第11章 那罗陀佛种姓注释
11. Nāradabuddhavaṃsavaṇṇanā
莲花佛般涅槃后,他的教法也隐没了。那时人的寿命是十万岁,后来逐渐减少,最后减到十岁。之后寿命又逐渐增长,长到不可计算的年岁,再逐渐减少,减到九万岁。就在那时,一位具备十力、三明、四无畏,对解脱也通达无碍,名叫那罗陀的人中无上导师,出现在世间。他圆满了四不可数劫和十万劫的波罗蜜后,投生到兜率天;从那里死后,投生在名叫谷丰的城市,降伏他族的瓦苏德瓦族中善天王族里,进入善天王那位无与伦比的无上王后——名叫无上妃的母胎中。过了十个月,他在财胜园从母胎中出生。到了取名那天举行命名典礼时,整个赡部洲的人们所需又相称的饰品,都从虚空中由如意树等降下。于是大家说,他给了人们相称的饰品,就为他取名叫那罗陀。
Padumabuddhe pana parinibbute tassa sāsane ca antarahite vassasatasahassāyukā manussā anukkamena parihāyamānā dasavassāyukā ahesuṃ. Puna vaḍḍhitvā asaṅkhyeyyāyukā hutvā parihāyamānā navutivassasahassāyukā ahesuṃ. Tadā dasabaladharo tevijjo catuvesārajjavisārado vimuttisārado nārado nāma narasattuttamo satthā loke udapādi. So cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pāramiyo pūretvā tusitabhavane nibbattitvā tato cavitvā dhaññavatī nāma nagare sakavīriyavijitavāsudevassa sudevassa nāma rañño kule aggamahesiyā nirūpamāya anomāya nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena dhanañjayuyyāne mātukucchito nikkhami. Nāmaggahaṇadivase pana nāmakaraṇe kayiramāne sakalajambudīpe manussānaṃ upabhogakkhamāni anurūpāni ābharaṇāni ākāsato kapparukkhādīhi patiṃsu. Tenassa narānaṃ arahāni ābharaṇāni adāsīti ‘‘nārado’’ti nāmaṃ akaṃsu.
他在家中的生活持续了九千年。那时有三座宫殿,分别适合三个季节,名叫胜殿、胜军殿、悦胜殿。他们为那罗陀王子娶了一位正妃,是位具足家世、戒行与容貌,令人心生欢喜的刹帝利少女,名叫胜利军,极其吉祥有福。以她为首,王子共有十二万名女子。胜利军王妃生下了令一切世间欢喜的胜喜王子之后,他看到了四种预兆,便被四部大军簇拥着,身穿种种离染、细软的殊胜衣服,佩戴珍珠项链、摩尼耳环、殊胜臂钏、宝冠与手镯,以极其芬芳的香花善加装饰,徒步走到园林。他解下所有饰物,交给管库的人,然后亲自用那把极其锐利、如同无垢青莲花瓣的剑,把自己那以各种宝石装饰、极为光亮的发髻割下,抛向空中。帝释天王用金棺接住,带到三十三天,在须弥山顶建了一座高三由旬的七宝塔。
So navavassasahassāni agāramajjhe vasi. Vijito vijitāvī vijitābhirāmoti tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā tayo pāsādā ahesuṃ. Tassa nāradakumārassa kulasīlācārarūpasampannaṃ manonukūlaṃ vijitasenaṃ nāma ativiya dhaññaṃ khattiyakaññaṃ aggamahesiṃ akaṃsu. Taṃ ādiṃ katvā vīsatisahassādhikaṃ itthīnaṃ satasahassaṃ ahosi. Tassā vijitasenāya deviyā sabbalokānandakare nanduttarakumāre nāma jāte so cattāri nimittāni disvā caturaṅginiyā mahatiyā senāya parivuto nānāvirāgatanuvaravasananivasano āmukkamuttāhāramaṇikuṇḍalo varakeyūramakuṭakaṭakadharo paramasurabhigandhakusumasamalaṅkato padasāva uyyānaṃ gantvā sabbābharaṇāni omuñcitvā bhaṇḍāgārikassa hatthe datvā sayameva vimalanīlakuvalayadalasadisenātinisitenāsinā paramaruciraratanavicittaṃ sakesamakuṭaṃ chinditvā gaganatale khipi. Taṃ sakko devarājā suvaṇṇacaṅkoṭakena paṭiggahetvā tāvatiṃsabhavanaṃ netvā tiyojanubbedhaṃ sinerumuddhani sattaratanamayaṃ cetiyaṃ akāsi.
那位大士穿上提婆达多的袈裟衣,就在那座园林里出家了。当时有十万人跟着他一起出家。他在那里精进修行了七天,在卫塞月满月那天,吃了正妃胜利军供养的乳糜,还是在那座园林里作日间住处,然后接过善见园园丁给的八把草,右绕大首那菩提树,铺开一片五十八肘长的草座,坐上去摧破魔军,在初夜、中夜、后夜依次生起三明,通达一切知智,随即说出这样的感兴语:“经历无数生的轮回…………已证得渴爱的灭尽。”过了七七四十九天,应梵天请求而答应说法,便在财胜园里,由跟随他一起出家的十万比丘围绕,在那里初转法轮。那时,有百千俱胝众生对法获得了现观。因此这样说:
Mahāpuriso pana devadattāni kāsāyāni vatthāni paridahitvā tattheva uyyāne pabbaji. Purisasatasahassā ca taṃ anupabbajiṃsu. So sattāhaṃ tattheva padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya vijitasenāya aggamahesiyā dinnaṃ pāyāsaṃ paribhuñjitvā tattheva uyyāne divāvihāraṃ katvā sudassanuyyānapālena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā mahāsoṇabodhiṃ padakkhiṇaṃ katvā aṭṭhapaṇṇāsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā nisīditvā mārabalaṃ vidhamitvā tīsu yāmesu tisso vijjā uppādetvā sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhāni vītināmetvā brahmuno yācito paṭiññaṃ datvā dhanañjayuyyāne attanā saha pabbajitehi satasahassabhikkhūhi parivuto tattha dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā koṭisatasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
莲花佛之后,有一位正自觉者、两足尊;
他名叫那罗陀,无人能比,也无人能与他相提并论。
‘‘Padumassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Nārado nāma nāmena, asamo appaṭipuggalo.
他是佛陀,是转轮王最年长、最疼爱的儿子。
他戴着花环和饰品,走近了园林。
‘‘So buddho cakkavattissa, jeṭṭho dayitaoraso; Āmukkamālābharaṇo, uyyānaṃ upasaṅkami.
那里有一棵树,名叫耶舍广博,极其美丽,清净如梵天。
他走到那棵树跟前,在大首那的下方坐了下来。
‘‘Tatthāsi rukkho yasavipulo, abhirūpo brahmā suci; Tamajjhappatvā upanisīdi, mahāsoṇassa heṭṭhato.
在那里,殊胜的智慧生起了,无边的,如金刚一般。
他用那智慧审察诸行,看它们是向上转起还是向下沉落。
‘‘Tattha ñāṇavaruppajji, anantaṃ vajirūpamaṃ; Tena vicini saṅkhāre, ukkujjamavakujjakaṃ.
在那里,他把一切烦恼彻底灭尽了。
他达到了圆满的菩提,并且具备了十四种佛智。
‘‘Tattha sabbakilesāni, asesamabhivāhayi; Pāpuṇī kevalaṃ bodhiṃ, buddhañāṇe ca cuddasa.
证得正觉之后,他转动了法轮。
有百千俱胝那么多众生,第一次通达了四圣谛。
‘‘Pāpuṇitvāna sambodhiṃ, dhammacakkaṃ pavattayi; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
在这里,“转轮王”就是指转轮王。“长子”就是最先出生的儿子。“亲爱亲子”是指可爱、心爱的亲生儿子;因为是可爱、心爱的亲生儿子,被抱在怀里抚养长大,所以叫“亲爱亲子”。“佩戴璎珞饰品”是指佩戴珍珠项链、臂钏、手镯、宝冠、耳环等饰物。“园林”是指他去了城外一座名叫檀那阇耶园的园林。
Tattha cakkavattissāti cakkavattirañño. Jeṭṭhoti pubbajo. Dayitaorasoti dayito piyo oraso putto, dayito orasi gahetvā lālito putto dayitaoraso nāma. Āmukkamālābharaṇoti āmukkamuttāhārakeyūrakaṭakamakuṭakuṇḍalamālo. Uyyānanti bahinagare dhanañjayuyyānaṃ nāmārāmaṃ agamāsi.
在那里,有一座园林,园中有一棵名叫红松那的树。据说这棵树高九十肘,树干圆满匀称,枝叶繁茂多样,树叶深绿、浓密、宽广,树荫清凉。因为有天神住在树上,各种鸟群都不再到这里来。它就像大地的装饰,宛如树王一般,极其悦目怡人,所有枝条都点缀着红花,成为人与天神眼中甘露般的存在。“名声广大”是说名声远播,在一切世间都广为人知,凭着自己的成就处处显扬,声名远闻。有些版本读作“那里有一棵广大的树”。“大”就是巨大,意思是像诸天的巴利恰答咖树那样。 “到达彼”指到达那棵松那树,靠近它。“下方”指那棵树的下方。
Tatthāsi rukkhoti tasmiṃ uyyāne eko kira rukkho rattasoṇo nāma ahosi. So kira navutihatthubbedho samavaṭṭakkhandho sampannavividhaviṭapasākho nīlabahalavipulapalāso sandacchāyo devatādhivuṭṭhattā vigatavividhavihagagaṇasañcāro dharaṇītalatilakabhūto tarurajjaṃ viya kurumāno paramaramaṇīyadassano rattakusumasamalaṅkatasabbasākho devamanussanayanarasāyanabhūto ahosi. Yasavipuloti vipulayaso, sabbalokavikhyāto attano sampattiyā sabbattha pākaṭo vissutoti attho. Keci ‘‘tatthāsi rukkho vipulo’’ti paṭhanti. Brahāti mahanto, devānaṃ pāricchattakasadisoti attho. Tamajjhappatvāti taṃ soṇarukkhaṃ patvā adhipatvā upagammāti attho. Heṭṭhatoti tassa rukkhassa heṭṭhā.
“最胜智生起”是指最殊胜的智慧生起了。“无边”是指不可测量、没有限量。“如金刚”是指像金刚一样锋利,这是对无常随观等观智的称呼。“以彼审查诸行”是指用那种观智去审查色等诸行。“向上与向下”是指审查诸行的生起与坏灭。因此,思惟缘起之后,从入出息第四禅那出定,专注于五蕴,依照生灭观察而见到五十种相,将观智增长到种姓智,再顺着圣道的次第,获得一切佛陀功德。
Ñāṇavaruppajjīti ñāṇavaraṃ udapādi. Anantanti appameyyaṃ appamāṇaṃ. Vajirūpamanti vajirasadisaṃ tikhiṇaṃ, aniccānupassanādikassa vipassanāñāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Tena vicini saṅkhāreti tena vipassanāñāṇena rūpādike saṅkhāre vicini. Ukkujjamavakujjakanti saṅkhārānaṃ udayañca vayañca vicinīti attho. Tasmā paccayākāraṃ sammasitvā ānāpānacatutthajjhānato vuṭṭhāya pañcasu khandhesu abhinivisitvā udayabbayavasena samapaññāsa lakkhaṇāni disvā yāva gotrabhuñāṇaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā ariyamaggānukkamena sakale buddhaguṇe paṭilabhīti attho.
在那里,指的是那棵松那树。“一切烦恼”,是指所有的烦恼,这是通过改变词尾形式来说的。有些人读作“在那里以一切烦恼”。“无余”,是指完全没有剩余。“灭尽”,是指以道之断和烦恼之断把一切烦恼彻底灭尽,也就是令它们消亡。“菩提”,是指阿拉汉道智。“以及十四佛智”,是指十四种佛智。哪十四种呢?八种道智与果智,加上六种不共智,这样就是十四种佛智。“以及”这个词有汇总的意思,因此还包括另外的四无碍解智、四自信智、四生处抉择智、五趣抉择智、十力智,以及他所获得的一切佛陀功德。
Tatthāti soṇarukkhe. Sabbakilesānīti sabbepi kilese, liṅgavipariyāsaṃ katvā vuttaṃ. Keci ‘‘tattha sabbakilesehī’’ti paṭhanti. Asesanti niravasesaṃ. Abhivāhayīti maggodhinā ca kilesodhinā ca sabbe kilese abhivāhayi, vināsamupanesīti attho. Bodhīti arahattamaggañāṇaṃ. Buddhañāṇe ca cuddasāti buddhañāṇāni cuddasa. Tāni katamānīti? Maggaphalañāṇāni aṭṭha, cha asādhāraṇañāṇānīti evamimāni cuddasa buddhañāṇāni nāma, ca-saddo sampiṇḍanattho, tena aparānipi catasso paṭisambhidāñāṇāni catuvesārajjañāṇāni catuyoniparicchedakañāṇāni pañcagatiparicchedakañāṇāni dasabalañāṇāni sakale ca buddhaguṇe pāpuṇīti attho.
成就佛果之后,他接受了梵天的劝请,在檀那迦园把与自己一同出家的十万比丘召集到面前,为他们转法轮。那时,有百千万众生初次证得法现观。据说,当时在大兜那城,有一位名叫兜那的龙王,具大神通、大威力,受到大众的恭敬、尊重、承事、供养,住在恒河岸边。在他的势力范围之内,如果有哪个地方的人不向他献供,他就用干旱、暴雨或冰雹来毁灭那个地方。
Evaṃ buddhattaṃ patvā brahmāyācanaṃ adhivāsetvā dhanañjayuyyāne attanā saha pabbajite satasahassabhikkhū sammukhe katvā dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā koṭisatasahassassa paṭhamābhisamayo ahosi. Tadā kira mahādoṇanagare doṇo nāma nāgarājā gaṅgātīre paṭivasati mahiddhiko mahānubhāvo mahājanena sakkato garukato mānito pūjito. So yasmiṃ visaye janapadavāsino manussā tassa balikammaṃ na karonti, tesaṃ visayaṃ avassena vā ativassena vā sakkharavassena vā vināseti.
那时,能看见彼岸的那罗陀导师看到,调伏多那龙王能成为众多众生的有力助缘,就在一大群比丘的簇拥下,前往那位龙王的住处。那里的人们看见他后,这样说道:“世尊,这里住着一条毒性猛烈、威势炽盛、有大神通、有大威力的龙王,它不会伤害您,不要去。”世尊却像没听见他们的话一样,还是去了。到了那里,他在龙王为表示敬意而铺设、香气极其浓郁的花座上坐下。据说,大批人众聚集起来,心想:“我们要看看那罗陀牟尼王和多那龙王双方交战。”
Atha tīradassano nārado satthā doṇassa nāgarājassa vinayane bahūnaṃ pāṇīnaṃ upanissayaṃ disvā mahatā bhikkhusaṅghena parivārito tassa nāgarājassa nivāsaṭṭhānamagamāsi. Tato taṃ manussā disvā evamāhaṃsu – ‘‘bhagavā, ettha ghoraviso uggatejo mahiddhiko mahānubhāvo nāgarājā paṭivasati, so taṃ mā viheṭhessati na gantabba’’nti. Bhagavā pana tesaṃ vacanaṃ asuṇanto viya agamāsi. Gantvā ca tatthassa nāgarājassa sakkāratthāya kate paramasurabhigandhe pupphasanthare nisīdi. Mahājano kira ‘‘nāradassa ca munirājassa doṇassa ca nāgarājassa dvinnampi yuddhaṃ passissāmā’’ti sannipati.
这时,蛇王看到牟尼王那样安坐,受不了被轻视,就现出身体,喷出烟来。十力尊也喷出烟来。接着龙王燃起火焰,牟尼王也燃起火焰。于是那位龙王被十力尊身上散出的烟网弄得极其疲惫,痛苦难忍,心想“我要用毒力杀死他”,就放出毒液。那毒液的威力足以毁灭整个赡部洲,却连十力尊身上一根毫毛都动摇不了。这时龙王想:“这位沙门到底有什么本事?”他一看,见世尊面容清净庄严,像秋天的太阳、像圆满的月亮,放出六色佛光,便想:“啊!这位沙门确实有大神通,是我不了解自己的力量,冒犯了他。”于是寻求庇护,皈依了世尊。随后,牟尼王那罗陀调伏了那位龙王,为了让聚集在那里的大众心生净信,示现了双神变。那时,九千亿众生证得阿罗汉果。这是第二次现观。因此说:
Atha ahināgo munināgaṃ tathā nisinnaṃ disvā makkhaṃ asahamāno sandissamānakāyo hutvā padhūpāyi. Dasabalopi padhūpāyi. Puna nāgarājā pajjali . Munirājāpi pajjali. Atha so nāgarājā dasabalassa sarīrato nikkhantāhi dhūmajālāhi ativiya kilantasarīro dukkhaṃ asahamāno ‘‘visavegena naṃ māressāmī’’ti visaṃ vissajjesi. Visassa vegena sakalopi jambudīpo vinasseyya. Taṃ pana visaṃ dasabalassa sarīre ekalomampi kampetuṃ nāsakkhi. Atha so nāgarājā – ‘‘kā nu kho samaṇassa pavattī’’ti olokento saradasamaye sūriyaṃ viya candaṃ viya ca paripuṇṇaṃ chabbaṇṇāhi buddharasmīhi virocamānaṃ vippasannavadanasobhaṃ bhagavantaṃ disvā – ‘‘aho! Mahiddhiko vatāyaṃ samaṇo, mayā pana attano balaṃ ajānantena aparaddha’’nti cintetvā tāṇaṃ gavesī bhagavantaṃyeva saraṇamupagañchi. Atha nārado munirājā taṃ nāgarājaṃ vinetvā tattha sannipatitassa mahājanassa cittappasādanatthaṃ yamakapāṭihāriyaṃ akāsi. Tadā pāṇīnaṃ navutikoṭisahassāni arahatte patiṭṭhahiṃsu. So dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
大牟尼调伏着名为摩诃陀那的龙王,
那时他施展神变,在诸天与世人面前展示。
‘‘Mahādoṇaṃ nāgarājaṃ, vinayanto mahāmuni; Pāṭiheraṃ tadākāsi, dassayanto sadevake.
那时,在向天与人开示正法之际,
九万亿众生都超越了一切疑惑。
‘‘Tadā devamanussānaṃ, tamhi dhammappakāsane; Navutikoṭisahassāni, tariṃsu sabbasaṃsaya’’nti.
在这里,“当时示现神变”的意思是他示现了双神变。此即该读法本身。还有版本读作“那时天与人”。其中,“天与人”一词是主格形式,用于属格意义。因此,意思是“天与人的九千亿”。所谓“tariṃsu”,就是“超越”的意思。
Tattha pāṭiheraṃ tadākāsīti akāsi yamakapāṭihāriyanti attho. Ayameva vā pāṭho. ‘‘Tadā devamanussā vā’’tipi pāṭho. Tattha devamanussānanti sāmiatthe paccattaṃ. Tasmā devānaṃ manussānañca navutikoṭisahassānīti attho. Tariṃsūti atikkamiṃsu.
不过,当他教导自己的儿子南陀优多罗王子时,有八十俱胝千众生获得了第三次现观。因此说:
Yadā pana attano puttaṃ nanduttarakumāraṃ ovadi, tadā asītiyā koṭisahassānaṃ tatiyābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
当大雄在某个时候教导自己的亲生儿子,
八十俱胝千有情的第三次现观,就在那时发生了。
‘‘Yamhi kāle mahāvīro, ovadī sakamatrajaṃ; Asītikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
那时,在土罗拘提城里,婆罗门同伴跋陀萨罗和维吉达蜜多两人,正在寻找不死湖,他们看见那罗陀正自觉者坐在集会大众中,极其无畏。他们看到世尊身上的三十二大人相后,就确定:“这位就是世间已揭开覆盖的正自觉者。”他们对世尊生起信心,便带着自己的随从,在世尊面前出家。他们出家后证得阿拉汉果,世尊便在万亿比丘中间诵出巴帝摩卡。这就是第一次集会。因此说:
Yadā pana thullakoṭṭhitanagare bhaddasālo ca vijitamitto ca dve brāhmaṇasahāyakā amatarahadaṃ gavesamānā parisati nisinnaṃ ativisāradaṃ nāradasammāsambuddhaṃ addasaṃsu. Te bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni disvā – ‘‘ayaṃ loke vivaṭacchado sammāsambuddho’’ti niṭṭhaṃ gantvā bhagavati sañjātasaddhā saparivārā bhagavato santike pabbajiṃsu. Tesu pabbajitvā arahattaṃ pattesu bhagavā bhikkhūnaṃ koṭisatasahassamajjhe pātimokkhaṃ uddisi, so paṭhamo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
那罗陀大仙的集会共有三次,
第一次集会,有一万亿人参加。
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, nāradassa mahesino; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo’’ti.
那时,那罗陀正自觉者在亲族聚会上,从自己的本愿开始讲说《佛种姓经》,当时有九千亿比丘举行了第二次集会。因此说:
Yasmiṃ samaye nārado sammāsambuddho ñātisamāgame attano paṇidhānato paṭṭhāya buddhavaṃsaṃ kathesi, tadā navutikoṭibhikkhusahassānaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
当佛陀宣说佛陀的功德及其因缘时,
那时,有九千亿无垢者集会。
‘‘Yadā buddho buddhaguṇaṃ, sanidānaṃ pakāsayi; Navutikoṭisahassāni, samiṃsu vimalā tadā’’ti.
在这其中,“无垢”是指已经远离了垢染,也就是漏尽的人。
Tattha vimalāti vigatamalā, khīṇāsavāti attho.
那时,名叫毗卢遮那的龙王对大度那龙王的调伏生起了净信。他在恒河里化现出一座长宽各三由旬、由七宝做成的殿堂,请世尊和随行的弟子们到里面坐下。为了展示自己布施的殊胜,他把当地的民众连同他们的眷属也请了来,又召集了表演龙族歌舞和音乐的艺人,让他们穿戴各种服饰装扮起来,然后以极大的恭敬,向世尊和随行弟子们做了盛大的布施。吃完饭,世尊就像把恒河水倾泻下来一样,做了随喜开示。当时,八万位比丘在饭后听法时生起净信,以“善来比丘”的方式出了家,世尊就在他们中间诵出了巴帝摩卡。这就是第三次集会。因此才这样说——
Yadā pana mahādoṇanāgarājassa vinayane pasanno verocano nāma nāgarājā gaṅgāya nadiyā tigāvutappamāṇaṃ sattaratanamayaṃ maṇḍapaṃ nimminitvā saparivāraṃ bhagavantaṃ tattha nisīdāpetvā saparivāro sajanapade attano dānaggadassanatthāya nimantetvā nāganāṭakāni ca tāḷāvacare vividhavesālaṅkāradhare sannipātetvā mahāsakkārena bhagavato saparivārassa mahādānaṃ adāsi. Bhojanāvasāne bhagavā mahāgaṅgaṃ otārento viya anumodanamakāsi. Tadā bhattānumodane dhammaṃ sutvā pasannānaṃ ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ asītibhikkhusatasahassānaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi, so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
当毗卢遮那龙象向导师布施时,
那时,八百万位胜者之子聚集在一起。
‘‘Yadā verocano nāgo, dānaṃ dadāti satthuno; Tadā samiṃsu jinaputtā, asītisatasahassiyo’’ti.
其中,八十个十万,就是十万的八十个。
Tattha asītisatasahassiyoti satasahassānaṃ asītiyo.
那时,我们的菩萨出家成为修行仙人,在雪山一侧建了一座草庵,修成并自在掌握五神通和八种禅定后,就住在那里。后来,那罗陀世尊出于对他的悲悯,在八亿位阿罗汉、十位证得不来果的圣者以及一千位近事男众的围绕下,来到了他的草庵。那位苦行者一见到世尊,心里就充满喜悦,随即为世尊和随行大众建了住处,整夜称颂世尊的功德。听完世尊说法后,第二天他前往北俱卢洲取来食物,向佛陀和随行大众作了大布施。这样连续七天作大布施后,他又从雪山取来无价的红檀香,用这红檀香供养世尊。那时,具足十力的世尊在天人众的围绕中为他说法,并授记说:“未来他将成为名叫乔达摩的佛陀。”因此说道:
Tadā amhākaṃ bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantapasse assamaṃ māpetvā pañcasu abhiññāsu aṭṭhasu samāpattīsu ca ciṇṇavasī hutvā paṭivasati. Atha tasmiṃ anukampāya nārado bhagavā asītiyā arahantakoṭīhi dasahi ca anāgāmiphalaṭṭhehi upāsakasahassehi parivuto taṃ assamapadaṃ agamāsi. Tāpaso bhagavantaṃ disvāva pamuditahadayo saparivārassa bhagavato nivāsatthāya assamaṃ māpetvā sakalarattiṃ satthuguṇaṃ kittetvā bhagavato dhammakathaṃ sutvā punadivase uttarakuruṃ gantvā tato āhāraṃ āharitvā saparivārassa buddhassa mahādānaṃ adāsi. Evaṃ sattāhaṃ mahādānaṃ datvā himavantato anagghaṃ lohitacandanaṃ āharitvā tena lohitacandanena bhagavantaṃ pūjesi. Tadā naṃ dasabalo amaranaraparivuto dhammakathaṃ kathetvā – ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时,我是结发苦行者郁伽答巴那;
那时我能在空中飞行,已经彻底掌握了五种神通。
‘‘Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano; Antalikkhacaro āsiṃ, pañcābhiññāsu pāragū.
那时我供养那位无与伦比者,连同僧团和随从们;
用饭菜和饮品让他们吃饱,又用檀香恭敬供养。
‘‘Tadāpāhaṃ asamasamaṃ, sasaṅghaṃ saparijjanaṃ; Annapānena tappetvā, candanenābhipūjayiṃ.
那位引导世间的那罗陀佛,当时也对我作了授记。
在无量劫之后,佛陀将会出现在世间。
‘‘Sopi maṃ tadā byākāsi, nārado lokanāyako; Aparimeyyito kappe, buddho loke bhavissati.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
也听了他的话之后,使内心更加欢喜。
我曾立下殊胜的誓愿,为了圆满十种波罗蜜。
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo hāsetva mānasaṃ; Adhiṭṭhahiṃ vataṃ uggaṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
这里,“tadāpāhaṃ”就是“那时我也”。“asamasamaṃ”的意思是:所谓“无等”,是指过去的诸佛;与那些无等者相等、相同,所以叫“无等同等”。或者也可以说:“无等”是不平坦,“等”是平坦、不偏邪、良善;在那些无等又不平坦的诸佛中,与平等者相等,本应说成“无等等等”,但省略了一个“等”字才这样说,应当这样理解,意思是于无等、不平坦中平等者。“saparijjanam”就是“连同眷属”,即具有居士众。“sopi maṃ tadā naramarūnaṃ, majjhe byākāsi cakkhumā”也是文本,其义明显。“bhiyyo hāsetva mānasaṃ”:更加喜悦内心,即更进一步地令心欣喜满足。“adhiṭṭhahiṃ vataṃ uggaṃ”:我受持殊胜之戒,即我受持殊胜戒行。“uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā”也是文本。
Tattha tadāpāhanti tadāpi ahaṃ. Asamasamanti asamā nāma atītā buddhā, tehi asamehi samaṃ tulyaṃ asamasamaṃ. Atha vā asamā visamā, samā avisamā sādhavo, tesu asamasamesu samo ‘‘asamasamasamo’’ti vattabbe ekassa samasaddassa lopaṃ katvā vuttanti veditabbaṃ, asamāvisamasamanti attho. Saparijjananti saupāsakajanaṃ. ‘‘Sopi maṃ tadā naramarūnaṃ, majjhe byākāsi cakkhumā’’tipi pāṭho , so uttānatthova. Bhiyyo hāsetva mānasanti uttarimpi hāsetvā tosetvā hadayaṃ. Adhiṭṭhahiṃ vataṃ ugganti uggaṃ vataṃ adhiṭṭhāsiṃ. ‘‘Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’tipi pāṭho.
这位世尊那罗陀佛的都城叫谷有城,父亲是刹帝利出身的善天王,母亲叫阿诺玛,两位上首弟子是跋陀娑罗和胜友,侍者叫婆悉咤,两位上首女弟子是郁多罗和颇求那,菩提树是大松那树,佛身高达八十八肘。他的身光恒常遍照一由旬,寿命九万岁。他的正妃叫胜军,儿子叫喜上王子,有三座宫殿:胜利、能胜、胜喜。他在家生活了九千年,然后徒步出行,进行了大出离。因此这样说——
Tassa pana bhagavato nāradassa dhaññavatī nāma nagaraṃ ahosi, sudevo nāma khattiyo pitā, anomā nāma mātā, bhaddasālo ca jitamitto ca dve aggasāvakā, vāseṭṭho nāma upaṭṭhāko, uttarā ca phaggunī ca dve aggasāvikā, mahāsoṇarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi. Tassa sarīrappabhā niccaṃ yojanaṃ pharati, navutivassasahassāni āyu, tassa pana vijitasenā nāma aggamahesī, nanduttarakumāro nāmassa putto ahosi, vijito vijitāvī vijitābhirāmoti tayo pāsādā ahesuṃ. So navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. So padasāva mahābhinikkhamanaṃ nikkhamīti. Tena vuttaṃ –
有一座城名叫谷有,有一位刹帝利名叫善天;
那罗陀大仙的母亲名叫阿诺玛。
‘‘Nagaraṃ dhaññavatī nāma, sudevo nāma khattiyo; Anomā nāma janikā, nāradassa mahesino.
跋陀娑罗和胜友,曾是上首弟子;
有个侍者叫婆私吒,是那罗陀大仙的随侍。
‘‘Bhaddasālo jitamitto, ahesuṃ aggasāvakā; Vāseṭṭho nāmupaṭṭhāko, nāradassa mahesino.
乌塔拉和帕古尼,都曾是上首女弟子。
这位世尊的菩提树,被称为大娑纳树。
‘‘Uttarā phaggunī ceva, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, mahāsoṇoti vuccati.
身高八十八肘,大牟尼高高耸立,
他像最上等的黄金一样闪耀,光芒照亮了一万个世界。
‘‘Aṭṭhāsītiratanāni, accuggato mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, dasasahassī virocati.
他的身体散发的一寻光明向四面八方流射。
日夜不停,一由旬的范围始终被照亮。
‘‘Tassa byāmappabhā kāyā, niddhāvati disodisaṃ; Nirantaraṃ divārattiṃ, yojanaṃ pharate sadā.
那时,方圆一由旬之内,没有人。
他们点亮火炬和油灯,却被佛陀的光芒完全笼罩。
‘‘Na keci tena samayena, samantā yojane janā; Ukkāpadīpe ujjālenti, buddharaṃsīhi otthaṭā.
那时,寿命有九万岁。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
‘‘Navutivassasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
就像天空被群星点缀得绚丽多彩,
同样,他的教法也因为阿罗汉们而光彩庄严。
‘‘Yathā uḷūhi gaganaṃ, vicittaṃ upasobhati; Tatheva sāsanaṃ tassa, arahantehi sobhati.
为了渡过轮回之流,以及其余正在修行的人;
他建起坚固的法桥,这位人中牛王便入了涅槃。
‘‘Saṃsārasotaṃ taraṇāya, sesake paṭipannake; Dhammasetuṃ daḷhaṃ katvā, nibbuto so narāsabho.
那位佛陀也是无与伦比的,那些漏尽者同样具有无可比拟的威光。
那一切都已经消失不见了,难道一切诸行不都是空的吗?
‘‘Sopi buddho asamasamo, tepi khīṇāsavā atulatejā; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
其中,“像金栏杆一样”:是指像各种宝石装饰的金栏杆那样的形貌与光泽庄严。“一万世界光辉照耀”:意思是凭借他的光芒,一万个世界也光辉照耀、明亮辉煌。世尊为了阐明这个含义而说:“他的身光从身体散发,遍照各方。”其中,“他的身光从身体散发”:所谓“身光”就是像身光一样,也就是“像我们世尊的身光一样”的意思。
Tattha kañcanagghiyasaṅkāsoti vividharatanavicittakañcanamayagghikasadisarūpasobho. Dasasahassī virocatīti tassa pabhāya dasasahassīpi lokadhātu virocati, virājatīti attho. Tamevatthaṃ pakāsento bhagavā ‘‘tassa byāmappabhā kāyā, niddhāvati disodisa’’nti āha. Tattha byāmappabhā kāyāti byāmappabhā viyāti byāmappabhā, amhākaṃ bhagavato byāmappabhā viyāti attho.
这里“Na keci”(没有人)中的“na”是否定词,应当理解为和“ujjālenti”(点燃)这个词相连。“Ukkā”就是火把。“Ukkā”也好,油灯也好,都没有任何人去点燃它们、让它们亮起来。为什么呢?因为已经被佛陀身体的光辉照亮了。“Buddharaṃsīhi”就是“以佛陀的光明”。“Otthaṭā”就是“被覆盖、被触及”。
Na kecīti ettha na-kāro paṭisedhattho, tassa ujjālenti-saddena sambandho daṭṭhabbo. Ukkāti daṇḍadīpikā. Ukkā vā padīpe vā kecipi janā na ujjālenti na pajjālenti. Kasmāti ce? Buddhasarīrappabhāya obhāsitattā. Buddharaṃsīhīti buddharasmīhi. Otthaṭāti adhigatā.
“以星”(uḷūhi)就是指群星。就像群星把天空装饰得绚丽多彩、光彩夺目一样,他的教法也因为阿罗汉们而变得绚丽、庄严。这就是这段话的意思。“为度轮回之流”(saṃsārasotaṃ taraṇāya)的意思是:为了渡过轮回的大海。“及余行道者”(sesake paṭipannake)的意思是:除了阿罗汉之外,连同善凡夫一起,其余的有学之人。“法桥”(dhammasetuṃ)就是道桥,为了把其余众生从轮回中渡脱出去而设立法桥;也就是说,已经完成一切应做之事后,便般涅槃。其余部分因为前面已经讲过,所以各处都很清楚,不再多说。
Uḷūhīti tārāhi, yathā tārāhi gaganatalaṃ vicittaṃ sobhati, tatheva tassa sāsanaṃ arahantehi vicittaṃ upasobhatīti attho. Saṃsārasotaṃ taraṇāyāti saṃsārasāgarassa taraṇatthaṃ. Sesake paṭipannaketi arahante ṭhapetvā kalyāṇaputhujjanehi saddhiṃ sese sekkhapuggaleti attho. Dhammasetunti maggasetuṃ, sesapuggale saṃsārato tāretuṃ dhammasetuṃ ṭhapetvā katasabbakicco hutvā parinibbāyīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttattā sabbattha uttānamevāti.