第7品 自思惟品
7. Sakacintaniyavaggo
自思惟长老譬喻的注释
1. Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā
“见到林、丛”等句子,是具寿自思惟长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里也积集过善行,在一次次轮回的生命中不断积聚能导向解脱的功德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一户人家,长大后,正值那位世尊寿命将尽——他出生得太晚,没能见到还在世的世尊。世尊般涅槃后,他出家修仙人行,住在雪山中。他来到一片可爱、适合独处的树林,就在那里的一个山洞中用沙土堆了一座塔庙,心中忆念世尊,将其视为真实安放佛舍利之处,用林中鲜花供养、礼敬、侍奉。
凭着这善业,他在天界与人间流转,享受了两种最殊胜的成就——最高的胜妙成就和转轮王的成就。到了现在这尊佛出世时,他出生在一户富足、有信心的家庭,对导师生起净信,随后出家,证得阿罗汉果,并具足六种神通。
Pavanaṃkānanaṃ disvātiādikaṃ āyasmato sakacintaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya tassa bhagavato āyupariyosāne uppanno dharamānaṃ bhagavantaṃ apāpuṇitvā parinibbutakāle isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto vivekaṃ ramaṇīyaṃ ekaṃ vanaṃ patvā tatthevekāya kandarāya pulinacetiyaṃ katvā bhagavati saññaṃ katvā sadhātukasaññañca katvā vanapupphehi pūjetvā namassamāno paricari. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto dvīsu aggaṃ aggasampattiṃ aggañca cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampanno saddhāsampanno satthari pasīditvā pabbajitvā arahā chaḷabhiñño ahosi.
1他回忆起自己过去所造的善业,心中生起喜悦,为了说明前生的事迹,便说出“见到林、丛”等话。其中,“林”是指以种种形态铺展开来、广阔而茂密、如同密林一般的地方,所以叫“林”。“丛”是指地势低凹、有洞穴,常有狮子、老虎、夜叉、罗刹,以及像醉象一样的大象、马、金翅鸟、蛇等出没,又有各种鸟群的叫声、野鸡和杜鹃的啼鸣,因此显得嘈杂而浓密,所以叫“丛”;那片被称为“丛”的树林,因为没有人声,所以说它“寂静、无声”,就是这个意思。“无浊”是指没有浑浊,没有灾患和危险。“被诸仙所亲近”是指被佛陀、独觉佛、阿拉汉、诸漏尽者这些圣仙们所亲近、所依止。“应受供养”:“供养”是指供奉和尊敬,接受供养,就像家宅一样,意思是它如同家宅一样接受供养。
1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pavanaṃ kānanaṃ disvātiādimāha. Tattha pavananti pakārena vanaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ gahanabhūtanti pavanaṃ. Kānanaṃ avakucchitaṃ ānanaṃ avahanaṃ satataṃ sīhabyagghayakkharakkhasamaddahatthiassasupaṇṇauragehi vihaṅgagaṇasaddakukkuṭakokilehi vā bahalanti kānanaṃ, taṃ kānanasaṅkhātaṃ pavanaṃ manussasaddavirahitattā appasaddaṃ nissaddanti attho. Anāvilanti na āvilaṃ upaddavarahitanti attho. Isīnaṃ anuciṇṇanti buddhapaccekabuddhaarahantakhīṇāsavasaṅkhātānaṃ isīnaṃ anuciṇṇaṃ nisevitanti attho. Āhutīnaṃpaṭiggahanti āhunaṃ vuccati pūjāsakkāraṃ paṭiggahaṃ gehasadisanti attho.
2用竹子建塔,意思是说用竹片建造了一座塔庙。散洒种种花,意思是用占巴花等各种花散洒供养。就像在正觉者面前一样,意思是说,如同对着还在世的正觉者当面所做的那样,我以特别殊胜的方式,向那座仿佛化现出来的塔庙顶礼、俯身致敬,这就是句子的意思。其余的内容很容易理解。
2.Thūpaṃ katvāna veḷunāti veḷupesikāhi cetiyaṃ katvāti attho. Nānāpupphaṃ samokirinti campakādīhi anekehi pupphehi samokiriṃ pūjesinti attho. Sammukhā viya sambuddhanti sajīvamānassa sambuddhassa sammukhā iva nimmitaṃ uppāditaṃ cetiyaṃ ahaṃ abhi visesena vandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
2. 散花长老的譬喻注释
2. Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“从精舍出来……”等句,是具寿散花长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里已经积下了善根,在一次次轮回生处不断积累能导向解脱的功德。在尸弃世尊的时代,他出生在一个家族中,长大成人后,具足了信心,听闻正法,心生欢喜,就用双手捧起各种花,向佛陀上方撒去。
凭着这份功德,他在天界和人间流转,享受了天界的福报和转轮王的福报,处处受到尊敬。到了现在这尊佛出世的时代,他出生在一个家族中,长大后对佛陀的教法生起净信,于是出家,不久就证得了阿罗汉果。
“从四面八方闪耀、发光”,这就是虚空(ākāsa);由于在彼虚空中散花,所以以“散花长老”这个名号为人所知。
Vihārā abhinikkhammātiādikaṃ āyasmato avopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno dhammaṃ sutvā somanassappatto nānāpupphāni ubhohi hatthehi gahetvā buddhassa upari abbhukkiri. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto saggasampattiñca cakkavattisampattiñca anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbato vuddhippatto sāsane pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Ā samantato kāsati dippatīti ākāso, tasmiṃ ākāse pupphānaṃ avakiritattā avopupphiyattheroti pākaṭo.
7他这样证得寂静的境界之后,回忆起自己过去所造的业,心中生起喜悦,为了说明自己过去生所修的善行,便说出“从精舍出来……”等话。其中,“精舍”是指能特别地维持身体、以四种威仪让身体不中断地持续活动的地方,所以叫精舍。从那里特别地走出来,就是离开之后。“登上经行处”:为了经行,特别地登上六十肘长的经行道,意思是走上去。“开示四谛”:在那经行道上经行时,开示、阐明、解说、分别、显示被称为苦、集、灭、道四谛的真理,宣说不死之法——涅槃,这就是与在那经行道上经行相关的联系。
7. Evaṃ pattasantipado attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vihārā abhinikkhammātiādimāha. Tattha vihārāti visesena harati catūhi iriyāpathehi apatantaṃ attabhāvaṃ āharati pavatteti etthāti vihāro, tasmā vihārā abhi visesena nikkhamma nikkhamitvā. Abbhuṭṭhāsi ca caṅkameti caṅkamanatthāya saṭṭhiratane caṅkame abhivisesena uṭṭhāsi, abhiruhīti attho. Catusaccaṃpakāsentoti tasmiṃ caṅkame caṅkamanto dukkhasamudayanirodhamaggasaccasaṅkhātaṃ catusaccaṃ pakāsento pākaṭaṃ karonto amataṃ padaṃ nibbānaṃ desento vibhajanto uttānīkaronto tasmiṃ caṅkameti sambandho.
8我认出了尸弃佛的声音——那位最殊胜的佛、具足如此功德者的言语、声音、话语之后。取来种种花,就是取来龙花、奔那伽花等各种花。撒向虚空,就是我在经行的世尊头顶上方的虚空中撒花,作了供养。
8.Sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādinoti seṭṭhassa tādiguṇasamaṅgissa sikhissa buddhassa giraṃ saddaṃ ghosaṃ aññāya jānitvā. Nānāpupphaṃ gahetvānāti nāgapunnāgādianekāni pupphāni gahetvā āharitvā. Ākāsamhi samokirinti caṅkamantassa bhagavato muddhani ākāse okiriṃ pūjesiṃ.
9因为那个业,我成了“两足中的最胜者”——在天、梵天和人这些两足众生中,我是最上、最尊贵的。“人中之牛”——在众人之中,我是最杰出的。我已在你们面前出家,证得了不动之处——涅槃,我已经到达了。“舍弃胜与败”——舍弃了被称为天界和人间成就的“胜”,以及被称为四恶趣之苦的“败”,把它们都抛弃之后,我证得了涅槃。这就是这段话的意思。其余部分很容易理解。
9.Tena kammena dvipadindāti dvipadānaṃ devabrahmamanussānaṃ inda padhānabhūta. Narāsabha narānaṃ āsabhabhūta. Pattomhi acalaṃ ṭhānanti tumhākaṃ santike pabbajitvā acalaṃ ṭhānaṃ nibbānaṃ patto amhi bhavāmi. Hitvā jayaparājayanti dibbamanussasampattisaṅkhātaṃ jayañca caturāpāyadukkhasaṅkhātaṃ parājayañca hitvā chaḍḍetvā nibbānaṃ pattosmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
3. 归来长老的譬喻注释
3. Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā
在信度河岸边等语,是具寿再来长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中积累趋向解脱的福德。毗婆尸佛在世时,他生在信度河与恒河附近的轮雁胎中。因为宿世善根成熟,他不吃众生,只吃青苔过活。那时,毗婆尸佛为了利益众生来到那里。就在那一刻,这只轮雁看见世尊身放光明,心里生起净信,用嘴从娑罗树上啄下一朵娑罗花,飞过来供养。
他凭着这份心生净信,命终后生到天界,一次又一次享受六欲天的福报。从天界命终后,又生到人间,享受转轮王等福报。到了现在这尊佛出世时,他生在一个家庭里,长大懂事以后,因为过去世的行为,对导师生起净信,出家不久就证得阿罗汉。他因为曾做轮雁时见到佛,便到某处取花来供养,所以凭着过去福业的因由,得名“再来长老”。
Sindhuyā nadiyā tīretiādikaṃ āyasmato paccāgamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle sindhuyā gaṅgāya samīpe cakkavākayoniyaṃ nibbatto pubbasambhārayuttattā pāṇino akhādanto sevālameva bhakkhayanto carati. Tasmiṃ samaye vipassibhagavā sattānuggahaṃ karonto tattha agamāsi. Tasmiṃ khaṇe so cakkavāko vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tuṇḍena sālarukkhato sālapupphaṃ chinditvā āgamma pūjesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke uppanno aparāparaṃ chakāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke uppajjitvā cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbacaritavasena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, cakkavāko hutvā bhagavantaṃ disvā katthaci gantvā pupphamāharitvā pūjitattā pubbapuññanāmena paccāgamaniyattheroti pākaṭo.
13他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去生所行的故事,便说了“在信度河岸边”等话。“信度”:发出嘶嘶声、动荡而流,所以叫信度。“河”:发出声响地流着走,所以叫河。“我那时是轮雁”:像轮子一样在水中、陆上或空中快速飞行,所以叫轮雁。意思是,那时见到毗婆尸世尊的时候,我是轮雁。“只吃清净的青苔”:因为不混杂其他食物,我只吃清净的青苔过活。“对恶行也善于防护”:由于过去习气的力量,在造恶方面我能好好约束自己,在身口意三门上都防护、善加修习。
13. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sindhuyā nadiyā tīretiādimāha. Sīti saddaṃ kurumānā dhunāti kampatīti sindhu, nadati saddaṃ karonto gacchatīti nadi. Cakkavāko ahaṃ tadāti cakkaṃ sīghaṃ gacchantaṃ iva udake vā thale vā ākāse vā sīghaṃ vāti gacchatīti cakkavāko. Tadā vipassiṃ bhagavantaṃ dassanakāle ahaṃ cakkavāko ahosinti attho. Suddhasevālabhakkhohanti aññagocaraamissattā suddhasevālameva khādanto ahaṃ vasāmi. Pāpesu ca susaññatoti pubbavāsanāvasena pāpakaraṇe suṭṭhu saññato tīhi dvārehi saññato susikkhito.
14我看见远离贪嗔痴、没有烦恼尘垢的佛陀。我看见佛陀行走在虚空之中。我用嘴衔起娑罗花,供养毗婆尸世尊,这就是这段话的意思。其余部分很容易理解。
14.Addasaṃvirajaṃ buddhanti rāgadosamohavirahitattā virajaṃ nikkilesaṃ buddhaṃ addasaṃ addakkhiṃ. Gacchantaṃ anilañjaseti anilañjase ākāsapathe gacchantaṃ buddhaṃ. Tuṇḍena mayhaṃ mukhatuṇḍena tālaṃ sālapupphaṃ paggayha paggahetvā vipassissābhiropayiṃ vipassissa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
4. 令他人净信长老譬喻注
4. Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā
以“雄牛、最上、英雄”等开头的,是具寿令他人净信长老的譬喻。这位长老也曾在过去诸佛那里积修功德,在一次次投生中积累能助成解脱的善业。在悉达多世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,通达三部吠陀,也通晓古传为第五的史诗,擅长读诵、语法、字汇与词源,精通文字的分类,对世论和大人相论也都不陌生,以“塞罗婆罗门”之名广为人知。他看见悉达多世尊以三十二大人相、八十随形好而自身庄严,心生净信,便用种种理由、种种譬喻来称赞宣扬。凭着这份福业,他在天界享受了帝释天等六欲天的种种成就,又在人间享受了转轮王的成就。到了现在这位佛陀出世的时候,他出生在一个富足的家庭,长大懂事之后,对佛陀生起信心而出家,不久就证得四无碍解和六神通,成为大漏尽者。因为他以对佛陀的赞美让一切有情心生净信,所以被称为“令他人净信长老”。
Usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādikaṃ āyasmato parappasādakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo nāmena selabrāhmaṇoti pākaṭo siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi asītianubyañjanehi cāti sayaṃ sobhamānaṃ disvā pasannamānaso anekehi kāraṇehi anekāhi upamāhi thomanaṃ pakāsesi. So tena puññakammena devaloke sakkamārādayo cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīdisvā pabbajito nacirasseva catupaṭisambhidāchaḷabhiññappatto mahākhīṇāsavo ahosi, buddhassa thutiyā sattānaṃ sabbesaṃ cittappasādakaraṇato parappasādakattheroti pākaṭo.
20有一天,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去所修的功德,便说出“雄牛、最上、英雄”等话。这里说的“雄牛”,是指四种最上等的牛:雄牛、最上雄牛、殊胜雄牛、无上雄牛。其中,统领一百头牛的是“雄牛”,统领一千头牛的是“最上雄牛”,统领十万头牛的是“殊胜雄牛”,统领百千俱胝头牛的是“无上雄牛”。当博学的婆罗门智者称赞某人时,他们各自随自己的智慧程度来赞叹;然而对于佛陀,没有一个人能用一切方式赞叹得尽。因为佛陀是不可衡量的。正如所说:
20. Ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādimāha. Tattha usabhanti vasabho nisabho visabho āsabhoti cattāro jeṭṭhapuṅgavā. Tattha gavasatajeṭṭhako vasabho, gavasahassajeṭṭhako nisabho, gavasatasahassajeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassajeṭṭhako āsabhoti ca yassa kassaci thutiṃ karontā brāhmaṇapaṇḍitā bahussutā attano attano paññāvasena thutiṃ karonti, buddhānaṃ pana sabbākārena thutiṃ kātuṃ samattho ekopi natthi. Appameyyo hi buddho. Vuttañhetaṃ –
就算是佛陀来称赞佛陀的功德,哪怕用一整劫的时间说个不停,
即使劫能在漫长岁月中耗尽,如来的声誉也不会耗尽。
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, kappampi ce aññamabhāsamāno; Khīyetha kappo ciradīghamantare, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.304; 3.141; ma. ni. aṭṭha. 2.425; udā. aṭṭha. 53) –
开头部分。这位婆罗门因为顺口习惯,也因为一心净信,本来该说“āsabha”的,却说成了“usabha”等。“最胜”:应当被选择、应当被希求的,所以叫最胜。“英雄”:因为在无数百千劫中精进努力,所以叫英雄。“大仙”:寻求广大的戒蕴等的人,就是佛陀这位大仙。“征服者”:以殊胜的方式战胜了烦恼蕴魔等诸魔,所以叫征服者,就是正自觉者这位征服者。他的色泽如同黄金的颜色,这位正自觉者就是金色者;见到这样金色的正自觉者,哪个众生能不生起净信呢?
Ādikaṃ. Ayampi brāhmaṇo mukhārūḷhavasena ekapasīdanavasena ‘‘āsabha’’nti vattabbe ‘‘usabha’’ntiādimāha. Varitabbo patthetabboti varo. Anekesu kappasatasahassesu katavīriyattā vīro. Mahantaṃ sīlakkhandhādikaṃ esati gavesatīti mahesī, taṃ mahesiṃ buddhaṃ. Visesena kilesakhandhamārādayo māre jitavāti vijitāvī, taṃ vijitāvinaṃ sambuddhaṃ. Suvaṇṇassa vaṇṇo iva vaṇṇo yassa sambuddhassa so suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ disvā ko nāma satto nappasīdatīti.
5. 施莲茎长老譬喻的注释
5. Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“名为毗舍婆佛者”这一段,是具寿施莲茎长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积下了善行,在一生又一生中,积集能成为解脱助缘的福德。在毗舍婆佛世尊的时代,他投生在雪山中的象胎里,就住在那里。那时,毗舍婆佛世尊想要远离尘嚣,来到了雪山。象王看见世尊后,心里生起清净的信心,取来莲茎和藕根,供养世尊。他凭着这个善业,从象胎死后投生到天界,在那里享受了六种欲界的福报。之后又得到人身,在人间享受了转轮王那样的福报等等。当这位佛陀出现于世时,他出生在一个大富贵的家庭里,靠着过去习气的力量,对导师生起信心,出家不久就证得了应供。他因为过去所造的善业,被称为“施莲茎长老”。
Vessabhūnāma nāmenātiādikaṃ āyasmato bhisadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle himavantasmiṃ hatthiyoniyaṃ nibbatto tasmiṃ paṭivasati. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo himavantamagamāsi. Taṃ disvā so hatthināgo pasannamānaso bhisamuḷālaṃ gahetvā bhagavantaṃ bhojesi. So tena puññakammena hatthiyonito cuto devaloke uppajjitvā tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussattamāgato manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde mahābhoge aññatarasmiṃ kule nibbatto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, so pubbe katakusalanāmena bhisadāyakattheroti pākaṭo.
29他回忆起自己过去的业,为了说明过去所修的因行,就说出“名为毗舍婆佛”等话。其中,“毗舍婆”的意思是:超越吠舍,所以叫毗舍婆。另一种说法是:在吠舍种姓的商人事业中,或者在欲贪等烦恼中,或者在善等业行中,或者在事欲和烦恼欲中,他能征服、胜过,所以叫毗舍婆。因此,以这个名字,这位世尊就叫毗舍婆佛。“是仙人的第三者”:寻求、寻觅善法的人就叫仙人。因为经中说“毗婆尸、尸弃、毗舍婆”,所以他是第三位仙人、第三位世尊,这就是这句话的意思。“进入名为kānana的森林”:进入被称为kānana的林野,也就是进入森林,这就是这句话的意思。
29. So attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ dassento vessabhū nāma nāmenātiādimāha. Tattha vessabhūti vessaṃ bhunāti atikkamatīti vessabhū. Atha vā vesse vāṇijakamme vā kāmarāgādike vā kusalādikamme vā vatthukāmakilesakāme vā bhunāti abhibhavatīti vessabhū, so nāmena vessabhū nāma bhagavā. Isīnaṃ tatiyo ahūti kusaladhamme esati gavesatīti isi, ‘‘vipassī, sikhī, vessabhū’’ti vuttattā tatiyo isi tatiyo bhagavā ahu ahosīti attho. Kānanaṃ vanamoggayhāti kānanasaṅkhātaṃ vanaṃ ogayha ogahetvā pāvisīti attho.
30“拿着莲茎和藕根”:它能伤害、摧毁两足和四足众生的饥饿,所以叫bhisa(莲茎)。那是什么呢?就是莲花的球茎。bhisa(莲茎)和muḷāla(藕根)合起来叫bhisamuḷāla(莲茎与藕根),意思是“拿了那莲茎与藕根”。
30.Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvāti dvipadacatuppadānaṃ chātakaṃ bhisati hiṃsati vināsetīti bhisaṃ, ko so? Padumakando, bhisañca muḷālañca bhisamuḷālaṃ, taṃ bhisamuḷālaṃ gahetvāti attho.
31「以手触摸」的意思是:我所布施的那份供养,被毗舍婆佛——那位具最胜智慧、至上智慧的毗舍婆——用手掌触摸,因而有了接触。我不曾知道有与那快乐同等的快乐,哪里还有比那更上的呢?意思是说:与那种快乐相等的快乐,我都不知道,更何况比它更殊胜、更超越、更增上的快乐,哪里会有呢?其余部分按照这一方式类推,很容易理解。
31.Karena ca parāmaṭṭhoti taṃ mayā dinnadānaṃ, vessabhūvarabuddhinā uttamabuddhinā vessabhunā karena hatthatalena parāmaṭṭho katasamphasso ahosi. Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottarinti tena sukhena samaṃ sukhaṃ nābhijānāmi, tato uttariṃ tato paraṃ tato adhikaṃ sukhaṃ kutoti attho. Sesaṃ nayānusārena suviññeyyanti.
6. 善思长老譬喻注释
6. Sucintitattheraapadānavaṇṇanā
“在山崖险处行走”等句,是具寿善思长老的譬喻(apadāna)。
这位长老也曾在过去诸佛那里积集善行,在一次次投生中积累趋向解脱的福德。在见义佛世尊的时代,他出生在雪山地区的一个猎户家庭,靠猎杀鹿、野猪等动物来吃,就这样过日子。
那时,世尊为了利益世间、悲悯众生,来到了雪山。那位猎人见到世尊,心里生起清净的信心,把自己带回来准备吃的最上等、最甘美的肉供养给了世尊。世尊出于对他的慈悯接受了,吃完后说了随喜的话,就离开了。
他凭着这份福德、这份欢喜,命终之后辗转生于善趣,享受了六种欲界的圆满,又在人间享受了转轮王等成就。到了现在这尊佛出世的时代,他出生在一个良家,对导师生起净信而出家,不久就证得了应供(阿罗汉)。
Giriduggacaro āsintiādikaṃ āyasmato sucintitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantappadese nesādakule uppanno migasūkarādayo vadhitvā khādanto viharati. Tadā lokanātho lokānuggahaṃ sattānuddayatañca paṭicca himavantamagamāsi. Tadā so nesādo bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano khādanatthāya ānītaṃ varamadhuramaṃsaṃ adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, taṃ bhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva puññena teneva somanassena tato cuto sugatīsu saṃsaranto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
3636. 他证得了四无碍解、五神通等各种功德之后,回忆起自己过去所造的业,心中生起欢喜,为了说明过去所修的事迹,说出了“山险处行”等偈颂。“山”就是能发出声音的,所以叫山;那是什么呢?就是由石头和泥土堆积成的山。“险处”就是很难走、要历尽艰辛才能通过的地方;由山形成的险处,就叫“山险处”,意思就是难行之地。在那山险处——在群山之间行走、有行走习惯的,我曾是。“如生来即殊胜的狮子”:殊胜地出生,像兽王狮子一样,行走于山险之处,就是这个意思。
36. Catupaṭisambhidāpañcābhiññādibhedaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento giriduggacaro āsintiādimāha. Girati saddaṃ karotīti giri, ko so? Silāpaṃsumayapabbato, duṭṭhu dukkhena gamanīyaṃ duggaṃ, girīhi duggaṃ giriduggaṃ, duggamoti attho. Tasmiṃ giridugge pabbatantare caro caraṇasīlo āsiṃ ahosiṃ. Abhijātova kesarīti abhi visesena jāto nibbatto kesarīva kesarasīho iva giriduggasmiṃ carāmīti attho.
40那时“我进入了山险处”,即指我那时因那次布施肉食,生起喜悦和欢欣,走进了群山之间。剩下的文句,意思都很浅显明白。
40.Giriduggaṃ pavisiṃ ahanti ahaṃ tadā tena maṃsadānena pītisomanassajāto pabbatantaraṃ pāvisiṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.
施衣长老譬喻注
7. Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“那时投生为有翼者”等偈颂,是具寿布衣长老的譬喻经。这位长老也曾在过去诸佛那里积下善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福业。到了见义佛世尊的时代,他投生为金翅鸟。那时他看见见义佛世尊正前往香醉山,心里生起清净的信心,就舍去金翅鸟的形象,变化成年轻人的模样,拿着极其贵重的天衣供养世尊。世尊接受后,说了随喜的话便离开了。他凭着这份欢喜过完一生,命终后投生到天界。在天界一世又一世地流转,享受福报,后来又投生人间,获得人间的种种圆满。无论在哪里,他都能得到贵重的衣服和装饰。此后在一次次投生中,因为衣服的庇护,他无论走到哪里都能安稳而住。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家庭里,长大懂事之后,对佛陀生起信心而出家,不久就证得六神通,成为漏尽阿罗汉。因为过去所修福业的关系,他以“布衣长老”之名而广为人知。
Pakkhijātotadā āsintiādikaṃ āyasmato vatthadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle supaṇṇayoniyaṃ nibbatto gandhamādanapabbataṃ gacchantaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso supaṇṇavaṇṇaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇaṃ nimminitvā mahagghaṃ dibbavatthaṃ ādāya bhagavantaṃ pūjesi. Sopi bhagavā paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva somanassena vītināmetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto tattha aparāparaṃ saṃsaranto puññāni anubhavitvā tato manussesu manussasampattinti sabbattha mahagghaṃ vatthābharaṇaṃ laddhaṃ, tato uppannuppannabhave vatthacchāyāya gatagataṭṭhāne vasanto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva chaḷabhiññappattakhīṇāsavo ahosi, pubbe katapuññanāmena vatthadāyakattheroti pākaṭo.
45他回忆起自己过去的业,心生喜悦,为了说明往昔所修的事迹,便说出“那时生为有翼者”等偈颂。其中,“有翼者”是指:鸟能飞扑、能跃行,依靠翅膀而行,所以叫“翼”;有翅膀的就叫“有翼者”,意思是出生在有翼者族中。“金翅鸟”是指拥有美丽的羽毛和翅膀,能乘风而行、身色如金、羽翼闪耀的庞然巨鸟。“金翅鸟王”是指为了捕捉龙而吞下沉重石块的称为金翅鸟,金翅鸟中的统领者、王者就是金翅鸟王。接着经文说“我见到了无尘离垢的佛陀”,这是前后相连的意思。
45. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pakkhijāto tadā āsintiādimāha. Tattha pakkhijātoti pakkhandati upalavati sakuṇo etenāti pakkhaṃ, pakkhamassa atthīti pakkhī, pakkhiyoniyaṃ jāto nibbattoti attho. Supaṇṇoti sundaraṃ paṇṇaṃ pattaṃ yassa so supaṇṇo, vātaggāhasuvaṇṇavaṇṇajalamānapattamahābhāroti attho. Garuḷādhipoti nāge gaṇhanatthāya garuṃ bhāraṃ pāsāṇaṃ giḷantīti garuḷā, garuḷānaṃ adhipo rājāti garuḷādhipo, virajaṃ buddhaṃ addasāhanti sambandho.
8. 芒果施者长老譬喻注
8. Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“无比见佛世尊……”这一段,是具寿芒果施者长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在无比见佛住世的时代,他投生为猴子,在雪山做了猴王,住在那里。那时,无比见佛世尊为了怜悯他,来到了雪山。猴王见到世尊,心里生起清净的信心,就把非常甘甜的芒果和一点蜂蜜供养给世尊。世尊就在他眼前把那些供品全都吃了,说了随喜的话,然后离开了。他满心欢喜,靠着这份喜悦和满足活到寿命结束,死后投生到天界。在天界,他一次又一次享受天界的快乐;在人间,也享受人间的福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他生在一个富足的家庭里,对导师生起信心而出家,不久就证得了六种神通。因为过去福业的名字,他广为人知,被称为“芒果施者长老”。
Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato ambadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle vānarayoniyaṃ nibbatto himavante kapirājā hutvā paṭivasati. Tasmiṃ samaye anomadassī bhagavā tassānukampāya himavantamagamāsi. Atha so kapirājā bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sumadhuraṃ ambaphalaṃ khuddamadhunā adāsi. Atha bhagavā tassa passantasseva taṃ sabbaṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so somanassasampannahadayo teneva pītisomanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ tattha dibbasukhamanubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiññappatto ahosi. Pubbapuññanāmena ambadāyakattheroti pākaṭo.
53他后来看到自己过去种下的善业种子,生起喜悦,为了说明自己过去的行为事迹,说出了“无比见佛世尊……”等偈颂。“以慈心遍满世间,对无量众生,无所依着”——这是说,那位世尊对一切世间的无量众生,以“愿他们安乐”等方式,令心无所依着、远离一切依着,以慈心、以慈爱之心,遍满、散布、增长。这就是这段话的意思。
53. So aparabhāge attanā katakusalabījaṃ disvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhīti so bhagavā sabbaloke appamāṇe satte ‘‘sukhī hontū’’tiādinā nirupadhi upadhivirahitaṃ katvā mettāya mettacittena aphari patthari vaḍḍhesīti attho.
54那时我是猴,意思是:在那个时候,也就是那位世尊到来的时候,我是一位猴王。
54.Kapi ahaṃ tadā āsinti tadā tassāgamanakāle kapirājā ahosinti attho.
9. 善意长老譬喻的注疏解释
9. Sumanattheraapadānavaṇṇanā
名叫善意……这一段,是具寿善意长老的譬喻。
他在过去诸佛那里积集过善根,在一次次投生中不断积累能作为轮回转生助缘的福业。尸弃佛在世时,他出生在一个花鬘师家里。长大后生起信心,对世尊心怀净信,拿起一把善意花,用双手供养世尊。因为这份福业,他享受了天界和人间两种福报。在现在这位佛陀出世的时代,他又出生在一个家族中,长大成人,有了妻儿,以“善意”这个名字为人所知。他对导师生起净信,出家不久就证得了应供。
Sumanonāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sumanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle mālākārassa kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto bhagavati pasannamānaso sumanamālāmuṭṭhiyo gahetvā ubhohi hatthehi pūjesi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā sumananāmena pākaṭo satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
6262. 他成为阿罗汉之后,回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,开示着自己过去的行迹譬喻,而说出“我名叫善意……”等偈颂。“善意”就是拥有美好、善妙之心的人。那时我具足信心、净信与恭敬,名字就叫善意,是一位花鬘师。
62. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumano nāma nāmenātiādimāha. Sundaraṃ manaṃ cittaṃ yassa so sumano. Saddhāpasādabahumānena yutto nāmena sumano nāma mālākāro tadā ahaṃ ahosiṃ.
63尸弃佛——世间亲眷:头顶有顶髻,所以叫尸弃。或者说,他在与诸法相应、结合之时,吞噬、摧毁,所以叫尸弃。那是什么呢?就是火焰的顶端。因为像火焰顶端一样,以顶髻而发光,所以叫尸弃。正如火焰顶端燃烧发光、显现分明,尸弃佛烧尽落叶、草、木、干叶等,以青、黄等光芒照耀,在一切世间众生居住之处清楚显现;他烧干、摧毁、烧尽自己相续中的一切烦恼,因此得到这个惯用名、这个业报名、这个称号,即尸弃。他是整个世间的亲戚、亲族,所以叫世间亲眷。对那位尸弃、世间亲眷的世尊,我献上须摩那花来供养。这就是这段话的意思。
63.Sikhino lokabandhunoti sikhā muddhā kāsatīti sikhī. Atha vā sampayuttasampayoge khādati viddhaṃsetīti sikhī, kā sā? Aggisikhā, aggisikhā viya sikhāya dippanato sikhī. Yathā aggisikhā jotati pākaṭā hoti, sikhī pattatiṇakaṭṭhapalāsādike dahati, evamayampi bhagavā nīlapītādiraṃsīhi jotati sakalalokasannivāse pākaṭo hoti. Sakasantānagatasabbakilese soseti viddhaṃseti jhāpetīti vohāranāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ, tassa sikhino. Sakalalokassa bandhuñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno bhagavato sumanapupphaṃ abhiropayiṃ pūjesinti attho.
花篮长老譬喻注疏
10. Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā
“无畏如狮”等偈颂,是尊者花篮长老的譬喻经。这位长老同样在过去诸佛那里积集了善业,在一次次投生中不断累积能导向解脱的功德。在尸弃世尊的时代,他出生在一户人家,长大后拥有巨大的财富。他对导师生起净信,为了表达这份净信,便采下金色灿烂的阿耨窣花,装满花篮,供养世尊,并发愿说:“世尊,愿以这功德的果报,让我在每一次转生之处都拥有金色之身、成为应受供养者,并证得涅槃。”因为这一善业,他投生于天界与人间,无论到哪里都广受供养,身色金黄,相貌庄严。后来,在这位佛出世的时代,他投生在一个富裕的家庭,长大成人后对导师生起净信,出家修行,修习观法,不久便证得应供果。
Abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādikaṃ āyasmato pupphacaṅkoṭiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahāvibhavasampanno satthari pasīditvā pasannākāraṃ dassento suvaṇṇavaṇṇaṃ anojapupphamocinitvā caṅkoṭakaṃ pūretvā bhagavantaṃ pūjetvā ‘‘bhagavā , imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne suvaṇṇavaṇṇo pūjanīyo hutvā nibbānaṃ pāpuṇeyya’’nti patthanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu nibbatto sabbattha pūjito suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
68-9他证得阿罗汉果之后,回忆起自己过去所造的业,心中生起欢喜,为了宣说自己前世所修的行迹,便说出“无畏如狮”等偈颂。其中,“狮”是指能征服、压制两足、四足等一切众生,所以叫狮。“无畏如狮”是指具有无畏的本性。整句连起来的意思是:供养那位无畏安坐、犹如狮子的世尊。就像鸟中之王的金翅鸟王,就像最上等、最殊胜的虎王,就像一切狮子中格外殊胜的鬃狮王——他是三界的皈依处,是尸弃正自觉者。是什么样的状态呢?无贪、远离一切烦恼、不被蕴魔等一切魔众击败而安坐的尸弃佛。所谓“于摧破烦恼者中最尊上者”,是指在摧破、枯竭、断除一切烦恼方面最为崇高、最为殊胜;即使摧破烦恼的独觉佛、佛陀和声闻弟子都已存在,他仍是他们当中最尊胜的一位,这就是这句话的含义。被比丘僧团围绕、在众人簇拥下安坐的尸弃佛。
68-9. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādimāha. Tattha sīhanti dvipadacatuppadādayo satte abhibhavati ajjhottharatīti sīho, abhītarūpo abhītasabhāvo, taṃ abhītarūpaṃ sīhaṃ iva nisinnaṃ pūjesinti sambandho. Pakkhīnaṃ aggaṃ garuḷarājaṃ iva pavaraṃ uttamaṃ byaggharājaṃ iva abhi visesena jātaṃ sabbasīhānaṃ visesaṃ kesarasīhaṃ iva tilokassa saraṇaṃ sikhiṃ sammāsambuddhaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Anejaṃ nikkilesaṃ khandhamārādīhi aparājitaṃ nisinnaṃ sikhinti sambandho. Māraṇānagganti sabbakilesānaṃ māraṇe sosane viddhaṃsane aggaṃ seṭṭhaṃ kilese mārentānaṃ paccekabuddhabuddhasāvakānaṃ vijjamānānampi tesaṃ agganti attho. Bhikkhusaṅghapurakkhataṃ parivāritaṃ parivāretvā nisinnaṃ sikhinti sambandho.
70将(花)放置于筐中,把最上等的无恼花装满花篮,然后我撒向尸弃正自觉者、最尊贵者,我以此作供养。这就是这句话的意思。
70.Caṅkoṭake ṭhapetvānāti uttamaṃ anojapupphaṃ karaṇḍake pūretvā sikhīsambuddhaṃ seṭṭhaṃ samokiriṃ pūjesinti attho.