22. 尸弃佛史注释
22. Sikhībuddhavaṃsavaṇṇanā
毗婆尸佛之后,当那个劫坏灭时,从此以后五十九劫中,没有佛陀出现在世间。佛陀的光明消失了,烦恼魔与天子魔独得统治,没有障碍。但从这以后第三十一劫前,就像用柔软、干燥、有髓的木材堆积起来,浇上大量酥油,燃起无烟的火焰一样,尸弃佛和毗舍婆佛两位正自觉者出现在世间。其中,尸弃世尊圆满诸波罗蜜后,投生在兜率天,从那里命终后,在名为行善的阿鲁纳旺城中,入于具足最胜功德的阿鲁纳旺王的第一王后——光辉如红金雕像般美丽的巴拔瓦天妃之胎中结生,住胎十月后,在尼沙跋园从母胎降生。相师们为他取名时,因为他的顶髻像火焰一样耸立,就取名为“尸弃”。他在家生活了七千年,有三座宫殿:善月、吉祥山、名声女牛。以一切欲天妃为首的两万四千名妇女随侍在侧。
Vipassissa aparabhāge antarahite ca tasmiṃ kappe tato paraṃ ekūnasaṭṭhiyā kappesu buddhā loke na uppajjiṃsu. Apagatabuddhāloko ahosi. Kilesadevaputtamārānaṃ ekarajjaṃ apagatakaṇṭakaṃ ahosi. Ito pana ekattiṃsakappe siniddhasukkhasāradārupacito pahūtasappisitto nidhūmo sikhī viya sikhī ca vessabhū cāti dve sammāsambuddhā loke uppajjiṃsu. Tattha sikhī pana bhagavā pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā kusalakaraṇavatī aruṇavatīnagare paramaguṇavato aruṇavato nāma rañño aggamahesiyā rattakanakapaṭibimbarucirappabhāya pabhāvatiyā nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasa māse vītināmetvā nisabhuyyāne mātukucchito nikkhami. Nemittikā panassa nāmaṃ karontā uṇhīsassa sikhā viya uggatattā ‘‘sikhī’’ti nāmamakaṃsu. So sattavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Sucandakasirīgiriyasanārivasabha nāmakā tayo pāsādā ahesuṃ. Sabbakāmādevippamukhāni catuvīsati itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ.
他看见四种预兆之后,在一切欲天妃生下功德多得无法衡量的、名叫阿土拉的儿子时,乘坐象车,登上最胜象背,实行大出离,出家修行。有七百万男子跟着他一起出家。他被这些人围绕,修了八个月的苦行,在毗舍佉月满月那天,舍弃了众人聚集的喧闹,在善见镇吃了喜见长者女儿供养的蜜粥,在嫩金合欢林中度过了白天,然后从名叫阿诺摩达斯的苦行者那里拿了八把吉祥草,走向芬陀利伽菩提树。据说,这棵芬陀利伽菩提树的大小,和重阁树一样。就在那一天,它长成了五十拉他那高的树干,向上伸展,树枝也有五十拉他那那么长。整棵树被天香天花覆盖。不只是被花覆盖,也被果实覆盖。树的一边垂着嫩果,一边垂着中等熟的果,一边垂着不太熟的果,另一边则垂着像天食一样的果实,味道鲜美,色香味具足,从各处垂挂下来。就像这棵树一样,在一万个世界中的所有花树都以花装饰,所有果树都以果实装饰,变得庄严美丽。
So cattāri nimittāni disvā sabbakāmādeviyā guṇagaṇātule atule nāma putte uppanne hatthiyānena hatthikkhandhavaragato mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ sattatipurisasatasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto aṭṭhamāsaṃ padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya gaṇasaṅgaṇikaṃ pahāya sudassananigame piyadassīseṭṭhino dhītuyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā taruṇakhadiravane divāvihāraṃ vītināmetvā anomadassinā nāma tāpasena dinnā aṭṭha kusatiṇamuṭṭhiyo gahetvā puṇḍarīkabodhiṃ upasaṅkami. Tassā kira puṇḍarīkabodhiyāpi pāṭaliyā pamāṇameva pamāṇaṃ ahosi. Taṃdivasameva so paṇṇāsaratanakkhandho hutvā abbhuggato, sākhāpissa paṇṇāsaratanamattāva. So dibbehi gandhehi pupphehi sañchanno ahosi. Na kevalaṃ puppheheva, phalehipi sañchanno ahosi. Tassa ekapassato taruṇāni phalāni ekato majjhimāni ekato nātipakkāni ekato pakkhittadibbojāni viya surasāni vaṇṇagandharasasampannāni tato tato olambanti. Yathā ca so , evaṃ dasasahassicakkavāḷesu pupphūpagā rukkhā pupphehi phalūpagā rukkhā phalehi paṭimaṇḍitā ahesuṃ.
他在那里铺开一张宽二十四肘的草垫,盘腿坐好,发起四种精进,然后坐了下来。这样坐定之后,他粉碎了广达三十六由旬的魔军与魔王,证得正觉,说出感兴偈:“在多生轮回中……中略……我已到达渴爱的灭尽。”他在菩提树旁度过了七个七天,接受了梵天的劝请,看到与自己一同出家的七十万比丘具足善根,便沿天路而行,降落在充满种种障碍的金色王都阿鲁纳旺附近那座鹿野苑中,被那群牟尼众围绕,在他们中间转起了法轮。那时,一万亿众生获得了第一次现观。因此说:
So tattha catuvīsatihatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya nisīdi. Evaṃ nisīditvā chattiṃsa yojanavitthataṃ samāraṃ mārabalaṃ vidhamitvā sambodhiṃ pāpuṇitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā bodhisamīpeyeva sattasattāhaṃ vītināmetvā brahmāyācanaṃ sampaṭicchitvā attanā saha pabbajitānaṃ sattatiyā bhikkhusatasahassānaṃ upanissayasampattiṃ disvā surapathena gantvā vividhāvaraṇavatiyā aruṇavatiyā rājadhāniyā samīpe migājinuyyāne otaritvā tehi munigaṇehi parivuto tesaṃ majjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā koṭisatasahassānaṃ paṭhamo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
毗婆尸佛之后,又有一位正等觉者、两足中最尊贵的人。
尸弃是胜利者,无与伦比,无人能及。
‘‘Vipassissa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Sikhivhayo āsi jino, asamo appaṭipuggalo.
摧毁了魔军,证得了无上正觉。
他因为怜悯众生,转动了法轮。
‘‘Mārasenaṃ pamadditvā, patto sambodhimuttamaṃ; Dhammacakkaṃ pavattesi, anukampāya pāṇinaṃ.
当胜者中最殊胜的尸弃佛转动法轮时,
一万亿人完成了第一次证悟。
‘‘Dhammacakkaṃ pavattente, sikhimhi jinapuṅgave; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
后来,又在阿鲁那瓦提王城附近,为阿毗忽王子(Abhibhū王子)和萨婆王子(Sambhava王子)这两位王子以及他们的随从们说法,让九千亿众生尝到了法味甘露。这是第二次现观。因此说:
Punapi aruṇavatiyā rājadhāniyā samīpeyeva abhibhūrājaputtassa ca sambhavarājaputtassa cāti dvinnaṃ saparivārānaṃ dhammaṃ desetvā navutikoṭisahassāni dhammāmataṃ pāyesi. So dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
教导另一法的众中至尊、人中最尊贵者
第二次现观,是在九十亿众生中发生的。
‘‘Aparampi dhammaṃ desente, gaṇaseṭṭhe naruttame; Navuttikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.
当世尊在苏利耶瓦提城城门口、占巴树下,为了摧破外道的傲慢与自负,也为了让一切众生从束缚中解脱,示现双神变并说法时,八千亿众生证得了第三次现观。因此说:
Yadā pana sūriyavatīnagaradvāre campakarukkhamūle titthiyamadamānabhañjanatthaṃ sabbajanabandhanamokkhatthañca yamakapāṭihāriyaṃ karonto bhagavā dhammaṃ desesi , tadā asītikoṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
在诸天同在的世间示现双神变时,
八十俱胝千众生的第三次证悟,就这样发生了。
‘‘Yamakapāṭihāriyañca , dassayante sadevake; Asītikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
世尊坐在与阿毗布王子和萨婆王子一起出家的十万位阿罗汉中间,诵出了巴帝摩卡,这是第一次集会。在阿鲁纳旺城的亲属集会中,世尊坐在与亲属一起出家的八万位比丘中间,诵出了巴帝摩卡,这是第二次集会。在财胜城调伏财护龙王的时候出家的七万位比丘中间,世尊诵出了巴帝摩卡,这是第三次集会。因此说:
Abhibhunā ca sambhavena ca rājaputtena saddhiṃ pabbajitānaṃ arahantānaṃ satasahassānaṃ majjhe nisīditvā pātimokkhaṃ uddisi, so paṭhamo sannipāto ahosi, aruṇavatīnagare ñātisamāgame pabbajitānaṃ asītiyā bhikkhusahassānaṃ majjhe nisīditvā pātimokkhaṃ uddisi, so dutiyo sannipāto ahosi. Dhanañjayanagare dhanapālakanāgavinayanasamaye pabbajitānaṃ sattatiyā bhikkhusahassānaṃ majjhe bhagavā pātimokkhaṃ uddisi, so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
曾有三次集会,尸弃大仙也有。
那些漏尽、无垢、心得寂静的如如者。
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, sikhissāpi mahesino; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
第一次集会时,有十万位比丘。
第二次集会,有八万名比丘参加。
‘‘Bhikkhusatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo; Asītibhikkhusahassānaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
七万比丘的第三次集会;
就像莲花虽然在水里生长,却不被水沾染一样。
‘‘Sattatibhikkhusahassānaṃ , tatiyo āsi samāgamo; Anupalitto padumaṃva, toyamhi sampavaḍḍhita’’nti.
在这里,“犹如莲花不染著”的意思是:就像生在水里、也在水里长大的莲花,不被水所染著;同样,那场比丘的集会虽然出现在世间,也不被世间法所染著。这就是这段话的含义。
Tattha anupalitto padumaṃvāti toye jātaṃ toyeva vaḍḍhitaṃ padumaṃ viya toyena anupalittaṃ, sopi bhikkhusannipāto loke jātopi lokadhammehi anupalitto ahosīti attho.
据说,那时我们的菩萨在某处远离世俗纷杂,转生为受用城的国王,名叫制敌。当导师尸弃佛来到受用城时,这位国王带着眷属前去迎接世尊。他信心增长,内心和眼目都流露出欢喜,便和眷属一起,以头顶礼敬十力者那清净无垢的双足莲花。接着,他邀请十力者,在七天里,按照自己的王权、家族地位、财富和信心的程度,举行了盛大的布施。他让人打开衣物仓库的大门,把许多贵重的衣服布施给以佛陀为首的比丘僧团。他还布施了一头殊胜的大象,这头象具足力量、美貌、吉祥和迅捷,身上装饰着金网编成的花鬘,崭新的金色宝杖和一对牦牛尾拂尘光彩夺目,双耳宽大柔软,面容光明如月光照耀,就像伊罗婆那神象一样,能摧伏敌军。布施这头象之后,他又按照这头象的价值,布施了相应的如法物品。那位导师便为他授记说:“从今以后,经过三十一劫,你将成佛。”因此,他这样说道:
Tadā kira amhākaṃ bodhisatto katthaci asaṃsaṭṭho paribhuttanagare arindamo nāma rājā hutvā sikhimhi satthari paribhuttanagaramanuppatte saparivāro rājā bhagavato paccuggantvā pasādavaḍḍhitahadayanayanasoto dasabalassa amalacaraṇakamalayugaḷesu saparivāro sirasā abhivanditvā dasabalaṃ nimantetvā sattāhaṃ issariyakulavibhavasaddhānurūpaṃ mahādānaṃ datvā dussabhaṇḍāgāradvārāni vivarāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahagghāni vatthāni adāsi. Attano ca balarūpalakkhaṇajavasampannahemajālamālāsamalaṅkataṃ navakanakaruciradaṇḍakosacāmarayugavirājitaṃ vipulamudukaṇṇaṃ candarājivirājitavadanasobhaṃ erāvaṇavāraṇamiva arivāraṇaṃ varavāraṇaṃ datvā vāraṇappamāṇameva katvā kappiyabhaṇḍañca adāsi. Sopi naṃ satthā – ‘‘ito ekattiṃsakappe buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时,我是一个名叫制敌的刹帝利。
我用饭食和饮料,让以正等正觉的佛陀为首的僧团得到了满足。
‘‘Ahaṃ tena samayena, arindamo nāma khattiyo; Sambuddhappamukhaṃ saṅghaṃ, annapānena tappayiṃ.
我布施了许多上等的衣布,布施的衣布多达千万,数量不少;
我把一头装饰华美的大象坐骑,献给了正自觉者。
‘‘Bahuṃ dussavaraṃ datvā, dussakoṭiṃ anappakaṃ; Alaṅkataṃ hatthiyānaṃ, sambuddhassa adāsahaṃ.
我化现出象乘,献上合宜的供养;
我的心意恒常坚定地现起并充满。
‘‘Hatthiyānaṃ nimminitvā, kappiyaṃ upanāmayiṃ; Pūrayiṃ mānasaṃ mayhaṃ, niccaṃ daḷhamupaṭṭhitaṃ.
那位尸弃佛——世间最上的导师——也对我作了授记:
从这之后第三十一劫,这位将会成佛。
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, sikhī lokagganāyako; Ekattiṃse ito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
‘‘Ahu kapilavhayā rammā…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了他的话,我的心更加生起净信。
我更加坚定地立下了誓愿,要圆满十波罗蜜。
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
在这里,“化作”是指按照那头象的尺寸来衡量。“许可物”就是可允许的物品,也就是比丘可以接受和取用的物品,这叫作许可物。“我以布施的喜乐充满了自己的心”,意思是说,我用布施的欢喜把自己的心填满了,使我能够生起喜悦。“始终坚固地现前”,意思是说,“我要一直行布施”这种决心,以布施的方式,心坚固地现前。
Tattha nimminitvāti tassa hatthino pamāṇena tulayitvā. Kappiyanti kappiyabhaṇḍaṃ, bhikkhūnaṃ yaṃ bhaṇḍaṃ kappati gahetuṃ, taṃ kappiyabhaṇḍaṃ nāma. Pūrayiṃ mānasaṃ mayhanti mama cittaṃ dānapītiyā pūrayiṃ, mayhaṃ hāsuppādanasamatthaṃ akāsinti attho. Niccaṃ daḷhamupaṭṭhitanti niccakālaṃ dānaṃ dassāmī’’ti dānavasena daḷhaṃ upaṭṭhitaṃ cittanti attho.
这位世尊的都城名叫阿鲁纳旺。父亲是阿卢那王,母亲是帕跋瓦提,两位上首弟子是阿毗布和桑拔瓦,侍者名叫安隐作者,两位上首女弟子是萨其拉和马杜玛,菩提树是芬陀利树。他的身高是七十肘,身体的光明恒常遍照三由旬。他的寿命是七万岁,正妃名叫一切欲乐,儿子名叫阿杜罗。他乘坐象车出家。因此这样说:
Tassa pana bhagavato nagaraṃ aruṇavatī nāma ahosi. Aruṇavā nāma rājā pitā, pabhāvatī nāma mātā, abhibhū ca sambhavo ca dve aggasāvakā, khemaṅkaro nāmupaṭṭhāko, sakhilā ca madumā ca dve aggasāvikā, puṇḍarīkarukkho bodhi, sarīrañcassa sattatihatthubbedhaṃ ahosi . Sarīrappabhā niccakālaṃ yojanattayaṃ pharitvā aṭṭhāsi. Sattativassasahassāni āyu, sabbakāmā nāmassa aggamahesī, atulo nāmassa putto, hatthiyānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
有一座城名叫阿鲁纳旺,有一位刹帝利名叫阿卢那。
巴跋瓦提是母亲的名字,她也是尸弃大仙的生母。
‘‘Nagaraṃ aruṇavatī nāma, aruṇo nāma khattiyo; Pabhāvatī nāma janikā, sikhissāpi mahesino.
阿毗浮和桑巴瓦,这两位是上首弟子;
尸弃大仙的侍者名叫安隐作者。
‘‘Abhibhū sambhavo ceva, ahesuṃ aggasāvakā; Khemaṅkaro nāmupaṭṭhāko, sikhissāpi mahesino.
萨基拉和莲华,是两位上首女弟子。
那位世尊的菩提树,被称为白莲花。
‘‘Sakhilā ca padumā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, puṇḍarīkoti vuccati.
西利瓦达和难陀,是两位上首男侍者。
质多和善护是两位上首女侍者。
‘‘Sirivaḍḍho ca nando ca, ahesuṃ aggupaṭṭhakā; Cittā ceva suguttā ca, ahesuṃ aggupaṭṭhikā.
那位佛陀身高七十肘。
他身色如纯金,具足三十二种殊胜相。
‘‘Uccattanena so buddho, sattatihatthamuggato; Kañcanagghiyasaṅkāso, dvattiṃsavaralakkhaṇo.
他的身体也散发出一寻光芒,日夜不停,从无间断。
光明向四面八方放射出来,照到三由旬远。
‘‘Tassāpi byāmappabhā kāyā, divārattiṃ nirantaraṃ; Disodisaṃ niccharanti, tīṇi yojanaso pabhā.
那位大仙的寿命是七万岁。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
‘‘Sattativassasahassāni, āyu tassa mahesino; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
降下法雨,润泽了连同诸天在内的世间;
引导众生到达无畏的涅槃后,他和弟子们一同寂灭。
‘‘Dhammameghaṃ pavassetvā, temayitvā sadevake; Khemantaṃ pāpayitvāna, nibbuto so sasāvako.
具足八十种随形好,以及三十二种殊胜的大人相;
那一切都已经消失了,诸行难道不都是空的吗?
‘‘Anubyañjanasampannaṃ, dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
在这里,白莲花指白芒花树。光芒照耀三由旬,意思是光芒散射到三由旬远。法云指法雨,也就是降下法雨的佛陀之云。浸润,是用说法的水浸润、洒遍的意思。连同天人的,指包括诸天在内的一切众生。安稳的终点,就是安稳的终点——涅槃。具足随形好,是说世尊的身体具足铜色指甲、高挺鼻梁、手指修长等八十种随形好,并以三十二大人相庄严。据说尸弃正自觉者是在有戒城的马园般涅槃的。
Tattha puṇḍarīkoti setambarukkho. Tīṇi yojanaso pabhāti tīṇi yojanāni pabhā niccharantīti attho. Dhammameghanti dhammavassaṃ, dhammavassanako buddhamegho. Temayitvāti dhammakathāsalilena temetvā, siñcitvāti attho. Sadevaketi sadevake satte. Khemantanti khemantaṃ nibbānaṃ . Anubyañjanasampannanti tambanakhatuṅganāsavaṭṭaṅgulitādīhi asītiyā anubyañjanehi sampannaṃ, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ bhagavato sarīranti attho. Sikhī kira sammāsambuddho sīlavatīnagare assārāme parinibbāyi.
就像火焰用苦行在世间燃烧发光,又像孔雀在雨云到来时鸣叫;
尸弃佛已舍弃大烦恼之薪,如尸弃佛般归于寂静,善逝已到达涅槃。
‘‘Sikhīva loke tapasā jalitvā, sikhīva meghāgamane naditvā; Sikhī mahesindhanavippahīno, sikhīva santiṃ sugato gato so’’.
据说,尸弃世尊的舍利结成完整的一块,没有散开。而整个赡部洲的人们建了一座高三由旬、由七宝构成、像雪山一样庄严的佛塔。此处其余部分在偈颂中已然清楚。
Sikhissa kira bhagavato dhātuyo ekagghanāva hutvā aṭṭhaṃsu na vippakiriṃsu. Sakalajambudīpavāsino pana manussā tiyojanubbedhaṃ sattaratanamayaṃ himagirisadisasobhaṃ thūpamakaṃsu. Sesamettha gāthāsu pākaṭamevāti.