第十三 素馨品
13. Sereyyavaggo
舍利耶迦长老譬喻的注释
1. Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā
“读诵者、持咒者”等,是尊者舍利耶迦长老的譬喻。这位长老在过去诸胜佛那里也曾修积善根,此后在千百次生命中不断积聚能导向解脱的福德。到毗婆尸世尊的时代,他出生在婆罗门家庭,长大成人后,通达三部吠陀,对史传等一切婆罗门学问也达到了顶点。有一天,他带着随从站在露地上,看见世尊,心生净信,就拿起素馨花向空中抛撒供养。那些花在空中化成天盖,停留七天之后才消失。他见到这稀有之事,心中极其欢喜净信,就以这份喜心命终,转生到兜率天等天界,在那里享受天界的快乐,之后又享受人间的快乐。到如今这尊佛出世时,他出生在某户人家,长大成人后,凭着过去习气的力量,对世尊生起信心而出家,不久就证得了应供果。
Ajjhāyakomantadharotiādikaṃ āyasmato sereyyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tato paresu attabhāvasahassesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gantvā itihāsādisakalabrāhmaṇadhammesu koṭippatto ekasmiṃ divase abbhokāse saparivāro ṭhito bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sereyyapupphaṃ gahetvā ākāse khipanto pūjesi. Tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā sattāhaṃ ṭhatvā pacchā antaradhāyiṃsu. So taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasannamānaso teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā tato manussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
1他后来回想起过去所做的善业,心生欢喜,为了说明自己过去所修行的因缘事迹,就诵出了以“读诵者、持咒者”等开头的偈颂。这些内容的意思,和前面已经说过的完全一样。
1. So aparabhāge purākatakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
3“采了那素馨花”这句:生在合欢树上的阇提花,叫素馨;素馨本身就是素馨花。所谓“采了那素馨花”,前后连起来就是“摘了那素馨花”。意思是:因为对世尊生起了净信,来不及备好阇提、素馨、茉莉、瞻波花等花朵来供养,就把当时正好遇到的这种素馨花采来供养世尊。其余各处都很浅白易懂。
3.Sereyyakaṃ gahetvānāti sirise bhavaṃ jātipupphaṃ sereyyaṃ, sereyyameva sereyyakaṃ, taṃ sereyyakaṃ gahetvānāti sambandho. Bhagavati pasanno jātisumanamakuḷacampakādīni pupphāni patiṭṭhapetvā pūjetuṃ kālaṃ natthitāya tattha sampattaṃ taṃ sereyyakaṃ pupphaṃ gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
2. 花塔长老譬喻的注释
2. Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā
“在离雪山不远处”等偈颂,是尊者花塔长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里也积集过善行,在一次次投生中不断积累能成为解脱助缘的福德。在毗婆尸佛世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,长大后,虽然把自己的技艺学得很精通,却看不出其中有什么真正的价值,于是舍弃家庭,进入雪山,和自己带领的五百名弟子一起,修成了五种神通和八种禅定,在名叫“犬山”的山附近建了一座树叶屋,住在那里。
那时,他听说佛陀已经出世,就想和弟子们一起去佛陀那里,却被某种疾病所困,只好进入树叶屋。他从弟子那里听说了佛陀的威神力和相好,心里生起清净的信心,就让人从雪山采来瞻波花、无忧花、蒂罗迦花、羯昙迦花等许多花,堆成一座花塔,像供养佛陀一样供养它,之后命终,投生到梵天界。
后来,他的弟子们把他火化,来到佛陀面前,把这件事禀告了世尊。于是世尊用佛眼观察,以能知未来的智慧,把这件事的来龙去脉揭示出来。
这位长老后来在现在这位佛陀出世的时代,投生在舍卫城的一户人家,长大成人后,凭着过去善行的力量,对导师生起信心,出家不久就证得了阿罗汉果。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato pupphathūpiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassibuddhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā attanā sahagatehi pañcasissasahassehi saddhiṃ pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā kukkuranāmapabbatasamīpe paṇṇasālaṃ kāretvā paṭivasati. Tadā buddhuppādabhāvaṃ sutvā sissehi saha buddhassa santikaṃ gantukāmo kenaci byādhinā pīḷito paṇṇasālaṃ pavisitvā sissasantikā buddhassānubhāvaṃ lakkhaṇañca sutvā pasannamānaso himavantato campakāsokatilakakeṭakādyaneke pupphe āharāpetvā thūpaṃ katvā buddhaṃ viya pūjetvā kālaṃ katvā brahmalokūpago ahosi. Atha te sissā tassa āḷahanaṃ katvā buddhasantikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Atha bhagavā buddhacakkhunā oloketvā anāgataṃsañāṇena pākaṭīkaraṇamakāsi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
10这时,他想起自己过去所做的善业,心中生起喜悦,为了说明自己前世所行的故事,便说出“在离雪山不远处”等偈颂。这些内容的意思和前面所说的一样。名为“犬山”的山,是因为山顶的形状像狗、像犬,所以被称为“犬山”。他在那座山附近盖了一间树叶屋,和五千名苦行者一起住,这就是这段话的意思。按照这个思路,其余内容都很浅显易懂。
10. Atha so attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Kukkuro nāma pabbatoti pabbatassa sikharaṃ kukkurākārena sunakhākārena saṇṭhitattā ‘‘kukkurapabbato’’ti saṅkhyaṃ gato, tassa samīpe paṇṇasālaṃ katvā pañcatāpasasahassehi saha vasamānoti attho. Nayānusārena sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
施乳粥长老譬喻的注释
3. Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“金色正觉者”等偈颂,是具寿施乳粥长老的譬喻。
这位长老也在过去诸佛那里积集过善根,在各种存在中不断累积能导向解脱的福德。在毗婆尸佛的时代,他出生在一个富足的家庭。长大后过着在家生活,拥有象、马、钱财、谷物、七宝等丰厚的财富,具足信心,深信业果。他让人做了一千只金钵,在其中装满一千份乳粥,然后把这些金钵都带上,前往辛巴利树林。
那时,毗婆尸佛放出六色光芒,在空中化现出行道,在上面来回经行。这位长者看到这稀有的景象,生起极大的信心,把金钵放好,顶礼世尊,禀告请求世尊接受供养。于是世尊出于悲悯,接受了供养。接受之后,为了让长者心生欢喜,世尊与一千位比丘僧众一起受用,剩下的则由数千位比丘受用。
他凭这份福德,在善趣中流转受生。到了现在佛出世的时代,他出生在一个家庭,生智后生起信心,出家修行,不久就证得了阿罗汉果。
Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato pāyasadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto hatthiassadhanadhaññasattaratanādivibhavasampanno saddhāsampanno kammaphalaṃ saddahitvā sahassamattā suvaṇṇapātiyo kāretvā tasmiṃ khīrapāyasasahassassa pūretvā tā sabbā gāhāpetvā simbalivanaṃ agamāsi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjetvā ākāse caṅkamaṃ māpetvā caṅkamati. So pana seṭṭhi taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno pātiyo ṭhapetvā vanditvā ārocesi paṭiggahaṇāya. Atha bhagavā anukampaṃ upādāya paṭiggahesi, paṭiggahetvā ca pana tassa somanussuppādanatthaṃ sahassamattehi bhikkhusaṅghehi saddhiṃ paribhuñji, tadavasesaṃ anekasahassabhikkhū paribhuñjiṃsu. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
26后来,他观察自己所修的善业,回忆起那件事,心生喜悦,为了说明自己过去的行为,便说出“金色正觉者”等偈颂。这些内容前面已经讲过了。
26. So aparabhāge attano kusalaṃ paccavekkhamāno taṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.
2828.“在经行处很好地登上”:所谓“经行”,就是抬脚迈步、走动、行走;而作为抬脚迈步所依靠的地面部分,就叫作“经行处”。意思是说,他特别登上了这个经行处,所以说是“在经行处很好地登上”,应当这样连接理解。“在虚空无覆处”:能遮蔽、覆盖的东西叫“覆”,没有东西能遮蔽它,所以叫“无覆”,意思是像白布一样的虚空。“无隐藏”是说这里没有藏匿、没有遮掩。“具神通者周遍行于此处”,是说具神通者以神通周遍行于此处,所以叫“行处”。那虚空无覆之处,既是无隐藏,又是行处,所以合起来叫“无隐藏行处”。意思是说,在那虚空无覆之处,化现出经行处。其余各处文义都很明了。
28.Caṅkamaṃ susamārūḷhoti cadinanto padavikkhepaṃ karonto kamati gacchatīti caṅkamaṃ, caṅkamassa padavikkhepassa ādhārabhūtapathavipadeso caṅkamaṃ nāmāti attho, etaṃ caṅkamaṃsu visesena ārūḷhoti sambandho. Ambare anilāyaneti varīyati chādiyati anenāti varaṃ, na baranti ambaraṃ, setavatthasadisaṃ ākāsanti attho. Natthi nilīyanaṃ gopanaṃ etthāti anilaṃ, ā samantato yanti gacchanti anena iddhimantoti āyanaṃ, anilañca taṃ āyanañceti anilāyanaṃ, tasmiṃ ambare anilāyane caṅkamaṃ māpayinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
香水长老譬喻的注释
4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā
“坐在胜妙楼阁上”这一段,是具寿香施水长老的譬喻经。这位长老在过去诸佛那里已经积下了深厚的善根,在一次次投生中,不断积累以涅槃为归宿的福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一个富商家庭,长大后拥有大量财富和丰厚的产业,享受人间欲乐就像享受天界之乐一样。有一天,他坐在一座胜妙的楼阁上。那时,世尊像一座金色的须弥山一样在街道上行走。他看见世尊在行走,心里生起清净的信心,就走过去顶礼,用带着妙香的香水洒向世尊,以此作供养。凭着这份福德,他在天界和人间辗转受生。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家族中,长大后不贪恋在家生活,在导师身边出家,领受了禅修业处,修习观禅,不久就证得了应供果。
Nisajja pāsādavaretiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānūpanissayāni puññāni upacinanto vipassībhagavato kāle seṭṭhikule nibbatto viññutaṃ patvā mahaddhano mahābhogo dibbasukhamanubhavanto viya manussasukhamanubhavanto ekasmiṃ divase pāsādavare nisinno hoti. Tadā bhagavā suvaṇṇamahāmeru viya vīthiyā vicarati, taṃ vicaramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gantvā vanditvā sugandhodakena bhagavantaṃ osiñcamāno pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsena anallīno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
3535. 后来,他回忆起自己过去所做的善业,心生喜悦,开示自己往昔的行为事迹,便说出“坐在殊胜楼阁上”等话。其中,“楼阁”是指能让人生起欢喜、生起净信,所以叫楼阁。意思是说,看到花饰、彩绘、金饰等种种精美的装饰,能让走进这里的人心生欢喜。这座楼阁又因为以令人向往之义而为殊胜,所以合起来叫“殊胜楼阁”。整句的意思是:坐在那座殊胜楼阁上,见到了胜者毗婆尸佛。其余部分各处文义都很清楚。
35. So aparabhāge attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nisajja pāsādavaretiādimāha. Tattha pāsādoti pasādaṃ somanassaṃ janeti uppādetīti pāsādo , mālākammacittakammasuvaṇṇakammādyanekavicittaṃ disvā tattha paviṭṭhānaṃ janānaṃ pasādaṃ janayatīti attho. Pāsādo ca so patthetabbaṭṭhena varo cāti pāsādavaro, tasmiṃ pāsādavare nisajja nisīditvā vipassiṃ jinavaraṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
5. 桑穆哈瓦蒂卡长老譬喻的注释
5. Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā
“当毗婆尸出生时”这一段,是当面赞颂长老的譬喻经,属于具寿当面赞颂长老所有。这位长老也在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次生命中不断积累能带来解脱的福德。到了毗婆尸世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,才七岁就精通了自己的技艺。他安顿好家庭生活,在家居住。那时毗婆尸菩萨刚出生,三吠陀中所见的一切诸佛瑞相,以及毗婆尸菩萨的瑞相和成佛之事,他都向以国王为首的众人解说,消除了大家心中的疑惑,还说了许多赞颂的话。他凭这一善业,享受了欲界的六种福报,又在人间享受了转轮王的福报。到了现在这尊佛出世时,他出生在好人家,成年后生起信心,出家修行,不久就证得了阿罗汉果。因为他做过这样的善行,所以以“当面赞颂长老”这个名字而广为人知。
Jāyamāne vipassimhītiādikaṃ āyasmato sammukhāthavikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto sattavassikakāleyeva sakasippe nipphattiṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vipassimhi bodhisatte uppanne sabbabuddhānaṃ lakkhaṇāni vedattaye dissamānāni tāni rājappamukhassa janakāyassa vipassībodhisattassa lakkhaṇañca buddhabhāvañca byākaritvā janānaṃ mānasaṃ nibbāpesi, anekāni ca thutivacanāni nivedesi. So tena kusalakammena cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena sammukhāthavikattheroti pākaṭo.
41他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说自己过去所修的事迹,便说出“当毗婆尸出生时”等话。意思是:当毗婆尸正自觉者诞生、出世,从母胎中出来时,我解释了当时显现的瑞相——那是成佛的征兆和原因,并讲说了许多显现出来的稀有之事。其余内容按照前面所说的方式,很容易理解。
41. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyamāne vipassimhītiādimāha. Vipassimhi sammāsambuddhe jāyamāne uppajjamāne mātukucchito nikkhante ahaṃ pātubhūtaṃ nimittaṃ kāraṇaṃ buddhabhāvassa hetuṃ byākariṃ kathesiṃ, anekāni acchariyāni pākaṭāni akāsinti attho. Sesaṃ vuttanayānusārena suviññeyyamevāti.
花座长老譬喻的注释
6. Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā
“在财胜城”等偈颂,是具寿花座长老的譬喻。
这位长老同样在过去诸胜者那里积下了善行,一世又一世地积累能导向解脱的福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,长大后聪慧明达,拥有大财富、大产业,通达三部吠陀,在婆罗门技艺上达到顶峰,精通自宗与他宗。他想供养父母,就把五束青莲花放在身边坐下。看见毗婆尸世尊被比丘僧团围绕而来,又看见青、黄等色广大浓郁的佛光,心中生起净信,便铺设座位,把那些花铺在座上,请世尊坐下,然后取来家中为母亲准备的一切嚼食和啖食,亲手供养世尊及随行眷属,让他们吃饱满足。饭食结束后,他又供养了一束青莲花。由此心生欢喜,发下誓愿。世尊也作了随喜之后便离开了。他凭这份福德,在天界和人间享受了两种福报。到这次佛出世时,他出生在舍卫城一个富足的家庭,长大后聪慧明达,财富与名声不断增长。他看见诸欲的过患后,便舍弃在家生活而出家,不久就证得了阿罗汉果。
Nagare dhaññavatiyātiādikaṃ āyasmato kusumāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gato brāhmaṇasippesu koṭippatto sakaparasamayakusalo mātāpitaro pūjetukāmo pañca uppalakalāpe attano samīpe ṭhapetvā nisinno bhikkhusaṅghaparivutaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ āgacchantaṃ disvā nīlapītādighanabuddharasmiyo ca disvā pasannamānaso āsanaṃ paññāpetvā tattha tāni pupphāni santharitvā bhagavantaṃ tattha nisīdāpetvā sakaghare mātu atthāya paṭiyattāni sabbāni khādanīyabhojanīyāni gahetvā saparivāraṃ bhagavantaṃ sahatthena santappento bhojesi. Bhojanāvasāne ekaṃ uppalahatthaṃ adāsi. Tena somanassajāto patthanaṃ akāsi. Bhagavāpi anumodanaṃ katvā pakāmi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto bhogayasehi vaḍḍhito kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
65后来,他凭借宿住智回忆起过去所造的善业,心生欢喜,为了宣说过去所行的本行,说出了“在财胜城”等偈颂。所谓“财胜”:因为它是众多刹帝利、婆罗门、居士大富之家等有福有财家族的聚集之处,所以叫财胜;或者,因为它是珍珠、摩尼等七宝以及七种谷物的受用与享用之物的聚集之处,所以叫财胜;又或者,因为它是佛陀、独觉佛、诸漏尽者所居住的园林、精舍等的聚集之处,所以叫财胜——就是那座财胜城。所谓“城”:追求受用与享用之物的人们在这里寻求城市,所以叫城;或者,“不去”叫“naga”,是国王、王储、大臣等人居住的地方;“naga”被“rā”执取、把握,所以叫“nagara”(城)。意思是:由城墙、城壕等围绕、划定界限,作为国王等人住所的聚落,就叫做城。在那座城里,当我从毗婆尸世尊面前得到授记时,我就是那座财胜城里的一位婆罗门——这是前后文的关联。其余各处都很浅显易懂。
65. So aparabhāge pubbe katakusalaṃ pubbenivāsañāṇena saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare dhaññavatiyātiādimāha. Dhaññānaṃ puññavantānaṃ khattiyabrāhmaṇagahapatimahāsālānaṃ anekesaṃ kulānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā muttāmaṇiādisattaratanānaṃ sattavidhadhaññānaṃ upabhogaparibhogānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā dhaññānaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ vasanaṭṭhānaṃ ārāmavihārādīnaṃ ākarattā dhaññavatī, tassā dhaññavatiyā. Nagaranti patthenti ettha upabhogaparibhogatthikā janāti nagaraṃ, na gacchatīti vā nagaṃ, rājayuvarājamahāmattādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Nagaṃ rāti ādadāti gaṇhātīti nagaraṃ, rājādīnaṃ vasanaṭṭhānasamūhabhūtaṃ pākāraparikhādīhi parikkhittaṃ paricchinnaṭṭhānaṃ nagaraṃ nāmāti attho. Nagare yadā ahaṃ vipassissa bhagavato santike byākaraṇaṃ alabhiṃ, tadā tasmiṃ dhaññavatiyā nagare brāhmaṇo ahosinti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
施果长老本事注疏
7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā
诵习吠陀者、持咒者”等语,是具寿施果长老的譬喻故事。这位长老也曾在过去诸佛那里积下善行因缘,在许多生中不断积累能成为解脱助缘的福德。在莲华上佛世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,长大后在三吠陀等各种技艺上达到了顶点,成为成千上万婆罗门的导师和首领。他看出这些技艺没有尽头,也找不到真正的意义,就舍弃在家生活,出家做了仙人苦行者。他在雪山不远处建了一座修行茅舍,和弟子们一起住。那时,莲华上佛世尊正四处乞食,出于对他的悲悯,来到了那个地方。苦行者见到世尊后,心里生起清净的信心,就把自己为了充饥而放进网袋、挂在树梢上的甜美莲花果,连同蜂蜜一起供养。世尊为了让他在亲眼看着时生起欢喜,就当面食用,然后停在虚空中,讲了布施果实的功德利益,随后离去。
Ajjhāyako mantadharotiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā vedattayādisakasippesu pārappatto anekesaṃ brāhmaṇasahassāniṃ pāmokkho ācariyo sakasippānaṃ pariyosānaṃ adisvā tattha ca sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre assamaṃ kāretvā saha sissehi vāsaṃ kappesi, tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā bhikkhāya caramāno tassānukampāya taṃ padesaṃ sampāpuṇi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano atthāya puṭake nikkhipitvā rukkhagge laggitāni madhurāni padumaphalāni madhunā saha adāsi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ passantasseva paribhuñjitvā ākāse ṭhito phaladānānisaṃsaṃ kathetvā pakkāmi.
7575. 他凭着这份福德,在天界与人间流转受生,享受了天界和人间两种圆满,然后在这个佛陀出世的时代,投生在一个财富充足的家庭里,才七岁就证得了阿罗汉果。他回忆起过去所做的善业,心生欢喜,为了说明自己过去的行为,就说出“诵习吠陀者、持咒者”等话。其中,“ajjheti”是思考、思量的意思,所以叫“ajjhāyi”;“ajjhāyako”就是“ajjhāyi”本身。这里“aka”这个词缀,是在“否定、增长、在其本身的状态……‘aka’用于缺少、少量”等十种含义中,取“缺少、少量”这一义。他为了弟子们通过听闻、记持等获得利益,让他们“ajjheti”(诵读、思量),所以叫“ajjhāyako”,意思是“思考者”。在老师面前学到的一切咒语,都能用心记住并持续诵持,所以叫“持咒者”。“通达三吠陀的彼岸”:“吠陀”是智慧的意思,以智慧了知、觉悟,所以叫“吠陀”,也就是《梨俱吠陀》《夜柔吠陀》《娑摩吠陀》这三部经典。到达它们的尽头、终点,就叫“到彼岸”。其余的都清楚了。
75. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto sattavassikoyeva arahattaṃ patvā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Tattha ajjheti cintetīti ajjhāyi, ajjhāyiyeva ajjhāyako. Ettha hi akāro ‘‘paṭisedhe vuddhitabbhāve…pe… akāro virahappake’’ti evaṃ vuttesu dasasu atthesu tabbhāve vattati. Sissānaṃ savanadhāraṇādivasena hitaṃ ajjheti cinteti sajjhāyaṃ karotīti ajjhāyako, cintakoti attho. Ācariyassa santike uggahitaṃ sabbaṃ mantaṃ manena dhāreti pavattetīti mantadharo. Tiṇṇaṃ vedāna pāragūti vedaṃ vuccati ñāṇaṃ, vedena veditabbā bujjhitabbāti vedā, iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātā tayo ganthā, tesaṃ vedānaṃ pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato pattoti pāragū. Sesaṃ pākaṭamevāti
8. 智想长老譬喻注
8. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā
“山中、雪山……”这一段,是智想长老的譬喻(apadāna)。
这位长老也曾在过去诸佛那里积集善行,在一次次投生的生命中,不断积累能成为解脱助缘的福德。在毗婆尸佛的时代,他出生在一个良家,长大后舍弃在家生活,出家做了苦行沙门。他在雪山附近的山间建了一座树叶小屋,修成五神通和八等至,就住在那里。有一天,他看见一片清净、洁白、如细沙般柔滑的地面,心想:“佛陀就是这样清净,佛智也是这样清净。”于是忆念佛陀和佛智,并加以赞叹。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ uppannuppanne bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre pabbatantare paṇṇasālaṃ kāretvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattiyo nibbattetvā vasanto ekadivasaṃ parisuddhaṃ paṇḍaraṃ pulinatalaṃ disvā ‘‘īdisā parisuddhā buddhā, īdisaṃva parisuddhaṃ buddhañāṇa’’nti buddhañca tassa ñāṇañca anussari thomesi ca.
84这位长老凭着那份福德,在天界和人间流转,享受了两种圆满,等到现在这尊佛出世时,他出生在一个良善的家庭,长大成人后,在佛陀的教法里出家,不久就证得了阿罗汉果。他回忆起过去所修的福德,心生欢喜,为了说明自己过去世的行为,说出了“山中、雪山……”等偈颂。“见美好沙地”,意思是见到了美好的沙子。这里的“沙地”,是指像圆满作成、以筛除杂质而清净的状态存在的沙;见到这样美好的沙子,便忆念最殊胜的佛——这就是这句话的含义。其余内容很容易理解。
84. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbe katapuññaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ‘‘pabbate himavantamhī’’tiādimāha. Pulinaṃ sobhanaṃ disvāti paripuṇṇakataṃ viya pulākārena parisodhitākārena pavattaṃ ṭhitanti pulinaṃ, sobhanaṃ vālukaṃ disvā seṭṭhaṃ buddhaṃ anussarinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
9. 结花长老譬喻的注疏
9. Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“金色正觉者……”这一段,是具寿结花长老的譬喻(阿波陀那)。
这位长老也在过去诸佛那里积集过善行,在多生多世中积累了福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一个良家,受用和享乐都不缺。有一天,他看见毗婆尸世尊和僧众,心里生起清净的信心,就用炒米等五种花来供养。
他凭着这份信心的清净,活到寿命尽时,死后投生到天界,享受天界的福报;后来又投生到人间,享受人间的福报。在现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个良家,生起信心出家,不久就证得了阿罗汉果。
Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato gaṇṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto upabhogaparibhogehi anūno ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ sagaṇaṃ disvā pasannamānaso lājāpañcamehi pupphehi pūjesi. So teneva cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato devaloke nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
91有一天,他想起过去生所修的福德,生起欢喜心,说道:“我就是凭这善业证得了涅槃。”为了开示过去生的行迹,他说出“金色正觉者……”等偈颂。这些内容因为前面已经说过,所以意思很清楚。
91. So ekadivasaṃ pubbe katapuññaṃ saritvā somanassajāto ‘‘iminā kusalenāhaṃ nibbānaṃ patto’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
10. 莲花供养长老譬喻注
10. Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山不远处……”这一段,是尊者莲花供养长老的譬喻故事。这位长老也在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次投生中不断积累能助成解脱的福德。在莲华上世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,长大后精通自家的技艺,却看不出其中有什么实在的价值。因为他出生在佛陀出世之前,没能得到佛陀的教导,就舍弃了在家生活,出家做了仙人。他在离雪山不远的地方,依止一座叫乔达摩的山,建了茅棚修行,证得五神通和八等至,安住在禅那的快乐中。那时,莲华上世尊已经成佛,正把众生从轮回中救拔出来,出于对他的悲悯,来到了雪山。这位苦行者见到世尊后,心里生起清净的信心,把弟子们召集起来,让他们采集莲花来供养世尊。他凭着这份福德,在天界和人间流转受生,享受了两种圆满。到了现在这尊佛出世的时代,他出生在舍卫城的一个良家,怀着信心与净信出家,不久就证得了阿罗汉果。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato padumapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto buddhuppattito puretaraṃ uppannattā ovādānusāsanaṃ alabhitvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre gotamakaṃ nāma pabbataṃ nissāya assamaṃ kāretvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā jhānasukheneva vihāsi. Tadā padumuttaro bhagavā buddho hutvā satte saṃsārato uddharanto tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sakasisse samānetvā tehi padumapupphāni āharāpetvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
9797. 他回忆起自己所作的善业,心中生起喜悦,为了开示过去生的事迹,说出“离雪山不远处……”等偈颂。名为乔达摩的山:因为它是众多夜叉天神的住处,又因曾作为乔达摩的居所而确立此名,所以以“乔达摩”闻名。“山”就是高耸屹立之处。“被种种树木覆盖”:“树”就是生长、站立;或者,向下扎根而向上生长,所以叫“树”。瞻波树、樟树、龙树、沉香树等种种不同的树,就是“种种树”;被这些种种树木覆盖、围绕,就是乔达摩山。应当这样连接文句。“大种群集所栖之处”:“有”就是存在、出生、生起、增长;这些“有”又是巨大的,所以叫“大有”;大有的群体、聚集,就是“大有群集”;大有群集的栖息处、依止处,就是“大种群集所栖之处”。
97. So attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Gotamo nāma pabbatoti anekesaṃ yakkhadevatānaṃ āvāsabhāvena adhiṭṭhānavasena gotamassa bhavanattā gotamoti pākaṭo ahosi. Pavattati tiṭṭhatīti pabbato. Nāgarukkhehi sañchannoti ruhati tiṭṭhatīti rukkho. Atha vā pathaviṃ khananto uddhaṃ ruhatīti rukkho, nānā anekappakārā campakakappūranāgaagarucandanādayo rukkhāti nānārukkhā, tehi nānārukkhehi sañchanno parikiṇṇo gotamo pabbatoti sambandho. Mahābhūtagaṇālayoti bhavanti jāyanti uppajjanti vaḍḍhanti cāti bhūtā, mahantā ca te bhūtā cāti mahābhūtā, mahābhūtānaṃ gaṇo samūhoti mahābhūtagaṇo, mahābhūtagaṇassa ālayo patiṭṭhāti mahābhūtagaṇālayo.
98在那座山的正中间、也就是内部,化现出了一座草庐,已经把它造好、完成了,这就是这句话的意思。剩下的内容都很浅显易懂。
98.Vemajjhamhi ca tassāsīti tassa gotamassa pabbatassa vemajjhe abbhantare assamo abhinimmito nipphādito katoti attho. Sesaṃ uttānamevāti.