第十七 善侍奉品
17. Supāricariyavaggo
善奉事长老譬喻的注释
1. Supāricariyattheraapadānavaṇṇanā
名为莲花等语,是具寿善奉事长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛面前积下善业,在一次次轮回中积累趋向解脱的福德。在莲花上佛的时代,他投生在夜叉道中,前往雪山参加夜叉集会,听到世尊为天、夜叉、乾闼婆、龙等说法,心生净信,合掌、鼓掌并礼拜。因为这份善业,他从那里死后投生到上面的天界,在天上享受天乐,又在人间享受转轮王等种种福报。在现在这位佛陀出世的时代,他投生在舍卫城的一个居士家庭,富有钱财,广有资产;他对三宝生起净信,听了导师说法便生起信心,出家后不久就证得了阿罗汉果。
Padumonāma nāmenātiādikaṃ āyasmato supāricariyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunipuṅgavesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto himavati yakkhasamāgamaṃ gato bhagavato devayakkhagandhabbanāgānaṃ dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ubho hatthe ābhujitvā apphoṭesi namassi ca. So tena puññena tato cuto upari devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca cakkavatiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto aḍḍho mahaddhano mahābhogo ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
1有一天,他想起自己过去所造的业,心中生起欢喜,为了说明自己过去所修的事迹,便说出“名为莲花”等偈颂。其中说到“莲花”:这位世尊每当抬脚落地时,大地裂开,有莲花涌出托住他的脚掌;因为具有这个特征,这位世尊就得到了“莲花”这个称号,这里指的是莲花上佛。这位世尊从林中的住处出来,进入树林中间为大众说法,这就是其中的关联。
1. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumo nāma nāmenātiādimāha. Tattha padumoti yassa pādanikkhepasamaye pathaviṃ bhinditvā padumaṃ uggantvā pādatalaṃ sampaṭicchati, tena saññāṇena so bhagavā padumoti saṅkhaṃ gato, idha padumuttaro bhagavā adhippeto. So bhagavā pavanā vasanavihārā abhinikkhamma vanamajjhaṃ pavisitvā dhammaṃ desetīti sambandho.
“夜叉的集会”是指天神的聚会,意思是曾经有过这样的聚会。“他们特加瞩目”是说在说法的时候,他们特别注目观看,意思是他们尤其有观看的习性。其余的部分已经很明显了。
Yakkhānaṃ samayoti devānaṃ samāgamo āsi ahosīti attho. Ajjhāpekkhiṃsu tāvadeti tasmiṃ desanākāle adhiapekkhiṃsu, visesena passanasīlā ahesunti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
2. 咖那韦拉花长老譬喻的注释
2. Kaṇaverapupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“名为悉达多的世尊”等偈颂,是尊者咖那韦拉花长老的譬喻故事。这位长老也在过去诸佛那里积集过善业;在悉达多世尊的时代,他出生在一个首陀罗家庭,长大后做了国王后宫的内卫。那时,悉达多世尊被比丘僧团围绕,走在王宫大道上。那位内卫看见世尊走来,心里生起净信,就用咖那韦拉花供养世尊,然后恭敬礼拜,站在一旁。他凭这份善业,只享受善趣中的种种福报;到了现在这位佛出世的时代,他又投生在一个家庭里,成年后听了导师说法,生起信心而出家,不久就证得了应供果。
Siddhatthonāma bhagavātiādikaṃ āyasmato kaṇaverapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhimanvāya rañño antepurapālako ahosi. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto rājavīthiṃ paṭipajji. Atha so antepurapālako caramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso hutvā kaṇaverapupphena bhagavantaṃ pūjetvā namassamāno aṭṭhāsi. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
7他证得最上果位后,回忆起过去所造的善业,心中生起喜悦,为了开示过去生中的事迹,便说出了“名为悉达多的世尊……”等偈颂。这一切因为前面已经讲过,所以意思很清楚。
7. So pattaaggaphalo pubbe katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhattho nāma bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttattā uttānatthamevāti.
3. 《嚼食布施者长老譬喻》的注释
3. Khajjakadāyakattheraapadānavaṇṇanā
在低舍世尊的时代”这一段,是供食者长老的譬喻故事。这位长老也在过去诸胜者那里积下了增上业,在一生又一生中积集趋向解脱的福德。在低舍世尊的时代,他出生在首陀罗族家庭,见到世尊后心生净信,供养了芒果、阎浮果等许多甜美果实,还有椰子和糕饼等食物。世尊为了让他的净信增长,就当着面受用了。他凭这份善业,只享受善趣的种种福报;到了现在佛出世时,他出生在舍卫城的一户人家,成年后听闻导师说法,生起净信与崇敬,于是出家。出家后,他以履行义务和精进修行来庄严教法,以持戒为庄严,不久就证得了阿罗汉果。
Tissassa kho bhagavatotiādikaṃ āyasmato khajjakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle suddakule nibbatto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ambajambuādimanekaṃ madhuraphalāphalaṃ nāḷikeraṃ pūvakhajjakañca adāsi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya passantasseva paribhuñji. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātasaddho pasādabahumāno pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento sīlālaṅkārapaṭimaṇḍito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
13他忆念起过去的业,心想:“我从前在殊胜的福田里造过善业,真是美好。”于是心生欢喜,为了说明自己前世的事迹,便说出“在低舍世尊的时代”等话。其中,“低舍”这个名字,是因为他能给予各种生命形态的成就,所以父母就依此给他取了名。另一种说法是:他用三皈依来安慰、教导众生,把具足条件的人安立在生天和解脱这两种归宿上,这样降生为佛,所以叫“低舍”。“世尊”,是指他具备禅定功德等各种祥瑞的素质。这里的句意关联是:在过去那位低舍世尊面前,我曾供养过果实。“及椰子”:形状像管子的果实叫椰子,他供养了这样的果实。“殊妙糕点”:指可以咀嚼食用的糕点,特别加入蜂蜜、蔗糖等混合制成,美好甘甜,为人们所公认,称为殊妙糕点,他也供养了这种糕点。其余的文义已经很容易理解了。
13. So pubbakammaṃ saranto ‘‘pubbe mayā sukhette kusalaṃ kataṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassa kho bhagavatotiādimāha. Tattha tissopi bhavasampattiyo dadamāno jātoti mātāpitūhi katanāmavasena tisso. Atha vā tīhi saraṇagamanehi assāsento ovadanto hetusampannapuggale saggamokkhadvaye patiṭṭhāpento buddho jātoti tisso. Samāpattiguṇādīhi bhagehi yuttoti bhagavā, tassa tissassa bhagavato pubbe ahaṃ phalaṃ adāsinti sambandho. Nāḷikerañca pādāsinti nāḷikākārena pavattaṃ phalaṃ nāḷikeraṃ, tañca phalaṃ adāsinti attho. Khajjakaṃ abhisammatanti khāditabbaṃ khajjakaṃ abhi visesena madhusakkarādīhi sammissaṃ katvā nipphāditaṃ sundaraṃ madhuranti sammataṃ ñātaṃ abhisammataṃ khajjakañca adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
4. 地区供养者长老譬喻的注释
4. Desapūjakattheraapadānavaṇṇanā
“见义佛世尊”等这一段,是具寿方向供养长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积下了善行,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在见义佛的时代,他出生在一个好人家,长大后有了信心和净信,成为佛的虔诚信徒、法的虔诚信徒、僧的虔诚信徒。那时,见义佛被比丘僧团围绕着,像月亮、像太阳一样在天空中行进。这位在家信徒便用香、花环等供养世尊经过的方向,合掌恭敬地站着礼拜。
Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato desapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako ahosi. Tadā atthadassī bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto cando viya sūriyo viya ca ākāsena gacchati. So upāsako bhagavato gatadisābhāgaṃ gandhamālādīhi pūjento añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi.
18他凭着这份功德投生到天界,享受天界的福报;又在人间享受人间的福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家族里,长大成人,受用资具样样圆满。他听了导师说法,心生净信,不再贪着居家生活,就出家了。出家后具足行仪,不久便证得应供。他忆起自己过去的业行,满心欢喜,于是宣说自己前世所行的事迹,说道:“见义佛世尊……”等。这里的意思和前面所说的一样。“于风径”:因为《小部·彼岸道赞颂偈解说》中列举了“道、路、途、径、道途、行路”这些同义词,所以说“风径”就是风所行的道路。“于风径”就是在那个风径之中,意思是虚空。其余的文义都很浅显明白。
18. So tena puññena devaloke nibbatto saggasampattiṃ anubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto upabhogaparibhogasampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso gharāvāse anallīno pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Anilañjaseti ‘‘maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyana’’nti (cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 101) pariyāyassa vuttattā anilassa vātassa añjasaṃ gamanamaggoti anilañjasaṃ, tasmiṃ anilañjase, ākāseti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
第5篇 咖尼咖拉花伞长老譬喻注
5. Kaṇikārachattiyattheraapadānavaṇṇanā
“名为毗舍婆正觉者”等偈颂,是具寿咖尼咖拉花伞长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积下了善行,在一次次生命流转中不断积累能导向解脱的功德。到了毗舍婆世尊的时代,他出生在一个好家庭里,长大后有了见识,也具足了信心。那时,毗舍婆世尊想要独处,就进入大林坐下。这位在家信徒也因为某件事到了那里,看见世尊坐在那里,像火堆一样燃烧放光,心里生起清净的信心。他采来咖尼咖拉花,做成一把伞,在世尊坐着的地方上方撑开,作为华盖来供养。靠着世尊的威神力,那把花伞七天都不枯萎,一直保持原样。世尊也进入了果定和灭尽定而住。他看见这件稀奇的事,心里欢喜,顶礼世尊后合掌站着。世尊从定中出来,就回到了寺院。
Vessabhūnāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato kaṇikārachattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno ahosi. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo mahāvanaṃ pavisitvā nisīdi. Atha sopi upāsako kenacideva karaṇīyena tattha gantvā bhagavantaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphaṃ ocinitvā chattaṃ katvā bhagavato nisinnaṭṭhāne vitānaṃ katvā pūjesi, taṃ bhagavato ānubhāvena sattāhaṃ amilātaṃ hutvā tatheva aṭṭhāsi. Bhagavāpi phalasamāpattiṃ nirodhasamāpattiñca samāpajjitvā vihāsi , so taṃ acchariyaṃ disvā somanassajāto bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavā samāpattito vuṭṭhahitvā vihārameva agamāsi.
23他凭着这份善业,在天界和人间享受了种种福报。在现在这位佛陀出世的时代,他出生在舍卫城的一个良善家庭。长大后,他具足信心,听了导师说法之后,不再贪着在家生活,于是出家。他以戒行和修行庄严着胜者的教法,不久就证得了阿罗汉。他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去所修的事迹,说出了“名为毗舍婆正自觉者……”等偈颂。其中,“毗舍婆”:在毗舍族人中遍知、超越,所以叫毗舍婆。另一种说法:超越、压倒五种魔,所以叫毗舍婆。“正自觉者”:自己觉悟了诸谛,所以叫正自觉者;意思是,名为毗舍婆的正自觉者。“大仙为昼间住处”:宣说、照亮,令种种事理变得明了的,即昼;从日出至日落这段限定的时间,以四种威仪行住坐卧而住,即住处;昼间的住处即昼间住处。意思是,那位世间至尊、人牛王、佛陀大仙,进入大林,为昼间住处。其余部分义理浅显。
23. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhāsampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā gharāvāse anallīno pabbajitvā vattapaṭipattiyā jinasāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vessabhū nāma sambuddhotiādimāha. Tattha vessabhūti vesse vessajane bhunāti abhibhavatīti vessabhū. Atha vā vesse pañcavidhamāre abhibhunāti ajjhottharatīti vessabhū. Sāmaṃyeva bujjhitā saccānīti sambuddho, nāmena vessabhū nāma sambuddhoti attho. Divāvihārāya munīti dibbati pakāseti taṃ taṃ vatthuṃ pākaṭaṃ karotīti divā. Sūriyuggamanato paṭṭhāya yāva atthaṅgamo, tāva paricchinnakālo, viharaṇaṃ catūhi iriyāpathehi pavattanaṃ vihāro, divāya vihāro divāvihāro, tassa divāvihārāya lokajeṭṭho narāsabho buddhamuni mahāvanaṃ ogāhitvā pavisitvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
《酥油施长老譬喻注》
6. Sappidāyakattheraapadānavaṇṇanā
“那时,名为弗沙的世尊……”这一段,是具寿酥油施长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积过善根,在多生多世中积累种种福德,作为趋向解脱的助缘。在弗沙世尊的时代,他出生在一个好家庭里。那时,世尊被比丘僧团围绕着,在街上行走,来到这位在家信众的家门口。这位在家信众见到世尊,心里生起清净的信心,顶礼之后,供养了满满一钵酥油。世尊随喜之后便离开了。
他凭着这份欢喜心活到寿命终了,死后依靠这份福德生到天界,在那里享受天界的快乐;后来又生到人间,在每一生中都拥有酥油、蜂蜜、糖蜜等甘美的食物,享受快乐。到了现在这位佛陀出世的时代,他生在舍卫城的一个家庭里,长大成人,有信仰也有智慧。他听了大师说法,心生净信而出家,具足行仪,不久就证得了应供。
Phussonāmātha bhagavātiādikaṃ āyasmato sappidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto ahosi. Tadā bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto vīthiyaṃ caramāno tassa upāsakassa gehadvāraṃ sampāpuṇi. Atha so upāsako bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā pattapūraṃ sappitelaṃ adāsi, bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi. So teneva somanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto tena puññena devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca nibbatto uppannuppannabhave sappitelamadhuphāṇitādimadhurāhārasamaṅgī sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto saddho buddhisampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā ahosi.
28他回忆起自己过去所造的业,心中生起欢喜,于是开示自己往昔所行的譬喻,说出“那时,名为弗沙的世尊……”等语。其中,“弗沙”:因为他出生时正与弗沙星宿相应,父母便以此为他取名,所以叫弗沙。或者也可以说,因为他已经触及、照见、亲证了涅槃,所以叫弗沙。又或者说,因为他已经触及、照见、了知了三十波罗蜜、三十七菩提分法,以及全部三藏教法,所以叫弗沙。“世尊”:因为他破除烦恼、具足福分、相应于种种功德聚,所以叫世尊。“应受供养者”:所谓“供养”,指的是种种崇敬与供奉;能够领受、堪受这些供养,就叫应受供养者。那位使大众得到清凉的英雄——名为弗沙的世尊,当时正走在街道上,这是与上文的衔接。其余内容都很明白。
28. So attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento phusso nāmātha bhagavātiādimāha. Tattha phussoti phussanakkhattayogena jātattā mātāpitūhi katanāmadheyyena phusso. Atha vā nibbānaṃ phusi passi sacchi akāsīti phusso. Atha vā samatiṃsapāramitāsattatiṃsabodhipakkhiyadhamme sakale ca tepiṭake pariyattidhamme phusi passi aññāsīti phusso. Bhaggavā bhagyavā yuttotiādipuññakoṭṭhāsasamaṅgitāya bhagavā. Āhutīnaṃ paṭiggahoti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃ paṭiggaho. Mahājanaṃ nibbāpento vīro phusso nāma bhagavā vīthiyaṃ atha tadā gacchateti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
《茉莉花长老譬喻注》
7. Yūthikāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“在月光河岸边”这一段,是具寿郁地咖花长老的譬喻。
这位具寿同样在过去诸佛面前积下了善行,在几百次生命中不断积累能导向解脱的福德。到了弗沙世尊的时代,他出生在一个首陀罗家庭,长大成人后,有一次在月光河边,因为某件事顺着水流而行,看见想要沐浴的弗沙世尊全身发光,像燃烧的大火堆一样。他心生欢喜,就采下那里生长的郁地咖花,用来供养世尊。世尊为他作了随喜。
Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato yūthikāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimamunindesu katādhikāro anekesu ca jātisatesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussasseva bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhippatto candabhāgāya nadiyā tīre kenacideva karaṇīyena anusotaṃ caramāno phussaṃ bhagavantaṃ nhāyitukāmaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ disvā somanassajāto tattha jātaṃ yūthikāpupphaṃ ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā tassa anumodanamakāsi.
3333. 他凭着那份福德,在天界和人间流转,享受了两种圆满,在这个佛陀出世的时代,出生在一个好家庭里,长大之后,听闻世尊说法,心生净信,就出家了。他依照义务和修行来庄严教法,不久就证得应供。他忆起自己过去所造的业,生起喜悦,便宣说自己往昔行持的譬喻,说出“在月光河的岸边”等偈颂。所有这些内容,意义都很浅显明白。
33. So tattha tena puññakoṭṭhāsena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
《施衣长老譬喻注》
8. Dussadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“在可爱的提瓦罗城……”这一段,是具寿施衣长老的譬喻。
这位具寿在过去诸佛那里种下善根,生生世世积累种种福德,这些福德都成为他日后解脱的助缘。到了悉达多世尊的时代,他出生在王族之中,长大后成为副王,名声显扬,得到一块封地,做了那里的领主。他用布施、爱语、利行、同事这四种摄受之法,来团结和照顾封地里所有的百姓。
就在那时,悉达多世尊来到了他的封地。副王得到供养的机会,就用一块细布供养世尊。世尊用手摸了摸那块布,然后腾空而起,那块布也跟着世尊飞上了天空。副王看到这个奇异的景象,心里生起极大的信心,合掌恭敬地站着。世尊所到之处,所有百姓看到这稀有的景象,都惊叹不已,合掌而立。世尊随后就回到了寺院。
副王凭这一善业,命终之后生到天界,享受天上的种种福报;之后又在人间享受转轮王等种种福报。到了现在这尊佛出世的时代,他出生在一个富足圆满的家庭,长大后安顿好在家生活,对三宝深具信心。听了世尊说法,生起信仰,于是出家精进修行,不久就证得了阿罗汉。
Tivarāyaṃpure rammetiādikaṃ āyasmato dussadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle rājakule nibbatto vuddhippattakāle yuvarājabhāvaṃ patvā pākaṭo ekaṃ janapadaṃ labhitvā tatrādhipatibhūto sakalajanapadavāsino dānapiyavacanaatthacariyāsamānatthatāsaṅkhātehi catūhi saṅgahavatthūhi saṅgaṇhāti. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā taṃ janapadaṃ sampāpuṇi. Atha so yuvarājā paṇṇākāraṃ labhitvā tattha sukhumavatthena bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā taṃ vatthaṃ hatthena parāmasitvā ākāsaṃ pakkhandi. Tampi vatthaṃ bhagavantameva anubandhi. Atha so yuvarājā taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavato sampattasampattaṭṭhāne sabbe janā taṃ acchariyaṃ disvā acchariyabbhutacittā añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu. Bhagavā vihārameva agamāsi. Yuvarājā teneva kusalakammena tato cuto devaloke uppanno tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.
3838. 有一天,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说前世行迹的譬喻,便诵出“在可爱的蒂瓦拉城……”等偈颂。其中意思是:在名叫蒂瓦拉的可爱都城中,我身为王子,用布料供养了悉达多世尊。其余内容很容易理解。
38. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tivarāyaṃ pure rammetiādimāha. Tattha tivaranāmake nagare ramaṇīye ahaṃ rājaputto hutvā siddhatthaṃ bhagavantaṃ vatthena pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
第9篇 劝化长老譬喻注
9. Samādapakattheraapadānavaṇṇanā
“在槃头摩帝城……”等偈颂,是劝化者长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛面前积集了善业资粮,在多生多世中积聚了能导向解脱的福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一个家庭,长大后成了家,一边修福一边生活。他信仰坚定、心地清净,召集了许多近事男,成为众人的首领,劝大家说:“我们来建一座讲堂吧。”他让所有人一起平整地面,建好了一座讲堂,铺上洁白的细沙,然后奉献给世尊。凭着这份福德,他死后生到天界,享受了欲界六天的种种福报,又在人间享受了转轮王等的福报。到了现在这位佛陀出世的时候,他又出生在一个家庭,成年后对世尊生起信心,听了法之后心生欢喜,生起了坚定的信仰,于是出家。出家后他戒行具足、行仪圆满,不久就证得了阿罗汉果。
Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato samādapakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhānaṃ santike katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā puññāni karonto vasamāno saddho pasanno bahū upāsake sannipātetvā gaṇajeṭṭhako hutvā ‘‘māḷakaṃ karissāmā’’ti te sabbe samādapetvā ekaṃ māḷakaṃ samaṃ kāretvā paṇḍarapulinaṃ okiritvā bhagavato niyyādesi. So tena puññena devaloke uppanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati pasanno dhammaṃ sutvā pasannamānaso saddhājāto pabbajitvā sīlasampanno vattasampanno nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
4444. 他后来想起自己曾造的善业,心生欢喜,为了说明过去生的行迹,说出了“在槃头摩帝城……”等偈颂。其中,“bandhu”(亲属)是指因亲属、种姓等关系而全城居民彼此都有联系;“bandhū”就是这些有联系的人。因为“bandhū”存在于这座城中,所以叫“bandhumatī”(槃头摩帝)。意思是:在名为槃头摩帝的这座城里,有一个庞大的在家近事男团体。“māḷaṃ kassāma saṅghassa”(我们要为僧团建一座讲堂)中,“mā”是取“前往”之义,即摄取前来者的心,所以叫“māḷa”;或者,“alaṃ”是能令前来聚集的大众之心远离之义,所以叫“māḷa”。“māḷa”即是“māḷaka”。整句的意思是:我们为了比丘僧团能安住舒适,要建一座讲堂。其余内容都很明白。
44. So aparabhāge attano katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha bandhanti ñātigottādivasena ekasambandhā honti sakalanagaravāsinoti bandhū, bandhū etasmiṃ vijjantīti bandhumatī, tassā bandhumatiyā nāma nagare mahāpūgagaṇo upāsakasamūho ahosīti attho. Māḷaṃ kassāma saṅghassāti ettha māti gaṇhāti sampattasampattajanānaṃ cittanti māḷaṃ, atha vā sampattayatigaṇānaṃ cittassa vivekakaraṇe alanti māḷaṃ, māḷameva māḷakaṃ, bhikkhusaṅghassa phāsuvihāratthāya māḷakaṃ karissāmāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
10. 五指长老譬喻注
10. Pañcaṅguliyattheraapadānavaṇṇanā
“名为提舍的世尊……”这一段,是五指印长老的譬喻故事。
这位长老也在过去诸佛那里积过善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。到了提舍世尊的时代,他出生在一个家庭里,长大后成了家,家产丰厚,有信仰,心地清净。有一天,他在路上看见世尊正往精舍走去,就让人取来素馨花等各种香花,还有旃檀等涂香。他到了精舍,用鲜花供养世尊,又用涂香在世尊身上印下五个指印,顶礼之后才离开。
Tissonāmāsi bhagavātiādikaṃ āyasmato pañcaṅguliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāre tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vibhavasampanno saddho pasanno vīthito vihāraṃ paṭipannaṃ bhagavantaṃ disvā jātisumanādianekāni sugandhapupphāni candanādīni ca vilepanāni gāhāpetvā vihāraṃ gato pupphehi bhagavantaṃ pūjetvā vilepanehi bhagavato sarīre pañcaṅgulikaṃ katvā vanditvā pakkāmi.
50他凭着这份善业,在天界和人间享受了两种圆满福报。在现在这位佛陀出世的时代,他投生到一个富足的家庭,长大后听了导师说法,心里生起净信,就出家了,修习观禅,不久便证得阿罗汉果。他回忆起过去所造的业,以亲证之智了知:“我正是造了这样的善业,才获得了这样出世间的成就。”为了开显自己往昔所行的足迹,他说了“名为提舍的世尊”等偈颂。这一切都是极其明白易懂的。
50. So tena puññena devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saranto paccakkhato ñatvā ‘‘imaṃ nāma kusalakammaṃ katvā īdisaṃ lokuttarasampattiṃ pattomhī’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tisso nāmāsi bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.