1. 阿提恰提亚长老譬喻的注释
1. Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā
“当世尊般涅槃后”等偈颂,是具寿阿提恰提亚长老的譬喻。
这位长老也曾在过去诸佛那里积集善行,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福业。在见义佛的时代,他出生在一个家庭里。因为没能见到在世的佛陀,等到世尊般涅槃时,他心想:“唉,我真是错失了良机!”于是下定决心:“我要让这一生不白过。”他让人做了层层叠叠的伞盖,供养安放那位世尊舍利的舍利塔。后来,他又做了花伞,再次供养那座舍利塔。凭着这份福业,他在天界和人间流转受生,享尽了天上与人间的两种福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个居士家庭,长大后有了判断力,对导师生起净信,出家后取来业处精勤修行,不久就证得了阿罗汉果。
Parinibbutebhagavatītiādikaṃ āyasmato atichattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto dharamānassa bhagavato adiṭṭhattā parinibbutakāle ‘‘aho mama parihānī’’ti cintetvā ‘‘mama jātiṃ saphalaṃ karissāmī’’ti katasanniṭṭhāno chattādhichattaṃ kāretvā tassa bhagavato sarīradhātuṃ nihitadhātugabbhaṃ pūjesi. Aparabhāge pupphacchattaṃ kāretvā tameva dhātugabbhaṃ pūjesi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
1他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己往昔的行为事迹,便诵出了“当世尊般涅槃后……”等偈颂。其中,“重层伞盖”的“伞”,是指能遮挡、防护烈日等的东西;在伞上面再加一层伞,就是“伞之重层”,也就是在伞的上方再放一把伞,一层叠一层的意思。“奉于塔上”中的“塔”,一方面是指堆积之处;另一方面也可以理解为:因为坚固,能不断增长、壮大、安立,所以叫塔。我把自己做的伞盖,在塔上一层层叠放上去,以这样殊胜的方式供养——这就是这偈颂的意思。
1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parinibbute bhagavatītiādimāha. Tattha chattātichattanti chādiyati saṃvariyati ātapādinti chattaṃ, chattassa atichattaṃ chattassa upari katachattaṃ chattātichattaṃ, chattassa uparūpari chattanti attho. Thūpamhi abhiropayinti thūpiyati rāsikarīyatīti thūpo, atha vā thūpati thirabhāvena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjamāno patiṭṭhātīti thūpo, tasmiṃ thūpamhi mayā kāritaṃ chattaṃ uparūpari ṭhapanavasena abhi visesena āropayiṃ pūjesinti attho.
2“用花覆盖而作供养”(Pupphacchadanaṃ katvāna)的意思是:用许多盛开而芬芳的花,在伞上做成覆盖的帐幕来供养。其余各处的内容,都很容易明白。
2.Pupphacchadanaṃ katvānāti vikasitehi sugandhehi anekehi phupphehi chadanaṃ chattupari vitānaṃ katvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
2. 使柱子被竖立者长老譬喻的注释
2. Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā
“当世间依怙已寂灭”等偈颂,是具寿坦巴洛帕卡长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中不断积累能导向解脱的福业。在见法佛的时代,他出生在一个家族中,有信仰,心怀净信。那位世尊般涅槃后,他在那位世尊的舍利塔院中埋下一根柱子,把旗帜挂了上去。他又把许多应时盛开的檀香花编结起来,登上梯子去作供养。
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato thambhāropakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto dhammadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto saddho pasanno parinibbute bhagavati tassa bhagavato dhātugabbhamāḷake thambhaṃ nikhanitvā dhajaṃ āropesi. Bahūni jātisumanapupphāni ganthitvā nisseṇiyā ārohitvā pūjesi.
5他活满自己的寿数后命终,在天界与人间流转,享受了两方面的圆满,处处受到供养。在现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家庭里,从幼年起就值得受人供养,对教法怀着坚定的信仰,出家之后和诸无碍解一起证得了阿罗汉果。他回忆起自己过去的业,心生欢喜,为了阐明过去所行的譬喻,说出了“当世间依怙已寂灭”等偈颂。其中,“当世间依怙已寂灭”:意思是,当那位作为整个世间的依怙、主尊和皈依处的导师,以五蕴般涅槃而寂灭,就像灯焰熄灭一样消失不见时。“见法人中雄”:因为能见到四圣谛之法,所以叫“见法”;或者,因为他习惯于观看、观察四念处等三十七菩提分法,所以叫“见法”。他是人群中的雄牛、最殊胜、最上者,所以叫“人中雄”。既是见法者又是人中雄,所以合称“见法人中雄”。在那位见法人中雄面前,我在柱上升起旗帜:意思是在支提塔院中把柱子埋立好,在那里把旗帜挂上去、系好。
5. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto daharakālato pabhuti pūjanīyo sāsane baddhasaddho pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbute lokanāthamhīti sakalalokassa nāthe padhānabhūte paṭisaraṇe ca satthari khandhaparinibbānena nibbute nibbutadīpasikhā viya adassanaṃ gateti attho. Dhammadassīnarāsabheti catusaccadhammaṃ passatīti dhammadassī, atha vā satipaṭṭhānādike sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme dassanasīlo passanasīloti dhammadassī, narānaṃ āsabho pavaro uttamoti narāsabho, dhammadassī ca so narāsabho ceti dhammadassīnarāsabho, tasmiṃ dhammadassīnarāsabhe. Āropesiṃ dhajaṃ thambhanti cetiyamāḷake thambhaṃ nikhanitvā tattha dhajaṃ āropesiṃ bandhitvā ṭhapesinti attho.
6依靠它,人们上去、爬上高处,所以叫“梯子”。把这样的梯子做好、搭起来、绑牢固,然后登上最殊胜的佛塔——这是句子的关联。取来“应生花”:这种花刚一开放,就能让人们的心里生起美好感受,所以叫“应生善意花”。本来应该说“应生善意花”这个复合词,但为了偈颂格律读起来顺口,省略了“善意”这个词的音节,只说成“应生花”。取来那样的应生善意花,编好之后献到塔上,献上去是为了供养,这就是意思。剩下的部分很容易理解。
6.Nisseṇiṃ māpayitvānāti nissāya taṃ iṇanti gacchanti ārohanti uparīti nisseṇi, taṃ nisseṇiṃ māpayitvā kāretvā bandhitvā thūpaseṭṭhaṃ samāruhinti sambandho. Jātipupphaṃ gahetvānāti jāyamānameva janānaṃ sundaraṃ manaṃ karotīti jātisumanaṃ, jātisumanameva pupphaṃ ‘‘jātisumanapuppha’’nti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā ‘‘jātipuppha’’nti vuttaṃ, taṃ jātisumanapupphaṃ gahetvā ganthitvā thūpamhi āropayiṃ, āropetvā pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
3. 围栏制作者长老譬喻的注释
3. Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā
“在涅槃的世间怙主那里”等偈颂,是围栏制作长老的譬喻。
这位长老在过去诸胜者佛那里也积集过善业,在一次次投生中不断积累能成为解脱助缘的福德。在喜见世尊的时代,他出生在一个富足的家庭,长大后安顿好在家生活。导师般涅槃后,他生起净信,为导师的塔建了一圈围栏,用七宝填满,举行了盛大的供养。
凭着这份善业,他在天界和人间流转,历经无数十万生,一直受人供养,拥有大财富、大受用,享受天上与人间两种快乐。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在良善之家,富有财产,出家后精勤修行,不久就证得了阿罗汉果。
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato vedikārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā nibbute satthari pasanno tassa cetiye valayaṃ kāresi, sattahi ratanehi paripūretvā mahāpūjaṃ kāresi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto anekesu jātisatasahassesu pūjanīyo mahaddhano mahābhogo ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vibhavasampanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.
10有一位比丘,某一天回忆起自己过去生中所造的善业,心里生起喜悦,为了说明自己过去所修的事迹,就诵出了“nibbute lokanāthamhī”等偈颂。这些内容的意思前面已经讲过了。“piyadassīnaruttama”中,“piyadassī”(喜见)是指他的相貌可爱、令人欢喜;“喜见”这个名号的意思是:他以身高体量、三十二种大人相、八十种随形好、一寻光轮等种种相好,善巧地让大众生起清净的信心,所以这样称呼他。人中最为尊胜的,叫做“naruttama”(人中尊)。他既是喜见,又是人中尊,所以合称为“喜见人中尊”。当那位喜见人中尊般涅槃后,我在安放舍利的塔基处建造了围栏——这是这一句的关联。意思是说,为了安放花朵,最后建造了一圈围栏。
10. So ekadivasaṃ attano pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Piyadassīnaruttameti piyaṃ somanassākāraṃ dassanaṃ yassa so piyadassī, ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāmaṇḍalehi sādhu mahājanappasādaṃ janayanākāradassanoti attho. Narānaṃ uttamoti naruttamo, piyadassī ca so naruttamo ceti piyadassīnaruttamo, tasmiṃ piyadassīnaruttame nibbute dhātugabbhamhi muttavediṃ ahaṃ akāsinti sambandho. Pupphādhāratthāya pariyosāne vedikāvalayaṃ akāsinti attho.
11用种种宝珠围绕:所谓“宝珠”,就是闪耀、发光、明亮,所以叫宝珠;或者说,能让人心生满足、带来喜悦,这样流传下来的,就叫宝珠。意思是用天然宝珠、染色宝珠、琉璃宝珠等许多宝珠,围绕那座围栏,作了最殊胜的大供养。剩下的部分,文义都很清楚。
11.Maṇīhi parivāretvāti maṇati jotati pabhāsatīti maṇi, atha vā janānaṃ manaṃ pūrento somanassaṃ karonto ito gato pavattoti maṇi, jātiraṅgamaṇiveḷuriyamaṇiādīhi anekehi maṇīhi katavedikāvalayaṃ parivāretvā uttamaṃ mahāpūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
第4节 有随从长老譬喻的注释
4. Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā
以“胜者名为莲华上”开头的那一段,是尊者有随从长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积攒过善业,在多生多世中不断积累能引导人走向解脱的福德。在莲华上世尊住世的时代,他出生在一个好家庭里,长大成人后,拥有大财富、大产业。后来,莲华上世尊般涅槃了,大众安放好舍利,建起一座大塔来供养。那时,这位居士用栴檀心材在大塔上建了一座塔堂,并举行了盛大的供养。他就凭着这份福德,在天界和人间之间流转受生,享受了这两方面的福报,然后在现在这位佛出世的时代,出生在一个好家庭里。长大后,他做了善事,带着信心在教法中出家,不久就证得了阿罗汉果。
Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato saparivāriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo ahosi. Atha padumuttare bhagavati parinibbute mahājano tassa dhātuṃ nidahitvā mahantaṃ cetiyaṃ kāretvā pūjesi. Tasmiṃ kāle ayaṃ upāsako tassupari candanasārena cetiyagharaṃ karitvā mahāpūjaṃ akāsi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalaṃ katvā saddhāya sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
15-8他后来回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说宿世所行的譬喻事迹,说出了以“名为莲华上的胜者”开头的那段话。其中,“omatta”是指低劣、卑下或痛苦的状态;意思是:我没有见过、也不知道任何卑下低劣的状态,我从未见过卑下的状态。其余部分则浅显易懂。
15-8. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha omattanti lāmakabhāvaṃ nīcabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ vā na passāmi na jānāmi, na diṭṭhapubbo mayā nīcabhāvoti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
第5节·优摩花长老譬喻的注疏
5. Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā
以“当为世间所崇敬者已般涅槃时”开头的这一段,是尊者优摩花长老的譬喻。
这位长老同样在过去诸佛那里积集了善业,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在悉达多世尊的时代,他出生在一个家庭里,长大成人后建立了在家生活。当已般涅槃的世尊的塔庙举行庆典时,他拿起一朵颜色如蓝宝石的优摩花,作了供养。
凭着这份福德,他只在善趣中流转,享受天界和人间的种种福报。在每一次投生中,他大多身形呈蓝色,出身高贵,财富丰足。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个富足的家庭,懂事之后生起信心,出家不久就证得了阿罗汉果。
Nibbute lokamahitetiādikaṃ āyasmato umāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto nibbutassa bhagavato cetiyamahe vattamāne indanīlamaṇivaṇṇaṃ umāpupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto dibbamānusasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave bahulaṃ nīlavaṇṇo jātisampanno vibhavasampanno ahosi. So imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
21那位长老回忆起过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己往昔的行为,说出了以“nibbute lokamahite”等开头的偈颂。其中,“lokamahite”的意思是“被世间尊崇、敬奉”,也就是“为世间所崇敬者”。这里句子的关联是:在那位为世间所崇敬的悉达多世尊般涅槃之时。在“Āhutīnaṃpaṭiggaho”这个词中,“āhutina”指的是各种供养和恭敬,能够接受这些供养,就叫“Āhutīnaṃpaṭiggaho”(应供);这是一个不变格复合词,意思是:在那位应供的世尊般涅槃之时。
21. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokamahitetiādi vuttaṃ. Tattha lokamahiteti lokehi mahito pūjitoti lokamahito, tasmiṃ lokamahite siddhatthamhi bhagavati parinibbuteti sambandho. Āhutīnaṃpaṭiggaheti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃpaṭiggaho, aluttakitantasamāso, tasmiṃ āhutīnaṃpaṭiggahe bhagavati parinibbuteti attho.
22优摩花:向上方绽放、散发蓝光、正在开放的花,就叫优摩花。意思是,他拿着那朵优摩花,在塔庙里作了供养。其余内容意思都很浅显明白。
22.Umāpupphanti uddhamuddhaṃ nīlapabhaṃ muñcamānaṃ pupphati vikasatīti umāpupphaṃ, taṃ umāpupphaṃ gahetvā cetiye pūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
6. 涂香施长老譬喻的注释
6. Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā
Anomadassīmunino等偈颂,是具寿涂香施长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积下了善行,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在无比见世尊的时代,他出生在一个富裕家庭,拥有大量财富和丰厚的受用。他为那位世尊的菩提树建造了围栏,做了石灰粉刷,又铺上沙子,把那里修整得平整光亮,就像一座银造的天宫。
他凭着这份福德获得安乐,在每一次投生中都享受银天宫、银屋、银殿中的快乐。到了现在这位佛陀出世的时代,他又出生在一个家庭里,长大后对佛陀生起净信,出家修行观禅,不久就证得了阿罗汉。
Anomadassīmuninotiādikaṃ āyasmato anulepadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo tassa bhagavato bodhirukkhassa vedikāvalayaṃ kāretvā sudhākammañca kāretvā vālukasantharaṇaṃ daddaḷhamānaṃ rajatavimānamiva kāresi. So tena puññena sukhappatto uppannuppannabhave rajatavimānarajatageharajatapāsādesu sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā vipassanamanuyutto nacirasseva arahā ahosi.
26后来,他心想:“我到底是造了什么善业,才证得这样殊胜的果报?”于是用宿住随念智,按顺序回忆过去,知道了自己过去所造的善业,心生欢喜,为了说明过去所行的事迹,便说出“Anomadassīmunino”等话。其中,“无比见”(anomadassī):anoma 是无瑕、美好的意思,dassana 是见、容色的意思,合起来就是指具有美好可观之身相者;具足这一相的人就叫“无比见”。因为他的身体具足三十二大人相、八十种好以及一寻光相,光明庄严、灿烂夺目,所以是“具有美好容色者”——这就是它的含义。“以石灰团施与之”:意思是在菩提殿让人造了围栏之后,又对整个菩提殿作了石灰涂抹。“作了手磨工作”:意思是用坚实木料做成木板手掌工具,再用这些手掌工具打磨光滑。其余内容很容易理解。
26. So aparabhāge ‘‘kiṃ nu kho kusalaṃ katvā mayā ayaṃ viseso adhigato’’ti pubbenivāsānussatiñāṇena paṭipāṭiyā anussaritvā pubbe katakusalaṃ jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassīmuninotiādimāha. Tattha anomaṃ alāmakaṃ dassanaṃ dassanīyaṃ sarīraṃ yassa so anomadassī, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāsamujjalavirājitasarīrattā sundaradassanoti attho. Sudhāya piṇḍaṃ datvānāti bodhighare vedikāvalayaṃ kāretvā sakale bodhighare sudhālepanaṃ katvāti attho. Pāṇikammaṃ akāsahanti sārakaṭṭhena phalakapāṇiyo katvā tāhi pāṇīhi maṭṭhakammaṃ akāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
7. 道路布施长老譬喻的注释
7. Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“渡越了小河”等语,是具寿道路布施长老的譬喻。
这位长老也曾在过去诸胜者佛那里积集善行,在无数生中为了证得涅槃而不断积累福德。在悉达多世尊的时代,他出生在一个世间公认的家族里,长大后过着在家生活。有一天,他看见世尊渡过一条小河,走进密林,心里生起清净的信心,想道:“现在我应该把世尊走的路修整平坦。”于是拿起锄头和畚箕,把世尊行走的道路修整平坦,铺上沙子,礼拜世尊的双足,发愿说:“尊者,愿我以这修整道路的功德,在将来无论投生到哪里,都成为值得受人供养的人,并且能证得涅槃。”世尊随喜说:“愿你如愿成就。”然后就离开了。
Uttaritvāna nadikantiādikaṃ āyasmato maggadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle lokasammate kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ bhagavantaṃ ekaṃ nadiṃ uttaritvā vanantaraṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso ‘‘idāni mayā bhagavato maggaṃ samaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kudālañca piṭakañca ādāya bhagavato gamanamaggaṃ samaṃ katvā vālukaṃ okiritvā bhagavato pāde vanditvā, ‘‘bhante, iminā maggālaṅkārakaraṇena nibbattanibbattaṭṭhāne pūjanīyo bhaveyyaṃ, nibbānañca pāpuṇeyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā ‘‘yathādhippāyaṃ samijjhatū’’ti anumodanaṃ vatvā pakkāmi.
32-3他凭着这份福德,在天界与人间流转,无论到哪里都受到尊敬。到了现在这位佛陀出世的时代,在这著名的佛陀出世时期,他出生在一个家庭,对世尊生起净信,出家后修习观禅,不久就证得阿罗汉果。他亲自现见并了知自己过去所造的业,心生欢喜,阐明过去所行的譬喻,说出“越渡了小河”等话。其中,“河流”是指发出声音、向前流去的水;“小河”就是河本身,“越渡了小河”意思是渡过了那条小河。“拿了锄头和畚箕”中,“锄头”:ku指大地,能劈开、破开、切断大地的工具就是锄头;“畚箕”是指用来搬运沙土等的器具,用棕榈叶、竹条等编成的容器。锄头和畚箕合称锄头畚箕,拿着它、带着它,就是拿了锄头和畚箕。其余内容意思都很浅显易懂。
32-3. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde pākaṭe ekasmiṃ kule nibbatto satthari pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento uttaritvāna nadikantiādimāha. Tattha nadati saddaṃ karoti gacchatīti nadī, nadīyeva nadikā, taṃ nadikaṃ uttaritvā atikkamitvāti attho. Kudālapiṭakamādāyāti ku vuccati pathavī, taṃ vidālane padālane chindane alanti kudālaṃ, piṭakaṃ vuccati paṃsuvālikādivāhakaṃ, tālapaṇṇavettalatādīhi katabhājanaṃ, kudālañca piṭakañca kudālapiṭakaṃ, taṃ ādāya gahetvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
8. 《木板布施长老譬喻》的注释
8. Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“过去我曾是车匠”等语,是具寿木板布施长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛那里积集了善行,在无数次生命中积集了福德资粮。在悉达多世尊的时代,他出生在一个木匠家庭,对三宝有净信,用旃檀木做了一块扶手板,供养给世尊。世尊为他作了随喜。
Yānakāro pure āsintiādikaṃ āyasmato phalakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññasambhāro siddhatthassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto ratanattaye pasanno candanena ālambanaphalakaṃ katvā bhagavato adāsi. Bhagavā tassānumodanaṃ akāsi.
3737. 他靠着这份福德,在天界与人间不断流转,无论何时何地,内心都充满喜悦与满足,享尽了天界和人间的两种福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个好家庭里,长大成人后,听闻了导师说法的声音,生起了清净的信心,于是出家精进修行,不久就证得了阿罗汉果,同时获得了无碍解智。他回忆起自己过去所造的业,心中充满欢喜,为了说明自己过去的行为,便说出了“过去我曾是车匠”等偈颂。其中,“车匠”的意思是:人乘着它就能到达自己想要去的地方,这叫做“车”;造车的人就是“车匠”。意思是说,在过去见到佛陀的那个时候,我曾经是个车匠。“把旃檀木做成板”:旃檀能止息燥热,所以叫旃檀;或者说,人们用它涂在身上以获得美妙的香气,所以叫旃檀。他用这种木头做成了一块扶手板。“世间亲属”:因为是一切世间的亲属、亲人,所以叫世间亲属;意思是布施给了那位世间亲属——导师。剩下的内容很容易理解。
37. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha kāle cittasukhapīṇito ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātappasādo pabbajitvā vāyamanto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento yānakāro pure āsintiādimāha. Tattha yānakāroti yanti etena icchiticchitaṭṭhānanti yānaṃ, taṃ karotīti yānakāro, pure buddhadassanasamaye ahaṃ yānakāro āsiṃ ahosinti attho. Candanaṃ phalakaṃ katvāti candati pariḷāhaṃ vūpasametīti candanaṃ. Atha vā candanti sugandhavāsanatthaṃ sarīraṃ vilimpanti etenāti candanaṃ, taṃ ālambanaphalakaṃ katvā. Lokabandhunoti sakalalokassa bandhu ñātibhūtoti lokabandhu, tassa lokabandhuno satthussa adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
9. 《花鬘长老譬喻》的注疏
9. Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā
名为善慧者这一段,是具寿花鬘长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中累积了能导向解脱的福德。在善慧佛的时代,他出生在一个好家庭,长大后安立了在家生活,但看到在家生活的过患,就舍弃家宅,出家做了苦行沙门,住在大林里。那时,善慧佛因为喜欢远离,也来到了那片树林。这位苦行沙门见到世尊,心里生起喜悦,采了一朵盛开的睡莲花,编成花鬘的样子,放在世尊脚下供养。世尊为了让他的心生起喜悦,作了随喜。他凭着这份福德,在天界和人间流转,享受了两种成就。到了现在这位佛陀出世的时候,他出生在富足的家庭,长大后有了信心与喜悦,出家不久就成了阿罗汉。
Sumedho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato vaṭaṃsakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunindesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā mahāvane vihāsi. Tasmiṃ samaye sumedho bhagavā vivekakāmatāya taṃ vanaṃ sampāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vikasitaṃ saḷalapupphaṃ gahetvā vaṭaṃsakākārena ganthetvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule jāto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
4343. 后来,他回忆起过去所造的业,心生欢喜,为了开示自己往昔所行的事迹,便说“名为善慧者”等话。“增修远离”的意思是:舍弃人群的喧闹,不断增长和反复修习身远离与心远离,由此进入大森林。其余文句的含义都很浅显易懂。
43. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma nāmenātiādi vuttaṃ. Vivekamanubrūhantoti janākiṇṇataṃ pahāya janavivekaṃ cittavivekañca anubrūhanto vaḍḍhento bahulīkaronto mahāvanaṃ ajjhogāhi pāvisīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
10. 施坐具长老譬喻经注释
10. Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā
善慧世尊的等语开头的那一段,是具寿施结跏趺座长老的譬喻。
这位长老同样在过去诸佛那里积集了善根,在多生中为了证得涅槃而累积福德。在善慧世尊的时代,他出生在一户居士家庭,长大后拥有丰厚的财富,对导师生起净信,听闻佛法之后,为那位导师制作了七宝所成的结跏趺座,并举行了盛大的供养。
凭着这份福德,他在天界与人间流转,处处都受到尊敬。就这样次第转生,到如今这位佛陀出世的时代,他出生在一个富足丰裕的家庭。成年之后,他安顿好在家生活,听闻导师说法而生起净信,于是出家,不久便证得阿罗汉果。因为过去所造福业而得名,他就以“施结跏趺座长老”这个名号为人所知。
正如下方所述,上方这些长老的名号,也都是依据他们过去所造福业来命名的,应当这样理解。
Sumedhassabhagavatotiādikaṃ āyasmato pallaṅkadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo sumedhassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya mahābhogasampanno satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā tassa satthuno sattaratanamayaṃ pallaṅkaṃ kāretvā mahantaṃ pūjaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. So anukkamena imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katapuññanāmena pallaṅkadāyakattheroti pākaṭo ahosi. Heṭṭhā viya uparipi pubbe katapuññanāmena therānaṃ nāmāni evameva veditabbāni.
47有一天,他想起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明往昔所修的事迹,便说出以“对善慧世尊”等开头的话。“那个结跏趺座确实是我布施的”:把双腿盘起来系成坐处,人们在上面坐下、安坐,这就叫作结跏趺座;那个由七宝做成的结跏趺座,是我布施、供养的,这就是这句话的意思。“连同上面的帐盖和背后的靠垫”:和上面的帐盖、背后的靠垫在一起,所以叫“连同上面的帐盖和背后的靠垫”,意思是在座位上方绑好帐幕,用上等布料把座位覆盖起来。剩下的文句都很清楚易懂。
47. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedhassa bhagavatotiādimāha. Pallaṅko hi mayā dinnoti pallaṅkaṃ ūrubaddhāsanaṃ katvā yattha upavīsanti nisīdanti, so pallaṅkoti vuccati, so pallaṅko sattaratanamayo mayā dinno pūjitoti attho. Sauttarasapacchadoti saha uttaracchadena saha pacchadena sauttarasapacchado, uparivitānaṃ bandhitvā āsanaṃ uttamavatthehi acchādetvāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.