第24章 拘留孙佛的佛种姓注释
24. Kakusandhabuddhavaṃsavaṇṇanā
毗舍婆佛——那位自证自觉的佛陀——般涅槃之后，那个大劫已经过去，此后又经过二十九个大劫，都没有胜者、如太阳般的佛陀出现。但在这个贤劫中，有四位佛陀出世。是哪四位？拘留孙、拘那含、迦叶，以及我们的佛陀。而弥勒世尊将来会出世。因此，这个劫因为由五位佛陀出世而庄严，被世尊称赞为贤劫。其中，名为拘留孙的世尊，圆满波罗蜜后，投生到兜率天；从那里死后，在克玛瓦提城，进入国王克曼卡拉的国师——教导利与法的婆罗门阿耆达多——的正妻、名为毗舍佉的婆罗门女的母胎中结生。当时，刹帝利尊敬、尊重、恭敬、供养婆罗门，所以菩萨投生在婆罗门家族中。
Vessabhumhi sayambhumhi parinibbute tasmiṃ pana kappe atikkante ekūnattiṃsakappesu jinadivasakarā nuppajjiṃsu. Imasmiṃ pana bhaddakappe cattāro buddhā nibbattiṃsu. Katame cattāro? Kakusandho koṇāgamano kassapo amhākaṃ buddhoti. Metteyyo pana bhagavā uppajjissati. Evamayaṃ kappo pañcahi buddhuppādehi paṭimaṇḍitattā bhaddakappoti bhagavatā vaṇṇito. Tattha kakusandho nāma bhagavā pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā khemavatīnagare khemaṅkarassa nāma rañño atthadhammānusāsakassa aggidattassa nāma purohitassa aggamahesiyā visākhāya nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. Yadā pana khattiyā brāhmaṇe sakkaronti garukaronti mānenti pūjenti, tadā bodhisattā brāhmaṇakule nibbattanti.
当婆罗门尊敬、尊重、敬奉、供养刹帝利时，菩萨就投生在刹帝利家族中。据说那时婆罗门正受到刹帝利们的尊敬和尊重，因此真实语者拘留孙菩萨以财富与吉祥的兴盛，投生在不混乱的婆罗门家族中，诞生时让一万个世界震动、摇撼。如前所说的种种神通变化都出现了。此后过了十个月，他在克玛瓦提游苑中从母胎出来，就像从金藤中冒出的火柱一样。他在家生活了四千年。据说他有三座宫殿，名叫欲、欲庄严、欲清净。以卢其妮婆罗门女为首的三万名女子在他身边侍奉。
Yadā pana brāhmaṇā khattiye sakkaronti garukaronti mānenti pūjenti, tadā khattiyakule uppajjanti. Tadā kira brāhmaṇā khattiyehi sakkarīyanti garukarīyanti, tasmā saccasandho kakusandho bodhisatto vibhavasirisamudayenākule anākule brāhmaṇakule dasasahassilokadhātuṃ unnādento kampayanto udapādi. Heṭṭhā vuttappakārāni pāṭihāriyāni nibbattiṃsu. Tato dasannaṃ māsānaṃ accayena khemavatuyyāne mātukucchito suvaṇṇalatāto aggijālo viya nikkhami. So cattāri vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tassa kira kāmakāmavaṇṇakāmasuddhināmakā tayo pāsādā ahesuṃ. Rocinībrāhmaṇīpamukhāni tiṃsa itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ.
他看见四种征兆之后，在卢其妮婆罗门女所生的名叫无上的王子出生时，乘着备好的良种马车，完成了大出离，出家修行。有四万人跟随他出家。他被这些人围绕，精勤修行苦行八个月。在毗舍佉月圆日，他接受了金刚婆罗门女儿供养的蜜粥，随后在卡底拉伐罗林中度过白天。傍晚时分，他从一个名叫善贤的牧草人那里接过八把草，来到尸利沙菩提树前。这棵树像前面说过的巴塔利树一样，散发着天界的香气，随风飘送。他铺开一个三十四肘宽的草座，盘腿而坐，证得正觉后，说出这首无常偈：“多生轮回中……我已灭尽渴爱。”过了七个七天，他看到随自己一同出家的四万位比丘已有能力证悟诸谛，便在一天之内，进入摩基罗城附近名为桑菩达的仙人堕处鹿野苑。世尊坐在他们中间，转动法轮。那时，四万俱胝（四万亿）众生获得了初次法现观。
So cattāri nimittāni disvā rociniyā brāhmaṇiyā anuttare uttare nāma kumāre uppanne payuttena ājaññarathena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ cattālīsasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto aṭṭha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya sucirindhanigame vajirindhabrāhmaṇassa dhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye subhaddena nāma yavapālakena upanītā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā sirīsabodhiṃ pāṭaliyā vuttappamāṇaṃ dibbagandhaṃ upavāyamānaṃ upagantvā catuttiṃsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā sambodhiṃ patvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ cattālīsāya bhikkhusahassānaṃ saccappaṭivedhasamatthataṃ disvā ekāheneva makilanagarasamīpe sambhūtaṃ isipatanaṃ nāma migadāyaṃ pavisitvā tesaṃ majjhagato bhagavā dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā cattālīsāya koṭisahassānaṃ paṭhamo dhammābhisamayo ahosi.
后来，他在迦纳库阇城门外的大娑罗树下示现双神变，让三千亿人证得法眼，这是第二次现观。那时，在凯摩瓦提城不远处的一座天祠里，有个名叫那罗提婆的亚卡，也叫“人天”，他现出可见的人身，站在一片旷野中间。那里有个水池，池水清凉，极为甘甜，点缀着青莲、红莲和白睡莲，香气怡人，让所有人都感到愉悦。他用青莲、红莲、白睡莲等引诱众生，然后吃人。那条路被他截断后，人迹稀少，他进入大密林，凡到那里的人都被他吃掉。于是这条路就成了远近闻名的“大旷野道”。据说大批人聚集在旷野两端的入口，想穿过旷野却过不去。那时，已断除生死束缚的导师拘留孙，有一天清晨从大悲定中出定，观察世间，以智慧之网看到了那个有大威力的那罗提婆亚卡和那群人。看到之后，世尊从空中飞去，在众人眼前示现种种神变，降落到那罗提婆亚卡的住处，坐在他的吉祥座上。
Puna kaṇṇakujjanagaradvāre mahāsālarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā tiṃsakoṭisahassānaṃ dhammacakkhuṃ uppādesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Yadā pana khemavatīnagarassāvidūre aññatarasmiṃ devāyatane abhimatanaradevo naradevo nāma yakkho dissamānamanussasarīro hutvā kantāramajjhe ekassa kamalakuvalayuppalasamalaṅkatasalilasītalassa paramamadhurasisiravārino sabbajanasurabhiramassa sarassa samīpe ṭhatvā kamalakuvalayakallahārādīhi satte upalāpetvā manusse khādati . Tasmiṃ magge pacchinne janasampātarahite mahāaṭaviṃ pavisitvā tattha sampatte satte khādati. So lokavissuto mahākantāramaggo ahosi. Ubhatokantāradvāre kira mahājanakāyo sannipatitvā kantāranittharaṇatthāya aṭṭhāsi. Atha vigatabhavabandho kakusandho satthā ekadivasaṃ paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento ñāṇajālassa antogataṃ taṃ mahesakkhaṃ naradevayakkhaṃ tañca janasamūhamaddasa. Disvā ca pana gaganatalena gantvā tassa janakāyassa passantasseva bhagavā anekavihitaṃ pāṭihāriyaṃ karonto tassa naradevayakkhassa bhavane otaritvā tassa maṅgalapallaṅke nisīdi.
这时，那个吃人的亚卡看见牟尼日轮——世尊正放出六色光芒，像被彩虹环绕的太阳一样——沿着林间小路走来，便心生净信，想：“十力尊是为了怜悯我才来到这里的。”于是他和自己的亚卡眷属一起前往雪山，那里有许多鹿群。他们采集了各种颜色、各种香气、令人极为悦意的水中和陆上花朵，以及种种妙香，用来供养坐在自己座上、已断尽一切烦恼的拘留孙世间导师，用花鬘、香、涂香等作供养，唱诵赞歌，双手合掌举到头顶，恭敬地站在那里。接着，人们看到这个神变，心生净信，聚集过来围绕世尊，合掌站立。那时，不再受生的拘留孙世尊通过开示业与果的关系，激励这位受人天供养的亚卡，又用地狱的说法让他生起恐惧，然后为他讲说四圣谛。当时，无量众生证得了法现观，这是第三次现观。因此这样说：
Atha kho so manussabhakkho yakkho chabbaṇṇarasmiyo vissajjentaṃ indadhanuparivutamiva divasakaraṃ munidivasakaraṃ pavanapathenāgacchantaṃ disvā – ‘‘dasabalo mamānukampāya idhāgacchatī’’ti pasannahadayo attano parivārayakkhehi saddhiṃ anekamigagaṇavantaṃ himavantaṃ gantvā nānāvaṇṇagandhāni jalajathalajāni kusumāni paramamanoramāni sugandhagandhe samāharitvā attano pallaṅke nisinnaṃ vigatarandhaṃ kakusandhaṃ lokanāyakaṃ mālāgandhavilepanādīhi pūjayitvā thutisaṅgītāni pavattento sirasi añjaliṃ katvā namassamāno aṭṭhāsi. Tato manussā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasannahadayā samāgamma bhagavantaṃ parivāretvā namassamānā aṭṭhaṃsu. Atha appaṭisandho kakusandho bhagavā abhipūjitanaradevayakkhaṃ naradevayakkhaṃ kammaphalasambandhadassanena samuttejetvā nirayakathāya santāsetvā catusaccakathaṃ kathesi, tadā aparimitānaṃ sattānaṃ dhammābhisamayo ahosi, ayaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
在毗舍婆佛之后，是正等觉者、两足中最尊贵的一位；
名叫拘留孙，无法衡量，难以接近。
‘‘Vessabhussa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Kakusandho nāma nāmena, appameyyo durāsado.
打开一切生存界之后，通过修行而到达波罗蜜。
就像狮子冲破笼子，证得了无上的正觉。
‘‘Ugghāṭetvā sabbabhavaṃ, cariyāya pāramiṃ gato; Sīhova pañjaraṃ bhetvā, patto sambodhimuttamaṃ.
当拘留孙佛——这位世间导师转动法轮的时候，
四百亿众生获得了法的现观。
‘‘Dhammacakkaṃ pavattente, kakusandhe lokanāyake; Cattālīsakoṭisahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu.
在虚空中、天空里，化作双神变；
他让三十俱胝千的天神与人类都证悟了。
‘‘Antalikkhamhi ākāse, yamakaṃ katvā vikubbanaṃ; Tiṃsakoṭisahassānaṃ, bodhesi devamānuse.
当为那罗提婆夜叉开示四谛时，
他的法现观，多得数不清。
‘‘Naradevassa yakkhassa, catusaccappakāsane; Dhammābhisamayo tassa, gaṇanāto asaṅkhiyo’’ti.
在这里，“打开”的意思是彻底清除。“一切有”指全部九种有，也就是能引生有的业，这是它的含义。“通过修行到达彼岸”指以圆满一切波罗蜜的方式到达彼岸。“犹如狮子冲破笼子”的意思是，像狮子一样，牟尼龙象摧毁了有的牢笼。对于已摧毁有之束缚的拘留孙佛，只有过一次声闻集会。在迦那迦耆城的仙人堕处鹿野苑，在摩伽月满月日，世尊被与自己一同出家的四万位阿拉汉围绕，诵出了巴帝摩卡。因此说：
Tattha ugghāṭetvāti samūhanitvā. Sabbabhavanti sabbaṃ navavidhaṃ bhavaṃ, bhavuppattinimittaṃ kammanti attho. Cariyāya pāramiṃ gatoti sabbapāramīnaṃ pūraṇavasena pāraṃ gato. Sīhova pañjaraṃ bhetvāti sīho viya pañjaraṃ munikuñjaro bhavapañjaraṃ vināsetvāti attho. Kakusandhassa viddhastabhavabandhanassa ekova sāvakasannipāto ahosi. Kaṇṇakujjanagare isipatane migadāye attanā saha pabbajitehi cattālīsāya arahantasahassehi parivuto māghapuṇṇamāyaṃ bhagavā pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ –
拘留孙世尊只有过一次集会。
那些漏尽、无垢、心已寂静、达到如如不动境界的圣者们。
‘‘Kakusandhassa bhagavato, eko āsi samāgamo; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
那时，有四万人聚集在一起。
未达调伏之境者，以诸漏敌众之灭尽。
‘‘Cattālīsasahassānaṃ, tadā āsi samāgamo; Dantabhūmimanuppattānaṃ, āsavārigaṇakkhayā’’ti.
那时，我们的菩萨是一位名叫安稳的国王。他向以佛陀为首的僧团布施了钵和袈裟的大供养，又布施了眼药等一切药物。还布施了其他沙门用具之后，他听了那位佛陀说法，心生净信，在世尊面前出家了。那位导师授记说：“未来，就在这个劫中，他将成为佛陀。”因此说了下面的话：
Tadā amhākaṃ bodhisatto khemo nāma rājā hutvā buddhappamukhassa saṅghassa pattacīvaraṃ mahādānaṃ datvā añjanādīni sabbabhesajjāni ca adāsi. Aññañca samaṇaparikkhāraṃ datvā tassa dhammadesanaṃ sutvā pasannahadayo hutvā bhagavato santike pabbaji. So pana satthā – ‘‘anāgate imasmiṃyeva kappe buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时我是名叫Khema的刹帝利。
向如来和胜者之子布施了大量财物。
‘‘Ahaṃ tena samayena, khemo nāmāsi khattiyo; Tathāgate jinaputte, dānaṃ datvā anappakaṃ.
把钵和僧衣布施出去，还有眼药和甘草棒；
我献上这一切所愿的、最殊胜的殊胜。
‘‘Pattañca cīvaraṃ datvā, añjanaṃ madhulaṭṭhikaṃ; Imetaṃ patthitaṃ sabbaṃ, paṭiyādemi varaṃ varaṃ.
拘留孙佛，那位调御者，也曾为我授记。
“于此贤劫中，此人将成为佛陀。”
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, kakusandho vināyako; Imamhi bhaddake kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
曾有一座可爱的迦毗罗卫城……（中略）……我们将当面见到他。
‘‘Ahu kapilavhayā rammā…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
那时有一座城，名叫安稳城；而我那时名叫安稳。
为了寻求一切知智，我在他面前出家。
‘‘Nagaraṃ khemavatī nāma, khemo nāmāsahaṃ tadā; Sabbaññutaṃ gavesanto, pabbajiṃ tassa santike’’ti.
这里，眼药就是很常见的眼药。甘草就是甘草根。这些就是指这个。所希求的就是想要的。我施与就是我给，意思是已经给了。最胜的最胜就是最殊胜中的最殊胜。也有一种读法是凡此所希求，意思是凡是他想要的，这一切都已经给了。这个读法更好。
Tattha añjanaṃ pākaṭameva. Madhulaṭṭhikanti yaṭṭhimadhukaṃ. Imetanti imaṃ etaṃ. Patthitanti icchitaṃ. Paṭiyādemīti dajjāmi, adāsinti attho. Varaṃ varanti seṭṭhaṃ seṭṭhanti attho. ‘‘Yadetaṃ patthita’’ntipi pāṭho, tassa yaṃ icchati, etaṃ sabbaṃ adāsinti attho. Ayaṃ sundarataro.
那位没有懈怠的拘留孙世尊，他的都城名叫安稳。父亲是名叫火授的婆罗门，母亲是名叫毗舍佉的婆罗门女。两位上首弟子是离忧和具寿，侍者名叫觉生，两位上首女弟子是萨玛和瞻波。菩提树是大阔荚合欢树。佛身高四十肘，佛光向四周遍照十由旬。寿命四万岁。他的妻子是名叫罗奇尼的婆罗门女，儿子名叫上胜。他乘着良马所驾的车出家。因此有这样的偈颂：
Tassa pana adandhassa kakusandhassa bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Aggidatto nāma brāhmaṇo pitā, visākhā nāma brāhmaṇī mātā, vidhuro ca sañjīvo ca dve aggasāvakā, buddhijo nāmupaṭṭhāko, sāmā ca campā ca dve aggasāvikā, mahāsirīsarukkho bodhi, sarīraṃ cattālīsahatthubbedhaṃ ahosi, samantā dasayojanāni sarīrappabhā niccharati , cattālīsavassasahassāni āyu, bhariyā panassa rocinī nāma brāhmaṇī, uttaro nāma putto, ājaññarathena nikkhami. Tena vuttaṃ –
火授婆罗门，是那位佛陀的父亲；
名叫毗舍佉的母亲，是拘留孙导师的生母。
‘‘Brāhmaṇo aggidatto ca, āsi buddhassa so pitā; Visākhā nāma janikā, kakusandhassa satthuno.
在名为翅摩的安稳城里，那里住着正觉者（佛陀）的大家族。
众人中最尊贵、最殊胜，出身高贵，名声广大。
‘‘Vasate tattha kheme pure, sambuddhassa mahākulaṃ; Narānaṃ pavaraṃ seṭṭhaṃ, jātimantaṃ mahāyasaṃ.
离忧和善生，他们两位是上首弟子；
名叫觉生的侍者，是拘留孙导师的侍者。
‘‘Vidhuro ca sañjīvo ca, ahesuṃ aggasāvakā; Buddhijo nāmupaṭṭhāko, kakusandhassa satthuno.
萨玛和占婆，她们曾是上首女弟子。
世尊的那棵菩提树，被称为尸利沙树。
‘‘Sāmā ca campānāmā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, sirīsoti pavuccati.
大牟尼身高四十肘，巍然高出。
金色光芒放射出来，向四周遍及十由旬。
‘‘Cattālīsaratanāni, accuggato mahāmuni; Kanakappabhā niccharati, samantā dasayojanaṃ.
那位大仙的寿命是四万年；
他住世如此之久，度脱了众多众生。
‘‘Cattālīsavassasahassāni, āyu tassa mahesino; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
把法的市场铺展开来，为一切男女众生，连同诸天在内；
他像狮子一样发出无畏的吼声之后，便与弟子们一同寂灭入涅槃了。
‘‘Dhammāpaṇaṃ pasāretvā, naranārīnaṃ sadevake; Naditvā sīhanādaṃva, nibbuto so sasāvako.
具足八支音声，没有缺损，没有间断。
那一切都已消失不见，难道一切诸行都是空的吗？
‘‘Aṭṭhaṅgavacanasampanno, acchiddāni nirantaraṃ; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
在这里，“住在那个安稳城中”这首偈颂，应当知道是为了说明拘留孙佛的出生城而说的。“大族”是指前面说过的世尊的父族。“人中殊胜最胜者”的意思是：从出身来说，在一切人中最为殊胜、最为顶尖。“具足出身”是指有高贵血统，即最上等的出身。“大眷属”是指广大的随从眷属。那么，什么是佛陀的大族呢？这里应当把“大族”和“住在安稳城中”这一句联系起来理解。
Tattha vasate tattha kheme pureti ayaṃ gāthā kakusandhassa jātanagarasandassanatthaṃ vuttāti veditabbā. Mahākulanti uditoditaṃ bhagavato pitukulaṃ. Narānaṃ pavaraṃ seṭṭhanti jātivasena sabbamanussānaṃ pavaraṃ seṭṭhanti attho. Jātimantanti abhijātivantaṃ, uttamābhijātaṃ. Mahāyasanti mahāparivāraṃ, kiṃ taṃ buddhassa mahākulaṃ? Tattha mahākulaṃ kheme pure vasatetipadena sambandho daṭṭhabbo.
从身体向四周放出金色光芒，遍满周围十由旬，恒常不断——这就是这句话的意思。“法店”指的是名为法的店铺。“铺开”的意思是：就像为了卖东西，把摆满各种货物的店铺铺展开来一样，把法店铺展开来。“对男人女人”是为了让可受教化的男女证得禅那、等至、道果和法宝等殊胜利益。“作狮子吼”意思是像狮子吼一样，发出无畏的吼声。“具足八支语”指导师具足八种音声。“无缺陷”指戒没有破洞之类的缺失，无破损、无斑点、无污点；或指声闻双等无有间隙。“无间”指恒常不断，于一切时中。“这一切都隐没了”是指大师及双贤声闻等一切皆归于寂灭而不可见。
Samantā dasayojananti samantato dasa yojanāni pharitvā niccakālaṃ sarīrato nikkhamitvā suvaṇṇavaṇṇā pabhā niccharatīti attho. Dhammāpaṇanti dhammasaṅkhātaṃ āpaṇaṃ. Pasāretvāti bhaṇḍavikkiṇanatthaṃ nānābhaṇḍasamiddhamāpaṇaṃ viya dhammāpaṇaṃ pasāretvāti attho. Naranārīnanti veneyyanaranārīnaṃ jhānasamāpattimaggaphalaratanavisesādhigamatthāya. Sīhanādaṃ vāti sīhanādaṃ viya, abhayanādaṃ naditvā. Aṭṭhaṅgavacanasampannoti aṭṭhaṅgasamannāgatasaro satthā. Acchiddānīti chiddādibhāvarahitāni sīlāni acchiddāni asabalāni akammāsāni. Atha vā acchiddāni avivarāni sāvakayugaḷādīni. Nirantaranti satataṃ sabbakālaṃ. Sabbaṃ tamantarahitanti satthā ca sāvakayugaḷādīni ca taṃ sabbaṃ munibhāvamupagantvā adassanabhāvamupagatanti attho.
拘留孙佛已经摆脱了束缚，他的智慧不再迟钝，一切过患都已超越。
据说，他是三界的连接者，是真实相应者，也曾在名为翅摩的安稳之地安住下来。
‘‘Apetabandho kakusandhabuddho, adandhapañño gatasabbarandho; Tilokasandho kira saccasandho, kheme pane vāsamakappayittha’’.
剩下的偈颂里，每一处都很清楚明白。
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.
