第8品 龙萨马拉品
8. Nāgasamālavaggo
龙萨马拉长老譬喻的注释
1. Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā
以“阿帕他利花我……”等为开头的,是具寿龙萨马拉长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在尸弃佛的时代,他出生在一户人家里,长大后成了家,过着在家的生活。因为没能遇到善知识、和善知识来往,他在导师还住世的时候,没能做成见佛、闻法、供养这些事。等到导师般涅槃之后,他把世尊的舍利安放好,在所建的塔庙那里生起净信,用阿帕他利花供养,心里充满喜悦,就这样活到寿命尽头。凭着这份喜悦,他死后往生到兜率天等六层欲界天,享受快乐;后来又投生到人间,享受人间的福报。到了现在这尊佛出世的时代,他又出生在一户人家里,长大后因为身体柔软得像龙树的新叶,父母就给他取名叫“龙萨马拉”。他对世尊生起净信,出家不久就证得了阿罗汉。
Āpāṭaliṃahaṃ pupphantiādikaṃ āyasmato nāgasamālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tathārūpasajjanasaṃsaggassa alābhena satthari dharamānakāle dassanasavanapūjākammamakaritvā parinibbutakāle tassa bhagavato sārīrikadhātuṃ nidahitvā katacetiyamhi cittaṃ pasādetvā pāṭalipupphaṃ pūjetvā somanassaṃ uppādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena tato kālaṃ kato tusitādīsu chasu devalokesu sukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nāgarukkhapallavakomaḷasadisasarīrattā nāgasamāloti mātāpitūhi katanāmadheyyo bhagavati pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
1后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去生的因缘故事,便说出“阿帕他利花我……”等偈颂。其中“阿帕他利”是指从四周采集,或者以恭敬心拿着阿帕他利花,我将其供奉到塔庙上——意思就是作供养。“置于大路上”是指为了让全城居民都能礼拜供养,而将塔庙建在大路、城中的街道上,用砖和灰泥等建造完成。其余部分因为前面已经说过,而且含义浅显,所以很容易理解。
1. So pacchā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādimāha. Tattha āpāṭalinti ā samantato, ādarena vā pāṭalipupphaṃ gahetvā ahaṃ thūpamhi abhiropesiṃ pūjesinti attho. Ujjhitaṃ sumahāpatheti sabbanagaravāsīnaṃ vandanapūjanatthāya mahāpathe nagaramajjhe vīthiyaṃ ujjhitaṃ uṭṭhāpitaṃ, iṭṭhakakammasudhākammādīhi nipphāditanti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.
2. 足迹想长老譬喻的注释
2. Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā
“见到被踏过的足迹……”这一段,是具寿足迹想长老的譬喻。
这位长老也曾在过去诸佛那里积集善根,生生世世都在积聚能导向解脱的福德。在提舍世尊的时代,他出生在一个具足信心的近事男家庭,长大后对佛、法、僧三宝生起净信。世尊出于悲悯,为他示现了足迹塔;他看见之后生起净信,汗毛竖立,做了礼拜、供养等许多恭敬之事。他就在这片良田里种下善业,命终之后生到天界,在那里享受天界的快乐;后来又在人间受生,享尽人间的种种福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在富裕之家,渐渐长大,生起信心而出家,不久就证得了阿罗汉果。因为过去所修福业的缘故,大家都称他为“足迹想长老”。
Akkantañca padaṃ disvātiādikaṃ āyasmato padasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ saddhāsampanne upāsakagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno bhagavatā tassa anukampāya dassitaṃ padacetiyaṃ disvā pasanno lomahaṭṭhajāto vandanapūjanādibahumānamakāsi. So teneva sukhette sukatena puññena tato cuto sagge nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu jāto manussasampattiṃ sabbamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññanāmena padasaññakattheroti pākaṭo.
5有一天,他想起自己过去所造的业,为了说明往昔所修的福行,就说出“见到被踏过的足迹……”等话。其中,“被踏过的”是指被踩过、被显示出来的。一切诸佛行走时,脚始终离地四指高,不会留下足迹;但这位世尊知道他信心具足,心想“让他看见这个吧”,于是示现了足迹。他对此生起净信,就做了礼拜、供养等恭敬之事,这就是这段话的意思。其余部分在各处都很浅显易懂。
5. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento akkantañca padaṃ disvātiādimāha. Tattha akkantanti akkamitaṃ dassitaṃ. Sabbabuddhānaṃ sabbadā caturaṅgulopariyeva gamanaṃ, ayaṃ pana tassa saddhāsampannataṃ ñatvā ‘‘eso imaṃ passatū’’ti padacetiyaṃ dassesi, tasmā so tasmiṃ pasīditvā vandanapūjanādisakkāramakāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
佛陀想长老譬喻的注释
3. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā
“在树顶挂着粪扫衣……”这一段,是具寿佛陀想长老的譬喻故事。这位长老也曾在过去诸佛那里积下善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。到了提舍世尊的时代,他出生在一个家庭里,长大后生起信心,看见世尊的粪扫衣挂在树顶,心里生起清净的信心,想:“这是应供者的旗帜!”于是上前礼拜、供养,做了种种恭敬的事。凭着这份善业,他享受了天界和人间的福报,到如今这位佛陀出世的时代,又出生在一个富足的家庭里,生起信心,出家不久就证得了应供果。
Dumagge paṃsukūlikantiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto dumagge laggitaṃ bhagavato paṃsukūlacīvaraṃ disvā pasannamānaso ‘‘arahaddhaja’’nti cintetvā vandanapūjanādisakkāramakāsi. So tena puññakammena devamanussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
9这位长老证得阿罗汉果之后,回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去世所修的殊胜事迹,便说出以“树顶粪扫衣……”开头的那首偈颂。其中,“树”(duma)是因为摇动、震颤,所以叫树;又因为能承载、充满虚空,所以叫树。树的顶端、末梢就叫“树顶”(dumagga),也就是在那棵树的顶上。“粪扫衣”(paṃsukūla)是像尘土一样,具有令人厌恶、不悦的状态,舍弃它、远离它,所以叫粪扫衣;粪扫衣本身就是“粪扫衣者所应”(paṃsukūlika)。意思是:我看见世尊的粪扫衣挂在树顶,便高举合掌,向那件粪扫衣行礼,也就是作了敬礼。“ti”只是语气词。其余各处,意思都很明白。
9. So pattaarahattādhigamo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento dumagge paṃsukūlikantiādimāha. Tattha dhunāti kampatīti dumo. Duhati pūreti ākāsatalanti vā dumo, dumassa aggo koṭīti dumaggo, tasmiṃ dumagge. Paṃsumiva paṭikkūlabhāvaṃ amanuññabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ, paṃsukūlameva paṃsukūlikaṃ, satthuno paṃsukūlaṃ dumagge laggitaṃ disvā ahaṃ añjaliṃ paggahetvā taṃ paṃsukūlaṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Tanti nipātamattaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
4. 施毒者长老譬喻的注释
4. Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“进入山林、林野……”这一段,是尊者莲藕施者长老的譬喻事迹。这位长老也在过去诸佛那里积下了善根,生生世世不断积累能导向解脱的福德。在毗婆尸佛的时代,他住在雪山附近的林间居所,以林中根茎野果为食。他看见为了独处静修而来的毗婆尸世尊,心里生起净信,就供养了五根莲藕。世尊为了让他的心更加欢喜,当着他的面就受用吃了。他凭着这份净信之心,命终之后,先在兜率天等善趣享受福报,后来又享受人间的福报。到了现在这位佛陀出世的时候,他投生在一户人家,得到丰厚的财富,但他舍弃了这些,在世尊的教法中出家,不久就证得了阿拉汉果。
Kānanaṃvanamoggayhātiādikaṃ āyasmato bhisāluvadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle himavantassa samīpe araññāvāse vasanto vanamūlaphalāhāro vivekavasenāgataṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcabhisāluve adāsi. Bhagavā tassa cittaṃ pasādetuṃ passantasseva paribhuñji. So tena cittappasādena kālaṃ katvā tusitādīsu sampattimanubhavitvā pacchā manussasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampattiṃ patto taṃ pahāya sāsane pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
13他由此回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明前世所行的事迹,便说出“进入山林、林野……”等偈颂。这些内容的意思和前面所解释的一样。“我住在林野中”,意思是“我过着远离独处的生活”,应当这样连接理解。其余部分的意思都很浅显易懂。
13. So tato attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Vasāmi vipine ahanti vivekavāso ahaṃ vasāmīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
第五,一想长老譬喻颂的注释
5. Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā
这部《譬喻》以“那时有一位名叫坎陀的……”等偈颂开头,讲的是具寿一想长老的事迹。这位长老也在过去诸佛那里积植过善行,在一次次投生中不断积累福德,这些福德成为趋向解脱的助缘。毗婆尸世尊在世时,他出生在一个家庭中,长大后心智成熟,对三宝生起清净信心。他看见那位世尊的上首弟子——一位名叫坎陀的比丘正在托钵乞食,便生起信心,布施了团食。他凭这一善业,享受了天界和人间的种种福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在舍卫城的一个家庭中,心智成熟后听闻世尊说法,生起信心,于是出家,不久便证得阿罗汉果。有一天,他作意“团食”这一想,因为获得了殊胜的证悟,所以以“一想长老”之名而广为人知。
Khaṇḍonāmāsi nāmenātiādikaṃ āyasmato ekasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasannamānaso tassa satthuno khaṇḍaṃ nāma aggasāvakaṃ bhikkhāya caramānaṃ disvā saddahitvā piṇḍapātamadāsi. So tena puññakammena devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So ekadivasaṃ piṇḍapātassa saññaṃ manasikaritvā paṭiladdhavisesattā ekasaññakattheroti pākaṭo.
1818. 后来,他忆念起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说自己前世所行的事迹,便以“我名为断尽”等语开始讲述。其中,这位上首弟子长老因为诸烦恼已被彻底断除,所以得名“断尽”。其余各处的内容都清楚易懂。
18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādimāha. Tattha tassa aggasāvakattherassa kilesānaṃ khaṇḍitattā khaṇḍoti nāmaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
6. 《草座布施长老譬喻颂注释》
6. Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山不远处……”等颂文,是具寿草敷布施长老的譬喻颂。这位长老也在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中累积种种福德,成为趋向解脱的助缘。在底沙世尊的时代,他出生在一个家庭里。因为他在佛陀出世之前就已经出生,长大后就舍弃了在家生活,出家成为苦行者,住在雪山附近的一个湖边。那时,底沙世尊为了怜悯他,从空中而来。这位苦行者看见世尊从空中降下、站在地上,心中生起净信。他割来草,铺成草座,请世尊坐下,然后以极大的恭敬,五体投地礼拜,之后恭敬地倒退着离开。他在那一生中住到寿命尽时,命终后在天界和人间流转,享受了种种福报。到了现在这位佛陀出世的时候,他出生在一个家庭中,长大后对世尊生起净信,出家为比丘,不久就证得了阿罗汉果。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasantharadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto buddhuppādato pageva uppannattā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre ekaṃ saraṃ nissāya paṭivasati. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya ākāsena agamāsi. Atha kho so tāpaso ākāsato oruyha ṭhitaṃ taṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tiṇaṃ lāyitvā tiṇasantharaṃ katvā nisīdāpetvā bahumānādarena pañcapatiṭṭhitena vanditvā paṭikuṭiko hutvā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto anekavidhasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
22后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去生所修的事迹,便说出“在雪山不远处……”等偈颂。这些内容的意思和前面讲过的完全一样。关于“大自生湖”这一句:众生中有想喝水的,比如人和畜生等,都聚集到这里来,所以叫“湖”;或者说,溪流、峡谷等流到这里来,所以叫“湖”。这个湖本身又大,又是自然形成的,所以叫“大自生湖”。要知道,它不像无热恼池、六牙湖那样有名,因为名字不为人所知,所以才特别叫它“大自生湖”。“为百叶所蔽”:每一朵花都有上百片花瓣,所以叫“百叶”。意思是说,这个湖被许多百叶白莲覆盖,成了一片茂密的地方。“众鸟栖息之处”:有许多天鹅、鸡、鹧鸪、苍鹭等聚在一起鸣叫,发出声音,因此得名为“鸟”的众生,这里就是它们栖息、依靠的地方。其余部分,意思都很清楚明白。
22. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mahājātassaroti ettha pana saranti ettha pānīyatthikā dvipadacatuppadādayo sattāti saraṃ, atha vā saranti ettha nadīkandarādayoti saraṃ, mahanto ca so sayameva jātattā saro ceti mahājātassaro. Anotattachaddantadahādayo viya apākaṭanāmattā ‘‘mahājātassaro’’ti vuttoti daṭṭhabbo. Satapattehisañchannoti ekekasmiṃ pupphe satasatapattānaṃ vasena satapatto, satapattasetapadumehi sañchanno gahanībhūtoti attho. Nānāsakuṇamālayoti aneke haṃsakukkuṭakukkuhadeṇḍibhādayo ekato kuṇanti saddaṃ karontīti sakuṇāti laddhanāmānaṃ pakkhīnaṃ ālayo ādhārabhūtoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
7. 施针长老譬喻颂注释
7. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā
“三万劫前……”这一段,是尊者施针长老的譬喻故事。这位长老也在过去诸胜佛那里积集过善行,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在善慧世尊的时代,他出生在一个家族中,长大后为了给世尊做衣服,供养了五根针。凭着这份功德,他在天界和人间享受福报、辗转投生,无论生在哪里,都以敏锐的智慧而闻名。到了现在这位佛陀出世的时代,他又出生在一个家族中,成年后对导师世尊生起净信,出家修行,凭着敏锐的智慧,就在刀锋上证得了阿罗汉果。
Tiṃsakappasahassamhītiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya bhagavato cīvarakammaṃ kātuṃ pañca sūciyo adāsi. So tena puññena devamanussesu puññamanubhavitvā vicaranto uppannuppannabhave tikkhapañño hutvā pākaṭo imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajanto tikkhapaññatāya khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi.
30后来,他审察自己的福德,看到之后心生欢喜,宣说前世所行的故事,诵出“三万劫前……”等颂文。而这里颂文与颂文之间的内容,都是很容易理解的。
30. So aparabhāge puññaṃ paccavekkhanto taṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tiṃsakappasahassamhītiādimāha. Antarantaraṃ panettha suviññeyyameva.
31“五针是我布施的”这一句里,能穿孔、能刺进去,所以叫“针”;五枚针,就是五根针,是我布施的——这是这句话的意思。其余部分都很容易理解。
31.Pañcasūcī mayā dinnāti ettha sūcati chiddaṃ karoti vijjhatīti sūci, pañcamattā sūcī pañcasūcī mayā dinnāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
8. 波吒厘花长老譬喻颂注释
8. Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“金色身相的正自觉者”等偈颂,是具寿波咤厘花长老的譬喻。
这位长老也在过去诸胜者那里积集了修行资粮,在一次次投生中积聚了能趋向出离的福德。在提舍世尊的时代,他投生在一户豪族人家,做了长者之子。长大后,他能分辨善与不善,对世尊生起净信,拿起波咤厘花供养世尊。凭着这份福德,他多次享受种种快乐圆满,在天界与人间流转投生。到了现在这位佛陀出世的时代,他投生在良家,长大后对世尊生起信心,出家不久就证得了应供。
Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato pāṭalipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe seṭṭhiputto hutvā nibbatto vuddhippatto kusalākusalaññū satthari pasīditvā pāṭalipupphaṃ gahetvā satthu pūjesi. So tena puññena bahudhā sukhasampattiyo anubhavanto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
3636. 后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说前世事迹的譬喻,说出“金色正觉者”等偈颂。其中,“市道之间”:四面八方陈列着金钱、黄金等货物,人们在那里叫卖、出售、铺开商品,所以叫“店”(āpaṇa);店与店之间的街道就叫“市道”(antarāpaṇa),也就是在那样的市道上。“看见金色、如同上等金块、具足三十二种殊胜相的正觉者之后,我用波咤厘花供养”——这就是偈颂的意思。其余各处,含义都很浅显易懂。
36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Tattha antarāpaṇeti ā samantato hiraññasuvaṇṇādikaṃ bhaṇḍaṃ paṇenti vikkiṇanti pattharanti etthāti āpaṇaṃ, āpaṇassa antaraṃ vīthīti antarāpaṇaṃ, tasmiṃ antarāpaṇe. Suvaṇṇavaṇṇaṃ kañcanagghiyasaṃkāsaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ sambuddhaṃ disvā pāṭalipupphaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
第九 合掌立长老譬喻注
9. Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā
“曾为猎鹿人”等颂文,是具寿合掌立长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积攒过修行功德,在一次次投生中积累着能导向解脱的福德。在提舍世尊的时代,因为过去某一业力的牵引,他投生在猎户之家。长大后,他杀害鹿、猪等动物,靠打猎为生,住在山林里。那时,提舍世尊出于悲悯,来到雪山。他看见世尊身具三十二种殊胜相好、八十种随形好,周身一寻光明闪耀,心中生起欢喜,恭敬顶礼,然后走到树叶铺成的坐处坐下。就在那一刻,雷声大作,霹雳劈下。他在临死时忆念佛陀,再次合掌。凭着这份福德,因为是在殊胜福田中造下的善业,他挡住了不善业的果报,投生到天界,享受了欲界的种种福报,也享受过人间的种种福报。后来,在现在这位佛陀出世的时代,他投生在一个良善的家庭。长大后,由于往昔的习气,他对世尊生起信心,出家修行,不久就证得了应供。
Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato ṭhitañjaliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tatthuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle purākatena ekena kammacchiddena nesādayoniyaṃ nibbattitvā viññutaṃ patto migasūkarādayo māretvā nesādakammena araññe vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. So taṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi asītānubyañjanabyāmappabhāhi ca jalamānaṃ bhagavantaṃ disvā somanassajāto paṇāmaṃ katvā gantvā paṇṇasanthare nisīdi. Tasmiṃ khaṇe devo gajjanto asani pati, tato maraṇasamaye buddhamanussaritvā punañjalimakāsi. So tena puññena sukhette katakusalattā akusalavipākaṃ paṭibāhitvā sagge nibbatto kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya purākatavāsanāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
4242. 他从那以后回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了开示往昔行迹的譬喻,说出了“曾为猎鹿人”等颂文。其中,“猎鹿人”(migaluddo):因为从事杀害鹿的行为,所以叫猎鹿人。“鹿”(miga):因为它们像风一样飞快奔跑,所以叫鹿;对鹿加以杀害,残忍又贪婪的人,就是猎鹿人。“我过去在世尊出现的时候,曾是一个猎鹿人”——就是这个意思。“林中”(araññe kānane):“arati gacchati migasamūho etthāti araññaṃ”,即鹿群前往、行走于此,故称“阿兰若”(arañña);或者,从各方面来说,他们于此欢喜,因为远离尘嚣而欢喜的佛陀、辟支佛等达到伟大本质的善士们(乐于居住),所以叫“阿兰若”。“kānana”:以可厌之相,或以恐怖之相而鸣叫、发出声音,或者说是“寻求、获得”之意,故称“kānana”。在那阿兰若、kānana林中,猎鹿人曾住——这样连接。其中,“得见正觉者”(addasaṃ sambuddhaṃ):在那里,在那阿兰若中,得见前来的正觉者,即“我看见”的意思。过去,看见是在不远处发生的,因此,依据意门随转,使眼识成为前行者,令其达到具足身识——即令其生起,就是这个意思。
42. So tato paraṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migaluddoti migānaṃ māraṇaṃ upagacchatīti migaluddo. Miganti sīghaṃ vātavegena gacchanti dhāvantīti migā, tesaṃ migānaṃ māraṇe luddo dāruṇo lobhīti migaluddo. So ahaṃ pure bhagavato dassanasamaye migaluddo āsiṃ ahosinti attho . Araññe kānaneti arati gacchati migasamūho etthāti araññaṃ, atha vā ā samantato rajjanti tattha vivekābhiratā buddhapaccekabuddhādayo mahāsārappattā sappurisāti araññaṃ. Kā kucchitākārena vā bhayānakākārena vā nadanti saddaṃ karonti, ānanti vindantīti vā kānanaṃ, tasmiṃ araññe kānane migaluddo pure āsinti sambandho. Tattha addasaṃ sambuddhanti tattha tasmiṃ araññe upagataṃ sambuddhaṃ addasaṃ addakkhinti attho. Dassanaṃ pure ahosi avidūre, tasmā manodvārānusārena cakkhuviññāṇaṃ purecārikaṃ kāyaviññāṇasamaṅgiṃ pāpeti appetīti attho.
4444. 接着,“雷落于我”:从四面八方发出巨响、轰鸣着落下来的,就是“雷”(asani);雷的坠落,即“雷落”(asanīpāto),意思是天罚之棒。其余各处都很浅显易懂。
44.Tato me asanīpātoti ā samantato sananto gajjanto patatīti asani, asaniyā pāto patanaṃ asanīpāto, devadaṇḍoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
三莲华长老譬喻注
10. Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā
名为莲华上的胜者等颂,是尊者三莲华长老的譬喻。这位长老在过去诸佛时也已积集善行,在一次次轮回中不断累积顺解脱分的善业。在莲华上世尊住世时,他出生在天鹅城一个花鬘师家庭,长大后以做花鬘为生。有一天,他拿着各种水生和陆生的花,正要去国王那里,心里想:“国王看到这些花,一高兴或许会赏我上千钱财或村落之类。但我若用来供养世间怙主,就能得到名为涅槃的财富。这些世间财物对我有什么好处呢?”于是他决定:“应当供养世尊,以此成就生天与解脱的福报。”想好之后,他取来三朵颜色鲜丽、极为红润的花,拿去供养。那些花升到空中,铺展开来遍满虚空而停住。城中居民看到这一幕,生起极大的稀有奇特之感,成千上万次挥动衣物赞叹。世尊看到后,作了随喜。凭借这份善业,他在天界和人间享受了种种福报。到这一佛出世时,他出生在一位居士家中,长大后对导师生起净信,听闻正法而获得信心,于是出家,不久便证得应供果。
Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato tipadumiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatiyaṃ mālākārakulagehe nibbatto vuddhippatto mālākārakammaṃ katvā vasanto ekadivasaṃ anekavidhāni jalajathalajapupphāni gahetvā rañño santikaṃ gantukāmo evaṃ cintesi – ‘‘rājā imāni tāva pupphāni disvā pasanno sahassaṃ vā dhanaṃ gāmādikaṃ vā dadeyya, lokanāthaṃ pana pūjetvā nibbānāmatadhanaṃ labhāmi, kiṃ me etesu sundara’’nti tena ‘‘bhagavantaṃ pūjetvā saggamokkhasampattiyo nipphādetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vaṇṇavantaṃ atīva rattapupphattayaṃ gahetvā pūjesi. Tāni gantvā ākāsaṃ chādetvā pattharitvā aṭṭhaṃsu. Nagaravāsino acchariyabbhutacittajātā celukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Taṃ disvā bhagavā anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
48那位长老回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说自己过去所修的功德事迹,便说出“名为莲华上者是佛”等语。这些内容的含义,前面已经讲过了。“一切法已达彼岸”,意思是:已经到达一切九种出世间法的彼岸——涅槃,并且亲自证见了它。“已调御,为调御者所围绕”,意思是:他自己已经通过身、语等得到调御,又被安置在最高阶位的声闻弟子们所围绕。其余部分在各处按照上下文关联来理解,意思都很清楚。
48. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaronāma jinotiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Sabbadhammāna pāragūti sabbesaṃ navalokuttaradhammānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gato paccakkhaṃ katoti attho. Danto dantaparivutoti sayaṃ kāyavācādīhi danto etadagge ṭhapitehi sāvakehi parivutoti attho. Sesaṃ sabbattha sambandhavasena uttānatthamevāti.