扇施长老譬喻的注释
1. Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛”等偈颂,是具寿扇施长老的譬喻。这位长老在过去诸胜者面前圆满积累了福德资粮,在一次次生命流转中不断积集能导向解脱的福德。到了莲华上佛世尊的时代,他出生在一个家族里,长大后聪慧明达,财富丰厚,生起了信心,对世尊虔诚净信。在夏季,他让人做了一把金、银、珍珠、宝石制成的扇子,供养了世尊。他凭这福德业,在天界和人间流转,享受了两种成就。后来,在我们的正自觉者出世时,他出生在一个家族里,被家庭的束缚绑住。他看到了在家生活的过患,也看到了出家的利益,具足信心,在教法中出家。他修习观禅,不久就证得了阿罗汉果。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato vidhūpanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto vibhavasampanno saddhājāto bhagavati pasanno gimhakāle suvaṇṇarajatamuttāmaṇimayaṃ bījaniṃ kāretvā bhagavato adāsi. So tena puññakammena devesu ca manussesu ca saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharabandhanena bandhitvā gharāvāse ādīnavaṃ disvā pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā saddhāsampanno sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
1他这样回想:“我到底是靠什么福德业,才得到这种出世间的成就?”他回忆自己过去所造的业,直接现量了知之后,为了说明过去所修的因行,就说出了“莲华上佛……”等偈颂。其义如下文所说。“扇子是我布施的”这一句,是特别说明:扇子能止息众生身心的灼热,生出清凉的风,所以叫“扇”;扇本身就是“扇子”。那把由七宝制成、闪闪发光的扇子,是我让人做好后布施出去的——就是这个意思。
1. So ‘‘kena mayā puññakammena ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ anussaranto taṃ paccakkhato ñatvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Bījanikā mayā dinnāti visesena santāpayantānaṃ sattānaṃ santāpaṃ nibbāpenti sītalaṃ vātaṃ janetīti bījanī, bījanīyeva bījanikā, sā sattaratanamayā vijjotamānā bījanikā mayā kārāpetvā dinnāti attho.
2. 百光长老譬喻的注释
2. Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā
“登上高峻的石山……”等偈颂,是具寿百光长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积集过善根,在一次次生命流转中不断积累能导向解脱的福德。在莲华上佛世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,长大后通晓娑揭咤文法,也通达三吠陀。后来他舍弃在家生活,进入森林,出家成为仙人,住在雪山中。那时,莲华上佛世尊因为喜欢独处,登上一座高峻的石山,像燃烧的火焰一样端坐。这位苦行者看见世尊那样端坐,心生欢喜,合掌向世尊,用种种理由赞叹他。他凭这福德业,从那里命终后,在六欲天中享受天界的殊胜福报,之后又在人间出生,成为名叫百光的转轮王。他多次享受那样的福报后,在现在这位佛陀出世的时代,出生在一个族姓之家。由于过去福德资粮的力量,他的智慧已经成熟,年仅七岁就出家,证得了阿罗汉果。
Ucciyaṃ selamāruyhātiādikaṃ āyasmato sataraṃsittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto sakkaṭabyākaraṇe vedattaye ca pāraṅgato gharāvāsaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya uccaṃ ekaṃ pabbataṃ āruyha jalitaggikkhanto viya nisīdi. Taṃ tathānisinnaṃ bhagavantaṃ disvā tāpaso somanassajāto añjaliṃ paggayha anekehi kāraṇehi thomesi. So tena puññakammena tato cuto chasu kāmāvacaradevesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussaloke sataraṃsī nāma cakkavattī rājā hutvā nibbatti. Tampi sampattiṃ anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto pubbapuññasambhāravasena ñāṇassa paripakkattā sattavassikova pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.
8-9他这样回忆:“我是因为造了什么业,才仅仅七岁就证得了涅槃的境界?”他随念过去所造的业,以智慧亲自现见,心中生起欢喜,于是用感兴偈颂的方式宣说过去所修的行迹,说出“登上高峻的石山”等句子。其中,“高峻的”指高耸的、岩石构成的山;登上那座山后,莲华上佛坐在那里——这是句子的关联。“在山不远处”意思是:在世尊所坐的那座山附近。“婆罗门,通达咒语的终极”意思是:达到被称为咒语的三吠陀的终极、尽头、顶点的某位婆罗门;他如同在指示别人一样指示自己说“这位是通达咒语的终极者”。“对安坐的大雄”:在那山上端坐、具大勇猛的最胜者,有什么殊胜之处?是天中之天,是全部欲界与梵天诸天之上的超胜之天,是人中公牛,是众人中最上者,是世间导师,是引导整个众生世间、令其证得涅槃者;我合掌,将十指紧密相合的合掌之掌举于头顶之上,安立之后,以善巧赞叹、称扬——这是句子的关联。
8-9. So ‘‘ahaṃ kena kammena sattavassikova santipadaṃ anuppattosmī’’ti saramāno pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento ucciyaṃ selamāruyhātiādimāha. Tattha ucciyanti uccaṃ selamayaṃ pabbataṃ āruyha nisīdi padumuttaroti sambandho. Pabbatassāvidūramhīti bhagavato nisinnassa pabbatassa āsannaṭṭhāneti attho. Brāhmaṇo mantapāragūti mantasaṅkhātassa vedattayassa pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato eko brāhmaṇoti attho, aññaṃ viya attānaṃ niddisati ayaṃ mantapāragūti. Upaviṭṭhaṃ mahāvīranti tasmiṃ pabbate nisinnaṃ vīravantaṃ jinaṃ, kiṃ visiṭṭhaṃ? Devadevaṃ sakalachakāmāvacarabrahmadevānaṃ atidevaṃ narāsabhaṃ narānaṃ āsataṃ seṭṭhaṃ lokanāyakaṃ sakalasattalokaṃ nayantaṃ nibbānaṃ pāpentaṃ ahaṃ añjaliṃ dasanakhasamodhānañjalipuṭaṃ sirasi muddhani paggahetvāna patiṭṭhapetvā santhaviṃ suṭṭhuṃ thomesinti sambandho.
1212. “他授记说”:意思是“因为这一合掌献出……他将成为应供”,像这样作了授记。其余部分的意思很清楚。
12.Abhāsathāti ‘‘yenāyaṃ añjalī dinno…pe… arahā so bhavissatī’’ti byākāsi. Sesaṃ uttānatthamevāti.
3. 施床长老譬喻的注释
3. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛的”等这一段,是具寿施床长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积集过善行,在一次次投生中不断积累能成为解脱助缘的福德。在莲华上世尊的时代,他出生在一个家族中,长大后成了家,安家过日子,享受生活。后来听了导师说法,对导师生起信心,就让人做了一张用象牙、金、银、珍珠、宝石做成的大床,铺上中国布、毛毯等物,供养给世尊作卧具。世尊为了摄受他,就在那张床上躺下。他靠着这个福业,在天界和人间流转,享受到与福业相应的空中飞行、舒适卧眠等快乐。到了现在这尊佛出世的时候,他投生在一个富足的家庭,长大后听了导师说法,心生欢喜,就出家修观,不久便证得了应供。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā sukhamanubhavanto satthu dhammadesanaṃ sutvā satthari pasanno dantasuvaṇṇarajatamuttamaṇimayaṃ mahārahaṃ mañcaṃ kārāpetvā cīnapaṭṭakambalādīni attharitvā sayanatthāya bhagavato adāsi. Bhagavā tassa anuggahaṃ karonto tattha sayi . So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto tadanurūpaṃ ākāsagamanasukhaseyyādisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇitvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanto nacirasseva arahā ahosi.
20他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明往昔所修行的因缘事迹,便说出了“莲华上佛的”等偈颂。这段内容的意思和前面已经讲过的一样。
20. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
21在良田里种子圆满:就像在没有杂草碎石的良田里,土地肥沃,播下的种子能结出甜美的果实;同样,在远离了贪、嗔等一千五百种烦恼——这些就像杂草碎石一样——的清净心相续这个福田中,所行的布施即使很少,也能产生大果报。这就是这段话的意思。其余部分很容易理解。
21.Sukhette bījasampadāti yathā tiṇakacavararahite kaddamādisampanne sukhette vuttabījāni sāduphalāni nipphādenti, evameva rāgadosādidiyaḍḍhasahassakilesasaṅkhātatiṇakacavararahite suddhasantāne puññakkhette vuttadānāni appānipi samānāni mahapphalāni hontīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
4. 施香水长老譬喻的注释
4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā
以“莲华上佛世尊”等开头的,是尊者施香水长老的譬喻经。这位长老也在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次投生中不断积累以解脱为助缘的福德。莲华上佛世尊在世时,他出生在一个家族里。世尊般涅槃后,他看到城里的居民正在供养菩提树,就拿了一个种种彩绘装饰得十分华丽的罐子,里面装满了檀香、樟脑、沉香等混合而成的上妙香水,浇灌在菩提树上。就在那一刻,天人降下倾盆大雨,他当时因雷击而死。凭着这份善业,他投生到了天界。到了那里,他站在原地,说出“哦,佛啊!哦,法啊!”等偈颂。就这样,他在天界和人间享受种种福报,从一切灼热中彻底解脱,无论投生到哪里都获得清凉安乐。到了现在这尊佛出世的时代,他出生在一个家族中,长大成人、明白事理后,对导师生起清净的信心,于是出家,受取禅修业处,修习观照,没过多久就证得了阿罗汉果。因为过去所造的善业,他以“施香水长老”之名广为人知。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunivaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto parinibbute bhagavati nagaravāsino bodhipūjaṃ kurumāne disvā vicittaghaṭe candanakappurāgaruādimissakasugandhodakena pūretvā bodhirukkhaṃ abhisiñci. Tasmiṃ khaṇe devo mahādhārāhi pavassi. Tadā so asanivegena kālaṃ kato. Teneva puññakammena devaloke nibbatti, tattheva ṭhito ‘‘aho buddho, aho dhammo’’tiādigāthāyo abhāsi. Evaṃ so devamanussesu sampattiyo anubhavitvā sabbapariḷāhavippamutto nibbattanibbattaṭṭhāne sītibhāvamupagato sukhito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ ārabhitvā vipassanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññena gandhodakiyattheroti pākaṭo ahosi.
2525. 有一天,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己往昔的修行事迹,便说出了“于莲华上佛”等偈颂。那些偈颂的意思已经讲过了。“大菩提供养发生了”的意思是:对大菩提树举行了供养。“拿着彩绘的罐子”的意思是:拿着一个用种种彩绘和黄金工艺装饰得光彩夺目、装满了香水的罐子。“我布施了香水”的意思是:我布施了香水,也就是我用香水浇灌了菩提树。
25. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumutarassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Mahābodhimaho ahūti mahābodhirukkhassa pūjā ahosīti attho. Vicittaṃ ghaṭamādāyāti anekehi cittakammasuvaṇṇakammehi vicittaṃ sobhamānaṃ gandhodakapuṇṇaṃ ghaṭaṃ gahetvāti attho . Gandhodakamadāsahanti gandhodakaṃ adāsiṃ, ahaṃ gandhodakena abhisiñcinti attho.
26给菩提树沐浴的时候,意思是供养菩提树的时候。其余的内容意思都很清楚明白。
26.Nhānakāleca bodhiyāti bodhiyā pūjākaraṇasamayeti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
5. 欧帕瓦雅长老譬喻的注解
5. Opavayhattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛世尊……”等偈颂,是具寿可跋婆车长老的譬喻传记。
这位长老也曾在过去诸佛那里积集过善行,在一次次投生中不断积累以解脱为助缘的福德。当莲华上胜者佛——如同太阳般——出现在世间时,他出生在一个富裕圆满的家庭里。长大后,他拥有大量财富和丰厚的受用,过着在家生活。他对佛陀的教法生起净信,对导师满怀恭敬,便用一匹良种的信度马作了供养。供养之后,他心想:“对佛陀等沙门来说,象、马这类东西是不合适的,我应该布施合乎规定的物品。”于是他把那匹马估了价,用相当于马价的金钱,布施了棉布、毛毯、丝绸等合乎规定的袈裟,以及樟脑、豆蔻等药品资具。
由于这一善业,他活到寿命尽时,死后在人天之间享受了拥有象、马等种种乘骑的快乐。在现在这位佛出世的时代,他出生在一个家族中,成年后具足信心,在教法中出家,受持禅修业处,增长观智,沿着圣道的次第,最终证入阿罗汉果。由于过去所积福德资粮的力量,他以“可跋婆车长老”之名而为人所知。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato opavayhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarajinādicce loke pātubhūte ekasmiṃ vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo gharāvāsaṃ vasamāno sāsane pasanno satthari pasādabahumāno ājānīyena sindhavena pūjaṃ akāsi, pūjetvā ca pana ‘‘buddhādīnaṃ samaṇānaṃ hatthiassādayo na kappanti, kappiyabhaṇḍaṃ dassāmī’’ti cintetvā taṃ agghāpetvā tadagghanakena kahāpaṇena kappiyaṃ kappāsikakambalakojavādikaṃ cīvaraṃ kappūratakkolādikaṃ bhesajjaparikkhārañca adāsi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devesu ca manussesu ca hatthiassādianekavāhanasampanno sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahatte patiṭṭhāsi, pubbe katapuññasambhāravasena opavayhattheroti pākaṭo ahosi.
33他这样省察:“我到底是靠什么因缘,才证得了这个寂静的涅槃境界呢?”他用智慧直接看清了过去所造的业,心中生起喜悦,就以咏叹的方式开示自己过去的行迹,说出了“莲华上佛世尊……”等偈颂。这些内容前面已经解释过了。“Ājānīyamadāsahan”的意思是:我布施了一匹良种马,也就是最上等的信度马,用来作供养。
33. So ‘‘kena nu kho kāraṇena idaṃ mayā santipadaṃ adhigata’’nti upadhārento pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ājānīyamadāsahanti ājānīyaṃ uttamajātisindhavaṃ ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.
35Sapattabhāro 的意思是:自己的八种资具就是负担,谁有这种负担,谁就是 sapattabhāro,也就是具足八种资具的人。
35.Sapattabhāroti sassa attano pattāni aṭṭha parikkhārāni bhārāni yassa so sapattabhāro, aṭṭhaparikkhārayuttoti attho.
36Khamanīyamadāsahan的意思是:适合、堪用的东西,即袈裟等如法允许的资具。
36.Khamanīyamadāsahanti khamanīyayoggaṃ cīvarādikappiyaparikkhāranti attho.
40“Carimo”的意思是:最终、达到尽头。也就是“这是最后的有”。剩下的内容很容易理解。
40.Carimoti pariyosāno koṭippatto bhavoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
6. 具眷属座位长老传的注释
6. Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛世尊”等偈颂,是具眷属座位长老的传记。这位长老过去也在诸佛面前积集过善行,在一次次生命流转中不断积累能导向解脱的福德。莲华上世尊住世时,他出生在一个富足的家庭,长大后生起信心,对教法有净信,相信布施的果报。他用各种上等美味的食物,向世尊供养了团食。供养之后,他又在施食堂里,用素馨花、茉莉花等装饰世尊用餐的座位。世尊也为他做了饭后的随喜。凭着这份福业,他在天界和人间流转,享受了种种圆满。到了现在这尊佛出世的时代,他又投生在富足的家庭,长大后怀着信仰与净信出家,不久就证得了应供果位。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato saparivārāsanattherassa apadānaṃ. Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto sāsane pasanno dānaphalaṃ saddahanto nānaggarasabhojanena bhagavato piṇḍapātaṃ adāsi, datvā ca pana bhojanasālāyaṃ bhojanatthāya nisinnāsanaṃ jātisumanamallikādīhi alaṅkari. Bhagavā ca bhattānumodanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto anekavidhaṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā na cirasseva arahā ahosi.
4343. 他这样证得寂静的境界之后,用智慧去省察:“我到底是靠什么福德,才证得了这个寂静的境界?”他看见了过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己过去生的行迹,便说出“莲华上佛世尊”等偈颂。这些内容的意思和前面解释的一样。“Piṇḍapātaṃ adāsahan”的意思是:把从各处得来的食物捏成一团一团,因为要吞咽、咀嚼,所以叫团食。我把那样的团食供养给了世尊,也就是“我用食物供养了世尊”。
43. So evaṃ pattasantipado ‘‘kena nu kho puññena idaṃ santipadaṃ anuppatta’’nti ñāṇena upadhārento pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Piṇḍapātaṃ adāsahanti tattha tattha laddhānaṃ piṇḍānaṃ kabaḷaṃ kabaḷaṃ katvā pātabbato khāditabbato āhāro piṇḍapāto, taṃ piṇḍapātaṃ bhagavato adāsiṃ, bhagavantaṃ bhojesinti attho.
44意思是,他开示了由我所布施的团食的功德和利益。
44.Akittayipiṇḍapātanti mayā dinnapiṇḍapātassa guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsesīti attho.
48“防护巴帝摩卡”的意思是:以巴帝摩卡防护戒被守护、关闭、覆盖。“又在五种根中”的意思是:在眼根等五种根中,对色等对象加以守护,也就是守护了根防护戒。其余内容很容易理解。
48.Saṃvuto pātimokkhasminti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvuto pihito paṭicchannoti attho. Indriyesu ca pañcasūti cakkhundriyādīsu pañcasu indriyesu rūpādīhi gopito indriyasaṃvarasīlañca gopitoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
7. 五灯长老譬喻注
7. Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛的……”这一段,是具寿五灯长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积过善根,在一世又一世的投生中,不断积集能带来解脱的福业。在莲华上世尊住世的时候,他出生在一个族姓之家,长大后过着居家生活。听了世尊说法,他建立起正见,有了信仰和净信。看到大众在供养菩提树,他也围着菩提树点灯供养。
凭着这份福业,他在天界和人间流转受生,享受过转轮王那样的富贵等等,而且在每一处投生中都光明炽盛,住在光明充满的天宫等处。到了现在这尊佛出世的时候,他出生在一个富裕之家,长大后生起信仰而出家,不久就证得了阿罗汉。因为供灯的果报,他以“灯长老”之名广为人知。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato pañcadīpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse vasanto bhagavato dhammaṃ sutvā sammādiṭṭhiyaṃ patiṭṭhito saddho pasanno mahājanehi bodhipūjaṃ kayiramānaṃ disvā sayampi bodhiṃ parivāretvā dīpaṃ jāletvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto cakkavattisampattiādayo anubhavitvā sabbattheva uppannabhave jalamāno jotisampannavimānādīsu vasitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, dīpapūjānissandena dīpakattheroti pākaṭo.
50有一天,他想起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己前世所修的事迹,便说出“Padumuttarabuddhassā”等偈颂。这些内容的意思和前面所说的一样。“Ujudiṭṭhi ahosahan”的意思是:舍弃了歪曲的邪见,生起了正直、不歪曲、朝向涅槃并且能够证达的正见。
50. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ujudiṭṭhi ahosahanti vaṅkaṃ micchādiṭṭhiṃ chaḍḍetvā uju avaṅkaṃ nibbānābhimukhaṃ pāpuṇanasammādiṭṭhi ahosinti attho.
5151. 在“Padīpadānaṃ pādāsiṃ”这一句里,以种种方式发光、照亮的东西就是“灯”;灯的布施就是“padīpadānaṃ”。它的意思是:我做了这件事,也就是作了灯的供养。其余各处都很容易理解。
51.Padīpadānaṃ pādāsinti ettha pakārena dibbati jotatīti padīpo, tassa dānaṃ padīpadānaṃ, taṃ adāsiṃ padīpapūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
第8篇 旗施长老譬喻注
8. Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛”等语,是具寿旗施者长老的譬喻。这位长老也曾在过去诸佛那里积集善行,在一次次投生中积累能导向解脱的福德。在莲华上世尊的时代,他出生在一个家庭,长大后对导师生起净信,用许多精美的布匹做成幢幡,作了幢幡供养。因为这份福业,他在每一次投生中都出生在高贵家族,成为受人供养的人。后来,在现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家庭,长大后与妻儿一同兴旺,拥有大财富和名声,生起信心,对导师深心净信,舍弃在家生活而出家,不久就证得了应供果。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato dhajadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā sundarehi anekehi vatthehi dhajaṃ kārāpetvā dhajapūjaṃ akāsi. So tena puññakammena uppannuppannabhave uccakule nibbatto pūjaniyo ahosi. Aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā mahābhogo yasavā saddhājāto satthari pasanno gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
57这位已证得阿罗汉果的人,回忆起过去的业行,心中生起欢喜。为了说明自己前世所修的善行,他开口说了“莲华上佛”等话。这些话的意思前面已经讲过了。“以欢喜的心”:因为他的心与欢喜相应,所以欢喜;因为他的身体相貌圆满,又因为他的心与信心相应,所以说“以欢喜的心”,意思是以满足、欢喜的心。“我升起了幢”:“幢”就是随风飘动、摇晃的旗帜;整句的意思是,我把那面幢挂到竹梢上,系牢,用来作供养。
57. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Tassattho pubbe vuttoyeva. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti somanassasahagatacittayuttattā haṭṭho paripuṇṇarūpakāyo saddhāsampayuttacittatāya haṭṭhena cittena santuṭṭhena cittenāti attho. Dhajamāropayiṃ ahanti dhunāti kampati calatīti dhajaṃ, taṃ dhajaṃ āropayiṃ veḷagge laggetvā pūjesinti attho.
58-9捡起掉落的叶子:意思是,把掉落的菩提叶拾起来,然后我把它们扔到外面去。内清净、外清净:意思是,从内在的名为心相续的名身,以及从外在的眼、耳等色身这两方面,都达到了极其殊胜的清净;就像面对已从烦恼中解脱、已解脱、无漏的正等觉者一样,我礼敬无上的菩提,并作了这样的礼拜。其余各处的内容都很容易理解。
58-9.Patitapattāni gaṇhitvāti patitāni bodhipattāni gahetvā ahaṃ bahi chaḍḍesinti attho. Antosuddhaṃ bahisuddhanti anto cittasantānanāmakāyato ca bahi cakkhusotādirūpakāyato ca suddhiṃ adhi visesena muttaṃ kilesato vimuttaṃ anāsavaṃ sambuddhaṃ viya sammukhā uttamaṃ bodhiṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
9. 莲花长老譬喻的注疏
9. Padumattheraapadānavaṇṇanā
“开示四圣谛”等语,出自尊者莲花长老的《譬喻》。这位长老同样在过去诸佛那里积集了善的资粮。当莲华上佛的法光炽盛时,他出生在一个族姓之家,成家立业后财富丰足,因此为人所知。他对导师生起净信,和大众一起听法时,手持系有幢幡的一束莲花站着,把那系着幢幡的莲花束抛向空中。看到这稀有的景象,他生起了极大的喜悦。他一生行善,命终之后投生天界,像幢幡一样在六欲天中显耀,受到尊敬,享受天界的福报;在人间也享受转轮王的福报。在这个佛陀出世的时代,他投生在一个富有且具足信心的家庭,长大后生起信心,才五岁就出家,不久证得阿罗汉,因为过去所积福德之名,被称为莲花长老,广为人知。
Catusaccaṃ pakāsentotiādikaṃ āyasmato padumattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro padumuttaramuninā dhammapajjote jotamāne ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā bhogasampannoti pākaṭo. So satthari pasīditvā mahājanena saddhiṃ dhammaṃ suṇanto dhajena saha padumakalāpaṃ gahetvā aṭṭhāsi, sadhajaṃ taṃ padumakalāpaṃ ākāsamukkhipiṃ, taṃ acchariyaṃ disvā ativiya somanassajāto ahosi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā jīvitapariyosāne sagge nibbatto dhajamiva chakāmāvacare pākaṭo pūjito ca dibbasampattimanubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pañcavassikova pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā katapuññanāmena padumattheroti pākaṭo.
67他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜。为了宣说往昔所修的功德,便以“开示四圣谛”等语句开始讲述。其中,“谛”就是真实、不虚妄、不颠倒的真理。按苦、集、灭、道分为四种,所以合称为“四圣谛”。“开示四圣谛”,意思是让这四圣谛在世间清楚显现出来。“殊胜法的开演者”,意思是他是最殊胜之法的推动者和宣说者。“倾注不死”,意思是倾泻不死大涅槃的甘霖,滋润包括天神在内的世间,熄灭一切烦恼的热恼,普降法雨。
67. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento catusaccaṃ pakāsentotiādimāha. Tattha saccanti tathaṃ avitathaṃ aviparītaṃ saccaṃ, dukkhasamudayanirodhamaggavasena cattāri saccāni samāhaṭānīti catusaccaṃ, taṃ catusaccaṃ pakāsento loke pākaṭaṃ karontoti attho. Varadhammappavattakoti uttamadhammappavattako pakāsakoti attho. Amataṃ vuṭṭhinti amatamahānibbānavuṭṭhidhāraṃ pavassanto paggharanto sadevakaṃ lokaṃ temento sabbakilesapariḷāhaṃ nibbāpento dhammavassaṃ vassatīti attho.
68把幢和莲花合在一起拿着,就是手里握着一束莲花的意思。我站在半拘舍处,意思是把这两样东西举起来之后,我就站在那里。剩下的部分在各处都很容易明白。
68.Sadhajaṃ padumaṃ gayhāti dhajena saha ekato katvā padumaṃ padumakalāpaṃ gahetvāti attho. Aḍḍhakose ṭhito ahanti ubho ukkhipitvā ṭhito ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
阿娑那菩提长老譬喻的注释
10. Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā
“我七岁时”等语,是具寿阿娑那树菩提长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积下了善根,在一生又一生中积累能导向解脱的福德。在提舍世尊的时代,他出生在某户人家,长大后生活安乐,对教法生起信心。他从阿娑那树取下果实,又取从那果实长出的嫩菩提苗种下菩提树,为了不让它枯死,以浇水等方式守护、供养。
凭着这份福德,他在天界和人间享受种种福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在某户人家,因为过去积累的资粮已经成熟,才七岁就出家,而且在剃刀落下的当下就证得了阿罗汉果。由于过去所造福德之名,他以“阿娑那树菩提长老”之名为人所知。
Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato asanabodhiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto sukhappatto sāsane pasanno asanabodhito phalaṃ gahetvā tato vuṭṭhitabodhitaruṇe gahetvā bodhiṃ ropesi, yathā na vinassati tathā udakāsiñcanādikammena rakkhitvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paripakkasambhārattā sattavassikova samāno pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi, purākatapuññanāmena asanabodhiyattheroti pākaṭo.
78他回忆起过去积累的善根资粮,心中生起喜悦,为了说明自己前世所修的功德,就说出“我七岁时……”等偈颂。这里说的“出生”,意思是从母胎里出来的那一刻开始算起。接着是说:我七岁、满了七个年头的时候,见到了世间导师提舍世尊——整句话是这样连起来理解的。“净信之心、喜悦”:即内心清净、不浑浊、不动摇;“喜悦”是指善好的心,也就是与喜悦相应的心,这是它的含义。
78. So pubbasambhāramanussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyāti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāyāti attho. Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ lokanāyakaṃ tissaṃ bhagavantaṃ addasanti sambandho. Pasannacitto sumanoti pakārena pasannaanāluḷitaavikampitacitto, sumano sundaramano somanassasahagatacittoti attho.
79“提舍世尊”里的“提舍”,意思是“三次出生”:从母胎出生是一次,从人趣出生是一次,从五蕴中解脱而出生、现起为佛陀又是一次,所以叫“三次出生”。整句连起来是说:对那位提舍世尊——如如不动者、世间最尊贵者——我种下了那棵最殊胜的无忧树菩提树。
79.Tissassāhaṃ bhagavatoti tikkhattuṃ jātoti tisso, so mātugabbhato, manussajātito, pañcakkhandhato ca mutto hutvā jāto nibbatto buddho jātoti attho. Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayinti sambandho.
80“名为阿萨那”:按照名称的施设、名称的称呼,这棵树就叫阿萨那,也就是阿萨那树,也就是菩提树,这是这句话的意思。“大地生长、以根饮水者”:“承载者”,就是承载藤蔓、树木、山岳、河流、海洋等的大地。那是什么?就是大地。“生于大地者”,是在大地上生长、扎根。“以足饮水者”:通过被称为“足”的根,吸收浇灌的水,饮取水的精华——这是意思。它既生于大地,又是以根饮水的树,所以叫“大地生长、以根饮水者”。那棵最殊胜的阿萨那菩提树,我悉心照料、养护了五年——这是这句话的意思。
80.Asano nāmadheyyenāti nāmapaññattiyā nāmasaññāya asano nāma asanarukkho bodhi ahosīti attho. Dharaṇīruhapādapoti vallirukkhapabbatagaṅgāsāgarādayo dhāretīti dharaṇī, kā sā? Pathavī, tassaṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādena pivatīti pādapo, pādasaṅkhātena mūlena siñcitodakaṃ pivati āporasaṃ sinehaṃ dhāretīti attho. Dharaṇīruho ca so pādapo cāti dharaṇīruhapādapo, taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesinti attho.
81看见一棵开满花的树:那棵由我养护的菩提树开满了花,因为它的花美得像天女一样,实在稀有难得,让人毛骨悚然。于是我一边赞叹自己的业,一边用各种方式讲述自己做过的事,然后来到最胜佛的面前——这就是这段话的意思。其余各处,意思都很浅显明白。
81.Pupphitaṃ pādapaṃ disvāti taṃ mayā positaṃ asanabodhirukkhaṃ pupphitaṃ accharayoggabhūtapupphattā abbhutaṃ lomahaṃsakaraṇaṃ disvā sakaṃkammaṃ attano kammaṃ pakittento pakārena kathayanto buddhaseṭṭhassa santikaṃ agamāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.