暗花长老譬喻的注释
1. Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā
在旃陀跋伽河边等偈颂,是尊者暗花长老的譬喻。他的来历是怎样的呢?这位长老在过去的诸佛时代也曾积集善行,在一次次生命中不断积累作为出离之依托的福德。在悉达多世尊的时代,他出生在一个家庭里,长大后安家过日子。后来他看到了诸欲的过患,就舍弃家庭生活,出家做了苦行沙门,住在旃陀跋伽河附近。因为想要远离尘嚣,他前往雪山,见到悉达多世尊坐在那里,便上前礼拜。他对世尊的功德生起了净信,就采了暗花来供养。凭着这份福德,他在天界和人间享受种种福报,在生死中流转。到了现在这位佛陀出世的时代,他又出生在一个家庭里,长大后对导师生起信心,出家修行,不久就证得了阿罗汉果。
Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato timirapupphiyattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā candabhāgāya nadiyā samīpe vasati, vivekakāmatāya himavantaṃ gantvā nisinnaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā vanditvā tassa guṇaṃ pasīditvā timirapupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena devesu ca manussesu ca sampattimanubhavanto saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
1后来,他回忆起过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己过去生的行迹,便说出“旃陀跋伽河边”等偈颂。这些偈颂的意思下面已经讲过。“我沿着下游走”的意思是:他住在恒河附近,因为那里处处都令人愉悦,所以他从恒河顺流而下,随处而住。“见到一位坐着的沙门”的意思是:见到那位已经止息了恶行、灭尽了罪恶、因此被称为沙门的正等正觉者。
1. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Anubhotaṃ vajāmahanti gaṅgāya āsanne vasanabhāvena sabbattha rammabhāvena gaṅgāto heṭṭhā sotānusārena ahaṃ vajāmi gacchāmi tattha tattha vasāmīti attho. Nisinnaṃ samaṇaṃ disvāti samitapāpattā sositapāpattā samaṇasaṅkhātaṃ sammāsambuddhaṃ disvāti attho.
2“我那时这样想”的意思是:这位世尊自己已经渡过去了,也要让一切众生渡过去,把他们从轮回中救拔出来;这位世尊自己已经通过身门等调伏了自己,所以能调伏别人。
2.Evaṃ cintesahaṃ tadāti ayaṃ bhagavā sayaṃ tiṇṇo sabbasatte tārayissati saṃsārato uttāreti sayaṃ kāyadvārādīhi damito ayaṃ bhagavā pare dameti.
3他自己已经安稳,也达到了真正的安稳,从烦恼的灼烧中解脱出来,所以能让一切众生安稳,使他们达到寂静。他自己已经寂静,身体寂静、心也寂静,所以能引导他人达到身体寂静、心也寂静。他自己已经从轮回中解脱,也将使其他人从轮回中解脱。这位世尊自己已经寂灭,已经从烦恼的烈火中熄灭,也将使他人从烦恼的烈火中熄灭——我那时就是这样思惟的。这就是这段话的意思。
3. Sayaṃ assattho assāsampatto, kilesapariḷāhato mutto sabbasatte assāseti, santabhāvaṃ āpāpeti. Sayaṃ santo santakāyacitto paresaṃ santakāyacittaṃ pāpeti. Sayaṃ mutto saṃsārato muccito pare saṃsārato mocayissati. So ayaṃ bhagavā sayaṃ nibbuto kilesaggīhi nibbuto paresampi kilesaggīhi nibbāpessatīti ahaṃ tadā evaṃ cintesinti attho.
4拿起暗花的意思是:这种花仿佛用蓝黑色的光芒把整片森林都变成了一片黑暗,所以叫暗花。我拿起这朵花,也就是捏住花心和花梗,在头顶上方的空中撒出去,用来供养。这就是这段话的意思。其余部分的意思都很清楚。
4.Gahetvā timirapupphanti sakalaṃ vanantaṃ nīlakāḷaraṃsīhi andhakāraṃ viya kurumānaṃ khāyatīti timiraṃ pupphaṃ taṃ gahetvā kaṇṇikāvaṇṭaṃ gahetvā matthake sīsassa upari ākāse okiriṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
2. 逝想长老譬喻注释
2. Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā
尊者逝想长老的譬喻,开头是“从出生起只有七岁”这一段。这位尊者也在过去诸佛那里积过善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在提舍世尊的时代,他出生在一个家庭里,因为过去习气的力量而生起信心,才七岁就出了家,单凭对世尊恭敬礼拜就出了名。有一天,他采了七朵长在犁过的田里、具有极蓝宝石光辉的花,在虚空中供养佛陀。他尽一生修习沙门之法,凭这份福德在天界和人间流转投生。到了现在这位佛陀出世的时候,他出生在一个家庭里,长大懂事之后,对佛陀心生净信而出家,不久就证得了阿罗汉果。
Jātiyāsattavassohantiādikaṃ āyasmato gatasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto purākatavāsanāvasena saddhājāto sattavassikakāleyeva pabbajito bhagavato paṇāmakaraṇeneva pākaṭo ahosi. So ekadivasaṃ atīva nīlamaṇippabhāni naṅgalakasitaṭṭhāne uṭṭhitasattapupphāni gahetvā ākāse pūjesi. So yāvatāyukaṃ samaṇadhammaṃ katvā tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
10后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明前世所修的功德,便说出“从出生起七岁”等偈颂。其中,“从出生起七岁”,意思是从离开母胎出生那时算起,整整满七岁。“我出家,过无家生活”:“家”是指在家生活,即耕田、经商等事务;没有这些在家的事务,就是“无家”,意思是我在佛陀的教法中出家。
10. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyā sattavassoti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāya paripuṇṇasattavassikoti attho. Pabbajiṃ anagāriyanti agārassa hitaṃ āgāriyaṃ kasivāṇijjādikammaṃ natthi āgāriyanti anagāriyaṃ, buddhasāsane pabbajiṃ ahanti attho.
12“随善逝所行之道”,意思是佛陀所走过的道路。或者也可以这样连接:因为圆满实践了善逝所教导的随顺正法之行,内心欢喜、心意满足,所以向善逝致敬。其余各处,意思都很浅显明白。
12.Sugatānugataṃ magganti buddhena gataṃ maggaṃ. Atha vā sugatena desitaṃ dhammānudhammapaṭipattipūraṇavasena haṭṭhamānaso tuṭṭhacitto pūjetvāti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
3. 卧合掌长老譬喻注释
3. Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā
树下坐等句,是卧合掌长老的譬喻。
这位长老同样在过去诸佛那里积集了善行,在多生多世中不断积累以解脱为归宿的福德。在提舍世尊的时代,他出生在一个好家庭,长大后出家,修持树下住支,住在森林里。那时他得了重病,被病痛折磨,达到极度困苦。当时世尊因为怜悯他,来到那里。他躺着无法起身,就把双手合掌举到头顶,向世尊礼敬。他从那里命终后,投生到兜率天,在那里享受天界的福报,又依次享受了六欲天的种种快乐。到了现在这位佛陀出世的时代,他又出生在一个好家庭,长大后对师长心生净信,出家不久就证得了阿罗汉果。因为前世所造的福德,大家就称他为卧合掌长老。
Rukkhamūlenisinnohantiādikaṃ āyasmato nipannañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto pabbajitvā rukkhamūlikaṅgaṃ pūrayamāno araññe viharati. Tasmiṃ samaye kharo ābādho uppajji, tena pīḷito paramakāruññappatto ahosi. Tadā bhagavā tassa kāruññena tattha agamāsi. Atha so nipannakova uṭṭhituṃ asakkonto sirasi añjaliṃ katvā bhagavato paṇāmaṃ akāsi. So tato cuto tusitabhavane uppanno tattha sampattimanubhavitvā evaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññavasena nipannañjalikattheroti pākaṭo.
1616. 后来,他回顾自己福德的圆满,心生欢喜,为了说明过去所修的行业,便说出“坐在树下”等偈颂。其中,“树”是指能生长、不断向上伸展的植物;这里说的是那棵树的树根附近,也就是“树下”的意思。“被极重的病所逼迫”是说被极其强烈、粗重、猛利的疾病所折磨,意思是他身患重病。“我陷入了极度的悲惨”是说经历了最深重的痛苦、无助与困顿,身处森林荒野之中——这是前后文义相连的意思。
16. So aparabhāge attano puññasampattiyo oloketvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento rukkhamūle nisinnohantiādimāha. Tattha ruhati paṭiruhati uddhamuddhaṃ ārohatīti rukkho, tassa rukkhassa mūle samīpeti attho. Byādhito paramena cāti paramena adhikena kharena kakkhaḷena byādhinā rogena byādhito, byādhinā ahaṃ samannāgatoti attho. Paramakāruññappattomhīti paramaṃ adhikaṃ kāruññaṃ dīnabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ pattomhi araññe kānaneti sambandho.
20“曾有五位大顶髻”中,戴在头顶上作为装饰的头发髻,就叫作顶髻。“摩尼”是指闪闪发光的宝冠,拥有这宝冠的人就是“顶髻者”。意思是:曾经出现过五位同名为大顶髻的转轮圣王。其余各处都很浅显易懂。
20.Pañcevāsuṃ mahāsikhāti sirasi piḷandhanatthena sikhā vuccati cūḷā. Maṇīti jotamānaṃ makuṭaṃ tassa atthīti sikho, cakkavattino ekanāmakā pañceva cakkavattino āsuṃ ahesunti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
下花长老譬喻的注释
4. Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“名为阿毗布的那位比丘”等语,是具寿下花长老的譬喻(本生事迹)。
这位长老也曾在过去诸佛那里积集善行,在多生多世中积累能带来解脱的福德。在尸弃世尊的时代,他出生在一个好家庭,长大后成了家,后来看到欲乐的过患,就舍弃了在家生活,出家做了仙人,证得五神通和八等至,在神通上得到自在,住在雪山。
那时,尸弃世尊有一位名叫阿毗布的上首弟子,喜欢独处,来到雪山。这位仙人见到那位上首弟子长老后,登上长老所在的山,从山脚下摘了七朵香气芬芳、色泽美好的花来供养。长老为他随喜。仙人随后回到自己的住处。
后来,他被一条大蟒蛇所逼恼,因为禅那没有退失,就在这场灾患中命终,往生到梵天界。他享受了梵天的福报和六种欲天的福报,也在人间享尽了人间的福报。在此佛出世时,他出生在一个家庭,长大后听闻世尊说法,心生净信而出家,不久就证得阿罗汉。后来,因为他自己所作的福业之名,他被大家称为“下花长老”。
Abhibhū nāma so bhikkhūtiādikaṃ āyasmato adhopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā aparabhāge kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī iddhīsu ca vasībhāvaṃ patvā himavantasmiṃ paṭivasati. Tassa sikhissa bhagavato abhibhū nāma aggasāvako vivekābhirato himavantamagamāsi. Atha so tāpaso taṃ aggasāvakattheraṃ disvā therassa ṭhitapabbataṃ āruhanto pabbatassa heṭṭhātalato sugandhāni vaṇṇasampannāni satta pupphāni gahetvā pūjesi. Atha so thero tassānumodanamakāsi. Sopi tāpaso sakassamaṃ agamāsi. Tattha ekena ajagarena pīḷito aparabhāge aparihīnajjhāno teneva upaddavena upadduto kālaṃ katvā brahmalokaparāyano hutvā brahmasampattiṃ chakāmāvacarasampattiñca anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca khepetvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So aparabhāge attano katapuññanāmena adhopupphiyattheroti pākaṭo.
2222. 他在某一天回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去的事迹,说出“名为阿毗布的那位比丘”等话。其中,“阿毗布”:因为他以戒和定胜过他人,所以叫阿毗布;或者因为他胜过、压制蕴魔等诸魔,所以叫阿毗布;或者因为他胜过、逼迫、摧毁自己和他人相续中的烦恼,所以叫阿毗布。“比丘”:因为以乞食为习惯、以乞求为生活方式,所以叫比丘;或者因为穿着割截缝补的衣服,所以叫比丘。“名为阿毗布的那位比丘”的意思是:那位名叫阿毗布的上首弟子比丘。这里的关联是:他是尸弃世尊的上首弟子。
22. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhibhū nāma so bhikkhūtiādimāha. Tattha sīlasamādhīhi pare abhibhavatīti abhibhū, khandhamārādimāre abhibhavati ajjhottharatīti vā abhibhū, sasantānaparasantānagatakilese abhibhavati viheseti viddhaṃsetīti vā abhibhū. Bhikkhanasīlo yācanasīloti bhikkhu, chinnabhinnapaṭadharoti vā bhikkhu. Abhibhū nāma aggasāvako so bhikkhūti attho, sikhissa bhagavato aggasāvakoti sambandho.
27大蟒蛇压迫我:像那样具足戒与禅那的苦行者,因过去所造恶业与怨仇,一条巨大的蟒蛇才来压迫他。他遭到这场灾祸的折磨,但禅那没有退失,命终之后便投生到梵天世界。其余各处都很清楚明白。
27.Ajagaro maṃ pīḷesīti tathārūpaṃ sīlasampannaṃ jhānasampannaṃ tāpasaṃ pubbe katapāpena verena ca mahanto ajagarasappo pīḷesi. So teneva upaddavena upadduto aparihīnajjhāno kālaṃ katvā brahmalokaparāyaṇo āsi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
5. 光想长老譬喻注
5. Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā
在雪山中,即“pabbate himavantamhi”等语句,是具寿光想长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积累了善行,在一次次生命中积集了能导向解脱的福德。在毗婆尸佛的时代,他出生在一个家族,长大后建立了在家生活,看到诸欲的过患后,便舍弃在家生活,出家成为苦行者,穿着鹿皮衣,住在雪山中。那时,毗婆尸佛来到雪山。这位苦行者看到世尊到来,对世尊身上放出的六色佛光生起净信,双手合掌,五体投地,向世尊行礼。凭着这份福德,他从那里命终后,享受了兜率天等天界的福报,后来又享受了人间的福报。在这次佛陀出世时,他出生在一个家族,长大后建立了在家生活,看到其中的过患后,舍弃家庭而出家,不久便成为应供。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato raṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā ajinacammadharo himavantamhi vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā himavantamagamāsi. Atha so tāpaso tamupagataṃ bhagavantaṃ disvā tassa bhagavato sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasīditvā añjaliṃ paggayha pañcaṅgena namakkāramakāsi. So teneva puññena ito cuto tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
3030. 他后来回忆起自己过去所造的业,心中生起喜悦,为了开示过去行为的事迹,说出了“在雪山之山”等话。其中,“山”,因为以种种方式增长、扩展,所以叫山;“有雪”,是说那里有雪;既有雪又是山,所以叫雪山之山。本来应该说“雪山之山”,但为了让偈颂念起来顺畅,所以说“在雪山之山”。意思是:往昔我曾在那座雪山中居住。其余的部分,一切地方都依照这个道理类推,很容易明白。
30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha pabbateti pakārena brūhati vaḍḍhetīti pabbato, himo assa atthīti himavanto, himavanto ca so pabbato cāti himavantapabbato. Himavantapabbateti vattabbe gāthāvacanasukhatthaṃ ‘‘pabbate himavantamhī’’ti vuttaṃ. Tasmiṃ himavantamhi pabbate vāsaṃ kappesiṃ pure ahanti sambandho. Sesaṃ sabbattha nayānusārena uttānamevāti.
第六篇 第二光想长老譬喻注
6. Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山上”这一段,是具寿第二光想长老的譬喻故事。这位长老也在过去诸佛那里积了善根,一世又一世地积集以解脱为归宿的福业。在弗沙世尊的时代,他出生在一个家族里,长大成人后建立了在家生活,看到其中的过患,就舍弃了在家生活,出家做了苦行者,住在雪山,穿树皮衣,以远离的快乐而安住。那时,他看见弗沙世尊来到那个地方,看见从世尊身上放出的六色佛光四处流耀,就像从火炬中迸射出的闪耀光芒一样,便对世尊生起净信,合掌恭敬,礼拜之后令心净信,就以那样的喜悦和意乐命终,投生到兜率天等天界。在那里,他享受了六种欲界的福报,后来又享受了人间的福报。在这次佛陀出世时,他出生在一个家族里,长大成人后,由于过去世的习气而出家,不久就证得了阿罗汉。
Pabbatehimavantamhītiādikaṃ āyasmato dutiyaraṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalo uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantapabbate vasanto vākacīranivasano vivekasukhena viharati. Tasmiṃ samaye so phussaṃ bhagavantaṃ taṃ padesaṃ sampattaṃ disvā tassa sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsiyo ito cito vidhāvantiyo daṇḍadīpikānikkhantavipphurantamiva disvā tasmiṃ pasanno añjaliṃ paggahetvā vanditvā cittaṃ pasādetvā teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
35后来,他回忆起过去所造的业,心生喜悦,为了开示过去所行的事迹,说出了“在雪山”等语句。那些内容全都是义理浅显明白的。
35. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
7. 施果长老譬喻注
7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山中”等语句,是具寿施果长老的譬喻故事。这位长老在过去诸佛那里积累了善根资粮,在一次次投生中积集福业,这些福业成为趋向解脱的依托。在弗沙世尊的时代,他出生在一个家族中,享受安乐,但他舍弃了这一切,出家做了苦行者,穿着粗糙的兽皮衣生活。那时,他看见弗沙世尊来到那里,心生净信,拿来甘甜的果实供养佛陀。凭着这份善业,他在天界等处享受了种种福报。到释迦佛出世的时代,他又出生在一个家族中,长大后对佛陀生起信心,出家修行,不久就证得了阿罗汉果。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sukhappatto taṃ sabbaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā kharājinacammadhārī hutvā viharati. Tasmiñca samaye phussaṃ bhagavantaṃ tattha sampattaṃ disvā pasannamānaso madhurāni phalāni gahetvā bhojesi. So teneva kusalena devalokādīsu puññasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
3939. 后来,他回忆起自己过去所造的业,为了宣说过去所行的事迹,说出了“在雪山”等偈颂。那全部内容因为和下面所说的方式一样,所以意思直截了当。
39. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
声想长老譬喻注
8. Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山”等偈颂,是具寿声想长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里也曾积集善行,在一次次生命流转中积集了以还灭为依止的福业。在弗沙世尊的时代,他出生在一户人家,长大成人后生起信心,出家做了苦行者,住在雪山的森林住处。那时,世尊出于对他的慈悯来到他面前,他听了世尊说法后,对法生起净信,一直住到寿命结束。后来命终,他在兜率天等六欲天中享受了天界的种种福报,也在人间享受了人间的种种福报。在这次佛陀出世时,他出生在一户人家,长大成人后生起信心,出家修行,修习观禅,最终证得了阿拉汉果。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato saddasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantamhi araññāvāse vasanto attano anukampāya upagatassa bhagavato dhammaṃ sutvā dhammesu cittaṃ pasādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparabhāge kālaṃ katvā tusitādīsu chasu kāmāvacarasampattiyo ca manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.
43后来,他回忆起自己过去所造的业,心中生起喜悦,为了说明过去生所修的事迹,便说出“在雪山”等偈颂。这一切的意义都是显而易见的。
43. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
第九、洒菩提树长老譬喻注
9. Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā
毗婆尸世尊等(过去佛)的譬喻,是具寿洒菩提树长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里也积集过善行,在无数生中积累以解脱为归宿的福德。毗婆尸世尊住世时,他出生在一户人家,后来在教法中出家,以履行义务和修行来光显教法。他看到大众正在供养菩提树,就让人取来许多花和香水,亲手作了供养。凭着这份善业,他投生到天界,享受了六欲天的种种福报之后,在这次佛陀出世时,又出生在一户人家。长大后生起信心,出家不久便证得了阿罗汉果。
Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato bodhisiñcakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto sāsane pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayanto mahājane bodhipūjaṃ kurumāne disvā anekāni pupphāni sugandhodakāni ca gāhāpetvā pūjesi. So tena puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
4646. 他成为阿罗汉之后,以禅那与果位的快乐度过时光,忆起过去的业,心生欢喜,为了宣说自己过去所修的事迹,便说了以“毗婆尸世尊”等为开头的偈颂。其中,“毗婆尸”的意思是:他以殊胜的方式照见胜义——涅槃,所以叫毗婆尸;或者,他以殊胜的方式看清哪些众生有能力、哪些没有能力证悟,所以叫毗婆尸;又或者,他观照四圣谛,具有善于洞察之性,所以叫毗婆尸。这位毗婆尸世尊的“大菩提庆典”曾经举行——这就是句子的关联。其中,“大菩提”的“菩提”,指的是四圣道上的智慧。世尊坐在这棵树下通达证悟,所以这棵翅子树本身也被称为菩提树。它受到诸天、梵天、人与阿修罗的尊崇,又是菩提树,所以叫“大菩提”;或者,因为它是伟大的佛陀世尊的菩提,所以叫“大菩提”。它的庆典、供养曾经举行,这就是意思。其余各处,意思都很浅显易懂。
46. So arahā hutvā jhānaphalasukhena vītināmetvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, visesena bhabbābhabbajane passatīti vā vipassī, vipassanto catusaccaṃ passanadakkhanasīloti vā vipassī, tassa vipassissa bhagavato mahābodhimaho ahūti sambandho. Tatrāpi mahābodhīti bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, tamettha nisinno bhagavā paṭivijjhatīti kaṇikārapādaparukkhopi bodhicceva vuccati, mahito ca so devabrahmanarāsurehi bodhi ceti mahābodhi, mahato buddhassa bhagavato bodhīti vā mahābodhi, tassa maho pūjā ahosīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
10. 莲花供花长老譬喻注释
10. Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“进入莲花池”等语句,是尊者莲花供花长老的譬喻故事。这位长老也在过去诸佛那里积下了功德,在一次次投生中不断积累以出离为助缘的善业。弗沙世尊住世时,他出生在一户人家。长大后,他进入一处长满莲花的池塘,吃着莲茎和藕根。他看见弗沙世尊正从池塘不远处走过,心里生起清净的信心,就从那里采了莲花,抛向空中供养世尊。那些花在空中变成华盖,停在那里。他因此更加欢喜,信心大增,于是出家,以依教奉行为核心,圆满修完了沙门之法。那一生结束后,他就像前往兜率天宫一样投生到那里,随后依次享受了欲界六种福报和人间福报。在这个佛陀出世的时代,他又出生在一户人家,长大后生起信心,出家不久就证得了阿罗汉。
Pokkharavanaṃpaviṭṭhotiādikaṃ āyasmato padumapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya padumasampannaṃ ekaṃ pokkharaṇiṃ pavisitvā bhisamuḷāle khādanto pokkharaṇiyā avidūre gacchamānaṃ phussaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tato padumāni ocinitvā ākāse ukkhipitvā bhagavantaṃ pūjesi, tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. So bhiyyosomattāya pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattisāro samaṇadhammaṃ pūretvā tato cuto tusitabhavanamalaṃ kurumāno viya tattha uppajjitvā kamena cha kāmāvacarasampattiyo ca manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
5151. 他后来回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己往昔所修的事迹,便说出“进入了莲花池”等话。这里,“pokkhara”(莲花)是因为用芦秆、叶片等以特殊方式“流出”而得名;这些莲花丛生聚集的地方,就叫“pokkharavana”(莲花池)。意思是:他进入了那片被一丛丛莲花装饰的池子中央。剩下的部分,各处意思都很清楚。
51. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādimāha. Tattha pakārena naḷadaṇḍapattādīhi kharantīti pokkharā, pokkharānaṃ samuṭṭhitaṭṭhena samūhanti pokkharavanaṃ, padumagacchasaṇḍehi maṇḍitaṃ majjhaṃ paviṭṭho ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.