第四十 毕陵伽婆蹉品
40. Pilindavacchavaggo
毕陵伽婆蹉长老譬喻的注释
1. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā
第四十品中,以“在天鹅城”等句开头的,是具寿毕陵伽婆蹉长老的譬喻。他在过去诸佛那里也曾积集善行,在一次次投生中不断累积能导向解脱的福德。在莲华上佛世尊的时代,他出生在天鹅城一个守门人家里,拥有大财富、大产业。他看着堆积起来足有一千万的财宝,独自坐在僻静处想:“我应当把这些财宝好好带着走。”接着又想:“我应当把这些财宝用来供养以佛陀为首的比丘僧团,布施一切资具。”这样决定后,他备办了十万把伞盖为首的一切受用资具,每样都以十万计,然后邀请莲华上佛世尊,对以佛陀为首的比丘僧团作了大布施。这样布施了七天,在最后一天发愿证得涅槃,终生修福。命终之后投生天界,享受了欲界六天的天界福报;又在人间享受了转轮王等种种福报。到了我们这位佛陀出世的时代,他投生到婆罗门家,精通一切技艺,因为家族姓氏而被称为毕陵伽婆蹉。
Cattālīsamavagge apadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare dovārikakule nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So koṭisannicitadhanarāsiṃ oloketvā raho nisinno ‘‘imaṃ sabbadhanaṃ mayā sammā gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sabbaparikkhāradānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā chattasatasahassaṃ ādiṃ katvā sabbaparibhogaparikkhārānipi satasahassavasena kāretvā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Evaṃ sattāhaṃ dānaṃ datvā pariyosānadivase nibbānādhigamaṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā jīvitapariyosāne devaloke nibbatto cha kāmāvacare dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto gottavasena pilindavacchoti pākaṭo ahosi.
1有一天,他在世尊面前听完说法,生起信心而出家,不久就证得阿罗汉。他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,便以感兴偈的方式宣说,说出“在天鹅城……”等句子。这些句子的含义前面已经讲过。“我曾是守门人”,意思是:在天鹅城里,我曾是国王宫门前的守门人。“不动摇、无量的财富”,意思是:因为受到国王的宠信,别人无法撼动、无法夺走我的财富,我的家中积聚了不可计量、堆积如山的财宝。
1. So ekadivasaṃ satthu santike dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena taṃ pakāsento nagare haṃsavatiyātiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Āsiṃ dovāriko ahanti ahaṃ haṃsavatīnagare rañño gehadvāre dvārapālako āsiṃ ahosinti attho. Akkhobhaṃ amitaṃ bhoganti rañño vallabhattā aññehi khobhetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ amitaṃ aparimāṇabhogaṃ dhanaṃ mama ghare sannicitaṃ rāsīkataṃ ahosīti attho.
33. 许多通过智慧获得的财富,意思是:我得到了、获得了、取得了大量财富。小刀、剃刀等资具的各种名称,按照义理脉络就很容易理解;而布施这些资具的功德利益,也同样不难理解。
3.Bahū medhigatā bhogāti anekā bhogā me mayā adhigatā pattā paṭiladdhāti attho . Satthavāsiādīnaṃ parikkhārānaṃ nāmāni nayānuyogena suviññeyyāni. Parikkhāradānānisaṃsāni ca suviññeyyānevāti.
第二、第三、第四、第五个譬喻都很浅显易懂。
Dutiyatatiyacatutthapañcamāpadānāni uttānānevāti.
第六,跋库拉长老譬喻的注释。
6. Bākulattheraapadānavaṇṇanā
第六个譬喻以“雪山附近”等语开头,讲的是薄拘罗长老的譬喻。据说这位长老在过去,距离现在十万劫再加一不可计数劫之前,在无比见佛世尊出世以前,就出生在一个婆罗门家庭。他成年后学习了三部吠陀,却没从中看到真正的精髓,心想:“我要去寻求来世的利益。”于是他出家做了修行者,住在山脚下,证得了五神通和八等至。后来听说佛陀出世,他便前往导师那里听法,皈依了三宝。当导师患上风病时,他从山林中采来药材,治好了导师的病,并把这份功德回向为健康无病。从那里命终后,他投生到梵天界,在一个不可计数劫中于天界和人间轮转。莲华上佛的时代,他出生在天鹅城的一户人家,长大后听闻导师说法,看到导师把一位比丘安立为“无病第一”,便自己发愿想要得到那个位置,终生积累善业,只在善趣中流转。在毗婆尸佛世尊出世以前,他又出生在槃头摩帝城的一个婆罗门家庭,精通各种技艺,却仍然没看到精髓,于是再次出家修行,获得禅那与神通,住在山脚下。听说佛陀出世,他便前往导师那里皈依。当比丘们患上草花病时,他治好了他们,并在那里住到寿命结束。从那里命终后,他投生到梵天界,从那里在九十一劫中于天界和人间轮转,在迦叶佛世尊的时代,他出生在波罗奈的一户人家,过着居家生活,看到一座破败毁坏的大寺,便在那里建造了布萨堂等一切住所,并在那里为比丘僧团备办一切药物,终生行善,在一个佛期间于天界和人间轮转,在我们世尊出世以前,出生在憍赏弥的一个长者家。
Chaṭṭhāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ bākulattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira thero atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiññāaṭṭhasamāpattīnaṃ lābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito satthu vātābādhe uppanne araññato bhesajjāni ānetvā taṃ vūpasametvā taṃ puññaṃ ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbatto ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalakammaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato uppattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā saraṇesu patiṭṭhāya bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge uppanne taṃ vūpasametvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā tato ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ āvasathaṃ kārāpetvā tattha bhikkhusaṅghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhikule nibbatti.
他从母亲肚子里出生后,保姆们为了让他健康无病,带他到耶牟那河里去洗澡。结果他从她们手里滑脱,被一条鱼吞了下去。渔夫们用网捕到那条鱼,把它卖给了波罗奈一位富商的妻子。她买下鱼,剖开鱼腹时,因为过去所造善业的果报,看见一个健康的男孩,心想“我得到儿子了”,就把他收下来抚养。他的亲生父母听到这个消息后赶来,争辩说:“这是我们的儿子,把儿子还给我们!”国王裁决说:“这孩子应归两家共有。”于是判定他为两家共同的继承人,他因此得名“薄拘罗”。他长大后享受巨大的财富,在两家富商家里各住六个月。轮到哪一家时,那家就把船连成一片,在上面搭起宝石殿堂,奏起五种乐器,让王子坐在里面,来到两城之间的恒河中央;另一家富商的人也照样准备好,到那个地方把王子接到自己船上回去。他就这样渐渐长大,到了八十岁,以“两家富商之子”而闻名。后来他前往世尊那里,听了法,生起信心,就出家了。他精进修行七天,在第八天就证得了连同无碍解一起的阿拉汉果。
So mātukucchito nikkhamitvā dhātīhi arogabhāvāya yamunāyaṃ nhāpiyamāno tāsaṃ hatthato muccitvā macchena gilito ahosi. Kevaṭṭā taṃ macchaṃ jālāya gahetvā bārāṇasiyaṃ seṭṭhibhariyāya vikkiṇiṃsu. Sā taṃ gahetvā phālayamānā pubbe katapuññaphalena arogaṃ dārakaṃ disvā ‘‘putto me laddho’’ti gahetvā posesi. So janakehi mātāpitūhi taṃ pavattiṃ sutvā āgantvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ putto, detha no putta’’nti anuyoge kate raññā ‘‘ubhayesampi sādhāraṇo hotū’’ti dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bākuloti laddhanāmo vayappatto mahāsampattiṃ anubhavanto dvīsu seṭṭhikulesu ekekasmiṃ chamāsaṃ chamāsaṃ vasati. Te attano vāre sampatte nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā tatrūpari ratanamaṇḍapaṃ kāretvā pañcaṅgikatūriye nipphādetvā kumāraṃ tattha nisīdāpetvā ubhayanagaramajjhaṭṭhānaṃ gaṅgāya āgacchanti, aparaseṭṭhimanussāpi evameva sajjetvā taṃ ṭhānaṃ gantvā kumāraṃ tattha āropetvā gacchanti. So evaṃ vaḍḍhamāno āsītiko hutvā ubhayaseṭṭhiputtoti pākaṭo. Satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhaṃ vāyamanto aṭṭhame divase saha paṭisambhidāya arahattaṃ pāpuṇi.
386386. 他成为阿罗汉之后,回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说自己前世所行的事迹,便说出以“在雪山不远处”等开头的偈颂。这些偈颂的含义前面已经讲过了。《譬喻经》本身的文义也很容易理解。他证得阿罗汉果之后,安住在解脱的快乐中,活到一百六十岁,然后般涅槃。
386. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Apadānapāḷiatthopi suviññeyyova. So arahattaṃ patvā vimuttisukhena viharanto saṭṭhivassasatāyuko hutvā parinibbāyīti.
《基哩马难达长老譬喻注》
7. Girimānandattheraapadānavaṇṇanā
在第七篇譬喻中,以“我的妻子去世了”等语句开头的那一篇,就是具寿基哩马难达长老的譬喻。这位长老也曾在过去诸佛那里积下善根,在一次次轮回转生中,为了趋向解脱而不断累积福德。在善慧世尊的时代,他出生在一个好人家,长大成人后安顿好家庭,过着在家的生活。后来他的妻子和儿子都去世了,他被悲伤像箭一样刺透,就走进森林,靠吃自然掉落的果实过活,住在树下。那时,善慧世尊出于对他的悲悯,来到那里为他说法,拔掉了他心中的悲伤之箭。他听完法后,内心生起清净的信心,就用芬芳的花朵供养世尊,以五体投地的方式顶礼,把双手合在头顶上,恭敬地赞叹。
Sattamāpadāne bhariyā me kālaṅkatātiādikaṃ āyasmato girimānandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto attano bhariyāya ca putte ca kālaṅkate sokasallasamappito araññaṃ pavisitvā pavattaphalabhojano rukkhamūle vihāsi. Tadā sumedho bhagavā tassānukampāya tattha gantvā dhammaṃ desetvā sokasallaṃ abbūḷhesi . So dhammaṃ sutvā pasannamānaso sugandhapupphehi bhagavantaṃ pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā abhitthavi.
他凭着这份福业,在天界和人间流转,在两边都享受过安乐。到了现在这尊佛出世的时代,他投生到王舍城,成了频婆娑罗王国师的儿子,名叫基哩马难达。他长大懂事以后,在世尊来到王舍城时,看到佛陀的威神之力,生起了信心,就出家修行沙门之法。他在一个村落住处住了几天之后,为了礼敬导师,前往王舍城。频婆娑罗大王听说他来了,就前去见他,邀请说:“尊者,您就住在这里吧,我用四种资具来供养您。”可是国王因为事务繁忙,后来竟把这件事忘了。长老只能在露天住。天神们担心长老被雨淋,就阻止雨落下来。国王察觉到不下雨的原因,明白缘由之后,就命人为长老建了一座小屋。长老住在小屋里,得到了合适的坐卧处,心得安定,调匀精进,努力修观,最终证得了阿罗汉果。
So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayattha sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño purohitassa putto hutvā nibbatti, girimānandotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patvā satthu rājagahāgamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto katipayaṃ divasaṃ gāmakāvāse vasitvā satthāraṃ vandituṃ rājagahaṃ agamāsi. Bimbisāramahārājā tassa āgamanaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahāmī’’ti sampavāretvā gatopi bahukiccattā taṃ na sari. ‘‘Thero abbhokāseyeva vasatī’’ti. Devatā therassa temanabhayena vassadhāraṃ vāresuṃ. Rājā avassanakāraṇaṃ upadhāretvā ñatvā therassa kuṭikaṃ kārāpesi. Thero kuṭikāyaṃ vasanto senāsanasappāyalābhena cittasamādhānaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.
419他证得阿罗汉果之后,回忆起自己过去所造的业,心中生起喜悦,于是为了宣说过去生的行迹,说出了“我的妻子已经去世”等话。至于他向世尊禀告的内容、世尊对他的教导,以及他证得道与果的经过,按照文本顺序读下去就很容易明白。
419. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento bhariyā me kālaṅkatātiādimāha. Taṃ bhagavato nivedanañca bhagavatā katānusāsanañca maggaṃ phalādhigamāpadānañca pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.
第八、第九、第十个譬喻,其含义是浅显易懂的。
Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.