见义佛种姓的注释
16. Atthadassībuddhavaṃsavaṇṇanā
在喜见正等正觉者般涅槃、他的教法也隐没之后，人们的寿命减少，后来又增加，在寿命无量的诸人中，又逐渐减少，当人的寿命达到十万岁时，名为第一义见、见义的佛陀出现在世间。他圆满种种波罗蜜，投生到兜率天，从那里命终后，投生在极为庄严的庄严城中，进入名为海王的国王家中，在第一王后善见天女的胎中结生，住胎十个月后，在净施园中从母胎出生。大士刚从母胎出生时，那些长久埋藏、世代相传的家族大宝藏，就由它们的主人获得了，所以在命名那天，人们给他取名为“见义”。他在家生活了一万年。他有名叫不死山、天悦山、山乘的三座宫殿，里面充满最上等的妙欲。以毗舍佉天女为首，共有三万三千名妃子。
Piyadassimhi sammāsambuddhe parinibbute tassa sāsane ca antarahite parihāyitvā vaḍḍhitvā aparimitāyukesu manussesu anukkamena parihāyitvā vassasatasahassāyukesu jātesu paramatthadassī atthadassī nāma buddho loke uppajji. So pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā paramasobhane sobhane nāma nagare sāgarassa nāma rañño kule aggamahesiyā sudassanadeviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasa māse gabbhe vasitvā sucindhanuyyāne mātukucchito nikkhami. Mātukucchito mahāpurise nikkhantamatte sucirakālanihitāni kulaparamparāgatāni mahānidhānāni dhanasāmikā paṭilabhiṃsūti tassa nāmaggahaṇadivase ‘‘atthadassī’’ti nāmamakaṃsu. So dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Amaragiri-suragiri-girivāhananāmakā paramasurabhijanakā tayo cassa pāsādā ahesuṃ. Visākhādevippamukhāni tettiṃsa itthisahassāni ahesuṃ.
他看见四种征兆之后，在毗舍佉天女之子名为悉达多的儿子出生后，骑上名叫善见的马王，作出大出离而出了家。有九千万人跟着他出家。这位大士被他们围绕，精进修行了八个月。在毗舍佉月满月那天，为了供养，人们把蜜乳粥带给名为净持的龙女，龙女现出全身，连同金钵一起献上蜜乳粥。他享用了那蜜乳粥后，在点缀着成百上千嫩芽的幼娑罗树林中度过白天。傍晚时分，他从名叫持法的大龙和名叫大欲的大龙那里接过八把吉祥草，来到钵罗菩提树前，铺开五十三肘宽的吉祥草座，盘腿而坐，证得正觉，说出一切佛陀都曾诵出的优陀那：“历经无数生的轮回……我证得了渴爱的灭尽。”他在菩提树附近度过了七七四十九天，接受梵天劝请说法，看到当初和自己一起出家的九千万新比丘有能力证悟圣法，便从空中飞往无垢城附近的无垢园降落，被他们围绕，在那里转动法轮。那时，有百千俱胝人第一次证悟了法。
So cattāri nimittāni disvā visākhādeviyā selakumāre nāma putte uppanne sudassanaṃ nāma assarājaṃ abhiruhitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ nava manussakoṭiyo anupabbajiṃsu. Tehi parivuto so mahāpuriso aṭṭha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya sucindharanāgiyā upahāratthāya ānītaṃ madhupāyāsaṃ mahājanena sandissamānasabbasarīrāya nāgiyā saha suvaṇṇapātiyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā taruṇatarusatasamalaṅkate taruṇasālavane divāvihāraṃ vītināmetvā sāyanhasamaye dhammarucinā mahārucinā nāma nāgarājena dinnā aṭṭha kusatiṇamuṭṭhiyo gahetvā campakabodhiṃ upasaṅkamitvā tepaññāsahatthāyāmavitthataṃ kusatiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā sambodhiṃ patvā sabbabuddhāciṇṇaṃ – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ bodhisamīpeyeva vītināmetvā brahmuno dhammadesanāyācanaṃ sampaṭicchitvā attanā saha pabbajitanavabhikkhukoṭiyo ariyadhammapaṭivedhasamatthe disvā ākāsena gantvā anomanagarasamīpe anomuyyāne otaritvā tehi parivuto tattha dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā koṭisatasahassānaṃ paṭhamo dhammābhisamayo ahosi.
后来，当世尊、世间导师游化天界、在天界说法时，有百千俱胝人第二次证悟。而当见义佛像我们的世尊进入迦毗罗卫城那样，进入庄严城说法时，有百千俱胝人第三次证悟于法。因此说：
Puna bhagavati lokanāyake devalokacārikaṃ caritvā tattha dhammaṃ desente koṭisatasahassānaṃ dutiyo abhisamayo ahosi. Yadā pana bhagavā atthadassī amhākaṃ bhagavā viya kapilavatthupuraṃ sobhanapuraṃ pavisitvā dhammaṃ desesi, tadā koṭisatasahassānaṃ tatiyo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
就在那个曼陀劫中，大名鼎鼎的见义佛；
摧毁了那巨大的黑暗，证得了无上的正觉。
‘‘Tattheva maṇḍakappamhi, atthadassī mahāyaso; Mahātamaṃ nihantvāna, patto sambodhimuttamaṃ.
被梵天劝请后，已寂静的他转动了法轮。
他用不死甘露，让包括诸天在内的一万个世界都得到满足。
‘‘Brahmunā yācito santo, dhammacakkaṃ pavattayi; Amatena tappayī lokaṃ, dasasahassī sadevakaṃ.
那位世间护主也有过三次现观。
第一次现观，有十万俱胝众生。
‘‘Tassāpi lokanāthassa, ahesuṃ abhisamayā tayo; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahu.
当见义佛在天界游化时，
第二次现观发生在百千俱胝众生身上。
‘‘Yadā buddho atthadassī, carati devacārikaṃ; Koṭisatasahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahu.
还有，当佛陀在父亲身边说法时，
这是十万俱胝众生的第三次通达圣谛。
‘‘Punāparaṃ yadā buddho, desesi pitusantike; Koṭisatasahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
这里“就在彼处”的意思是“就在那个劫当中”。不过，这里所说的“胜劫”，指的是“花鬘劫”。前文《莲华上佛种姓注》里已经说过：“有三位佛陀出现在哪个劫中，那个劫就是胜劫。”所以这里的胜劫被称为“花鬘劫”。“Nihantvāna”就是“灭除之后”。或者也可作此读。“Santo”就是“存在者/寂静者”。“Amatena”是指“以饮用证得道果的甘露”。“Tappayi”就是“使满足”，即“使饱足”；“pīṇesi”才是“使欢喜”。“Dasasahassī”是指一万世界。“Devacārika”是指“游化天界”，意思是为了调伏诸天而游化于天界。
Tattha tatthevāti tasmiññeva kappeti attho. Ettha pana varakappo ‘‘maṇḍakappo’’ti adhippeto. ‘‘Yasmiṃ kappe tayo buddhā nibbattanti, so kappo varakappo’’ti heṭṭhā padumuttarabuddhavaṃsavaṇṇanāyaṃ vutto. Tasmā varakappo idha ‘‘maṇḍakappo’’ti vutto. Nihantvānāti nihanitvā. Ayameva vā pāṭho. Santoti samāno. Amatenāti maggaphalādhigamāmatapānena. Tappayīti atappayi, pīṇesīti attho. Dasasahassīti dasasahassilokadhātuṃ. Devacārikanti devānaṃ vinayanatthaṃ devalokacārikanti attho.
据说在苏旃陀城里，有一位名叫寂静的王子，还有一位名叫近寂的祭司之子。他们通晓三部吠陀，却没看出一切学派中的精华，便在城的四座城门安排了四位博学善辩的人，吩咐他们说：“如果你们见到或听说有什么博学的沙门或婆罗门，就来告诉我们。”就在那时，见义佛世尊来到了苏旃陀城。那些被派去打听的人得知后，就去把十力尊来到这里的消息报告给了他们。寂静和近寂听了如来到来的消息，满心欢喜，带着一千名随从，一起去迎接无与伦比的十力尊，向佛顶礼，邀请佛陀接受供养，然后为以佛陀为首的僧团举行了七天殊胜无比的大布施。到了第七天，他们和全城居民一起听了佛法。据说就在那一天，有九万八千人以“善来比丘”的方式出家，并证得了阿罗汉果。在那次大众集会中，世尊诵出了波罗提木叉，这就是第一次集会。
Sucandakanagare kira santo ca rājaputto upasanto ca purohitaputto tīsu vedesu sabbasamayantaresu ca sāramadisvā nagarassa catūsu dvāresu cattāro paṇḍite visārade ca manusse ṭhapesuṃ – ‘‘yaṃ pana tumhe paṇḍitaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā passatha suṇātha vā, taṃ amhākaṃ āgantvā ārocethā’’ti. Tena ca samayena atthadassī lokanātho sucandakanagaraṃ sampāpuṇi. Atha tehi niveditā purisā gantvā tesaṃ dasabalassa tatthāgamanaṃ paṭivedesuṃ. Tato te santopasantā tathāgatāgamanaṃ sutvā pahaṭṭhamānasā sahassaparivārā dasabalaṃ asamaṃ paccuggantvā abhivādetvā nimantetvā sattāhaṃ buddhappamukhassa saṅghassa asadisaṃ mahādānaṃ datvā sattame divase sakalanagaravāsīhi manussehi saddhiṃ dhammakathaṃ suṇiṃsu. Tasmiṃ kira divase aṭṭhanavutisahassāni ehibhikkhupabbajjāya pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tāya parisāya majjhe bhagavā pātimokkhaṃ uddisi, so paṭhamo sannipāto ahosi.
那时，世尊在为自己的儿子塞拉长老说法时，让八万八千人 生起净信，以“善来比丘”的方式让他们出家，令他们证得阿罗汉果，然后诵出波罗提木叉，这就是第二次集会。后来，在大吉祥集会时，正值摩伽月月圆之日，世尊为天和人说法，令七万八千人证得阿罗汉果，然后诵出波罗提木叉，这就是第三次集会。因此才这样说：
Yadā pana bhagavā attano puttassa selattherassa dhammaṃ desento aṭṭhāsītisahassāni pasādetvā ehibhikkhubhāvena pabbājetvā arahattaṃ pāpetvā pātimokkhaṃ uddisi, so dutiyo sannipāto ahosi. Puna mahāmaṅgalasamāgame māghapuṇṇamāyaṃ devamanussānaṃ dhammaṃ desento aṭṭhasattatisahassāni arahattaṃ pāpetvā pātimokkhaṃ uddisi, so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
有三次集会，那位大仙也在其中。
那些漏尽、无垢、心已寂静、安忍不动的人。
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, tassāpi ca mahesino; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
第一次集会时，有九万八千人。
第二次集会，有八万人。
‘‘Aṭṭhanavutisahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo; Aṭṭhāsītisahassānaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
第三次集会，有七万八千人参加。
那些已不再执取、彻底解脱、远离一切烦恼尘垢的大仙们。
‘‘Aṭṭhasattatisahassānaṃ, tatiyo āsi samāgamo; Anupādā vimuttānaṃ, vimalānaṃ mahesina’’nti.
据说那时候，我们的菩萨是瞻波一位名叫苏西摩的婆罗门大富豪，深受世人尊敬。他把所有财富都布施给了贫穷、无依无靠的人和乞丐等，然后前往雪山附近，出家做了苦行者，修成八等至和五神通，拥有大神通、大威力。他向大众开示善法与不善法，让他们看到什么是没有过失、什么是有过失，就这样一边教导，一边等待着佛陀出世。
Tadā kira amhākaṃ bodhisatto campakanagare susīmo nāma brāhmaṇamahāsālo lokasammato ahosi. So sabbavibhavajātaṃ dīnānāthakapaṇaddhikādīnaṃ vissajjetvā himavantasamīpaṃ gantvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo pañca abhiññāyo ca nibbattetvā mahiddhiko mahānubhāvo hutvā mahājanassa kusalākusalānaṃ dhammānaṃ anavajjasāvajjabhāvañca dassetvā buddhuppādaṃ āgamayamāno aṭṭhāsi.
后来，在另一个时候，见义佛作为世间导师出现在世间，住在善见大城，在八类大众中间降下法雨甘露。他听了法之后，前往天界，从天上取来曼陀罗花、莲花、波利质多罗花等天界的花，为了展示自己的神通，以可见的身体在四方降下花雨，就像覆盖四大洲的大云从四面八方倾泻而下一样；又用花做成亭阁、花拱门、花网等，全部用花装饰，然后用曼陀罗花做成的伞盖供养那位十力者。那位世尊也为他授记：“未来，将有名叫乔达摩的佛陀。”因此说了下面的话——
Athāparena samayena atthadassimhi lokanāyake loke uppajjitvā sudassanamahānagare aṭṭhannaṃ parisānaṃ majjhe dhammāmatavassaṃ vassente tassa dhammaṃ sutvā saggalokaṃ gantvā dibbāni mandāravapadumapāricchattakādīni pupphāni devalokato āharitvā attano ānubhāvaṃ dassento dissamānasarīro catūsu disāsu catuddīpikamahāmegho viya pupphavassaṃ vassetvā samantato pupphamaṇḍapaṃ pupphamayagghitoraṇahemajālādīni pupphamayāni katvā mandāravapupphacchattena dasabalaṃ pūjesi. Sopi naṃ bhagavā – ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时，我是结发苦行者，修习极严酷的苦行；
我名叫苏西摩，被世人尊为最上。
‘‘Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano; Susīmo nāma nāmena, mahiyā seṭṭhasammato.
天界的曼陀罗花、莲花，还有波利质多罗树花；
我从天界带来后，供养了正自觉者。
‘‘Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pāricchattakaṃ; Devalokā haritvāna, sambuddhamabhipūjayiṃ.
那位见义佛、大牟尼佛陀也为我授了记。
再过一千八百劫，这个人将会成佛。
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, atthadassī mahāmuni; Aṭṭhārase kappasate, ayaṃ buddho bhavissati.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了他的话之后，也满心欢喜，又心怀悚惧。
我立下了更殊胜的誓愿，要圆满十波罗蜜。
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
在这里，“结发者”是指：他有结发，所以叫结发者。“被世间公认为最胜者”是指：被整个世间共同认可、尊崇为最胜、至高、最上，就是这个意思。
Tattha jaṭiloti jaṭā assa atthīti jaṭilo. Mahiyā seṭṭhasammatoti sakalenapi lokena seṭṭho uttamo pavaroti evaṃ sammato sambhāvitoti attho.
这位世尊的都城名叫善见。父亲是沙伽罗王，母亲名叫善见，两位上首弟子名叫寂静和近寂静，侍者名叫无畏，两位上首比丘尼名叫法和善法，菩提树是瞻波树，身高八十肘。他的身光始终遍照周围一由旬远，寿命十万岁，正妃名叫毗舍佉，儿子名叫塞罗，他乘马出城。因此这样说：
Tassa pana bhagavato sobhanaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Sāgaro nāma rājā pitā, sudassanā nāma mātā, santo upasanto ca dve aggasāvakā, abhayo nāmupaṭṭhāko, dhammā ca sudhammā ca dve aggasāvikā, campakarukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi. Sarīrappabhā samantato sabbakālaṃ yojanamattaṃ pharitvā aṭṭhāsi, āyu vassasatasahassaṃ, visākhā nāmassa aggamahesī, selo nāma putto, assayānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
有一座城市叫善妙，有一位刹帝利叫大海。
母亲名叫善见，是见义导师的母亲。
‘‘Sobhanaṃ nāma nagaraṃ, sāgaro nāma khattiyo; Sudassanā nāma janikā, atthadassissa satthuno.
珊多与优波珊多曾是两位上首弟子。
名叫无畏的侍者，是见义导师的侍者。
‘‘Santo ca upasanto ca, ahesuṃ aggasāvakā; Abhayo nāmupaṭṭhāko, atthadassissa satthuno.
法与善法两位成了上首女弟子；
世尊的那棵菩提树，被称为瞻波树。
‘‘Dhammā ceva sudhammā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, campakoti pavuccati.
那位佛陀同样无与伦比，身高八十肘。
他像娑罗树王一样光彩夺目，又像被群星环绕的满月一样皎洁圆满。
‘‘Sopi buddho asamasamo, asītihatthamuggato; Sobhate sālarājāva, uḷurājāva pūrito.
他自然散发的光芒，有数百俱胝之多；
向上、向下、十个方向，永远遍满一由旬。
‘‘Tassa pākatikā raṃsī, anekasatakoṭiyo; Uddhaṃ adho dasa disā, pharanti yojanaṃ sadā.
那位佛陀、人中的雄牛、一切众生中最胜的牟尼，也是如此。
这位具眼者，在世间住立了十万年。
‘‘Sopi buddho narāsabho, sabbasattuttamo muni; Vassasatasahassāni, loke aṭṭhāsi cakkhumā.
展现出无与伦比的光明，照耀着连同诸天在内的世间。
他也同样达到了无常，就像执取灭尽时火熄灭一样。
‘‘Atulaṃ dassetvā obhāsaṃ, virocetvā sadevake; Sopi aniccataṃ patto, yathaggupādānasaṅkhayā’’ti.
这里，“如秋月圆满”的意思是：就像秋季时节那圆满、清净、毫无瑕疵的整轮明月，如同星宿之王。“自然的”：是依其本性而生起，不是依于决意之力。如果世尊愿意，即使在上百千俱胝个轮围世界里，也能以光明遍照。“光芒”：就是光线。“由于取的灭尽”：即执取的灭尽，就像燃料耗尽而火熄灭一样。世尊也因四种取的灭尽，在无余涅槃界，于那无与伦比的城市、无垢的欢喜园中般涅槃。而他的舍利，则依他的决意力而分散。这首偈颂中其余的内容都很明了。
Tattha uḷurājāva pūritoti saradasamayaparipuṇṇavimalasakalamaṇḍalo tārakarājā viyāti attho. Pākatikāti pakativasena uppajjamānā, na adhiṭṭhānavasena. Yadā icchati bhagavā, tadā anekakoṭisatasahassepi cakkavāḷe ābhāya phareyya. Raṃsīti rasmiyo. Upādānasaṅkhayāti upādānakkhayā indhanakkhayā aggi viya. Sopi bhagavā catunnaṃ upādānānaṃ khayena anupādisesāya nibbānadhātuyā anupamanagare anomārāme parinibbāyi. Dhātuyo panassa adhiṭṭhānena vikiriṃsu. Sesamettha gāthāsu uttānamevāti.
