏而住。以上整段意思是:当世尊在那里宣说阿毗达摩时,有一万俱胝的天神获得了现观。巴利
Tattha dasa dhamme pūrayitvānāti dasa pāramidhamme pūrayitvā. Kantāraṃ samatikkamīti jātikantāraṃ samatikkami. Pavāhiyāti pavāhetvā. Malaṃ sabbanti rāgādimalattayaṃ. Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddaneti paravādivādappamaddane, bhagavati pāṭihāriyaṃ karonteti attho. Vikubbananti vikubbaniddhiṃ, sundaranagaradvāre yamakapāṭihāriyaṃ katvā devapuraṃ gato tattha paṇḍukambalasilāyaṃ vasi. Kathaṃ vasīti? Pakaraṇe satta desentoti tattha devānaṃ sattappakaraṇasaṅkhātaṃ abhidhammapiṭakaṃ desento vasi. Evaṃ tattha abhidhammaṃ desente bhagavati dasakoṭisahassānaṃ devānaṃ abhisamayo ahosīti attho.
为了圆满清净波罗蜜而来的拘那含佛,也有过一次声闻弟子集会。他住在善胜城的善胜园里,为毗耶娑王子和乌多罗王子两人各自带领的三万随从说法,然后用“善来比丘”的方式让他们全部出家,并在他们中间,于摩伽月满月那天诵说了波罗提木叉。因此说:巴利
Parisuddhapāramipūraṇāgamanassa koṇāgamanassapi eko sāvakasannipāto ahosi. Surindavatīnagare surindavatuyyāne viharanto bhiyyasassa rājaputtassa ca uttarassa ca rājaputtassa dvinnampi tiṃsasahassaparivārānaṃ dhammaṃ desetvā sabbeva te ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā tesaṃ majjhagato māghapuṇṇamāyaṃ pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ –
那位天中天也有过一次集会;
那些已漏尽、离垢秽、内心寂静、如如不动的圣者们,巴利
‘‘Tassāpi devadevassa, eko āsi samāgamo; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
那时,有三万比丘聚在一起;
他们已经超越了诸流,也摧破了死亡。巴利
‘‘Tiṃsabhikkhusahassānaṃ, tadā āsi samāgamo; Oghānamatikkantānaṃ, bhijjitānañca maccuyā’’ti.
在这里,“瀑流”是欲瀑流等四种瀑流的同义词。而对于那些拥有这些瀑流的人,它们会在轮回中把他们淹没、使他们沉沦,所以叫“瀑流”;“诸瀑流”这个词应当理解为受动者意义的属格。意思是已经超越了四种瀑流。“已摧破”在这里也应按照同样的方式理解。“死亡”就是死魔。巴利
Tattha oghānanti kāmoghādīnaṃ, catunnamoghānametaṃ adhivacanaṃ. Yassa pana te saṃvijjanti, taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā, tesaṃ oghānaṃ, upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Catubbidhe oghe atikkantānanti attho. Bhijjitānanti etthāpi eseva nayo. Maccuyāti maccuno.
那时,我们的菩萨是弥提罗城一位名叫山的国王。他听说成为一切众生皈依处的拘那含佛已经来到弥提罗城,就带着随从出城迎接,向十力世尊顶礼,邀请世尊接受供养,举行了盛大的布施。他恳请世尊留在那里结雨安居,然后在三个月里亲自侍奉世尊和声闻僧团,供养了优敦布衣、中国丝绸、羊毛毯、上等丝布、细棉布等珍贵又细软的衣料,还有金鞋和许多其他资具。世尊也为他授记说:在这个贤劫中,此人将会成佛。那位大丈夫听了世尊的授记后,舍弃了广大的王位,就在那位世尊座下出家了。因此,他说道:巴利
Tadā amhākaṃ bodhisatto mithilanagare pabbato nāma rājā ahosi, tadā ‘‘saraṇagatasabbapāṇāgamanaṃ koṇāgamanaṃ mithilanagaramanuppatta’’nti sutvā saparivāro rājā paccuggantvā vanditvā dasabalaṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā tattha bhagavantaṃ vassāvāsatthāya yācitvā temāsaṃ sasāvakasaṅghaṃ satthāraṃ upaṭṭhahitvā pattuṇṇacīnapaṭṭakambalakoseyyadukūlakappāsikādīni mahagghāni ceva sukhumavatthāni ca suvaṇṇapādukā ceva aññañca bahuparikkhāramadāsi. Sopi naṃ bhagavā byākāsi – ‘‘imasmiṃyeva bhaddakappe ayaṃ buddho bhavissatī’’ti . Atha so mahāpuriso tassa bhagavato byākaraṇaṃ sutvā mahārajjaṃ pariccajitvā tasseva bhagavato santike pabbaji. Tena vuttaṃ –
那时,我是一个名叫山的刹帝利。
与朋友和亲信们相伴,拥有无边的军队。巴利
‘‘Ahaṃ tena samayena, pabbato nāma khattiyo; Mittāmaccehi sampanno, anantabalavāhano.
去见了正等正觉者,听闻了无上之法;
邀请佛陀和僧团之后,随自己的心意做了布施。巴利
‘‘Sambuddhadassanaṃ gantvā, sutvā dhammamanuttaraṃ; Nimantetvā sajinasaṅghaṃ, dānaṃ datvā yadicchakaṃ.
棉布、羊毛、中国丝绸、蚕丝布和羊毛毯,
我也曾把金鞋布施给导师的声闻弟子。巴利
‘‘Pattuṇṇaṃ cīnapaṭṭañca, koseyyaṃ kambalampi ca; Suvaṇṇapādukañceva, adāsiṃ satthusāvake.
那位佛陀也为我授记,坐在僧众中间。
“于此贤劫中,此人将成为佛陀。”巴利
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya; Imamhi bhaddake kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
从前有一座可爱的迦毗罗卫城……(中略)……我们将当面见到这位。巴利
‘‘Ahu kapilavhayā rammā…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了他的话,我的心更加生起了清净的信心。
我更进一步立下誓愿,要为圆满十波罗蜜而修行。巴利
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ dasapāramipūriyā.
为了寻求一切知智,我向人中最尊贵者布施之后,
我舍弃了大王国,在胜者身边出家了。巴利
‘‘Sabbaññutaṃ gavesanto, dānaṃ datvā naruttame; Ohāyāhaṃ mahārajjaṃ, pabbajiṃ jinasantike’’ti.
这里,“拥有无量的兵力和车乘”意思是:我拥有许许多多、数不清的军队,以及象、马等各类车乘。“为了见正觉者”就是为了见到正觉者。“随其所欲”意思是:以四种饮食供养以佛为首的僧团,让他们随意享用,直到他们用手盖住钵说“够了,够了”。“导师和弟子们”是指向导师和弟子们布施。“人中最上者”指人中最尊贵的人。“舍弃”就是放下、抛弃。巴利
Tattha anantabalavāhanoti bahukaṃ anantaṃ mayhaṃ balaṃ assahatthiādikaṃ vāhanañcāti attho. Sambuddhadassananti sambuddhadassanatthāya. Yadicchakanti yāvadicchakaṃ buddhappamukhaṃ saṅghaṃ catubbidhena āhārena ‘‘alamala’’nti pavārāpetvā, hatthena pidahāpetvāti attho. Satthusāvaketi satthuno ceva sāvakānañca adāsiṃ. Naruttameti naruttamassa. Ohāyāti pahāya pariccajitvā.
这位拘那含世尊的都城名叫美丽城,父亲是名叫亚尼达多的婆罗门,母亲是名叫优多罗的婆罗门女。上首弟子有比耶索和优多罗两位,侍者名叫索提迦,上首女弟子有萨目达和优多罗两位。菩提树是优昙婆罗树,佛身高三十肘,寿命三万岁。他的妻子是名叫鲁奇嘎达的婆罗门女,儿子名叫萨驮瓦霍。他乘象车出家。因此说——巴利
Tassa pana koṇāgamanassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyaso ca uttaro cāti dve aggasāvakā, sotthijo nāmupaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsavassasahassāni āyu, bhariyā panassa rucigattā nāma brāhmaṇī, satthavāho nāma putto, hatthiyānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
有一座城叫索跋瓦提,那里有一位刹帝利叫索跋。
在那座城中,住着正自觉者的大家族。巴利
‘‘Nagaraṃ sobhavatī nāma, sobho nāmāsi khattiyo; Vasate tattha nagare, sambuddhassa mahākulaṃ.
婆罗门祭祀施也是那位佛陀的父亲;
优多罗是拘那含导师的母亲。巴利
‘‘Brāhmaṇo yaññadatto ca, āsi buddhassa so pitā; Uttarā nāma janikā, koṇāgamanassa satthuno;
名为毗耶娑和优多罗,都曾做过上首弟子。
索提迦是拘那含导师的侍者。巴利
‘‘Bhiyyaso uttaro nāma, ahesuṃ aggasāvakā; Sotthijo nāmupaṭṭhāko, koṇāgamanassa satthuno.
萨穆达和优多罗这两位,是上首女弟子。
世尊的那棵菩提树,被称为优昙婆罗。巴利
‘‘Samuddā uttarā ceva, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, udumbaroti pavuccati.
那位佛陀身材高大,身量达到三十肘。
就像炉口的螺贝,他用光芒把自己庄严起来。巴利
‘‘Uccattanena so buddho, tiṃsahatthasamuggato; Ukkāmukhe yathā kambu, evaṃ raṃsīhi maṇḍito.
佛陀的寿命长达三万年,
他住世如此之久,度脱了众多众生。巴利
‘‘Tiṃsavassasahassāni, āyu buddhassa tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
称颂法塔,以法衣庄严;
他把法之花做成一团之后,就和弟子们一起入了涅槃。巴利
‘‘Dhammacetiṃ samussetvā, dhammadussavibhūsitaṃ; Dhammapupphaguḷaṃ katvā, nibbuto so sasāvako.
他的民众享有大盛乐,他则是吉祥与法的彰显者。
这一切全都消失了,一切诸行难道不是空的吗?巴利
‘‘Mahāvilāso tassa jano, siridhammappakāsano; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
在这里,“炉口”指铁匠的锻炉。“像金条一样”,就像金块那样。“这样用光芒庄严”,就是被光芒这样装饰、这样点缀。“建起法塔之后”,就是建起了一座由三十七菩提分法构成的法塔。“以法衣庄严”,就是用四圣谛的法旗来装饰。“做成法花球之后”,就是把法所成的花鬘做成球。意思是:为了让站在观法塔广场上的大众礼敬,导师建起了法塔,然后就和声闻僧团一起般涅槃了。“大威德”就是达到了大神通威德。“他的”指那位世尊的。“众生”指声闻弟子众。“吉祥法的教导者”指出世间法的教导者,那位世尊以及那一切都已消失,这就是意思。巴利
Tattha ukkāmukheti kammāruddhane. Yathā kambūti suvaṇṇanikkhaṃ viya. Evaṃ raṃsīhi maṇḍitoti evaṃ rasmīhi paṭimaṇḍito samalaṅkato. Dhammacetiṃ samussetvāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammamayaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā. Dhammadussavibhūsitanti catusaccadhammapaṭākavibhūsitaṃ. Dhammapupphaguḷaṃ katvāti dhammamayapupphamālāguḷaṃ katvā. Mahājanassa vipassanācetiyaṅgaṇe ṭhitassa namassanatthāya dhammacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā sasāvakasaṅgho satthā parinibbāyīti attho. Mahāvilāsoti mahāiddhivilāsappatto. Tassāti tassa bhagavato. Janoti sāvakajano. Siridhammappakāsanoti lokuttaradhammappakāsano so bhagavā ca sabbaṃ tamantarahitanti attho.
拘那含佛以安乐般涅槃,烦恼已尽;这位大仙不以欲念而行,已得寂静。
在名为吉祥的寂静林中,他依清净传承而来,安住于此。巴利
‘‘Sukhena koṇāgamano gatāsavo, vikāmapāṇāgamano mahesī; Vane viveke sirināmadheyye, visuddhavaṃsāgamano vasittha’’.
剩下的偈颂里,每一处都很清楚明白。巴利
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.