第12品 大眷属品
12. Mahāparivāravaggo
大眷属长老譬喻偈的注释
1. Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā
这部《尊者大眷属长老的譬喻偈》以“世尊名为毗婆尸……”开头。这位长老在过去诸胜者那里种下善根,在一次次生命中积累能导向轮回的福德。毗婆尸世尊出世时,他投生在夜叉族中,有数十万夜叉眷属围绕,住在一座小岛上,享受天界的快乐。那座岛上有一座塔庙庄严的精舍,世尊来到了那里。这位夜叉军主看见世尊来到那里,就拿了天衣上前,顶礼世尊,用天衣供养,然后带着眷属一起皈依。因为这一善业,他死后转生天界,在那里享受六种欲界的快乐;从天界死后,又在人间享受转轮王等最高的快乐。后来,在现在这位佛陀出世时,他出生在良家,长大成人后对导师生起净信,出家不久就证得了阿罗汉果。
Vipassīnāma bhagavātiādikaṃ āyasmato mahāparivārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato uppannasamaye yakkhayoniyaṃ nibbatto anekayakkhasatasahassaparivāro ekasmiṃ khuddakadīpe dibbasukhamanubhavanto viharati. Tasmiñca dīpe cetiyābhisobhito vihāro atthi, tattha bhagavā agamāsi. Atha so yakkhasenādhipati taṃ bhagavantaṃ tattha gatabhāvaṃ disvā dibbavatthāni gahetvā gantvā bhagavantaṃ vanditvā dibbavatthehi pūjesi, saparivāro saraṇamagamāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke nibbattitvā tattha cha kāmāvacarasukhamanubhavitvā tato cuto manussesu aggacakkavattiādisukhamanubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
1-2后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明往昔的行迹,便说出“名为毗婆尸的世尊……”等偈颂。其中,“毗婆尸”的意思是:他观见殊胜的究竟之义——涅槃,所以叫毗婆尸;或者因为他观见种种法,也就是四念处等三十七菩提分法,所以叫毗婆尸;或者因为他能一一分别观察种种应受教化的众生,所以叫毗婆尸。这位毗婆尸世尊来到了岛上的塔庙,也就是岛上应当受人供养的精舍。这就是这段的意思。其余各处,意思都很明白。
1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, vividhe satipaṭṭhānādayo sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme passatīti vā vipassī, vividhe anekappakāre bodhaneyyasatte visuṃ visuṃ passatīti vā vipassī, so vipassī bhagavā dīpacetiyaṃ dīpe pūjanīyaṭṭhānaṃ vihāramagamāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第二则 善瑞长老譬喻偈的注释
2. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā
这部《尊者善瑞长老的譬喻偈》以“见义佛、胜者中最胜……”为开头。这位长老也在过去诸佛那里积下了善行,在一次次投生中不断积累福德,这些福德成为趋向解脱的助缘。在见义佛住世的时代,他投生为一座湖岸边的一棵树的树神。那时,世尊从精舍出来,想去沐浴,走到那座湖的岸边,在那里洗完澡,只披一件衣,浑身发光,像梵天、像太阳、像黄金铸成的像一样站在那里。这时,那位天子心生欢喜,合掌赞叹,还用自己的天歌天乐来供养。他凭这福业,在天界和人间享受种种福报。后来,在现在这位佛陀出世的时代,他投生在一户好人家,长大成人后,对师长心生净信,出家修行,不久就证得了阿罗汉果。
Atthadassī jinavarotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ taḷākasamīpe rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tasmiṃ samaye bhagavā vihārato nikkhamitvā nahāyitukāmo tassa taḷākassa tīraṃ gantvā tattha nhatvā ekacīvaro jalamāno brahmā viya sūriyo viya suvaṇṇabimbaṃ viya aṭṭhāsi. Atha so devaputto somanassajāto pañjaliko thomanamakāsi, attano dibbagītatūriyehi upahārañca akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
11后来,他回忆起过去的业行,心生欢喜,为了宣说自己往昔的行迹,便说出了“见义佛、胜者、最胜……”等偈颂。其中,“见义佛”的意思是:他看见、亲证了涅槃这个究竟之义,所以叫见义佛;或者说,他具有为一切众生开示名为四圣谛的利益与目标的习惯,所以叫见义佛。“胜者”的意思是:他已经战胜、正在战胜、将要战胜烦恼。“最胜”的意思是:应当被一切众生所选择、所希求,所以叫最胜。见义佛既是胜者,又是最胜,所以叫“见义佛胜者最胜”。“世间之最上者”:所谓世间,就是破坏、坏灭的意思;或者说,诸佛等所看见、所到达的彼岸,就叫世间。世间、世间、世间三者合称,也叫世间。以省略并列词的复合词方式,本应说“诸世间”,却说成了“世间”。世间的长者,就是“世间之最上者”,意思是他就是“人中的牛王”。其余各处都很浅显易懂。
11. So pacchā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī jinavarotiādimāha. Tattha paramatthaṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā sabbasattānaṃ caturāriyasaccasaṅkhātaṃ atthapayojanaṃ dassanasīloti atthadassī, kilese ajini jināti jinissatīti jino. Varitabbo patthetabbo sabbasattehīti varo, atthadassī jino ca so varo cāti atthadassī jinavaro. Lokajeṭṭhoti lujjati palujjatīti loko, lokīyati passīyati buddhādīhi pārappattoti vā loko, loko ca loko ca loko cāti loko. Ekasesasamāsavasena ‘‘lokā’’ti vattabbe ‘‘loko’’ti vutto. Lokassa jeṭṭho lokajeṭṭho, so lokajeṭṭho narāsabhoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《皈依者长老譬喻偈》的注释
3. Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā
“两位天王……”这一段,是尊者皈依者长老的譬喻传。这位长老也在过去诸佛那里积集了善行,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。莲华上佛出世时,他投生为雪山的一位天王。后来,他和另一位夜叉天王准备交战,两位天王各有数千夜叉围绕,手持盾牌等武器,集结起来准备战斗。那时,莲华上佛对这些众生生起悲悯,从空中去到那里,为两位天王及其随从说法。听完法后,他们全都扔掉盾牌和武器,以恭敬尊重之心礼敬世尊,并皈依世尊。这位长老就是最先皈依的人。凭着这份善业,他在天界和人间流转,享受种种福报。到了现在这位佛陀出世时,他出生在良家,长大后对导师生起净信,出家不久就证得了应供果。
Ubhinnaṃdevarājūnantyādikaṃ āyasmato saraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttare bhagavati uppanne ayaṃ himavante devarājā hutvā nibbatti, tasmiṃ aparena yakkhadevaraññā saddhiṃ saṅgāmatthāya upaṭṭhite dve anekayakkhasahassaparivārā phalakāvudhādihatthā saṅgāmatthāya samupabyūḷhā ahesuṃ. Tadā padumuttaro bhagavā tesu sattesu kāruññaṃ uppādetvā ākāsena tattha gantvā saparivārānaṃ dvinnaṃ devarājūnaṃ dhammaṃ desesi. Tadā te sabbe phalakāvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ gāravabahumānena vanditvā saraṇamagamaṃsu. Tesaṃ ayaṃ paṭhamaṃ saraṇamagamāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
20后来,他忆念起过去所做的善业,心中生起喜悦,为了说明过去的行为事迹,便说了“两位天王……”等偈颂。其中,针毛、硬毛、旷野、鳄鱼、俱吠罗等夜叉王以名字和族姓而著称,这两位夜叉王却不像他们那样以名字和族姓为人所知,为了用别的说法把他们指出来,所以说了“两位天王”等话。“会遇已现前”——“会遇”就是好好地聚到一处来争论,所以“会遇已现前”的意思是,他们来到同一个地方,对峙而立。“已成密集集结”——意思是极其靠近,堆聚在一起。
20. So aparabhāge pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ubhinnaṃ devarājūnantiādimāha. Tattha sucilomakharalomaāḷavakakumbhīrakuverādayo viya nāmagottena apākaṭā dve yakkharājāno aññāpadesena dassento ‘‘ubhinnaṃ devarājūna’’ntiādimāha. Saṅgāmo samupaṭṭhitoti saṃ suṭṭhu gāmo kalahatthāya upagamananti saṅgāmo, so saṅgāmo saṃ suṭṭhu upaṭṭhito, ekaṭṭhāne upagantvā ṭhitoti attho. Ahosi samupabyūḷhoti saṃ suṭṭhu upasamīpe rāsibhūtoti attho.
21世尊坐在虚空中,用四圣谛的教法,让这些聚集成群的夜叉们生起强烈的惊惧;意思是,通过让他们看到过患,使他们受到摄受、明白、觉悟。其余部分在各处都很清楚。
21.Saṃvejesi mahājananti tesaṃ rāsibhūtānaṃ yakkhānaṃ ākāse nisinno bhagavā catusaccadhammadesanāya saṃ suṭṭhu vejesi, ādīnavadassanena gaṇhāpesi viññāpesi bodhesīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第四,一坐食长老譬喻经的注释
4. Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā
“名为婆留那”等句,是尊者一坐食长老的譬喻经。这位长老也在过去诸佛那里积集了善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。在义见佛住世时,他投生为一位名叫婆留那的天王。他一见到世尊就生起清净信心,用香、花鬘等物品,还有歌唱和乐器演奏来侍奉,带着随从一起供养世尊。后来世尊般涅槃之后,他把那棵大菩提树看作如同亲眼见到佛陀一样,带着随从用各种鼓和铙钹等乐器做了供养。凭着这份福德,他从那里命终后,投生到化乐天。他这样享受了天界的福报,又在人间受生时享受了转轮圣王的福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他出生在一个家族中,长大后对佛法生起理解,在导师的教法中出家,不久就证得了阿罗汉。
Varuṇonāma nāmenātiādikaṃ āyasmato ekāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle varuṇo nāma devarājā hutvā nibbatti. So bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gandhamālādīhi gītavāditehi ca upaṭṭhayamāno saparivāro pūjesi. Tato aparabhāge bhagavati parinibbute tassa mahābodhirukkhaṃ buddhadassanaṃ viya sabbatūriyatāḷāvacarehi saparivāro upahāramakāsi. So tena puññena tato kālaṅkatvā nimmānaratidevaloke uppajji. Evaṃ devasampattimanubhavitvā manussesu ca manussabhūto cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
31后来,他回忆起自己过去所造的业,如实了知之后心生欢喜,为了宣说自己前世所行的事迹,便说出“我名叫婆留那……”等话。这里的关联是:当他为了成就正觉而供养佛陀和菩提树时,他就是那位名叫婆留那的天王。
31. So pacchā sakakammaṃ saritvā taṃ tathato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento varuṇo nāma nāmenātiādimāha. Tattha yadā ahaṃ sambodhanatthāya buddhaṃ bodhiñca pūjesiṃ, tadā varuṇo nāma devarājā ahosinti sambandho.
3434. 关于“生长在大地上的树”这一词组:dharaṇī 是大地,因为它承载树木、藤蔓、山岳、铺地物、宝石等;dharaṇīruha 就是在大地上生长、扎根的东西。pādapa 的意思是“用脚喝水”,也就是说,洒下去的水被根部吸收,再通过树干、树枝、树梢把水分扩散开来。所以,dharaṇīruhapādapa 指的就是那棵生长在大地上、用根喝水的菩提树——这就是它们之间的关联。
34.Dharaṇīruhapādapanti ettha rukkhalatāpabbatasattharatanādayo dhāretīti dharaṇī, tasmiṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho. Pādena pivatīti pādapo, siñcitasiñcitodakaṃ pādena mūlena pivati rukkhakkhandhasākhāviṭapehi āporasaṃ patthariyatīti attho, taṃ dharaṇīruhapādapaṃ bodhirukkhanti sambandho.
35以自业为欣喜者:因为自己的善业而极度欢喜、生起净信,也就是对最上的菩提树生起净信,这就是词语之间的关联。其余各处都很清楚明白。
35.Sakakammābhiraddhoti attano kusalakammena abhiraddho pasanno uttame bodhimhi pasannoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
金花长老譬喻的注释
5. Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“毗婆尸,名为世尊……”这一段,是尊者金花长老的譬喻(阿波陀那)。
这位长老在过去诸佛面前就已积集了善业,在一次次生命中不断积累能导向解脱的福德。在毗婆尸世尊住世的时代,他投生为某个地方的地居天子。听了那位世尊说法之后,他心里生起净信,就用四朵金花作供养。那些花在虚空中变成一顶黄金伞盖,遮覆在上方;金光和佛陀身上的光汇合在一起,成为一片大光明。他因此更加深信欢喜,即使回到自己的天宫,也一直忆念不忘。凭着这份善业,他只在兜率天等善趣中流转,享受天界的福报。到了现在这尊佛出世的时代,他出生在良家,长大成人、心智成熟之后,听了大师说法,便在教法中倾注心力,出家修行,不久就证得了阿罗汉果。
Vipassīnāma bhagavātiādikaṃ āyasmato suvaṇṇapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ ṭhāne bhūmaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto tassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso catūhi suvaṇṇapupphehi pūjesi. Tāni pupphāni ākāse suvaṇṇavitānaṃ hutvā chādesuṃ, suvaṇṇapabhā ca buddhassa sarīrapabhā ca ekato hutvā mahāobhāso ahosi. So atirekataraṃ pasanno sakabhavanaṃ gatopi saratiyeva. So tena puññakammena tusitabhavanādisugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane uraṃ datvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
40后来,他回忆起过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己前世的行为事迹,便说出“毗婆尸佛,名为世尊……”等话。这段话的意思和前面已经讲过的完全一样。
40. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
44生起欢悦:就是产生强烈的喜,也就是像《法集论》(9, 86)和《大义释》(1)里说的“欢悦、欢喜、喜悦、笑、大笑、欢喜、踊跃、心的满足”等那样,生起内心悦意的自性,这就是它的意思。其余各处都很清楚明白。
44.Pāmojjaṃ janayitvānāti balavapītiṃ uppādetvā ‘‘pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassā’’tiādīsu (dha. sa. 9, 86; mahāni. 1) viya attamanatā sakabhāvaṃ uppādetvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
6. 柴堆供养长老譬喻的注疏
6. Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā
“我住在王处树”等句,是尊者柴堆供养长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛时已积下善业功德,从此在生生世世中,不断积集趣向涅槃的福德资粮。在尸弃世尊的时代,他投生为王处树的天神,常常与众天神一同听闻正法,心生净信。当彼世尊般涅槃时,他带着眷属,叫人取来香、灯、烟、花、鼓等物,前往世尊火葬之处,以灯等作供养,并用种种乐器、种种演奏而行供养。从此以后,即使回到自己的天宫,他也只是忆念世尊,如同在世尊面前一般礼敬。正是以此善业、以此内心净信,他从王处树命终后,投生兜率天等天界,享天界之成就;此后又于人间,享人间的成就。到了现今这位佛陀出世时,他投生于善家,长大懂事之后,对世尊生起净信心,便在佛陀的教法中出家,不久即证得阿罗汉。
Vasāmi rājāyatanetiādikaṃ āyasmato citakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato paraṃ uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle rājāyatanarukkhadevatā hutvā nibbatto antarantarā devatāhi saddhiṃ dhammaṃ sutvā pasanno bhagavati parinibbute saparivāro gandhadīpadhūpapupphabheriādīni gāhāpetvā bhagavato āḷahanaṭṭhānaṃ gantvā dīpādīni pūjetvā anekehi tūriyehi anekehi vāditehi taṃ pūjesi. Tato paṭṭhāya sakabhavanaṃ upaviṭṭhopi bhagavantameva saritvā sammukhā viya vandati. So teneva puññena tena cittappasādena rājāyatanato kālaṃ kato tusitādīsu nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati uppannacittappasādo bhagavato sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
49后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明自己过去的行为事迹,说出“我住在王处树”等话。“王处树”是指诸天王的住处,或者是那棵树的名字。“在般涅槃的世尊”:是指世尊毫无剩余地进入五蕴般涅槃的那一刻,也就是般涅槃之时,已经证得般涅槃的尸弃世尊——世间之亲友。这是前后文的关联。
49. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vasāmi rājāyatanetiādimāha. Rājāyataneti devarājūnaṃ āyatanaṃ rājāyatanaṃ, tassa rukkhassa nāmadheyyo vā. Parinibbute bhagavatīti parisamantato kiñci anavasesetvā khandhaparinibbānakāle parinibbānasamaye parinibbānappattassa sikhino lokabandhunoti sambandho.
50我前往柴堆那里。由旃檀、沉香、天木、樟脑、荜澄茄等芳香木材堆成的堆,就叫“堆”,也就是柴堆。出于对佛陀的恭敬,为了供养柴堆,我来到柴堆旁边——这就是这句话的意思。接着说明到了那里之后所做的事,就说“在那里演奏乐器”等等。这一切都很容易理解。
50.Citakaṃ agamāsahanti candanāgarudevadārukappūratakkolādisugandhadārūhi citaṃ rāsigatanti citaṃ, citameva citakaṃ, buddhagāravena citakaṃ pūjanatthāya citakassa samīpaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Tattha gantvā katakiccaṃ dassento tūriyaṃ tattha vādetvātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.
7. 《佛想长老譬喻》的注疏
7. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā
“当毗婆尸佛为世间最上者时”等语句,是具寿佛想长老的譬喻经。这位长老也曾在过去诸佛那里积集善行,在一次次投生中积聚能助成解脱的福德。在毗婆尸世尊的时代,他投生为一座地居天宫里的天子。那时,毗婆尸世尊舍弃了寿行。于是,整个一万个轮围世界,连同大海和山岳,都震动了。当时,那位天子的宫殿也震动了。就在那一瞬间,那位天子生起疑惑,心想:“大地为什么震动呢?”他得知是佛陀舍弃了寿行之后,生起了极大的悲伤和忧愁。那时,多闻天王前来安慰他说:“不要忧愁。”那位天子从那里死后,凭着这份善业在天界和人间中流转,到如今这位佛陀出世时,他投生在一户好人家,长大成人后,舍弃在家生活而出家,不久就证得了应供。
Yadāvipassī lokaggotiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ bhūmaṭṭhakavimāne devaputto hutvā nibbatti. Tadā vipassī bhagavā āyusaṅkhāraṃ vossajji. Atha sakaladasasahassilokadhātu sasāgarapabbatā pakampittha. Tadā tassa devaputtassa bhavanampi kampittha. Tasmiṃ khaṇe so devaputto saṃsayajāto – ‘‘kiṃ nu kho pathavīkampāya nibbattī’’ti cintetvā buddhassa āyusaṅkhāravossajjabhāvaṃ ñatvā mahāsokaṃ domanassaṃ uppādesi. Tadā vessavaṇo mahārājā āgantvā ‘‘mā cintayitthā’’ti assāsesi. So devaputto tato cuto tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
5757. 后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了开示过去所行的事迹,便说出“当毗婆尸佛为世间最上者”等话。“舍弃寿行”中:能全面摄持、守护有情,所以叫“寿”;寿的聚集与积存,就是“寿行”;把那寿行放下、舍断、弃除,就是“舍弃寿行”的意思。就在那舍弃寿行之时,整个十千轮围世界的大地,连同环绕的水轮、以大海水为腰带之处,一同震动——这就是二者之间的关联。
57. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento yadā vipassī lokaggotiādimāha. Āyusaṅkhāramossajjīti ā samantato yunoti pāleti satteti āyu, āyussa saṅkhāro rāsibhāvo āyusaṅkhāro, taṃ āyusaṅkhāraṃ ossajji pariccaji jahāsīti attho. Tasmiṃ āyusaṅkhāravossajjane. Jalamekhalāsāgarodakamekhalāsahitā sakaladasasahassacakkavāḷapathavī kampitthāti sambandho.
58我的宫殿宽广开阔;我的心识宽广、绚丽多彩、清净无染、极其纯净,以种种七宝装饰得光彩夺目,它剧烈地震动了——这里说的是以各种方式震动。其余各处文义自明。
58.Otataṃ vitthataṃ mayhanti mayhaṃ bhavanaṃ otataṃ vitthataṃ cittaṃ vicittaṃ suci suparisuddhaṃ cittaṃ anekehi sattahi ratanehi vicittaṃ sobhamānaṃ pakampittha pakārena kampitthāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
8. 道想长老譬喻的注疏
8. Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā
具寿道想长老的譬喻,以“莲华上佛”等偈颂开头。这位长老同样在过去诸佛那里积集了善行,从那以后,在一次次投生中,不断累积能导向解脱的福德。在莲华上佛世尊的时代,他投生为雪山中的一位天子。他走进山林,为那些迷路找路的世尊弟子们供养饮食,并给他们指路。凭着这份福德,他享受了天界和人间的种种福报,在每一次投生中、在任何地方都不曾迷乱,始终具足正念。后来在这个佛陀出世的时代,他投生到良善之家,长大后对居家生活毫无留恋,出家修行,不久就证得了阿罗汉果。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato maggasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato oraṃ tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavante devaputto hutvā nibbatto araññaṃ gantvā maggamūḷhānaṃ maggaṃ gavesantānaṃ tassa sāvakānaṃ bhojetvā maggaṃ ācikkhi. So tena puññena devamanussasampattimanubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha amūḷho saññavā ahosi. Atha imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
66后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了开示自己往昔所修的事迹,便说出了“莲华上佛”等偈颂。所谓“林间游行的弟子”,是因为他们认真恭敬地聆听世尊所说的话,所以叫弟子;或者说,他们依照世尊的教导运用智慧、聆听正法,所以叫弟子。“林间游行者”就是在林中游走的弟子们。他们迷了路,辨不清方向,在大山林里就像盲人、像没有眼睛的人一样,四处徘徊游荡——这里的关联就是这样。其余各处都是显而易见的意思。
66. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Sāvakā vanacārinoti bhagavato vuttavacanaṃ sammā ādarena suṇantīti sāvakā, atha vā bhagavato desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā saddhammaṃ suṇantīti sāvakā. Vanacārino vane vicaraṇakā sāvakā vippanaṭṭhā maggamūḷhā mahāaraññe andhāva cakkhuvirahitāva anusuyyare vicarantīti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
9. 现前相想长老譬喻的注疏
9. Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā
具寿现前相想长老的譬喻,以“于见义善逝”等偈颂开头。这位长老同样在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中不断积累能导向解脱的福德。在见义佛世尊的时代,他投生为夜叉。因为世尊在世时没能见到世尊,后来世尊般涅槃后,他陷入了极大的悲伤。那时,世尊有一位名叫善来的上首弟子开导他说:“对世尊的舍利作供养,和世尊在世时所作的供养一样,依靠内心净信的力量,能产生大果报。”说完又劝他:“你去建塔吧。”于是他就建了塔,供养之后,命终离开那里,在天界和人间享受帝释天王和转轮王的福报。到了现在这位佛陀出世的时代,他投生在舍卫城的一户人家,心智成熟后,对导师生起信心,出家不久就证得了阿罗汉果。
Atthadassimhi sugatetiādikaṃ āyasmato paccupaṭṭhānasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto bhagavati dharamāne dassanassa aladdhattā pacchā parinibbute mahāsokappatto vihāsi. Tadā hissa bhagavato sāgato nāma aggasāvako anusāsanto bhagavato sārīrikadhātupūjā bhagavati dharamāne katapūjā viya cittappasādavasā mahapphalaṃ bhavatī’’ti vatvā ‘‘thūpaṃ karohī’’ti niyojito thūpaṃ kāresi, taṃ pūjetvā tato cuto devamanussesu sakkacakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
72后来,他回忆起自己曾做的福德业,心生欢喜,为了说明过去所行的譬喻,便说出“于见义善逝”等偈颂。那些内容前面已经讲过了。至于“投生在夜叉胎中”这一句:这里所谓的“夜叉”,是指那些吞噬来到自己跟前的人,因为他们会去吞咬,所以叫夜叉;夜叉的胎、夜叉的种类就叫夜叉胎;意思是投生在夜叉胎中。
72. So aparabhāge attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassimhi sugatetiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Yakkhayoniṃ upapajjinti ettha pana attano sakāsaṃ sampattasampatte khādantā yanti gacchantīti yakkhā, yakkhānaṃ yoni jātīti yakkhayoni, yakkhayoniyaṃ nibbattoti attho.
73我得到的实在是糟糕的获得:意思是,我所得到的荣誉是糟糕的获得,因为我没有对已成佛的导师表达恭敬,错失之后才得到。糟糕的天亮:就是不好的天亮,夜晚转为天亮,对我来说天亮得很不吉利。糟糕的日出:就是不好的日出,意思是太阳升起对我来说实在是不祥。其余部分在各处都很清楚明了。
73.Dulladdhaṃvata me āsīti me mayā laddhayasaṃ dulladdhaṃ, buddhabhūtassa satthuno sakkāraṃ akatattā virādhetvā laddhanti attho. Duppabhātanti duṭṭhu pabhātaṃ rattiyā pabhātakaraṇaṃ, mayhaṃ na suṭṭhuṃ pabhātanti attho. Duruṭṭhitanti duuṭṭhitaṃ, sūriyassa uggamanaṃ mayhaṃ duuggamananti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
10. 生供养长老譬喻注
10. Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā
“在毗婆尸出生时……”等偈颂,是生供养长老的譬喻故事。这位长老也在过去诸佛那里积集过善根,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福德。毗婆尸世尊住世时,他出生在一个良家,长大后有了见识,从占星师们那里听到为毗婆尸菩萨预示的相好征兆,又听说“这位童子将来会成佛,成为整个世间最上最胜者,听闻佛法后会把一切众生从轮回中救拔出来”,于是就在那位世尊还是童子的时候,便举行了如同供养佛陀一般的大供养。后来,他依次经历了童子时期、王子时期、国王时期这三个阶段,即使佛陀成道之后,也作了大供养。命终之后,他投生到兜率天等处,享受天界的快乐;后来又投生人间,享受转轮王等人间的福乐。到如今这位佛陀出世时,他出生在良家,才七八岁就对世尊生起信心,出家后修习观禅,不久便证得了阿罗汉。
Jāyaṃ tassa vipassissātiādikaṃ āyasmato jātipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nakkhattapāṭhakehi vipassibodhisattassa vuttalakkhaṇanimittaṃ sutvā ‘‘ayaṃ kira kumāro buddho hutvā sakalalokassa aggo seṭṭho sutvā sabbasatte saṃsārato uddharissatī’’ti sutvā taṃ bhagavantaṃ kumārakāleyeva buddhassa viya mahāpūjamakāsi. Pacchā kamena kumārakālaṃ rājakumārakālaṃ rajjakālanti kālattayamatikkamma buddhe jātepi mahāpūjaṃ katvā tato cuto tusitādīsu nibbatto dibbasukhamanubhavitvā pacchā manussesu cakkavattādimanussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto sattaṭṭhavassakāleyeva bhagavati pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
82后来,他回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了说明过去所行的譬喻,便说出“于毗婆尸出生时”等偈颂。这些偈颂的意义,和上面所说的一样。
82. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyaṃ tassa vipassissātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
8484. “听闻占相者之言”这句话里,“相”是指原因,也就是能带来快乐和痛苦的因;能知道这个的人就叫“占相者”。所以意思是:听了那些占相者,也就是星占师的话。剩下的部分在各处都很清楚。
84.Nemittānaṃ suṇitvānāti ettha nimittaṃ kāraṇaṃ sukhadukkhappattihetuṃ jānantīti nemittā, tesaṃ nemittānaṃ nakkhattapāṭhakānaṃ vacanaṃ suṇitvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.