第18品 莲花品巴利
18. Kumudavaggo
莲花鬘长老譬喻注巴利
1. Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山中”等偈颂,是具寿莲花鬘长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积修过功德,在一次次投生中积累能导向解脱的善业。在见义世尊的时代,他投生为雪山附近一处天然湖泊边的罗刹。看见见义世尊来到那里,他心生净信,采了莲花供养世尊。世尊作了随喜祝愿,然后离去。巴利
Pabbatehimavantamhītiādikaṃ āyasmato kumudamāliyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantapabbatasamīpe jātassarassa āsanne rakkhaso hutvā nibbatto atthadassiṃ bhagavantaṃ tattha upagataṃ disvā pasannamānaso kumudapupphāni ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
1 他靠着那份善业,从那里死后投生到天界,享受了六种欲界的福报;又在人间享受了转轮王等种种富贵。到了现在这尊佛出世的时代,他出生在良善的家庭,长大成人后,对三宝生起净信,出家精进修行,最终圆满梵行,证得阿罗汉果。然后他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明往昔的行为事迹,便说出了“Pabbate himavantamhī”等偈颂。其中“tattha tatthajo rakkhaso āsiṃ”的意思是:我在那湖泊附近出生为罗刹,是吃别人的血肉、没有怜悯心、形貌恐怖、本性令人恐惧、力气极大、威势极强、粗暴凶猛的夜叉。“āsiṃ”就是“我曾是、我过去是”的意思。巴利
1. So tena puññena tato cavitvā devalokaṃ upapanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto ratanattaye pasanno pabbajitvā vāyamanto brahmacariyapariyosānaṃ arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha tatthajo rakkhaso āsinti tasmiṃ jātassarasamīpe jāto nibbatto rakkhaso pararudhiramaṃsakhādako niddayo ghorarūpo bhayānakasabhāvo mahābalo mahāthāmo kakkhaḷo yakkho āsiṃ ahosinti attho.
在那座大湖里,到了傍晚没有阳光照射时,这种花就会合拢、蜷缩起来,失去光泽,变得暗淡,因此得名“拘物头花”;“pupphate”就是绽放的意思。“Cakkamattāni jāyare”是说:那些花以车轮般大小而生起。其余内容都很容易理解。巴利
Kumudaṃpupphate tatthāti tasmiṃ mahāsare sūriyaraṃsiyā abhāve sati sāyanhe makuḷitaṃ kuñcitākārena nippabhaṃ avaṇṇaṃ hotīti ‘‘kumuda’’nti laddhanāmaṃ pupphaṃ pupphate vikasatīti attho. Cakkamattāni jāyareti tāni pupphāni rathacakkapamāṇāni hutvā jāyantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
2. 尼塞尼达雅卡长老譬喻注巴利
2. Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā
“憍陈如世尊”等语,是具寿施梯长老的譬喻。这位长老也在过去诸胜者佛那里积集了善行,在多生多世中积累与解脱相应的福德。在憍陈如世尊的时代,他出生在木匠家庭,有信仰,心怀净信,听了世尊说法后,心生净信,为了世尊登上所住楼阁,用坚固木材做成梯子,竖立安置好。世尊为了增长他的净信,就在他眼前登上楼阁。他因此生起极大的净信,怀着喜悦命终,投生到天界,在那里享受天界的福报。后来转生人间时,因为布施梯子的果报,出生在高贵家族,享受人间的快乐。到这位佛陀出世的现在,他出生在某一家,听了大师说法后生起信仰,出家修行,不久就证得应供果。巴利
Koṇḍaññassabhagavatotiādikaṃ āyasmato nisseṇidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto koṇḍaññassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto saddho pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato vasanapāsādassārohanatthāya sārakaṭṭhamayaṃ nisseṇiṃ katvā ussāpetvā ṭhapesi. Bhagavā tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthāya passantasseva uparipāsādaṃ āruhi. So atīva pasanno teneva pītisomanassena kālaṃ katvā devaloke nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu jāyamāno nisseṇidānanissandena uccakule nibbatto manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
9 他回忆起自己过去世所造的业,心生喜悦,为了说明前世所行的譬喻故事,便说出“衮丹雅世尊”等语句。其中,“衮丹雅”的意思是:因为本性低劣而不断流转,所以叫“衮达”,即低劣的有情;与衮达不同,就是不低劣的、殊胜的人,所以叫“衮丹雅”。另一种说法是,因为在婆罗门族姓中,他出生于衮丹雅族姓,所以按族姓给他取名叫“衮丹雅”,即那位衮丹雅的。其余部分浅显易懂。巴利
9. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento koṇḍaññassa bhagavatotiādimāha. Tattha koṇḍaññassāti kucchito hutvā ḍeti pavattatīti koṇḍo, lāmakasatto, koṇḍato aññoti koṇḍañño, alāmako uttamapurisoti attho. Atha vā brāhmaṇagottesu koṇḍaññagotte uppannattā ‘‘koṇḍañño’’ti gottavasena tassa nāmaṃ, tassa koṇḍaññassa. Sesaṃ pākaṭamevāti.
3. 持夜花长老譬喻注巴利
3. Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“Migaluddo pure āsi”这一段,是持夜花长老的譬喻故事。这位长老同样在过去诸佛那里积集了善行,在一次次轮回中不断积累能导向解脱的福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在猎户家庭,为了猎鹿而在森林里游走。他因悲悯,见到因悲悯而在林中行走的毗婆尸世尊,心中生起净信,便采下盛开的夜花和拘阇他花,连同花茎一起,以欢喜之心供养。世尊作了随喜之后便离开了。巴利
Migaluddopure āsintiādikaṃ āyasmato rattipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle nesādakule uppanno migavadhāya araññe vicaramāno tassa kāruññena araññe caramānaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitaṃ rattikaṃ nāma pupphaṃ kuṭajapupphañca saha vaṇṭena ocinitvā somanassacittena pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
13 13. 他正是凭着那份善业,在天界与人间流转,享受了两种圆满,然后在现在这位佛陀出世的时代,投生到一个良善的家庭,长大成人后对三宝生起净信,听了导师说法,看到诸欲的过患,就出家了,不久便证得阿罗汉果。他回忆起自己过去的业,生起欢喜,心想:“我当猎人时所做的善业,真是美好。”于是为了宣说自己前世所行的事迹,说出了“migaluddo pure āsi”等偈颂。其中,migaluddo 是指对鹿施暴、杀害鹿的人,或者是指对鹿贪婪的人,意思就是猎人,也就是过去的我。巴利
13. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ disvā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā ‘‘nesādabhūtena mayā katakusalaṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migānaṃ luddo sāhasiko mārakoti migaluddo, migesu vā luddo lobhīti migaluddo, nesādo āsiṃ pureti attho.
14 看到「夜里开花」——莲花等许多花在阳光照射下白天开放,到了夜里就合拢。而茉莉、善意花、末利花等许多花,则在夜里开放,白天不开放。因此,因为它们在夜里开花,所以取各种夜里开花的芳香花和拘阇他花来供养,这就是这里的意思。其余部分浅显易懂。巴利
14.Rattikaṃ pupphitaṃ disvāti padumapupphādīni anekāni pupphāni sūriyaraṃsisamphassena divā pupphanti rattiyaṃ makuḷitāni honti. Jātisumanamallikādīni anekāni pupphāni pana rattiyaṃ pupphanti no divā. Tasmā rattiyaṃ pupphanato rattipupphanāmakāni anekāni sugandhapupphāni ca kuṭajapupphāni ca gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
4. 施井长老譬喻注巴利
4. Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā
毗婆尸世尊……这一段,是尊者施井长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛出世时积下了善行,在许多生中积累了福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一个好家庭,长大以后心想:“我应该布施饮水,而且要让这件事不间断地持续下去。”于是他让人挖了一口井,等水涌出来后,又让人用砖砌好,使井坚固。然后,他把这口盛满涌出清水的井供养给了毗婆尸世尊。世尊为他作了随喜,赞叹布施饮水的功德。
他凭着这份福德,在天界和人间流转受生,无论投生到哪里,都有池塘、水井、饮水等,享受安乐。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家庭,长大后生起信仰与净信,出家不久就证得了阿罗汉果。巴利
Vipassino bhagavatotiādikaṃ āyasmato udapānadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimamunivaresu katādhikāro anekesu bhavesu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto ‘‘pānīyadānaṃ mayā dātabbaṃ, tañca nirantaraṃ katvā pavattetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ekaṃ kūpaṃ khanāpetvā udakasampattakāle iṭṭhakāhi cināpetvā thiraṃ katvā tattha uṭṭhitena udakena puṇṇaṃ taṃ udapānaṃ vipassissa bhagavato niyyādesi. Bhagavā pānīyadānānisaṃsadīpakaṃ anumodanaṃ akāsi . So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattaṭṭhāne pokkharaṇīudapānapānīyādisampanno sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
18 后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,在宣说宿世事迹时说:“对毗婆尸世尊……”等等。其中,“我造了井”(udapāno kato mayā):“udapāno”就是人们从中饮水的地方,是井、池塘、湖泊的通称。那口井,是为毗婆尸世尊而挖、而造的。其余内容都浅显易懂。巴利
18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino bhagavatotiādimāha. Tattha udapāno kato mayāti udakaṃ pivanti etthāti udapāno, kūpapokkharaṇītaḷākānametaṃ adhivacanaṃ. So udapāno kūpo vipassissa bhagavato atthāya kato khanitoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
施狮子座长老譬喻的注释巴利
5. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“在世尊般涅槃时”等语,是尊者施狮子座长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里积下了善根,在多生多世中为了证得涅槃而不断积累福德。到了莲华上佛的时代,他出生在一户居士家里,长大成人后,听闻导师说法,对三宝生起了清净信心。那位世尊般涅槃之后,他让人打造了一座用七种宝物装饰的狮子座,用来供养菩提树,还献上了许多花鬘、香料和熏香。巴利
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā ratanattaye pasanno tasmiṃ bhagavati parinibbute sattahi ratanehi khacitaṃ sīhāsanaṃ kārāpetvā bodhirukkhaṃ pūjesi, bahūhi mālāgandhadhūpehi ca pūjesi.
21 他凭着这份福德,在天界和人间流转,享尽了天上与人间的两种福报,处处都受到恭敬。在现在这尊佛出世的时代,他出生在舍卫城的一个良家,长大成人后过着在家生活。听了导师说法,他心里生起清净的信心,就舍下亲族出家,不久便证得阿罗汉果。他忆起过去生积累的善根资粮,满心欢喜,为了宣说自己前世所行的事迹,便说出“在世尊般涅槃时……”等话。其中,“我布施了狮子座”的意思是:用狮子形象的金银宝石装饰的座位,就叫狮子座;或者因为那是像狮子一样无畏的世尊所应坐的座位,所以叫狮子座;又或者因为那是最好的、最上的座位,所以叫狮子座。我把那样的座位布施出去,用来供养菩提树。其余的意思都很容易明白。巴利
21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ vasanto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ñātivaggaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā hutvā pubbūpacitakusalasambhāraṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha sīhāsanamadāsahanti sīharūpahiraññasuvaṇṇaratanehi khacitaṃ āsanaṃ sīhāsanaṃ, sīhassa vā abhītassa bhagavato nisinnārahaṃ, sīhaṃ vā seṭṭhaṃ uttamaṃ āsananti sīhāsanaṃ, taṃ ahaṃ adāsiṃ, bodhirukkhaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
第六篇 授道者长老譬喻的注释巴利
6. Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā
“无比见佛世尊”等语,是授道者长老的譬喻传记。这位长老在过去诸佛那里积攒过善根,一世又一世地积聚作为解脱之依托的福德。在无比见佛世尊的时代,他出生在一个良家,长大后成了家,安稳定居。那时他看见无比见佛世尊在空中经行,每当佛抬脚、落脚,经行之处就有花朵散落,见到这神奇景象,他心生净信,便向空中抛撒花朵,那些花在空中变成华盖,停驻在那里。巴利
Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato maggadattikattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto anomadassiṃ bhagavantaṃ ākāse caṅkamantaṃ pāduddhāre pāduddhāracaṅkamanaṭṭhāne pupphānaṃ vikiraṇaṃ acchariyañca disvā pasannamānaso pupphāni ākāse ukkhipi, tāni vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu.
26 26. 他靠着这份福德,只在天界等善趣中轮回,处处受到尊敬,享受快乐。在现在这尊佛出世的时代,他出生在一个家庭里,逐渐长大成人,生起信心而出家,具足行仪,不久就证得了阿罗汉果。因为曾经供养经行之处,他以“授道者长老”之名广为人知。他忆起过去的业,心生欢喜,为了阐明自己过去生所行的传记,说出了“无比见佛世尊”等话。“为了现法安乐”的意思是:就在这一生中,通过经行而获得身体轻快等快乐。“在露天处经行”的意思是:在露天的空地、庭院里经行,也就是抬脚、落脚地行走。巴利
26. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto kamena yobbaññaṃ pāpuṇitvā saddhājāto pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahattaṃ patto caṅkamanassa pūjitattā maggadattikattheroti pākaṭo. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Diṭṭhadhammasukhatthāyāti imasmiṃ attabhāve caṅkamanena sarīrasallahukādisukhaṃ paṭiccāti attho. Abbhokāsamhi caṅkamīti abbhokāse aṅgaṇaṭṭhāne caṅkami, padavikkhepaṃ padasañcāraṃ akāsīti attho.
脚抬起时,那些花:意思是,当他经行时,脚一抬起,莲花、优钵罗花等就从地面涌出,散落在经行的地方。光泽停在头顶上:意思是那些花在佛陀的头顶上发出光彩,停在那里。剩下的部分很容易理解。巴利
Uddhate pāde pupphānīti caṅkamantena pāde uddhate padumuppalādīni pupphāni pathavito uggantvā caṅkame vikiriṃsūti attho. Sobhaṃ muddhani tiṭṭhareti buddhassa muddhani sīse sobhayamānā tāni tiṭṭhantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
一灯长老譬喻的注释巴利
7. Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上佛、牟尼……”等语,是尊者一灯长老的譬喻经。这位尊者在过去诸胜者面前积累了善的资粮,在各生各世中不断积聚能成为解脱之助缘的福德。在莲华上佛世尊的时代,他出生在一户居士家中,长大后具足信仰、心生净信,在佛证悟的沙罗大菩提树处供养了一盏灯,并把它固定下来,为了能恒常供一盏灯而设置了持续供油的装置。凭着这份福德,他在天界与人间流转,处处都像发光一样显耀,眼根清净,享受两方面的安乐。到这位佛陀出世的时代,他出生在舍卫城一个富足的家庭,成年后对三宝生起净信而出家,不久便证得阿罗汉果。因为供灯而获得殊胜的证悟,他便以“一灯长老”之名而广为人知。巴利
Padumuttarassa muninotiādikaṃ āyasmato ekadīpiyattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinaseṭṭhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhippatto saddho pasanno bhagavato salalamahābodhimhi ekapadīpaṃ pūjesi, thāvaraṃ katvā niccamekapadīpapūjanatthāya telavaṭṭaṃ paṭṭhapesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha jalamāno pasannacakkhuko ubhayasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto dīpapūjāya laddhavisesādhigamattā ekadīpiyattheroti pākaṭo.
30 后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明往昔所修的本行,便说出了以“莲华上佛、牟尼……”等开头的偈颂。这一切都是显而易见的。巴利
30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa muninotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
珠宝供养长老譬喻注巴利
8. Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā
在雪山的这一侧……等语,是尊者珠宝供养长老的譬喻。这位长老在过去诸佛那里积下了善根,在一次次轮回中不断积累导向解脱的福德。到了莲华上佛的时代,他出生在一个家庭里,成家之后,看到在家生活的过患,就舍弃在家生活,出家做了苦行沙门。他住在雪山低处一条河边,搭了一间草屋住下,因为喜好独处,也因世尊悲悯他而来,见到来到那里的莲华上佛世尊后,心生净信,就用宝石座供养了世尊。世尊为了增长他的净信,就坐在那里。他因此更加深信,便发愿证得涅槃。世尊说了随喜的话就离开了。凭着这份福德,他在天界和人间流转,处处受到供养,享受快乐,到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在舍卫城一个富足的家庭里,过着在家生活。有一天听了大师说法,生起信心,就出家了,不久便证得应供。巴利
Orenahimavantassātiādikaṃ āyasmato maṇipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaorabhāge ekissā nadiyā samīpe paṇṇasālaṃ kāretvā vasanto vivekakāmatāya tassānukampāya ca tattha upagataṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso maṇipallaṅkaṃ bhagavato pūjesi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya tattha nisīdi. So bhiyyosomattāya pasanno nibbānādhigamatthāya patthanaṃ akāsi. Bhagavā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
34 那位长老在某个日子里,回想起自己曾做过的善业,心里生起欢喜,为了说明自己过去的行为事迹,就诵出了“在雪山的那一边……”等偈颂。其中,“在那一侧”是指抛开雪山的另一边,也就是靠近这一边的方向;这是依处格来解释,意思是位于低处那一方的方位。“河流善流不息”是说有一条名字不明显的河,正好好地流淌着、奔流着。“在彼河近处”是指在那条河的岸边附近。“那时,自生者住于彼处”是说:当我以宝石座供养的时候,那位无师自悟、自成佛陀的世尊就住在那里。巴利
34. So ekadivasaṃ attanā katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento orena himavantassātiādimāha. Tattha orenāti himavantassa aparaṃ bhāgaṃ vihāya orena, bhummatthe karaṇavacanaṃ, orasmiṃ disābhāgeti attho. Nadikā sampavattathāti apākaṭanāmadheyyā ekā nadī saṃsuṭṭhu pavattānī vahānī sandamānā ahosīti attho. Tassā cānupakhettamhīti tassā nadiyā anupakhettamhi tīrasamīpeti attho. Sayambhū vasate tadāti yadā ahaṃ maṇipallaṅkaṃ pūjesiṃ, tadā anācariyako hutvā sayameva buddhabhūto bhagavā vasate viharatīti attho.
35 35. “手持宝座”这句话里,“宝”是指能让心欢喜、生起愉悦,所以叫宝;或者,它是衡量装饰品的标准,所以叫宝;又或者,即使到了命终之时,国王、王子等人也不肯舍弃它,甚至为了它而打仗,所以叫宝。把那个宝所成的、令人欢喜的、善妙的、极其庄严的宝座拿起来,献给最胜的佛陀,这就是供养的意思。其余的一切文义都很浅显易懂。巴利
35.Maṇiṃ paggayha pallaṅkanti maṇinti cittaṃ ārādheti somanassaṃ karotīti maṇi, atha vā māti pamāṇaṃ karoti ābharaṇanti maṇi, atha vā marantāpi rājayuvarājādayo taṃ na pariccajanti tadatthāya saṅgāmaṃ karontīti maṇi, taṃ maṇiṃ maṇimayaṃ pallaṅkaṃ manoramaṃ sādhu cittaṃ suṭṭhu vicittaṃ paggayha gahetvā buddhaseṭṭhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
9. 医者长老譬喻注巴利
9. Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā
“在槃头摩帝城……”这一段,是医者长老尊者的譬喻(本行故事)。这位尊者在过去诸胜佛那里曾积下善行,在一次次投生中不断积累能作为轮回条件的福德。到了毗婆尸佛世尊的时代,他出生在槃头摩帝城的一个医师家庭,博学多闻,受过良好训练,精通医术,医治了许多病人。他还治好了毗婆尸佛世尊的侍者——一位名叫无忧的长老的病。凭着这份福业,他在天界和人间一再享受快乐;无论投生到哪里,都无病、长寿,身体呈现金色。巴利
Nagarebandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tikicchakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare vejjakule nibbatto bahussuto susikkhito vejjakamme cheko bahū rogino tikicchanto vipassissa bhagavato upaṭṭhākassa asokanāmattherassa rogaṃ tikicchi. So tena puññena devamanussesu aparāparaṃ sukhaṃ anubhavanto nibbattanibbattabhave arogo dīghāyuko suvaṇṇavaṇṇasarīro ahosi.
39 39. 他在现在这尊佛出世的时代,出生在舍卫城的一个居士家庭里。长大后,他精通各种技艺,无病、快乐、富有,对三宝有清净的信心。他听了世尊说法,生起信心,就舍弃在家生活而出家,不久便证得应供果。他忆起过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去所修的本行,便说出以“在槃头摩帝城……”开头的偈颂。因为前面已经说过其中的道理,所以这一切内容的意义都很明白。巴利
39. So imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya sabbasippesu nipphattiṃ patto arogo sukhito vibhavasampanno ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
10. 僧伽侍者长老譬喻的注释巴利
10. Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā
“毗舍婆佛世尊时”等语,是尊者僧伽侍者长老的譬喻(阿波陀那)。这位长老也在过去诸佛那里积集了善的资粮,在无数生中积集了能导向解脱的福德。在毗舍婆佛世尊的时代,他投生为那座寺院寺男的兒子,长大后有了见识,具足信仰与净信,在寺院里做寺务工作,恭敬地侍奉僧团。他凭这善业在天界与人间流转,享受两方面的福报,到如今佛陀出世的时代,出生在舍卫城一个居士家中,长大后富有安乐,成为知名人物。他听了世尊说法,对教法生起净信,出家后具足行仪,光显教法,增长观行,不久就与四无碍解一起证得阿罗汉果,成为具足六神通的人。由于过去所造善业的力量,他被称为“僧伽侍者长老”,广为人知。巴利
Vessabhumhi bhagavatītiādikaṃ āyasmato saṅghupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle tassārāmikassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā saddho pasanno vihāresu ārāmikakammaṃ karonto sakkaccaṃ saṅghaṃ upaṭṭhāsi. So teneva kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhippatto vibhavasampanno sukhappatto pākaṭo satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane pasanno pabbajitvā vattasampanno sāsanaṃ sobhayamāno vipassanaṃ vaḍḍhento nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto chaḷabhiñño pubbe katakusalakammavasena saṅghupaṭṭhākattheroti pākaṭo ahosi.
45 45. 有一天,他这样想:“我过去到底造了什么业,才得到这种出世间的成就呢?”于是他回忆起自己过去所造的业,并且直接清楚地知道了,心中生起欢喜。为了把过去所修的行迹彰显出来,他说出了以“毗舍婆佛世尊时”等开头的那段话。其中,“我曾是寺男”的意思是:我曾经是毗舍婆佛世尊教法中的一名寺男。其余内容,因为和前面所说的方式一致,而且意义浅显,所以很容易明白。巴利
45. So ekadivasaṃ ‘‘pubbe mayā kiṃ nāma kammaṃ katvā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pākaṭaṃ karonto vessabhumhi bhagavatītiādimāha. Tattha ahosārāmiko ahanti ahaṃ vessabhussa bhagavato sāsane ārāmiko ahosinti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.