第4品 军头陀那品
4. Kuṇḍadhānavaggo
昆陀达那长老的譬喻经注
1. Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā
“在独坐七日中”等偈颂,是尊者军头陀那长老的譬喻经。这位长老也在过去诸佛那里积下了善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的善业。在胜莲华世尊的时代,他出生在天鹅城的一户人家。他按前面说的方式去亲近世尊、听法。当时他看见世尊把一位比丘立为最先取筹者中的第一,就希望自己也能得到那个位置,于是为此修各种善业。有一天,胜莲华世尊从灭尽定中出定后坐着,他献上一大片染成雄黄粉那样金黄色的芭蕉果穗。世尊接受了并享用了它。因为这件善业,他十一次做了诸天中的天王,还二十四次成为转轮王。
Sattāhaṃpaṭisallīnantiādikaṃ āyasmato kuṇḍadhānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vuttanayena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā tadanurūpaṃ puññaṃ karonto vicari. So ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato nirodhasamāpattito vuṭṭhāya nisinnassa manosilācuṇṇapiñjaraṃ mahantaṃ kadaliphalakaṇṇikaṃ upanesi, taṃ bhagavā paṭiggahetvā paribhuñji. So tena puññakammena ekādasakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kāresi. Catuvīsativāre ca rājā ahosi cakkavattī.
他这样一次又一次地做善事,在天界和人间之间不断流转生死,到了迦叶佛的时代,投生为一位地居天神。要知道,寿命很长的那些佛并不是每半个月举行一次布萨。比如毗婆尸世尊的时代,是每隔六年举行一次布萨;而迦叶十力佛则是每隔六个月诵一次巴帝摩卡。在诵巴帝摩卡的时候,有两位住在外地的比丘好友,正要去参加布萨。这位地居天神心想:“这两位比丘之间的情谊非常坚固,如果出现挑拨离间的人,他们的情谊会破裂,还是不会破裂呢?”他一边观察他们的动静,一边跟在他们不远处走着。
So evaṃ aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bhummadevatā hutvā nibbatti. Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti. Tathā hi vipassissa bhagavato chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi, kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi, tassa pātimokkhassa osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti gacchanti. Ayaṃ bhummadevatā cintesi – ‘‘imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā, kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya, na bhijjeyyā’’ti. Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūre gacchati.
那时,一位长老把钵和袈裟交到另一位长老手里,自己去了一处方便又有水的地方,解决身体需要。洗完手脚后,他从树丛旁边走出来。一位地居天神变成容貌极美的女人,紧跟在长老身后:她拨弄头发,又整理发髻重新绑好,还装作拍去背上的尘土、整理衣服的样子,就这样一步不离地跟在长老后面,一起从树丛里走了出来。站在一旁的同伴长老看到这一幕,心里非常难过,心想:“我和这位比丘长久以来建立的信赖和情谊,如今算是完了。要是早知道他是这种人,这么长时间里我绝不会对他这么信任亲近。”等那位长老走回来,他就说:“贤友,把你的钵和袈裟拿回去。我不跟这种品行不端的人走同一条路。”那位有惭耻心的比丘听到这话,心就像被锋利的矛刺穿了一样。于是同伴长老对他说:“贤友,你怎么说这种话?这么长时间以来,我连极微小的过失都不曾犯过,你今天却骂我是‘品行不端的人’。你看到了什么?又听谁说了什么?难道你不是和这样盛装打扮的女人一起从树丛里出来了吗?”那位比丘说:“贤友,没有这回事,我没看见那样的女人。”尽管他再三解释,那位长老还是不相信他的话,只把自己亲眼所见当成事实,不和他走同一条路,改走另一条路去了导师那里。那位比丘也走另一条路,同样去了导师那里。
Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasamīpato nikkhamati. Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhiyaṃ paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā . Ekamante ṭhito sahāyakatthero taṃ kāraṇaṃ disvāva domanassajāto ‘‘naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho, sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ, ettakaṃ kālaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyya’’nti cintetvā āgacchantaṃyeva naṃ ‘‘gaṇhāhāvuso, tuyhaṃ pattacīvaraṃ, tādisena pāpena saddhiṃ ekamaggena na gacchāmī’’ti āha. Taṃ kathaṃ sutvā tassa lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi. Tato naṃ āha – ‘‘āvuso, kinnāmetaṃ vadasi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi, tvaṃ pana maṃ ajja ‘pāpo’ti vadasi, kiṃ te diṭṭhanti, kiṃ aññena diṭṭhena, kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhanto’’ti? ‘‘Natthetaṃ, āvuso, mayhaṃ, nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmī’’ti tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva bhūtattaṃ katvā gaṇhanto tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato. Itaropi bhikkhu aññena maggena satthu santikaṃyeva gato.
后来,到了比丘僧团进入布萨堂的时候,那位比丘在布萨堂里看见了那位长老,认出他之后,心想:“这个布萨堂里竟然有这样的恶比丘,我不跟他一起做布萨。”于是就走出去,站在外面。这时,一位地居天神心想:“我造了很重的业。”于是化作一位年长居士的模样,走到那位长老面前,问道:“尊者,您为什么站在这里?”长老说:“居士,有一个恶比丘进了这座布萨堂,我不想跟他一起做布萨,所以站在外面。”天神说:“尊者,请不要这样想。这位比丘戒律清净,您看到的那个女人其实是我。我为了试探你们几位长老之间的情谊是否坚固、会不会破裂,才做了那件事。”长老问:“那你到底是谁,善士?”天神回答:“尊者,我是一位地居天神。”这位天神一边说着,一边以天界的威神显现,跪倒在长老脚前,恳求说:“尊者,请您原谅我。那位长老没有过错,请您去做布萨吧。”于是把长老请进了布萨堂。那位长老那次就在同一个地方做了布萨。但因为这段友谊上的嫌隙,他此后再也没有和那位长老同住一处。他也没有把这位长老的过失说出去。后来,那位被怀疑的长老修观业处,证得了阿罗汉果。
Tato bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge disvā sañjānitvā ‘‘imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi, nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Atha bhummadevatā ‘‘bhāriyaṃ mayā kammaṃ kata’’nti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā – ‘‘kasmā, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito’’ti āha. ‘‘Upāsaka, imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho, ‘ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomī’ti bahi ṭhitomhī’’ti. ‘‘Bhante, mā evaṃ gaṇhatha, parisuddhasīlo esa bhikkhu, tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ. Mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti, no daḷhā’ti bhijjanābhijjanabhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ kata’’nti. ‘‘Ko pana tvaṃ, sappurisā’’ti? ‘‘Ahaṃ ekā bhummadevatā, bhante’’ti. Devaputto kathentoyeva dibbānubhāvena ṭhatvā therassa pādamūle patitvā ‘‘mayhaṃ, bhante, khamatha, therassa eso doso natthi, uposathaṃ karothā’’ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi. So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi. Mittasanthavavasena pana puna tena saddhiṃ na ekaṭṭhāne vasi. Imassa therassa dosaṃ na kathesi. Aparabhāge cuditakatthero pana vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.
这位地居天神因为那业力的果报,整整隔了一尊佛的漫长时间都没能脱离恶道。就算偶尔生到人间,不管是谁造的什么过失,最后都会落到他头上。在我们世尊出世的时候,他出生在舍卫城的一个婆罗门家里,家人给他取名叫达那青年。他长大成人后学通了三部吠陀,到了年老的时候,听到世尊说法,生起了信心,就在教法里出了家。从他受具足戒那天开始,就有一个打扮得漂漂亮亮的女人,他进村她也跟着进村,他出村她也跟着出村,他进精舍她也跟着进精舍,他停下来她也停下来——就这样一直跟在他身后,别人都看得见。但长老自己看不见她。由于过去业力的果报,她只出现在别人眼前。
Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha. Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati, aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati. So amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sāsane pabbaji. Tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva pavisati, nikkhamante nikkhamati, vihāraṃ pavisantepi saddhiṃ pavisati, tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati. Thero taṃ na passati. Tassa pana purimakammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāsi.
村里的女人们施粥时,一边分粥一边开玩笑说:“尊者,这一勺粥是给您的,这一勺是给我们这位女伴的。”长老为此非常苦恼。回到寺院,沙弥和年轻比丘们也围着他,嘲弄说:“达那成了个憨货。”就因为这个缘故,他得了个“憨货达那”长老的名字。他一次次起身,实在受不了他们的戏弄,终于发疯似地说:“你们才是憨货!你们的亲教师是憨货,阿阇梨也是憨货!”于是大家把这事禀告了导师:“尊者,憨货达那对年轻沙弥说了这样粗鲁的话。”导师把他叫来问:“达那,你真的对年轻沙弥说了粗鲁的话吗?”他回答:“是真的,世尊。”导师又问:“你为什么这样说?”他说:“世尊,我实在受不了他们没完没了地烦我,才这样说的。”导师说:“你过去所造的业,到现在都还没消尽,以后不要再对比丘们说这种粗鲁的话了。”接着,导师说:
Gāme yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo, ‘‘bhante, ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ, eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā’’ti parihāsaṃ karonti. Therassa mahatī vihesā hoti. Vihāragatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘dhāno koṇḍo jāto’’ti parihāsaṃ karonti. Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhāno theroti nāmaṃ jātaṃ. So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kariyamānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘tumhe koṇḍā, tumhākaṃ upajjhāyo koṇḍo, ācariyo koṇḍo’’ti vadati. Atha naṃ satthu ārocesuṃ – ‘‘kuṇḍadhāno, bhante, daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dhāna, daharasāmaṇerehi saddhiṃ pharusavācaṃ vadasī’’ti pucchi. Tena ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti vutte – ‘‘kasmā evaṃ vadasī’’ti āha. ‘‘Bhante, nibaddhaṃ vihesaṃ sahituṃ asakkonto evaṃ kathemī’’ti . ‘‘Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi, puna evaṃ pharusavācaṃ mā vada bhikkhū’’ti vatvā āha –
别对任何人说粗话,你要是说了,对方可能会回敬你。
争吵确实是痛苦的,反击会触及到它。
如果你能像一面被敲破的铜锣那样,让自己彻底止息下来。
这就是你已证得的涅槃,怨恨不存在于你。
‘‘Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ; Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ. ‘‘Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā; Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjatī’’ti. (dha. pa. 133-134) –
这位长老和女人一起往来的事,连憍萨罗国王也听说了。国王说:“喂,你们去试探一下他。”就派人去了,随后自己也只带着少数随从,来到长老住的地方,站在一旁观察。那个时候,长老正坐着做针线活。那个女人也像是站在不远的地方,能被人看见。
Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu. Rājā ‘‘gacchatha, bhaṇe, naṃ vīmaṃsathā’’ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti. Sāpi itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati.
国王看见她之后,心想“这里面一定有原因”,就朝她站的地方走过去。她见国王走来,就好像已经进了长老的草屋一样。国王也跟着她一起进了草屋,四处张望却找不到她,于是认定“这不是女人,这是长老的一种业报显现”。他先走到长老身边时并没有行礼,等明白那件事并非真实之后,才从草屋出来,礼敬长老,坐在一边,问道:“尊者,托钵乞食不辛苦吧?”长老说:“还好,大王。”国王说:“尊者,我知道您的情况。像你们这样带着这种染污生活的人,谁会生起净信呢?从今以后,你们不用再去任何地方乞食了。我会用四种资具供养你们,你们不要放逸,要如理作意。”说完,就安排了固定的食物供养。长老得到国王的护持,因为饮食合宜,心得专一,增长观智,证得了阿罗汉果。从那时起,那个女人就消失了。
Rājā taṃ disvā ‘‘atthi taṃ kāraṇa’’nti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi. Rājāpi tāya saddhiṃ eva paṇṇasālāyaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘nāyaṃ mātugāmo, therassa eko kammavipāko’’ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā paṇṇasālato nikkhamitvā theraṃ vanditvā ekamante nisinno ‘‘kacci, bhante, piṇḍakena na kilamathā’’ti pucchi. Thero ‘‘vaṭṭati, mahārājā’’ti āha. ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, ayyassa kathaṃ, evarūpenupakkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti, ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi. Ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi, tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā’’ti vatvā nibaddhabhikkhaṃ paṭṭhapesi. Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi.
那时,大善贤住在优楼频螺城的一个邪见家庭里。她心想“愿导师慈悯我”,就决意持守布萨支,远离不清净的食物,站在高楼的顶层,作真实誓言:“愿这些花停在半空中,在十力者头顶上方形成华盖。愿十力者以这个心念为信号,明天和五百位比丘一起接受我的供养。”说完,她把八把素馨花抛向空中。那些花飞过去,在导师说法的时候,停在他头顶上方形成了华盖。导师看见那素馨花华盖,心中就默许了善贤的供养。第二天黎明升起时,导师对阿难长老说:“阿难,我们今天要去远处托钵。不要给凡夫筹,只给圣者筹。”阿难长老就告诉比丘们:“贤友们,今天导师要去远处托钵。凡夫不要拿筹,只有圣者才可以拿筹。”昆达坦长老说:“贤友,拿筹来。”第一个伸出了手。阿难心想:“导师不让这样的比丘拿筹,只让圣者拿筹。”于是去禀告导师。导师说:“他正是该拿筹的人,给他筹。”阿难长老心想:“如果给昆达坦筹不合适,导师应该会阻止,这里面一定有原因。”于是决定:“我要把筹给昆达坦。”就准备送过去。昆达坦在阿难到来之前,就已经进入以神通为基础的第四禅,以神通力站在空中,伸出手说:“阿难贤友,导师了解我,像我这样的比丘第一个拿筹,导师不会阻止。”于是拿了筹。导师以这件事为因由,把这位长老安立在教法中第一个拿筹者的最高位置。这位长老因为得到国王的护持,获得合宜的饮食,心得专一,修观业处,由于具备亲依止,成为六神通者。像他这样有功德的人,那些凡夫比丘却不知道他的功德,心想“这个人第一个拿筹,这是怎么回事”,生起疑惑。为了消除他们的疑惑,长老升上空中,显示神通变化,以另一种方式说明另一件事,说了“切断五”这首偈颂。
Tadā mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘satthā maṃ anukampatū’’ti uposathaṅgaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu, dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha – ‘‘ānanda, mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma, puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī’’ti. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi – ‘‘āvuso, satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati. Puthujjanā mā gaṇhantu, ariyāva salākaṃ gaṇhantū’’ti. Kuṇḍadhānatthero – ‘‘āharāvuso, salāka’’nti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi. Ānando ‘‘satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti, ariyānaṃyeva dāpetī’’ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi. Satthā ‘‘āharāpentassa salākaṃ dehī’’ti āha. Thero cintesi – ‘‘sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na yuttā, atha satthā paṭibāheyya, bhavissati ettha kāraṇa’’nti ‘‘kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī’’ti gamanaṃ abhinīhari. Kuṇḍadhāno tassa purāgamanā eva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘āharāvuso ānanda, satthā maṃ jānāti, mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī’’ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Yasmā ayaṃ thero rājānaṃ upatthambhaṃ labhitvā sappāyāhārapaṭilābhena samāhitacitto vipassanāya kammaṃ karonto upanissayasampannatāya chaḷabhiñño ahosi. Evaṃbhūtassāpi imassa therassa guṇe ajānantā ye puthujjanā bhikkhū ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhati, kiṃ nu kho eta’’nti vimatiṃ uppādenti. Tesaṃ taṃ vimatividhamanatthaṃ thero ākāsaṃ abbhuggantvā iddhipāṭihāriyaṃ dassetvā aññāpadesena aññaṃ byākaronto ‘‘pañca chinde’’ti gāthaṃ abhāsi.
1他这样按照自己圆满积累的福德资粮,成为阿罗汉,获得了这一最上首的地位,回忆起自己过去的业,以喜悦之情开示往昔所行的事迹,于是说了“七日独坐……”等话。其中,“七日”就是七天,意思是依灭尽定而安住,处于远离的状态。其余的文句含义浅显易懂。
1. Evaṃ so pūritapuññasambhārānurūpena arahā hutvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sattāhaṃ paṭisallīnantiādimāha. Tattha satthāhaṃ sattadivasaṃ nirodhasamāpattivihārena paṭisallīnaṃ vivekabhūtanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
2. 萨嘎达长老譬喻的注释
2. Sāgatattheraapadānavaṇṇanā
“名为索毗塔……”这一段,是具寿萨嘎达长老的譬喻。
他在过去诸佛那里积集过善行,在一次次生命流转中不断积累能导向解脱的福德。到了莲华上世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,精通一切技艺,名叫索毗塔。他通达三部吠陀,连同词汇、仪轨、音韵、语法解释,并以第五古史传说,是读诵者、持咒者,通达三吠陀,兼诸词汇、仪轨、音韵、语法释,并以第五古史传说,为文句师、语法师,于世间论、大人相中无有不及。
有一天,他看见莲华上世尊以三十二大人相的庄严光彩照耀着,正从园林门口经过,心里生起极大的净信与欢喜,就用种种方式、种种功德赞辞来赞叹世尊。世尊听了他的赞叹后,授记说:“未来在乔达摩世尊的教法中,他将成为一位名叫萨嘎达的声闻弟子。”从那时起,他不断修福行善,直到寿命结束,命终后转生天界。在十万劫中,他享受了天界与人间两方面的福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家庭中。父母因为他能带来喜悦增长,就给他取名叫萨嘎达,意思是“善来者”。他在教法中生起净信,出家修行,增长观智,证得了阿拉汉果。
Sobhito nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sāgatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto nāmena sobhito nāma hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. So ekadivasaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā sobhamānaṃ uyyānadvārena gacchantaṃ disvā atīva pasannamānaso anekehi upāyehi anekehi guṇavaṇṇehi thomanaṃ akāsi. Bhagavā tassa thomanaṃ sutvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāgato nāma sāvako bhavissatī’’ti byākaraṇaṃ adāsi. So tato paṭṭhāya puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto. Kappasatasahassadevamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto. Tassa mātāpitaro somanassaṃ vaḍḍhento sujāto āgatoti sāgatoti nāmaṃ kariṃsu. So sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto.
1717. 他这样与自己所积福德资粮相应,证得阿罗汉果,回忆起自己过去的业,心生欢喜,于是开示过去所行的事迹,说道“名为庄严……”等。在这里,意思是:那时,正值福德资粮圆满的时候,他是一位名叫庄严的婆罗门。
17. Evaṃ so puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sobhito nāma nāmenātiādimāha. Tattha tadā puññasambhārassa paripūraṇasamaye nāmena sobhito nāma brāhmaṇo ahosinti sambandho.
21从邪道中拔出,是指从颠倒之道、歧路或非道中拔除、移除。指示道路,意思是:尊者,您这位一切知者,指示、宣说、开示、分析、阐明了一条道路,也就是善士之道、证悟涅槃的方法。其余内容意思已经很清楚。
21.Vipathā uddharitvānāti viruddhapathā kumaggā, uppathā vā uddharitvā apanetvā. Pathaṃ ācikkhaseti, bhante, sabbaññu tuvaṃ pathaṃ sappurisamaggaṃ nibbānādhigamanupāyaṃ ācikkhase kathesi desesi vibhaji uttāniṃ akāsīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
3. 大迦旃延长老譬喻的注释
3. Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā
从“莲华上导师”开始的那一段,是尊者迦旃延长老的譬喻。这位长老也曾在过去诸佛那里积下善行,在一次次生命中不断积累能导向轮回转生的功德。到了莲华上佛的时代,他出生在一个大富长者家。长大后,有一天在世尊面前听法,看见世尊把一位比丘立为“能详细分别解说世尊简略说法之义”的第一位,于是自己也发愿要得到这个位置。此后他做布施等种种功德,在天界和人间流转受生。到了善慧佛的时代,他成了持明者,在空中飞行时,看见世尊坐在一片树林里,心里生起清净信心,就用迦尼迦罗花作了供养。
Padumuttaranāthassātiādikaṃ āyasmato kaccānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakulagehe nibbattetvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto satthāraṃ ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.
他凭着这份善业,一次又一次只转生在善趣里。到了迦叶十力佛的时代,他出生在波罗奈城的一户人家。世尊般涅槃后,他在建造金塔的地方,供养了一块价值一万钱的金砖,并发了愿:“愿我无论出生在哪里,身体都呈金色。”此后他一生行善,经过一个佛的间隔那么漫长的时间,在天界和人间流转。到了现在这位佛出世的时候,他出生在邬阇尼城灯光王的国师家里。给他取名字那天,父母说:“我们的儿子肤色金黄,他带着自己的名字来了。”于是就给他取名叫“金童子”。他长大后精通了三吠陀,父亲去世后继承了国师的职位。因为族姓的关系,他被称作“迦旃延”。
So tena puññakammena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattetvā kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakaraṇaṭṭhānaṃ dasasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘bhagavā mayhaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti pattharaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitassa gehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātāpitaro ‘‘amhākaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ kariṃsu. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccānoti paññāyittha.
灯光王听说佛陀出世,就派他说:“老师,你去那里,把世尊请到这里来。”他便和另外七个人一起,一行八人来到世尊跟前。世尊为他们说法。说法结束时,他和那七个人一起证得阿罗汉果,同时具足无碍解。这时,世尊伸出手说:“来吧,比丘们!”他们当下就具有两指长的须发,手持神通所化的钵和衣,看起来像戒腊六十年的长老。长老这样成就了自身利益后,向世尊报告说:“尊者,灯光王想顶礼您的双足,也想听法。”世尊说:“比丘,你自己去那里吧,你去了,国王也会生起净信。”长老便和那七个人一起去了那里,使国王生起净信,在阿槃提地区建立了教法,然后又回到世尊身边。
Rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tvaṃ tattha gantvā satthāraṃ idhānehī’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato. Tassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so sattahi janehi saddhiṃ sahapaṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassukā iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti satthu ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva bhikkhu tattha gaccha, tayi gatepi rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva gato.
3131. 他这样证得阿罗汉果之后,达到了“比丘们,在我的弟子当中,能把简略所说的义理详细分别解说的,第一就是马哈咖咤那”这个第一的位置,于是回忆起自己过去的业,为了阐明过去行迹的譬喻,说出了以“莲华上佛”开头的那段话。其中,“名叫莲花的塔庙”:因为被莲花覆盖,或者因为按莲花的形状建造,所以世尊居住的香室精舍本身就以值得供养的缘故而被称为塔庙。就像说到“乔达摩塔庙”“旷野夜叉塔庙”时,那些夜叉居住的地方因为值得供养而被称为塔庙一样,这里世尊居住的地方也被称为塔庙,应当知道这并不是安置舍利的塔庙。因为世尊还没有般涅槃,没有身体舍利,所以他没有建舍利塔。所谓“造作石座”:就是为了在那座名叫莲花的香室里安放花束,在下面用琉璃造了一座石座。所谓“用金涂抹”:意思是用阎浮河金以特别殊胜的方式涂抹、覆盖那座石座。
31. Evaṃ so pattaarahattaphalo ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaranāthassātiādimāha. Tattha padumaṃ nāma cetiyanti padumehi chāditattā vā padumākārehi katattā vā bhagavato vasanagandhakuṭivihārova pūjanīyabhāvena cetiyaṃ, yathā ‘‘gotamakacetiyaṃ, āḷavakacetiya’’nti vutte tesaṃ yakkhānaṃ nivasanaṭṭhānaṃ pūjanīyaṭṭhānattā cetiyanti vuccati, evamidaṃ bhagavato vasanaṭṭhānaṃ cetiyanti vuccati, na dhātunidhāyakacetiyanti veditabbaṃ. Na hi aparinibbutassa bhagavato sarīradhātūnaṃ abhāvā dhātucetiyaṃ akari. Silāsanaṃ kārayitvāti tassā padumanāmikāya gandhakuṭiyā pupphādhāratthāya heṭṭhā phalikamayaṃ silāsanaṃ kāretvā. Suvaṇṇenābhilepayinti taṃ silāsanaṃ jambonadasuvaṇṇena abhivisesena lepayiṃ chādesinti attho.
3232. 我拿起七宝做成的华盖,高举在头顶上,又拿起牦牛尾拂尘和最上等的白色拂尘,一起奉献给佛陀。“世间亲友、如此者”的意思是:持念那位与一切世间的亲友相仿、具足如此功德的佛陀。其余内容浅显易懂。
32.Ratanāmayaṃ sattahi ratanehi kataṃ chattaṃ paggayha muddhani dhāretvā vāḷabījaniñca setapavaracāmariñca paggayha buddhassa abhiropayiṃ. Lokabandhussa tādinoti sakalalokabandhusadisassa tādiguṇasamaṅgissa buddhassa dhāresinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
4. 黑乌达夷长老譬喻的注解
4. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā
以“莲华上佛”等开头的这部分,是尊者迦卢陀夷长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次轮回中不断积累能导向解脱的福德。到了莲华上佛世尊的时代,他出生在天鹅城的一个家族中。听佛说法时,他看见导师把一位比丘列为“最能令族姓之家生起净信的比丘”中的第一位,于是发起了与之相应的誓愿,希望自己也能得到那个位置。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhāraṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.
他一生行善,在天界与人间流转。就在我们的菩萨入母胎结生的那天,他也在迦毗罗卫城的一位大臣家中结生。他和菩萨同一天出生,于是当天人们就把他放在细棉布襁褓里,送到菩萨身边去侍奉。与菩萨同时出生的还有:菩提树、罗睺罗的母亲、四种宝藏、登象、骏马犍陟、阿难、阐那、迦留陀夷——这七位因为和菩萨同一天出生,所以被称为“俱生者”。后来到了命名那天,正赶上全城欢庆,就给他取名叫“优陀夷”。不过因为他肤色稍微偏黑,大家就叫他“迦留陀夷”。他和菩萨一起玩耍,渐渐长大了。
So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase kapilavatthusmiṃyeva amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃyeva jātoti taṃ divasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānatthāya nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohanahatthī, assakaṇḍako, ānando, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyitveva nāmaṃ akaṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.
后来,世间怙主出家修行,次第证得一切知智,转动殊胜法轮。他住在王舍城附近的竹林精舍时,净饭大王听到这个消息,就派了一位大臣,带着一千人,吩咐说:“把我儿子带回来。”那位大臣在说法的时候来到导师身边,站在大众外围听法,听完就和随从们一起证得了阿罗汉果。这时导师伸出手说:“来吧,比丘们。”所有人当下都变得像具足六十年戒腊的长老一样,以神通化现出钵和袈裟。不过,证得阿罗汉果的圣者自然安住于中舍,所以那位大臣没有向十力者转达国王的吩咐。国王见“派去的人既不回来,也没有消息”,又派了另一位大臣带一千人去。这位也同样证果,国王又派了下一个……就这样,前后共派了九位大臣,各带一千人。他们全都证得阿罗汉果后,默然不语。
Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattito paṭṭhāya pana ariyā majjhattāva honti. Tasmā raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti aparaṃ amaccaṃ purisasahassehi pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampi pesesīti evaṃ navahi purisasahassehi saddhiṃ nava amacce pesesi. Sabbe arahattaṃ patvā tuṇhī ahesuṃ.
这时,国王心想:“这么多人对我有感情,却没有一个人在十力者面前提起请他回来的事。而这位优陀夷,和十力者同年,从小一起玩泥沙,对我也还有感情,就派他去吧。”于是把优陀夷叫来,说:“孩子,你带一千人前往王舍城,把十力者请到这里来。”说完就派他去了。优陀夷出发时对国王说:“大王,如果我能出家,我就把世尊请来。”国王回答说:“不管你用什么办法,只要能让我见到我儿子就行。”优陀夷到了王舍城,在导师说法的时候站在大众边缘听法,和随从一起证得阿罗汉果,成为善来比丘。证得阿罗汉果之后,他想:“现在还不是十力者回故乡的时候。等到春天来临,林园百花盛开,大地铺满绿草,那才是启程的时节。”于是他等待时机。春天到了,为了赞叹导师返乡之路,他吟诵道:
Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho udāyi dasabalena samavayo, sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sineho atthi, imaṃ pesessāmī’’ti taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā ‘‘yaṃ kiñci katvā mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanavelāyaṃ parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. Arahattaṃ pana patvā ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vasante pana upagate pupphite vanasaṇḍe haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti kālaṃ paṭimānento vasante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanamaggavaṇṇaṃ saṃvaṇṇento –
尊者,如今树木像火焰一样红艳,结果的树已经舍弃了遮蔽的叶衣;
它们像火焰一样发光。大雄啊,现在是适合乘车出行的时节。
花朵盛开的树令人心生欢喜,四周所有方向都吹拂着风;
舍弃了叶子,就该盼着果实。勇士啊,现在正是离开这里的时候。
尊者,既不冷也不热,这个时节让人舒服,正适合赶路。
愿释迦族和拘利族的人们,看见您面向下游、渡过罗希尼河。
因为怀着希望,人们才耕种田地;因为怀着希望,人们才播下种子。
商人们为了赚钱,怀着希望出海寻宝;
我依靠着这个希望而安住,愿我这个希望能实现。
不太冷,不太热,也没有严重的饥荒和饥饿;
大地青草翠绿,大牟尼啊,正是时候。
人们一次又一次地播下种子,天王一次又一次地降下雨水;
农夫们一次又一次地耕田,谷物一次又一次地来到国土上。
乞讨的人一次又一次地四处奔走,布施的人一次又一次地给出施舍;
布施主们一次又一次地布施,就一次又一次地投生到天界。
英雄确实能延续七代,无论他出生在哪个家族,只要他是具足广大智慧的人。
我认为您就是帝释天,天中之天,因为那位名叫真实的牟尼,正是由您所生。
名为净饭的是大仙的父亲,而佛陀的母亲名叫摩耶。
她怀胎守护着菩萨,身体毁坏命终之后,就在三十三天享受快乐。
那位乔达弥命终离世,从此处死去后,具足了天界的种种欲乐。
她享受五种欲乐功德,被那些天众围绕,满心欢喜。
‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya; Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rathānaṃ. ‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti; Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra. ‘‘Nevātisītaṃ na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante; Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ. ‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati; Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā; Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu. (theragā. 527-530); ‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ; Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225); ‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā; Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ. ‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānappatī dadanti; Punappunaṃ dānappatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ. ‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti, yasmiṃ kule jāyati bhūripañño; Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo. ‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā; Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati. ‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā; Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehī’’ti. (theragā. 531-535);
他诵出了这些偈颂。其中,“aṅgārino”的意思是“像炭火一样”,也就是炭火。炭火是指树木上那些红得像珊瑚一样的花和果;因为这些树有这些花果,所以叫“aṅgārino”,意思是:仿佛被一场由深红花朵和嫩叶组成的炭火之雨撒满覆盖。“Dāni”是指“现在这个时候”。“Dumā”是指树木。“Bhadante”:意思是善妙功德在其究竟处,省略一个d音后,就说成“bhadante”。它指具备殊胜功德、并且是具备殊胜功德者中最上的导师。因此,“bhadante”就是对导师的称呼,而且这是单数呼格,如同“sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve”等中的用法。这里则应视为呼格。因此说:“bhadanteti ālapanaṃ”。“有人说:与‘bhadda’一词同义,是另一个词。”“Phalāni esantīti phalesino”:即“寻求诸果的人”,这是将无心的树木说成了仿佛有知觉一般。长老如此请求后,世尊看到在那里前往能令许多人获得殊胜成就,于是由两万漏尽阿罗汉围绕,从王舍城以不疾不徐的游行方式踏上前往迦毗罗卫村的路。长老以神通前往迦毗罗卫城,在国王面前立于空中,国王看见从未见过的形貌,问道:“你是谁?”长老为了表明“你难道不知道我是你派往世尊身边的大臣之子吗?你就这样知道吧”,于是说道:
Imā gāthā abhāsi. Tattha aṅgārinoti aṅgārāni viyāti aṅgārāni. Aṅgārāni rattapavāḷavaṇṇāni rukkhānaṃ pupphaphalāni, tāni etesaṃ santīti aṅgārino, abhilohitakusumakisalayehi aṅgāravuṭṭhisamparikiṇṇā viyāti attho. Dānīti imasmiṃ kāle. Dumāti rukkhā. Bhadanteti bhaddaṃ ante etassāti, ‘‘bhadante’’ti ekassa da-kārassa lopaṃ katvā vuccati. Guṇavisesayutto, guṇavisesayuttānañca aggabhūto satthā. Tasmā, bhadanteti satthu ālapanameva, paccattavacanañcetaṃ ekārantaṃ ‘‘sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve’’tiādīsu viya. Idha pana sambodhanaṭṭhe daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ, ‘‘bhadanteti ālapana’’nti. ‘‘Bhaddasaddena samānatthaṃ padantarameka’’nti keci. Phalāni esantīti phalesino. Acetanepi hi sacetanakiriyaṃ āha. Evaṃ therena yācito bhagavā tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamanaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhitova adiṭṭhapubbavesaṃ disvā raññā ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘amaccaputtaṃ tayā bhagavato santikaṃ pesitaṃ maṃ na jānāsi, tvaṃ evaṃ pana jānāhī’’ti dassento –
我是佛的儿子,是那位难以战胜者、辉耀者、无可匹敌者、如如不动者之子;
我的祖父是帝释天,你是帝释天,乔达摩啊,你如法地成了我的祖父。
‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino; Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) –
在这里,“我是佛陀之子”的意思是:我是遍知佛陀的亲儿子。“难胜者”的意思是:在证得正觉之前,除了大菩萨以外,别人都无法承受、担负全部菩提资粮和大悲行,而他能承受、担负;从此以后,别人也无法承受、降伏五魔,而他能承受、降伏;他通过了解众生的根性、随眠、行为、意乐等差别,对堪受教化的人,按各自情况,用现世利益、来世利益和究竟利益来教导——这被称为他人无法承担的佛陀事业,他能承担,或者在这件事上善于实行,所以叫“难胜者”。“辉煌者”的意思是:具足公认的戒等功德成就;另一些人说,是从身体各部分放出光明。也有人说,“辉煌者”和“悉达多”这两个名字都是父亲取的。“无匹者”的意思是:无与伦比。“如如不动者”的意思是:因为对可喜和不可喜都已达到那样的平等状态。“你是我父之父”的意思是:从圣种姓来说,你是我父亲——正等觉——在世俗称呼上的父亲。“释迦”是依种姓称呼国王。“法”是指以本性、圣种姓和世俗种姓这两种种姓的本性结合。“乔达摩”是依族姓称呼国王。“祖父”是指爷爷。在这里,长老说“我是佛陀之子”等话时,是在宣说另一件事。
Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa orassa putto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalassa bodhisambhārassa mahākāruṇikādhikārassa ca sahanato vahanato, tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato, āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhanena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa sahanato, tattha vā sādhukāribhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassāti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso, siddhatthoti dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anūpamassa. Iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇappattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohārena tvaṃ pitā asi. Sakkāti jātivasena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajāti lokiyajātīti dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti rājānaṃ gottena ālapati. Ayyakosīti pitāmaho asi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.
他这样表明了自己的身份之后,满心欢喜的国王请他坐上极其贵重的坐具,又把他准备好的各种美味食物装满钵递过去,这时长老却做出要动身离开的样子。国王问他:“尊者,为什么您要走呢?请用斋吧。”长老回答说:“我要到导师那里去再用斋。”国王又问:“导师在哪里呢?”长老说:“有两万比丘随行,为了见你们,正走在路上。”国王便说:“您先吃这份团食吧,另外再带一份去供养世尊。而且,在我的儿子到达这座城之前,每天都从这里给他带团食去。”长老吃完饭,又为国王和大众说法,在世尊到来之前,就让整座王宫都对三宝生起了净信。然后,在所有人眼前,他把装满要带给世尊的食物的钵抛到空中,自己也腾空而起,把团食递上去,放在世尊手中。世尊吃了那份团食。就这样,世尊每天走一由旬,在六十由旬的路上行进,长老每天都从王宫里带团食来供养他。于是世尊心想:“这个人让我父亲的全家都生起了净信。”便说:“诸比丘,在我的弟子中,令家族生起净信第一的比丘,就是迦留陀夷。”就这样把他安置在令家族生信者中的首位。
Evaṃ pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā, bhante, gantukāmattha, bhuñjathā’’ti ca vutte, ‘‘satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti. ‘‘Kahaṃ pana satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipanno’’ti. ‘‘Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato harissatha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ sampāpuṇāti, tāvassa ito piṇḍapātaṃ harathā’’ti vutte thero bhattakiccaṃ katvā rañño parisāya ca dhammaṃ kathetvā satthu āgamanato puretarameva sakalarājanivesanaṃ ratanattaye abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanāmetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanamagge divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehatoyeva piṇḍapātaṃ āharitvā adāsi. Atha naṃ bhagavā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pituno sakalanivesanaṃ pasādetī’’ti ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
48-9他这样按照自己所积福德资粮的相应程度证得阿罗汉果,达到这一最高果位之后,回忆起自己过去的业,以喜悦之心讲述前世所行的故事,于是说出“莲华上佛……”等语。“正行于长途者”,是指为了前往别的国土而走上遥远路途的人。“当时游历而行时”:内围、中围、外围这三围;当时游历而行,就是正在行走、游历中的莲华上佛世尊。我取了盛开、非常盛开、绽放的花,不只是莲花,还取了优钵罗花和茉莉花,用双手拿了满满一把。这是上下文的关联。“取了最上食”:就是取了最上、殊胜、甘美、完全煮熟的粳米饭,供养导师,布施食物。这是意思。
48-9. Evaṃ so katapuññasambhārānurūpena arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa buddhassātiādimāha. Addhānaṃ paṭipannassāti apararaṭṭhaṃ gamanatthāya dūramaggaṃ paṭipajjantassa. Carato cārikaṃ tadāti antomaṇḍalaṃ majjhemaṇḍalaṃ bahimaṇḍalanti tīṇi maṇḍalāni tadā cārikaṃ carato carantassa padumuttarabuddhassa bhagavato suphullaṃ suṭṭhu phullaṃ pabodhitaṃ gayha gahetvā na kevalameva padumaṃ, uppalañca mallikaṃ vikasitaṃ ahaṃ gayha ubhohi hatthehi gahetvā pūresinti sambandho. Paramannaṃ gahetvānāti paramaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ madhuraṃ sabbasupakkaṃ sāliodanaṃ gahetvā satthuno adāsiṃ bhojesinti attho.
97令释迦族欢喜者(Sakyānaṃ nandijanano):是指凭借身材高大、体态端庄、容貌出众、年轻、言谈得体、问候周到等各方面的优越,让世尊的亲族——释迦王族们,生起欢喜、产生满足。将成为知名显赫的亲属(Ñātibandhu bhavissati):亲族,就是有名望、为人熟知的;他将成为亲属。其余部分很容易理解。
97.Sakyānaṃnandijananoti sakyarājakulānaṃ bhagavato ñātīnaṃ ārohapariṇāharūpayobbanavacanālapanasampattiyā nandaṃ tuṭṭhiṃ janento uppādento. Ñātibandhu bhavissatīti ñāto pākaṭo bandhu bhavissati. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
5. 摩伽罗阇长老譬喻注
5. Mogharājattheraapadānavaṇṇanā
“见义佛世尊”等偈颂,是具寿摩伽罗阇长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在莲华上佛的时代,他出生在一个好人家,长大后有了见识。有一天,他在导师身边听法,看见导师把一位比丘安排在“粗衣第一”的位置上,心里也想得到这个位置,就发了愿,然后在一次次投生中继续做福德。到了见义佛的时代,他又出生在婆罗门家庭,精通婆罗门的学问和技艺。有一天,他看见见义佛被比丘僧团围绕着走在街上,心里生起清净的信心,五体投地礼拜,在头顶合掌,用“所有有形象的导师……”等六首偈颂来赞叹,然后把容器装满蜂蜜,献给佛陀。导师接受了,为他随喜说法。他凭着这份福业,在天界和人间流转。到了迦叶佛的时代,他出生为名叫迦咤跋诃那的国王的大臣,被派去迎请导师。他来到导师面前,听了法,生起信心就出家了,在两万年里修习沙门法。从那里死后,在两个佛出世之间的漫长时期里,他一直在善趣中轮转。到了现在这位佛出世时,他出生在婆罗门家庭,取名摩伽罗阇,在婆和利婆罗门座下学会了技艺。后来他心生警策,出家做了苦行者,带着一千名苦行者,和 ajita 等人一起被派到导师面前。他是他们中的第十五位,问了问题,在导师回答完毕时证得了阿罗汉果。证得阿罗汉果后,他专门穿着三种粗劣——导师粗劣、线粗劣、染料粗劣——具足的粪扫衣。因此,导师把他安排在“粗衣第一”的位置上。
Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato mogharājattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle puna brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato ekadivasaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ rathiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā ‘‘yāvatā rūpino satthā’’tiādīhi chahi gāthāhi abhitthavitvā bhājanaṃ pūretvā madhuṃ upanesi. Satthā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapabhagavato kāle kaṭṭhavāhanassa nāma rañño amacco hutvā nibbatto tena satthu ānayanatthāya pesito satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā tato cuto ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā mogharājāti laddhanāmo bāvarīyabrāhmaṇassa santike uggahitasippo saṃvegajāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tāpasasahassaparivāro ajitādīhi saddhiṃ satthu santikaṃ pesito tesaṃ pannarasamo hutvā pañhaṃ pucchitvā vissajjanapariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ rajanalūkhanti visesena tividhenapi lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tena naṃ satthā lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
6464. 他这样按照自己的誓愿证得阿拉汉果后,看见自己过去积累的资粮,为了说明过去业行的譬喻,便说出“见义佛世尊”等偈颂。那一切都浅显易懂。
64. Evaṃ so paṇidhānānurūpena arahattaphalaṃ patvā attano pubbasambhāraṃ disvā pubbakammāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthameva.
73“装满容器”:所谓“容器”,是指小篓或罐子。他用没有杂质、没有过失、没有苍蝇污秽的优质蜂蜜把罐子装满,然后用双手捧起,以恭敬郑重的方式拿着,送到大仙世尊面前——这是前后文的连接关系。其余部分都很容易理解。
73.Puṭakaṃ pūrayitvānāti puṭakaṃ vuccati vārakaṃ, ghaṭaṃ vā. Aneḷakaṃ niddosaṃ makkhikaṇḍavirahitaṃ khuddamadhunā ghaṭaṃ pūretvā taṃ ubhohi hatthehi paggayha pakārena ādarena gahetvā mahesino bhagavato upanesinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
已信解长老譬喻注
6. Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā
“当世间庇护者般涅槃时……”等偈颂,是具寿阿提穆塔长老的譬喻(《长老偈注》2. 阿提穆塔长老偈注)。这位长老也在过去诸佛那里积集过善行,在一次次生命中积累种种能导向出离的福德。当见义佛——世间庇护者——般涅槃后,他投生在一户人家里,对三宝生起信心,邀请比丘僧团,用甘蔗搭起棚屋,举行大布施,最后发愿求寂静之道。从那里死后,他在天界和人间享受了两方面的福报。如今在这位佛陀出世的时代,他又投生在一户人家里,对教法生起净信,因为信心坚定、胜解稳固,所以被称为“阿提穆塔长老”。
Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato adhimuttattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.adhimuttattheragāthāvaṇṇanā). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassimhi lokanāthe parinibbute ekasmiṃ kulagehe nibbatto ratanattaye pasanno bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ucchūhi maṇḍapaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā pariyosāne santipadaṃ paṇidhesi. So tato cuto devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasīditvā saddhāya patiṭṭhitattā adhimuttattheroti pākaṭo.
8484. 他这样以已积累的资粮证得阿罗汉果后,忆起自己过去的业,心生喜悦,为了开示过去所行的事迹,说出了“当世间庇护主般涅槃时”等偈颂。这一切的意义都很浅显易懂。
84. Evaṃ katasambhāravasena arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
7. 大蒜施者长老譬喻注
7. Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山不远处”等偈颂,是具寿大蒜施长老的本生故事。这位具寿在过去诸佛那里已经积集了修行资粮,在一次次投生中不断积累能导向解脱的功德。到了毗婆尸世尊的时代,他出生在一个家族里,长大后看清了居家生活的过患,就舍弃家庭,出家做了苦行者,依止雪山住在森林中。他种了很多大蒜,就靠吃那片森林里的根茎和果实过活。他把大量大蒜装进筐里,挑到人们往来的路上,心生净信而布施,把大蒜作为药物供养给以佛陀为首的比丘僧团,然后才离开。就这样,他一生都在修积功德,凭着这份功德之力在天界和人间流转,享受了两方面的福报,渐渐辗转,到这位佛陀出世时又投生人间,生起信心而出家,修习观智不断增长,不久就证得了阿罗汉果。由于过去业行的力量,他以“大蒜施长老”这个名号为人所知。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato lasuṇadāyakattherassa apadānaṃ. Esopāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ nissāya vane vasanto bahūni lasuṇāni ropetvā tadeva vanamūlaphalañca khādanto vihāsi. So bahūni lasuṇāni kājenādāya manussapathaṃ āharitvā pasanno dānaṃ datvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa bhesajjatthāya datvā gacchati. Evaṃ so yāvajīvaṃ puññāni katvā teneva puññabalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde uppanno paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbakammavasena lasuṇadāyakattheroti pākaṭo.
89他回忆起自己过去的业行,心生欢喜,为了说明过去所修的功德,说出“距雪山不远处”等偈颂。其中要表达的意思是:在雪山尽头、人们往来的地方,当毗婆尸佛出世时,我是一位苦行者。“我靠大蒜维生”,意思是:种下红蒜,就把它当作食物来维持生活。因此他说“大蒜是我的食物”。
89. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himālayapabbatassa pariyosāne manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne yadā vipassī bhagavā udapādi, tadā ahaṃ tāpaso ahosinti sambandho. Lasuṇaṃ upajīvāmīti rattalasuṇaṃ ropetvā tadeva gocaraṃ katvā jīvikaṃ kappemīti attho. Tena vuttaṃ ‘‘lasuṇaṃ mayhabhojana’’nti.
90把篮子装满,意思是:把苦行者的器皿装满大蒜,用扁担挑起来,前往僧园——那是僧众居住的地方,也是僧众在冬季等三个时节,以行、住、坐、卧四种姿态安住修行的地方——我到了那里。满心欢喜,以欢喜之心,意思是:我知足满意,以与喜悦相应的心,把大蒜布施给了僧团。
90.Khāriyo pūrayitvānāti tāpasabhājanāni lasuṇena pūrayitvā kājenādāya saṅghārāmaṃ saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ hemantādīsu tīsu kālesu saṅghassa catūhi iriyāpathehi vasanavihāraṃ agacchiṃ agamāsinti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti ahaṃ santuṭṭho somanassayuttacittena saṅghassa lasuṇaṃ adāsinti attho.
91我在诸人中最上、最殊胜的毗婆尸世尊的教法里全心投入,彻底欢喜。“我于僧团……我快乐”:我向僧团布施大蒜后,在殊胜的天界中,在整个寿命期间享受天界的福报,我感到快乐,也就是内心知足。其余内容很容易理解。
91.Vipassissa…pe…niratassahanti narānaṃ aggassa seṭṭhassa assa vipassissa bhagavato sāsane nirato nissesena rato ahanti sambandho. Saṅghassa…pe… modahanti ahaṃ saṅghassa lasuṇadānaṃ datvā saggamhi suṭṭhu aggasmiṃ devaloke āyukappaṃ dibbasampattiṃ anubhavamāno modiṃ, santuṭṭho bhavāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
《供奉施长老本事》的注疏解释
8. Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“寂灭者世间怙主”等偈颂,是具寿供奉施长老的本事。
这位长老在过去诸佛那里也积集过善行,在一次次生命中积累导向解脱的功德。尸弃世尊般涅槃时,他出生在一个家族中,对教法生起净信。他出钱给木匠,让人建了一座极为悦意的长形食堂,然后邀请比丘僧团,用精美的饮食供养他们,做了大布施,令心生起净信。
他尽形寿修积功德,在天界与人间流转,享受两方面的福报。在现在这位佛出世的时代,他出生在一个家族中,生起信心而出家,精勤努力,增长观智,不久就证得阿罗汉果。由于过去所修功德的力量,他以“供奉施长老”之名而为人所知。
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato āyāgadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato parinibbutakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasanno vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā atimanoharaṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ kārāpetvā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ datvā cittaṃ pasādesi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesuyeva saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paṭiladdhasaddho pabbajitvā ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññavasena āyāgattheroti pākaṭo.
94他这样靠着所积功德资粮的力量证得阿罗汉果后,回忆起自己过去所作的善业,心生欢喜,为了开示过去所行的本事,便说了“寂灭者世间怙主”等偈颂。其中“寂灭者”的意思是:在那些自称“我们是佛陀”的人当中,最为殊胜、最上的尸弃世尊已经般涅槃。“欢喜,以欢喜心”的意思是:由于信心而极为欢喜,以与喜悦相应的心,也就是极其欢喜的心,我顶礼了那最上的塔、最殊胜的支提。
94. Evaṃ so katapuññasambhāravasena arahattaṃ patvā attanā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti vadataṃ ‘‘mayaṃ buddhā’’ti vadantānaṃ antare vare uttame sikhimhi bhagavati parinibbuteti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti saddhatāya haṭṭhapahaṭṭho somanassayuttacittatāya pahaṭṭhena cittena uttamaṃ thūpaṃ seṭṭhaṃ cetiyaṃ avandiṃ paṇāmayinti attho.
95“让木匠们说清楚”的意思是:问清楚“食堂的尺寸是多少”,也就是把尺寸问明白。“当时我给了工钱”的意思是:那时,为了让他们做建造的活儿,我给那些木匠付了工钱。我满心欢喜,以喜悦的心,让人建起了那座又宽又长的食堂。“供奉堂”就是那座长长的食堂。其余内容很容易理解。
95.Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti ‘‘bhojanasālāya pamāṇaṃ kittaka’’nti pamāṇaṃ kathāpetvāti attho. Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti tadā tasmiṃ kāle ahaṃ kammakaraṇatthāya tesaṃ vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā āyāgaṃ āyataṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ ahaṃ santuṭṭho somanassacittena kārapesahaṃ kārāpesiṃ ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
97“这是供奉的果报”意思是:这就是布施食堂所得的善报。
97.Āyāgassa idaṃ phalanti bhojanasāladānassa idaṃ vipākanti attho.
法轮长老传记注释
9. Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā
“悉达多世尊”这一段,是具寿法轮长老的譬喻(传记)。
这位长老也在过去诸佛那里积集过善行,在一次次轮回转生中不断累积能导向解脱的功德。到了悉达多世尊的时代,他出生在一个家庭,长大后娶妻生子,家产丰厚,非常有钱。他对三宝怀有信心,生起净信,在法堂里,于法座后方造了一座宝石做的法轮,用来供养。
凭着这份善业,他在天界和人间投生之处,都享受过帝释天的福报和转轮王的福报。就这样一世一世地流转,到了现在这位佛出世的时代,他又出生在一个家庭,富有财产,生起信心出家,努力增长观智,不久就证得阿罗汉果。因为他以与过去所造善业名称相似的名字而知名,所以大家就知道他叫“法轮长老”。
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhammacakkikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno mahābhogo, so ratanattaye pasanno saddhājāto dhammasabhāyaṃ dhammāsanassa piṭṭhito ratanamayaṃ dhammacakkaṃ kāretvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu nibbattaṭṭhānesu sakkasampattiṃ cakkavattisampattiñca anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe uppanno vibhavasampanno sañjātasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmasadisanāmena dhammacakkikattheroti pākaṭo jāto ahosi.
102这位长老随着自己过去所积的功德资粮,证得了阿拉汉果,回忆起自己往昔所造的业,心中生起喜悦,于是开示自己过去生所行的事迹,说出了“悉达多佛世尊”等语。“在狮子座前”的意思是:在如狮子般安坐的世尊面前,也就是正对着佛座的地方。“我的法轮已安立”的意思是:由我造出两边狮子形象、中间如同镜面一样的法轮,将它安立、供奉起来。是什么样的呢?连贯起来说,就是:这个法轮被有学识、有智慧的人赞叹为“极其端严”,被称赞为精妙之作。
102. So puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Sīhāsanassa sammukhāti sīhassa bhagavato nisinnassa sammukhā buddhāsanassa abhimukhaṭṭhāneti attho, dhammacakkaṃ me ṭhapitanti mayā dhammacakkākārena ubhato sīharūpaṃ dassetvā majjhe ādāsasadisaṃ kāretvā kataṃ dhammacakkaṃ ṭhapitaṃ pūjitaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Viññūhi medhāvīhi ‘‘atīva sundara’’nti vaṇṇitaṃ thomitaṃ sukataṃ dhammacakkanti sambandho.
103我如美丽容貌者般闪耀,意思是:我如金色容貌者般闪耀、光明灿烂。“我以四种姓而闪耀”是另一种读法,它的意思是:我凭刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗这四种被称为种姓的出身而闪耀、辉煌。“具备乘具、军队与车乘”意思是:拥有金轿等乘具,将军、大臣等侍从兵力,以及象、马、车等乘具,全都齐备。众人,也就是许多人都跟随我、随从我,时时刻刻围绕着我——这是上下文中的关联。其余内容都很容易理解。
103.Cāruvaṇṇovasobhāmīti suvaṇṇavaṇṇo iva sobhāmi virocāmīti attho. ‘‘Catuvaṇṇehi sobhāmī’’tipi pāṭho, tassa khattiyabrāhmaṇavessasuddajātisaṅkhātehi catūhi vaṇṇehi sobhāmi virocāmīti attho. Sayoggabalavāhanoti suvaṇṇasivikādīhi yoggehi ca senāpatimahāmattādīhi sevakehi balehi ca hatthiassarathasaṅkhātehi vāhanehi ca sahitoti attho. Bahujjanā bahavo manussā anuyantā mamānuvattantā niccaṃ niccakālaṃ parivārentīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
10. 劫树长老譬喻的注释
10. Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā
“悉达多世尊”等偈颂,是尊者金树长老的譬喻故事。这位长老在过去诸佛那里已经积集了善根,在一次次生死流转中不断积累能导向证悟涅槃的福德。到了悉达多世尊的时代,他出生在一个富足的家庭,拥有大财富、大产业,对导师心怀净信。他用七宝装饰,造了一棵黄金打造的如意树,安放在悉达多世尊塔庙的正前方,进行供养。他造下这样的福德之后,活到寿命尽时,从那里命终,一直在善趣中流转,逐渐在现在这位佛出世的时代,出生在一个好家庭里。长大后,他先安家过在家生活,但对三宝生起净信,听闻佛法后获得了信心,令导师欢喜,于是出家。不久就证得阿罗汉果,因为过去所造善业的名字,他以“金树长老”之名为人所知。
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato kapparukkhiyattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.576). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu nibbānādhigamūpāyabhūtāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto mahaddhano mahābhogo satthari pasanno sattahi ratanehi vicittaṃ suvaṇṇamayaṃ kapparukkhaṃ kāretvā siddhatthassa bhagavato cetiyassa sammukhe ṭhapetvā pūjesi. So evarūpaṃ puññaṃ katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sugatīsuyeva saṃsaranto kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu ārādhetvā pabbajito nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmena kapparukkhiyattheroti pākaṭo ahosi.
108这位已经证得阿罗汉果的人,这样回忆自己过去所造的业,以欢喜之心开示自己往昔所作的事迹,于是说出“悉达多佛世尊”等偈颂。“在最胜的塔前”意思是:在那最殊胜、最上等的、安放舍利的塔庙正前方;在种种颜色交错、赏心悦目的布料,比如中国绢布、琐摩罗绸等上面,我把它挂上、系好,安置了一棵如意树,意思就是“我把它安立起来”。其余部分的意思都很浅显易懂。
108. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti seṭṭhassa uttamassa dhātunihitathūpassa cetiyassa sammukhaṭṭhāne vicittadusse anekavaṇṇehi visamena visadisena cittena manohare cinapaṭṭasomārapaṭṭādike dusse . Lagetvā olaggetvā kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.