外甥优波离长老传的注释巴利
1. Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā
以“有上千位诸漏尽者”等句开头的这篇,是尊者优波离长老的外甥——优波离长老的传记。
这位长老确实在过去诸佛那里积集了应做的修行功德,在生生世世中不断累积善业。在莲华上佛世尊的时代,他出生在一个家庭里,长大后看到在家生活的种种过患,就舍弃家庭,出家修习仙人行。他获得了五种神通和八种禅定,然后在雪山居住。
那时,莲华上佛世尊因为喜欢独处,也进入了雪山。这位苦行者远远看见世尊,像满月一样光明照耀,内心生起清净的信心。他把鹿皮搭在肩上,合掌致敬,就那样站着,把合掌的双手恭敬地举到头顶,用许多譬喻和许多赞美的言辞称颂世尊。
世尊听了之后,授记说:“这位苦行者未来将在名为乔达摩的世尊的教法下出家,在戒律方面成为智慧锐利者中的第一人。”
他尽一生安住,禅定没有退失,命终后投生到梵天界。从那里命终后,在天界和人间不断流转,享受种种福报,到了现在这尊佛陀出世时,他出生在迦毗罗卫城,成为优波离长老的外甥。
他渐渐长大,在舅父优波离长老身边出家,取得业处,修习毗婆舍那,不久就证得阿罗汉。他因为住在自己老师身边,所以在戒律问难方面智慧锐利。
于是世尊说:“比丘们,在我的比丘弟子中,在戒律问难方面智慧锐利者,第一就是外甥优波离。”于是把他安立在这个第一的位置上。巴利
Khīṇāsavasahassehītiādikaṃ āyasmato upālittherassa bhāgineyyupālittherassa apadānaṃ. Eso hi thero purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī hutvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmo himavantaṃ pāvisi. Tāpaso bhagavantaṃ puṇṇacandamiva virocamānaṃ dūratova disvā pasannamānaso ajinacammaṃ aṃse katvā añjaliṃ paggayha vanditvā ṭhitakova dasanakhasamodhānañjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā anekāhi upamāhi anekehi thutivacanehi bhagavantaṃ thomesi. Taṃ sutvā bhagavā – ‘‘ayaṃ tāpaso anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane pabbajitvā vinaye tikhiṇapaññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākaraṇamadāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Tato cuto devamanussesu saṃsaranto sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare upālittherassa bhāgineyyo hutvā nibbatti. So kamena vuddhippatto mātulassa upālittherasa santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. So attano ācariyassa samīpe vasitattā vinayapañhe tikhiṇañāṇo ahosi. Atha bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayapañhe tikhiṇapaññānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ bhāgineyyupālī’’ti taṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesi.
1 他这样到达了“第一”的位置后,回忆起自己过去世所造的业,心中生起欢喜,为了说明自己往昔所修的行业,便说出“以千位诸漏尽者……”等偈颂。其中,“漏”的意思是:从四面八方一直到有顶天,它们不断流注、生起,所以叫“漏”。欲漏等四种漏,已经被那些人断尽、干涸、枯竭、摧毁,因此他们就是“诸漏尽者”;这样的一千位漏尽者,就是“千位诸漏尽者”。这位引导世间走向涅槃的世间导师,被这样一千位漏尽者前后围绕、簇拥着,前往远离尘嚣、独自静坐之处。这就是前后文之间的关联。巴利
1. So evaṃ etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khīṇāsavasahassehītiādimāha. Tattha ā samantato yāvabhavaggā savanti pavattantīti āsavā. Kāmāsavādayo cattāro āsavā, te khīṇā sositā visositā viddhaṃsitā yehi teti khīṇāsavā, teyeva sahassā khīṇāsavasahassā, tehi khīṇāsavasahassehi . Pareto parivuto lokanāyako lokassa nibbānapāpanako vivekaṃ anuyutto paṭisallituṃ ekībhavituṃ gacchateti sambandho.
2 「我披着羚羊皮」的意思是:我身上覆盖着羚羊皮,也就是穿着羚羊皮衣。「持三杖者」的意思是:为了安放水瓶而拿起三杖并随身持着。他看见被比丘僧团围绕、簇拥的世间导师——这就是前后文的连接关系。其余内容已经很清楚。巴利
2.Ajinena nivatthohanti ahaṃ ajinamigacammena paṭicchanno, ajinacammavasanoti attho. Tidaṇḍaparidhārakoti kuṇḍikaṭṭhapanatthāya tidaṇḍaṃ gahetvā dhārentoti attho. Bhikkhusaṅghena paribyūḷhaṃ parivāritaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
2. 首那·拘利维萨长老传的注释巴利
2. Soṇakoḷivisattheraapadānavaṇṇanā
这位长老的《阿波陀那》就是以“无比见佛牟尼……”等偈颂开头的。他在过去诸佛那里也积累过善行,在一次次轮回中不断积集能成为出离解脱助缘的福德。在无比见佛世尊的时代,他出生在一个家庭里,长大后娶妻生子,家产丰厚。他为世尊修建了一座精美的经行道,用石灰粉刷,弄得像镜面一样平整光亮,又用灯、香、花等装饰好,奉献给世尊。然后,他以精美的饮食供养了以佛陀为首的比丘僧团。他就这样一辈子行善积福,死后投生到天界。在天界,他按经文所说的方式享受天界的福报;至于中间他出生为甘蔗王族后裔等事,都应依照经文所述来了解。在最后一生中,他出生在拘利王族,成年后因为佩戴了一副价值千万的耳饰,所以被人们称为“拘提甘诺”或“库提甘诺”。他对世尊生起信心,听闻佛法后获得了坚定的信仰,于是出家,修习观智,不久就证得了阿罗汉果。巴利
Anomadassissamuninotiādikaṃ āyasmato koḷivisattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno bhagavato caṅkamanatthāya sobhanaṃ caṅkamaṃ kāretvā sudhāparikammaṃ kāretvā ādāsatalamiva samaṃ vijjotamānaṃ katvā dīpadhūpapupphādīhi sajjetvā bhagavato niyyādetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītenāhārena pūjesi. So evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cavitvā devaloke nibbatto. Tattha pāḷiyā vuttanayena dibbasampattiṃ anubhavitvā antarā okkākakulappasutoti taṃ sabbaṃ pāḷiyā vuttānusārena veditabbaṃ. Pacchimabhave pana koliyarājavaṃse jāto vayappatto koṭiagghanakassa kaṇṇapiḷandhanassa dhāritattā koṭikaṇṇoti, kuṭikaṇṇoti ca pākaṭo ahosi. So bhagavati pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
25 25. 他证得阿罗汉果之后,回忆起自己前世的业,心中生起欢喜,为了宣说自己前世行事的种种事迹,便诵出了以“无比见佛牟尼”等语句开头的偈颂。其中,“无比见佛”(anomadassissa)的意思是:没有过失、没有低劣、形相端严殊胜——因为世尊的身体具足三十二种大人相,有一丈光芒环绕周身,而且身高与身围都圆满具足,所以他的身体极为庄严好看;具足这样身相的世尊,就叫作“无比见佛”。因此,“无比见佛牟尼”的意思就是“那位拥有无与伦比的美好形相的牟尼”。“如如不动者”(tādino):指面对可喜和不可喜的对象时,本性都不为所动。“用石灰涂抹”(sudhāya lepanaṃ katvā):意思是我用石灰涂刷,造了一条经行道,又用灯、香、花、幢、幡等装饰起来——这就是它的含义。其余偈颂的意思,依照巴利经文本身就很清楚了。巴利
25. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassissa muninotiādimāha. Tattha anomadassissāti anomaṃ alāmakaṃ sundaraṃ dassanaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitattā byāmappabhāmaṇḍalopasobhitattā ārohapariṇāhena samannāgatattā ca dassanīyaṃ sarīraṃ yassa bhagavato so anomadassī, tassa anomadassissa muninoti attho. Tādinoti iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvassa. Sudhāya lepanaṃ katvāti sudhāya avalittaṃ katvā dīpadhūpapupphadhajapaṭākādīhi ca alaṅkataṃ caṅkamaṃ kārayiṃ akāsinti attho. Sesagāthānaṃ attho pāḷiyā anusārena suviññeyyova.
35 所谓“持名声者”(yasodharo),就是持有由随从圆满和财富圆满所构成的名声。所有这些七十七位转轮王,都以“持名声者”这同一个名字称呼,这就是它们之间的关联。巴利
35. Parivārasampattidhanasampattisaṅkhātaṃ yasaṃ dhāretīti yasodharo, sabbe ete sattasattaticakkavattirājāno yasodharanāmena ekanāmakāti sambandho.
52 52. “光辉者”(Aṅgīrasa):因为光芒从他的肢体和身体中放射出来,所以他是“光辉者”。又或者,他不因为贪欲、嗔恨、愚痴、恐惧而走向恶趣,也不因为恶行而堕入四恶趣,所以称为“龙”(nāga);他既伟大又值得供养,这位“龙”就叫作“大龙”(mahānāga)。剩下的内容意思都很浅显易懂。巴利
52.Aṅgīrasoti aṅgato sarīrato niggatā rasmi yassa so aṅgīraso, chandadosamohabhayāgatīhi vā pāpācāravasena vā caturāpāyaṃ na gacchatīti nāgo, mahanto pūjito ca so nāgo ceti mahānāgo. Sesaṃ uttānatthamevāti.
3. 黑山羊之子跋地亚长老譬喻注巴利
3. Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛”等偈颂,是尊者跋地亚——黑瞿昙女之子长老的譬喻。这位尊者也在过去诸佛那里积过善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福业。莲华上佛住世的时候,他生在一个富足的家庭,长大成人后,有妻儿围绕。他看到城里的居民都在行善,自己也想行善,就邀请以佛陀为首的比丘僧团,铺设了厚毛毯等许多贵重坐具。等世尊和僧团坐下后,他用精美的饮食供养,做了大布施。他就这样一辈子行善,在天界和人间都享受了圆满的福报。后来,在现在这位佛陀出世的时代,他投生为名叫黑瞿昙女的天后之子。因为他相貌端正、身材体格和手脚都长得好看,又因为是黑瞿昙女天后的儿子,所以大家都叫他“跋地亚·黑瞿昙女之子”。他对导师生起净信,让父母欢喜同意后出了家,不久就证得了阿罗汉。巴利
Padumuttarasambuddhantiādikaṃ āyasmato bhaddiyassa kāḷigodhāputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito nagaravāsino puññāni karonte disvā sayampi puññāni kātukāmo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā thūlapaṭalikādianekāni mahārahāni sayanāni paññāpetvā tattha nisinne bhagavati sasaṅghe paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ adāsi. So evaṃ yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kāḷigodhāya nāma deviyā putto hutvā nibbatti. So viññutaṃ patto ārohapariṇāhahatthapādarūpasampattiyā bhaddattā ca kāḷigodhāya deviyā puttattā ca bhaddiyo kāḷigodhāputtoti pākaṭo. Satthari pasīditvā mātāpitaro ārādhetvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
54 这位阿罗汉证得阿罗汉果之后,回忆起自己过去的业行,心生欢喜,为了宣说自己往昔的修行事迹,便说出“莲华上佛”等偈颂。这些内容前面已经解释过了。“慈心”:能润泽、亲爱、令一切众生欢喜的,就是慈;与慈相应的心,就是慈心;那位世尊具有这样的慈心,所以称为“具慈心者”,即具有慈心之人。“大牟尼”:因为他在所有比丘中最为广大殊胜,所以称为大牟尼,这里指的就是莲华上佛——这是文句上的关联。“一切人群”:指所有大众,也就是全体城镇居民。一切人群都前来亲近莲华上佛——那位一切世间最上、最殊胜的导师,因为他引导众生走向涅槃。这就是文句上的关联。巴利
54. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarasambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mettacittanti mijjati sinehati nandati sabbasatteti mettā, mettāya sahagataṃ cittaṃ mettacittaṃ, taṃ yassa bhagavato atthīti mettacitto, taṃ mettacittaṃ. Mahāmuninti sakalabhikkhūnaṃ mahantattā mahāmuni, taṃ padumuttaraṃ sambuddhanti sambandho. Janatā sabbāti sabbo janakāyo, sabbanagaravāsinoti attho. Sabbalokagganāyakanti sakalalokassa aggaṃ seṭṭhaṃ nibbānassa nayanato pāpanato nāyakaṃ padumuttarasambuddhaṃ janatā upeti samīpaṃ gacchatīti sambandho.
55 炒麦粉和干粮:就是指粘合炒麦粉与不粘合炒麦粉这类食物。或者也可以这样理解:米饭、糕饼、硬食、软食、粥等,因为都属于时药,所以称为食物;连同饮品和食物一起拿着,在无上福田——导师处布施。这就是文句之间的关联。巴利
55.Sattukañca baddhakañcāti baddhasattuabaddhasattusaṅkhātaṃ āmisaṃ. Atha vā bhattapūpakhajjabhojjayāguādayo yāvakālikattā āmisaṃ pānabhojanañca gahetvā puññakkhette anuttare satthuno dadantīti sambandho.
58 58. “与佛陀相应的坐具”,意思是适合佛陀、堪为佛陀所用、与佛陀相称的七宝所成的坐具。其余内容按照同样的方式类推,就很容易理解了。巴利
58.Āsanaṃ buddhayuttakanti buddhayoggaṃ buddhārahaṃ buddhānucchavikaṃ sattaratanamayaṃ āsananti attho. Sesaṃ nayānuyogena suviññeyyamevāti.
4. 善安立长老譬喻注巴利
4. Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā
在森林里搭个小茅屋这一段,是善安立者长老的本行传记。
这位长老也曾在过去诸佛那里积过善根,在一次次轮回中不断积累能导向解脱的福德。在莲华上佛的时代,他出生在一个好人家,长大懂事以后,被家庭生活捆住,看到在家生活的种种过患,就舍弃了对物质的贪求和内心的烦恼欲,在离雪山不远的一片山林里过起了林野生活。
那时候,莲华上佛因为喜欢远离喧嚣,来到了那个地方。这位苦行者见到世尊,心里很欢喜,上前礼拜,然后铺了一个草座请佛坐下。佛坐下后,他用刺梨等各种甘甜的水果供养佛,让佛吃得很满足。
因为这份善业,他死后在天界和人间之间不断流转,享受了天界与人界的两种福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个好人家,具足信心出了家,修习观禅,不久就证得了阿罗汉。
就像把刀放在刀刃上一样,他毫不费力地稳稳安住在被称为寂静的涅槃中,所以大家就称他为“善安立者”长老。巴利
Araññekuṭikaṃ katvātiādikaṃ āyasmato sanniṭṭhāpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharabandhanena baddho gharāvāse ādīnavaṃ disvā vatthukāmakilesakāme pahāya himavantassa avidūre pabbatantare araññavāsaṃ kappesi. Tasmiṃ kāle padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā nisīdanatthāya tiṇasantharaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ anekehi madhurehi tiṇḍukādīhi phalāphalehi santappesi. So tena puññakammena tato cuto devesu ca manussesu ca aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhāsampanno pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Khuragge arahattaphalappattiyaṃ viya nirussāheneva santipadasaṅkhāte nibbāne suṭṭhu ṭhitattā sanniṭṭhāpakattheroti pākaṭo.
70 这位长老证得阿罗汉之后,回忆起自己过去的业,心生欢喜,为了说明往昔所修的本行,就说了“在林野中造小屋”等话。其中,“林野”是说:因为人们害怕狮子、老虎等野兽,在那里不贪恋、不欢喜、不依附,所以叫林野;也就是在那片林野中。“小屋”是指茅草盖顶的小屋,造好之后,便在山间居住、度日。这段话和“无论得到还是得不到,无论有名声还是没名声,都知足而住”是相连的。巴利
70. Arahā pana hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento araññe kuṭikaṃ katvātiādimāha. Tattha araññeti sīhabyagghādīnaṃ bhayena manussā ettha na rajjanti na ramanti na allīyantīti araññaṃ, tasmiṃ araññe. Kuṭikanti tiṇacchadanakuṭikaṃ katvā pabbatantare vasāmi vāsaṃ kappesinti attho. Lābhena ca alābhena ca yasena ca ayasena ca santuṭṭho vihāsinti sambandho.
72 名为“最上莲花”的:生于水中就是水生,也就是莲花;水生之中最殊胜的,就是最上莲花;他的名号与最上莲花相同,所以他就是名为最上莲花的人,意思是那位名为最上莲花的佛陀。其余内容按照经文本身的脉络类推,就很容易明白了。巴利
72.Jalajuttamanāmakanti jale jātaṃ jalajaṃ, padumaṃ, jalajaṃ uttamaṃ jalajuttamaṃ, jalajuttamena samānaṃ nāmaṃ yassa so jalajuttamanāmako, taṃ jalajuttamanāmakaṃ buddhanti attho. Sesaṃ pāḷinayānuyogena suviññeyyamevāti.
5. 五象长老譬喻注巴利
5. Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā
“名为善慧的正自觉者”等偈颂,是尊者五手长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积攒过善业,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在善慧世尊的时代,他出生在一个家庭里,长大后对三宝生起净信。那时,有人带来五束青莲花。他就用这五束青莲花供养了正在街上行走的善慧世尊。那些花飞到空中,化成华盖,投下荫凉,一路跟着如来走。他看见这一幕,心里非常欢喜,全身充满喜悦,一辈子都忆念着这份福德。死后他转生到天界,这样一世又一世地流转,直到现在这尊佛出世时,又出生在一个家庭里,长大后生起信心,出家修行,修习观法,不久就证得了阿罗汉。因为这份善业,他被称为“五手长老”,广为人知。巴利
Sumedhonāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato pañcahatthiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā ratanattaye pasanno vihāsi. Tasmiṃ samaye pañcauppalahatthāni ānesuṃ. So tehi pañcauppalahatthehi vīthiyaṃ caramānaṃ sumedhaṃ bhagavantaṃ pūjesi. Tāni gantvā ākāse vitānaṃ hutvā chāyaṃ kurumānāni tathāgateneva saddhiṃ gacchiṃsu. So taṃ disvā somanassajāto pītiyā phuṭṭhasarīro yāvajīvaṃ tadeva puññaṃ anussaritvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena pañcahatthiyattheroti pākaṭo.
77 那位长老回忆起自己过去所造的业,以现前亲证的智慧看清之后,为了开示自己往昔所修的行迹,说出了“名为善慧的正自觉者”等偈颂。其中,“善慧”是指他拥有殊胜的智慧,也就是通达四谛、无碍解等智慧,这位世尊就是“善慧正自觉者”,当时正穿行在街市和巷子之间——这是上下文之间的连接。“垂眼”就是眼睛向下看。“知量而语”是指懂得把握分寸再说话的修养,意思是知道分寸之后才说法。其余的内容都很容易理解。巴利
77. So attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato paññāya diṭṭhapubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha sumedhoti sundarā medhā catusaccapaṭivedhapaṭisambhidādayo paññā yassa so bhagavā sumedho sambuddho antarāpaṇe antaravīthiyaṃ gacchatīti sambandho. Okkhittacakkhūti adhokhittacakkhu. Mitabhāṇīti pamāṇaṃ ñatvā bhaṇanasīlo, pamāṇaṃ jānitvā dhammaṃ desesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
6. 莲花盖长老譬喻注释巴利
6. Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā
以“在世尊寂灭时”等偈颂开头的,是尊者莲花盖长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积集了善业资粮,在一次次生命中不断积累能导向解脱的功德。在毗婆尸佛的时代,他出生在一个家庭,长大后对三宝生起净信,用莲花供养了已般涅槃的毗婆尸佛的荼毗柴堆。他就凭着这份净信心活到寿命尽头,此后只在善趣中流转,无数次享受天界和人界的两种福报。到了我们这位正自觉者出世的时候,他又出生在一个家庭,长大后对导师生起敬信,在教法中出家,精勤努力,不久就证得应供果。他在夜间住处、白天住处等各处安住时,精舍总被莲花覆盖,因此以“莲花盖长老”之名而为人所知。巴利
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato padumacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno parinibbutassa vipassissa bhagavato citakaṃ padumapupphehi pūjesi. So teneva cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ manussasampattiñcāti dve sampattiyo anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ amhākaṃ sammāsambuddhakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā sāsane pabbajito ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahā ahosi. Tassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīsu tattha tattha viharantassa vihāro padumapupphehi chādīyati, tena so padumacchadaniyattheroti pākaṭo.
83 他回忆起自己过去所造的业,以喜悦之心开示往昔所行的本行,说出了“在世间依怙寂灭之时”等偈颂。其中,“寂灭”是指导师以蕴般涅槃而般涅槃,也就是当毗婆尸正自觉者的遗体被火化、被安置在柴堆上时,我取来一束盛开的莲花,放在柴堆上供养,就是这个意思。其余各偈因为前面已经说过,所以意义浅显明了。巴利
83. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti khandhaparinibbānena parinibbute satthari, vipassissa sammāsambuddhassa sarīre citamāniyamāne citake āropite suphullaṃ padumakalāpaṃ ahaṃ gahetvā citakaṃ āropayiṃ pūjesinti attho. Sesagāthāsu heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
7. 施床长老譬喻注巴利
7. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“悉达多世尊……”等句,是具寿施床长老的譬喻。
这位长老前世在诸佛那里积攒了善根,一世又一世地积累能导向解脱的福德。在悉达多世尊的时代,他出生在一户人家,长大后对导师生起净信,用象牙、黄金等材料做了一张床,铺上无价的华丽褥垫,供养世尊。世尊出于悲悯,接受并受用了它。他凭这一善业,享受了天界与人间的种种福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他又出生在一户人家,长大后对导师的教法生起净信,出家后开始修观,不久就证得了应供果。因为前世善业所感得的名字,他以“施床长老”而闻名。巴利
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā hatthidaṇḍasuvaṇṇādīhi sayanatthāya mañcaṃ kāretvā anagghehi vicittattharaṇehi attharitvā bhagavantaṃ pūjesi. So bhagavā tassānukampāya paṭiggahetvā anubhavi. So tena puññakammena dibbamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva arahā ahosi. Pubbe katapuññanāmena sayanadāyakattheroti pākaṭo.
88 有一天,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说自己往昔所修行的譬喻,便诵出了以“悉达多世尊”开头的那段话。这一切按照巴利经文的理路来理解,本来就很容易明白。巴利
88. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ pāḷinayānusārena suviññeyyamevāti.
第八 施经行长老譬喻的注疏巴利
8. Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“见义佛牟尼……”等句,是具寿施经行长老的譬喻。这位具寿在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中累积导向解脱的福德。在见义佛世尊的时代,他投生在一户人家,长大后对导师生起净信,便造了一座地基高起、用石灰粉刷、宛如银堆般光洁庄严的经行处,又铺上像碎珍珠一样的白沙,供养给世尊。世尊接受了,接受经行处之后,令身心安住于舒适的定中,并授记说:“此人在未来乔达摩世尊的教法中,将成为弟子。”他凭这一善业,在天界与人间不断流转,享受了两种福报,到如今这位佛陀出世的时代,又投生在一户人家,长大后具足信心,在教法中出家,不久就证得阿罗汉果,因为过去所造的善业之名,而被称为“施经行长老”。巴利
Atthadassissamuninotiādikaṃ āyasmato caṅkamanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā uccavatthukaṃ sudhāparikammakataṃ rajatarāsisadisaṃ sobhamānaṃ caṅkamaṃ kāretvā muttadalasadisaṃ setapulinaṃ attharitvā bhagavato adāsi. Paṭiggahesi bhagavā, caṅkamaṃ paṭiggahetvā ca pana sukhaṃ kāyacittasamādhiṃ appetvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena devamanussesu aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā katapuññanāmena caṅkamanadāyakattheroti pākaṭo ahosi.
93 有一天,他回忆起自己过去所造的善业,心生喜悦,为了宣说往昔所行的事迹,便诵出了“见义佛牟尼”等偈颂。其中,“见义佛”的意思是:他照见、洞见“义”——也就是利益、目的、增长、繁荣和涅槃,所以叫“见义佛”;或者说,他习惯于见涅槃、了知涅槃,所以叫“见义佛”。我为那位见义佛牟尼——也就是具足默然智慧的世尊——建造了令人愉悦欢喜、应当修习、应当系念的经行处。这就是此句的关联。其余内容按照前面所说的方式就能很容易理解。巴利
93. So ekadivasaṃ attanā pubbe katapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassissa muninotiādimāha. Tattha atthadassissāti atthaṃ payojanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā atthaṃ nibbānaṃ dassanasīlo jānanasīloti atthadassī, tassa atthadassissa munino monena ñāṇena samannāgatassa bhagavato manoramaṃ manallīnaṃ bhāvanīyaṃ manasi kātabbaṃ caṅkamaṃ kāresinti sambandho. Sesaṃ vuttanayānusāreneva suviññeyyamevāti.
第九 须跋陀罗长老譬喻的注疏巴利
9. Subhaddattheraapadānavaṇṇanā
以“莲华上佛,世间解”等开头的这篇,是具寿须跋陀罗长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛在世时就已经积集了善行,为了证得涅槃,他在一次又一次的投生中不断累积福德。在莲华上佛世尊的时代,他出生在一个富裕且具足信心的家庭。长大后虽然被家庭束缚,却对三宝生起了净信。他看见莲华上佛世尊躺在即将般涅槃的床上,又看见一万个世界体系的天众聚集而来,内心充满欢喜,就用素馨花、黄兰、黑茉莉等各种芬芳的鲜花来供养。
他凭这份善业,活到寿命尽时,从那里死后,在兜率天等天界享受天界的福报,之后又在人间享受人间的福报,而且无论投生到哪里,都有人用芬芳的鲜花来供养他。
如今在这位佛陀出世的时代,他出生在一个富裕的家庭。长大后虽然已经看清了欲乐的过患,但直到世尊般涅槃之前,都没能见到佛陀。就在世尊躺在般涅槃床上的时候,他出家了,并证得了阿罗汉果。因为过去所造善业的名字,他以“须跋陀罗”而广为人知。巴利
Padumuttarolokavidūtiādikaṃ āyasmato subhaddattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamanatthāya puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbato viññutaṃ patvā gharabandhanena baddho ratanattaye pasanno parinibbānamañce nipannaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā sannipatitā dasasahassacakkavāḷadevatāyo ca disvā pasannamānaso nigguṇḍikeṭakanīlakāsokāsitādianekehi sugandhapupphehi pūjesi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā tato manussesu manussasampattiyo anubhavitvā nibbattanibbattaṭṭhānesu ca sugandhehi pupphehi pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto kāmesu ādīnavaṃ disvāpi yāva buddhassa bhagavato parinibbānakālo tāva aladdhabuddhadassano bhagavato parinibbānamañce nipannakāleyeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññanāmena subhaddoti pākaṭo ahosi.
101 他回忆起自己过去所造的业,以欢喜之心开示往昔所修的事迹,于是说出了“莲华上佛,世间解”等偈颂。这些偈颂的意思浅显易懂。“你们听我说……(中略)……他将无漏而般涅槃”——这是莲华上佛世尊躺在般涅槃床上时所作的授记。巴利
101. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro lokavidūtiādimāha. Taṃ uttānatthameva. Suṇātha mama bhāsato…pe… nibbāyissatināsavoti idaṃ parinibbānamañce nipannova padumuttaro bhagavā byākāsi.
115 115. 他为了说明自己的修行,说了“由于过去业而相连”等偈颂。“心一境”就是心专注于一境。“善入定”就是很好地入定,意思是身心都寂静。“佛陀的亲生子”意思是,听了从佛陀胸口、心中流出的教诫之后,证得阿罗汉果。“我是法生者、善造就者”意思是,我从法、从业处之法而生,以圣洁的出生而善巧地被造就,圆满成就了一切应做之事,所以我说“我是”“我存在”。巴利
115. So attano paṭipattiṃ dassento pubbakammena saṃyuttotiādimāha. Ekaggoti ekaggacitto. Susamāhitoti suṭṭhu samāhito, santakāyacittoti attho. Buddhassa oraso puttoti buddhassa urasā hadayena niggataovādānusāsaniṃ sutvā pattaarahattaphaloti attho. Dhammajomhi sunimmitoti dhammato kammaṭṭhānadhammato jāto ariyāya jātiyā sunimmito suṭṭhu nippphāditasabbakicco amhi bhavāmīti attho.
116 我亲近了法王的意思是:我走近那位以法统治一切众生之王、作为主宰的世尊,来到世尊身边。我问了殊胜的问题的意思是:我问了一个与蕴、处、界、谛、缘起等相关的殊胜问题。当我的世尊为我解说问题时,意思是:我们的世尊正在为我讲解、解答这个问题。引导入法流的意思是:他引导我进入、使我趣入那称为无余涅槃界的法流,也就是法的奔流。巴利
116.Dhammarājaṃ upagammāti dhammena sabbasattānaṃ rājānaṃ issarabhūtaṃ bhagavantaṃ upagantvā samīpaṃ gantvāti attho. Apucchiṃ pañhamuttamanti uttamaṃ khandhāyatanadhātusaccasamuppādādipaṭisaṃyuttaṃ pañhaṃ apucchinti attho. Kathayantoca me pañhanti eso amhākaṃ bhagavā me mayhaṃ pañhaṃ kathayanto byākaronto. Dhammasotaṃ upānayīti anupādisesanibbānadhātusaṅkhātaṃ dhammasotaṃ dhammapavāhaṃ upānayi pāvisīti attho.
118 “水族中最殊胜的导师”是指名为莲华上的那位,这是把ma音改成ya音之后形成的称呼。“无执取而般涅槃”的意思是,不执取五蕴而般涅槃,不再显现,归于不可见,不在人界等任何地方立足。“如灯因油尽”是说,因为轮回之油耗尽、不复存在,就像油尽灯灭一样般涅槃,这就是其中的关联。巴利
118.Jalajuttamanāyakoti padumuttaranāmako ma-kārassa ya-kāraṃ katvā katavohāro. Nibbāyianupādānoti upādāne pañcakkhandhe aggahetvā nibbāyi na paññāyi adassanaṃ agamāsi, manussalokādīsu katthacipi apatiṭṭhitoti attho. Dīpova telasaṅkhayāti vaṭṭitelānaṃ saṅkhayā abhāvā padīpo iva nibbāyīti sambandho.
119 已般涅槃的莲华上世尊,他的宝塔是珍宝所成,高七由旬,塔高七由旬。意思是这样。在那里供养幢幡:意思是在那座塔处,供养一面一切吉祥、各方吉祥、全然悦意的幢幡。巴利
119.Sattayojanikaṃ āsīti tassa parinibbutassa padumuttarassa bhagavato ratanamayaṃ thūpaṃ sattayojanubbedhaṃ āsi ahosīti attho. Dhajaṃ tattha apūjesinti tattha tasmiṃ cetiye sabbabhaddaṃ sabbato bhaddaṃ sabbaso manoramaṃ dhajaṃ pūjesinti attho.
120 “迦叶佛的”这句话,说的是:从莲华上世尊那个时候开始,我一直在天界和人间流转生死。我的亲生儿子名叫帝沙,后来成了正自觉者迦叶佛的上首弟子,是胜者教法、佛陀教法的继承者。这里就是在说明这层关系。巴利
120.Kassapassa ca buddhassāti padumuttarassa bhagavato kālato paṭṭhāya āgatassa devamanussesu saṃsarato me mayhaṃ oraso putto tisso nāma kassapassa sammāsambuddhassa aggasāvako jinasāsane buddhasāsane dāyādo āsi ahosīti sambandho.
121 “以低劣之心”的意思是:我以低劣、卑下的心,对我儿子提舍——也就是上首弟子——说了不吉祥、不美好、不恰当的话,说他是“最后的终结者”。由于那个业报,也就是由于诽谤阿罗汉这种不善业的果报。“最后见到胜者”的意思是:在最后,在终结时,在般涅槃的时候,在末罗族人附近的优波伐檀那娑罗林中,我见到了躺在般涅槃床上的胜者——战胜一切魔的我们的乔达摩正自觉者。另有一种读法是“后来我有了好的”,意思是:在那位世尊的最后时刻、临近般涅槃的时候,我得到了好的、美好的东西,也就是证悟了四谛。巴利
121.Tassa hīnena manasāti tassa mama puttassa tissassa aggasāvakassa hīnena lāmakena manasā cittena abhaddakaṃ asundaraṃ ayuttakaṃ ‘‘antako pacchimo’’ti vācaṃ vacanaṃ abhāsiṃ kathesinti attho. Tena kammavipākenāti tena arahantabhakkhānasaṅkhātassa akusalakammassa vipākena. Pacchime addasaṃ jinanti pacchime pariyosāne parinibbānakāle mallānaṃ upavattane sālavane parinibbānamañce nipannaṃ jinaṃ jitasabbamāraṃ amhākaṃ gotamasammāsambuddhaṃ addasaṃ ahanti attho. ‘‘Pacchā me āsi bhaddaka’’ntipi pāṭho. Tassa pacchā tassa bhagavato avasānakāle nibbānāsannakāle me mayhaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ catusaccapaṭivijjhanaṃ āsi ahosīti attho.
122 大雄使我出家:这位大雄力者、利益一切众生、怀有悲心、战胜魔罗的牟尼,在末罗族人附近的优波伐檀那娑罗林中,躺卧在最后的卧处——般涅槃床上时,使我出家。这就是文句之间的关联。巴利
122.Pabbājesi mahāvīroti mahāvīriyo sabbasattahito karuṇāyutto jitamāro muni mallānaṃ upavattane sālavane pacchime sayane parinibbānamañce sayitova maṃ pabbājesīti sambandho.
123 今日就出家:就在世尊般涅槃的这一天,我出家了;同样,就在今天受了具足戒;就在今天,当着兩足尊的面,般涅槃发生了——这是文句之间的关联。其余部分很容易理解。巴利
123.Ajjevadāni pabbajjāti ajja eva bhagavato parinibbānadivaseyeva mama pabbajjā, tathā ajja eva upasampadā, ajja eva dvipaduttamassa sammukhā parinibbānaṃ ahosīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
10. 准陀长老譬喻注巴利
10. Cundattheraapadānavaṇṇanā
以“悉达多世尊”等语开篇的,是具寿准陀长老的譬喻。这位长老在过去诸佛那里也积集了福德资粮,在一次次生命中不断积累能导向解脱的福业。在悉达多世尊的时代,他出生在一个富足的家庭,长大后对世尊生起净信,命人打造了一个七宝制成的金盆,用善意花铺满其上,供养世尊。那些花升到空中,像华盖一样停在那里。于是世尊为他授记:“未来在名为乔达摩的世尊的教法中,他将成为一位名叫准陀的弟子。”他凭这善业,命终后投生天界,依次在六层欲界天中享受快乐,又在人间享受转轮王等种种富贵。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个婆罗门家庭,是鲁帕奢利之子,舍利弗长老的弟弟。他长大成人后,因为身材、体态和容貌都非常出众,人们把“舍”音转成“纯”音,给他取名叫准陀。他成年后,看到在家生活的过患和出家的功德,就在兄长长老身边出家,修习观法,不久便证得了阿拉汉果。巴利
Siddhatthassabhagavatotiādikaṃ āyasmato cundattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā sattaratanamayaṃ suvaṇṇagghiyaṃ kāretvā sumanapupphehi chādetvā bhagavantaṃ pūjesi. Tāni pupphāni ākāsaṃ samuggantvā vitānākārena aṭṭhaṃsu. Atha naṃ bhagavā ‘‘anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane cundo nāma sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke upapanno kamena chasu kāmāvacaradevesu sukhaṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule rūpasāriyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Tassa viññutaṃ pattassa ārohapariṇāharūpavayānaṃ sundaratāya sakārassa cakāraṃ katvā cundoti nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā bhātuttherassa santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
125 125. 他证得阿罗汉果之后,有一天回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说过去所修的事迹,便说出以“对悉达多世尊”等开头的偈颂。那段内容前面已经解释过了。至于“agghiyanti”等词,意思也很浅显明白。巴利
125. So pattaarahattaphalo ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Agghiyantiādayopi uttānatthāyeva.
128 已彻底断除疑惑的正觉者:因为通过殊胜的道证悟,疑已被完全灭尽,所以他是断尽疑惑、毫无犹豫的正觉者。被已渡越暴流者们簇拥在前:由于他已经渡越并超越了欲暴流等四种暴流,因此被那些已渡越暴流、诸漏已尽的圣者们簇拥围绕——这就是这句话的意思。解释的偈颂,其含义本来就浅显易懂。巴利
128.Vitiṇṇakaṅkho sambuddhoti visesena maggādhigamena vicikicchāya khepitattā vitiṇṇakaṅkho asaṃsayo sambuddho. Tiṇṇoghehi purakkhatoti kāmoghādīnaṃ catunnaṃ oghānaṃ tiṇṇattā atikkantattā oghatiṇṇehi khīṇāsavehi purakkhato parivāritoti attho. Byākaraṇagāthā uttānatthāyeva.
139 我侍奉了大雄。为了达到最殊胜的涅槃、证得涅槃,在超过十万劫的四大阿僧祇劫中圆满诸波罗蜜,因此精勤修行,所以被称为大雄。我侍奉了这位大雄佛陀,意思就是我做了侍奉。还有其他许多持戒者:不只是侍奉了佛陀,我也侍奉了那些戒行可爱、具足戒行的众多其他圣声闻,乃至我的兄长舍利弗长老——这是语句之间的关联。巴利
139.Upaṭṭhahiṃ mahāvīranti uttamatthassa nibbānassa pattiyā pāpuṇanatthāya kappasatasahassādhikesu caturāsaṅkhyeyyesu kappesu pāramiyo pūrentena katavīriyattā mahāvīraṃ buddhaṃ upaṭṭhahiṃ upaṭṭhānaṃ akāsinti attho. Aññe ca pesale bahūti na kevalameva buddhaṃ upaṭṭhahiṃ, pesale piyasīle sīlavante aññe ca bahuaggappatte sāvake, me mayhaṃ bhātaraṃ sāriputtattherañca upaṭṭhahinti sambandho.
140 “侍奉我兄长后”:我侍奉了我的兄长,对他尽了照顾和应尽的本分。在他般涅槃的时候,因为他是先于世尊般涅槃的,所以我把他的舍利取来,放进钵里,然后献给了世间最尊贵的人、人中的牛王——佛陀。这就是“我献上”的意思。巴利
140.Bhātaraṃme upaṭṭhahitvāti mayhaṃ bhātaraṃ upaṭṭhahitvā vattapaṭivattaṃ katvā tassa parinibbutakāle bhagavato paṭhamaṃ parinibbutattā tassa dhātuyo gahetvā pattamhi okiritvā lokajeṭṭhassa narānaṃ āsabhassa buddhassa upanāmesiṃ adāsinti attho.
141 世尊用自己双手把那分量很大的舍利接过来,为了充分展示那份舍利,便称赞、宣说了上首弟子舍利弗长老。这就是这段话的意思。其余部分意思很明白。巴利
141.Ubho hatthehi paggayhāti taṃ mahā dinnaṃ dhātuṃ so bhagavā attano ubhohi hatthehi pakārena gahetvā taṃ dhātuṃ saṃsuṭṭhu dassayanto aggasāvakaṃ sāriputtattheraṃ kittayi pakāsesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.