另一位萨玛长老尼偈颂的注释巴利
1. Aparāsāmātherīgāthāvaṇṇanā
《三集》里那首以“二十五年”等开头的偈颂,是另一位长老尼萨玛所作的。她也在过去诸佛那里积下了善根,一世又一世地积累善业,作为解脱的资粮。在毗婆尸佛的时代,她投生在旃陀跋伽河畔,生为紧那罗。她在那里和紧那罗们一起,整天沉迷于嬉戏游玩。有一天,世尊为了在她心里种下善根,来到那里,在河岸边经行。她看见世尊,满心欢喜,采了娑罗罗花,走到世尊跟前,顶礼之后,用那些花供养了世尊。凭着这份福德业,她在天界和人间流转。到了现在这尊佛出世的时候,她投生在憍赏弥的一个良家。成年后,她成了娑摩婆提的同伴。娑摩婆提去世时,她心生警醒,于是出家。可是二十五年里,她都没能让心得定。到了年老时,她得到善逝的教诫,修观并使之增长,最终和诸无碍解一起证得了阿罗汉果。因此,《譬喻经》里说:巴利
Tikanipāte paṇṇavīsativassānītiādikā aparāya sāmāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbatti. Sā tattha kinnarehi saddhiṃ kīḷāpasutā vicarati. Athekadivasaṃ satthā tassā kusalabījaropanatthaṃ tattha gantvā nadītīre caṅkami. Sā bhagavantaṃ disvā haṭṭhatuṭṭhā saḷalapupphāni ādāya satthu santikaṃ gantvā vanditvā tehi pupphehi bhagavantaṃ pūjesi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kosambiyaṃ kulaghare nibbattitvā vayappattā sāmāvatiyā sahāyikā hutvā tassā matakāle saṃvegajātā pabbajitvā pañcavīsati vassāni cittasamādhānaṃ alabhitvā mahallikākāle sugatovādaṃ labhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.22-29) –
那时,我在旃陀跋伽河岸边,是一只紧那罗女。
我看见天中之天、人中之雄正走来走去。
我采下杜松花后,成了最胜佛陀的侍者。
大英雄优波僧祇,天界香气的娑罗罗。
正自觉者、世间导师毗婆尸接受后,
那时,大雄正被我看着。
我合起掌,向两足者中最殊胜的那位行礼;
让自己的心清净下来后,我就登上了那座山。
九十一劫之前,那时我献上了这朵花;
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
我的烦恼已经烧尽……(中略)……佛陀的教法已经践行。巴利
‘‘Candabhāgānadītīre, ahosiṃ kinnarī tadā; Addasāhaṃ devadevaṃ, caṅkamantaṃ narāsabhaṃ. ‘‘Ocinitvāna saḷalaṃ, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Upasiṅghi mahāvīro, saḷalaṃ devagandhikaṃ. ‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, vipassī lokanāyako; Upasiṅghi mahāvīro, pekkhamānāya me tadā. ‘‘Añjaliṃ paggahetvāna, vanditvā dvipaduttamaṃ; Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, tato pabbatamāruhiṃ. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,她回顾自己的修行,以感兴的方式说道:巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
从我出家那天算起,已经过了二十五年;
我从不记得心曾得到过平等。巴利
‘‘Paṇṇavīsati vassāni, yato pabbajitāya me; Nābhijānāmi cittassa, samaṃ laddhaṃ kudācanaṃ.
没能得到内心的寂静,心也无法随心所愿。
从那时起,我未获得悚惧,忆念起胜者的教法。巴利
‘‘Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī; Tato saṃvegamāpādiṃ, saritvā jinasāsanaṃ.
由于众多苦法,以乐于不放逸之心于我:
渴爱已经灭尽,佛陀的教法已经修成;
今日,是我渴爱枯竭后的第七夜。巴利
‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me; Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ajja me sattamī ratti, yato taṇhā visositā’’ti. –
她诵出了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
在这里,“心的寂静”就是心的平息,意思是心寂止的道、果与定。巴利
Tattha cittassa samanti cittassa vūpasamaṃ, cetosamathamaggaphalasamādhīti attho.
“因此”是说,因为没有办法随心所欲地掌控自己的心。“生起了悚惧”是说:想到“导师还在世的时候,我都不能把出家该做的事做到圆满,以后又怎么能做到呢?”于是就生起了悚惧,也就是智慧上的怖畏。“忆念胜者之教”是说:回忆了盲龟譬喻等导师的教诫之后。其余部分和前面说的一样。巴利
Tatoti tasmā cittavasaṃ vattetuṃ asamatthabhāvato. Saṃvegamāpādinti satthari dharantepi pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetuṃ asakkontī pacchā kathaṃ pāpayissāmīti saṃvegaṃ ñāṇutrāsaṃ āpajjiṃ. Saritvā jinasāsananti kāṇakacchapopamādisatthuovādaṃ (saṃ. ni. 5.1117; ma. ni. 3.252) anussaritvā. Sesaṃ vuttanayameva.
2. 郁多摩长老尼偈颂注释巴利
2. Uttamātherīgāthāvaṇṇanā
“四次、五次”等开头的偈颂,是郁多摩长老尼的偈颂。这位长老尼在过去诸佛在世时曾积集善行,在一次次生命中不断积累有助于解脱的善法。在毗婆尸世尊的时代,她出生在槃头摩帝城一户居家中,做了家中的婢女。长大后,她靠侍奉主人维持生活。那时,槃头摩国王在满月日受持布萨,上午布施之后,下午去听法。大众也照着国王的做法,在满月日受持布萨支戒而奉行。这时那个婢女心想:“现在大王和大众都在受持布萨支戒而奉行,我何不在布萨日也受持布萨戒而奉行呢?”她就这样去做,守护了极为清净的布萨戒,死后投生在三十三天。此后她一世又一世只在天趣等善趣中流转,直到此佛出世时,在舍卫城一户长者家中出生。长大后,她在波咤左罗长老尼跟前听闻佛法,随后出家,开始修观,却没能修到最终目标。波咤左罗长老尼了解她的心性后,给了她教导。她依照长老尼的教导去做,和无碍解一起证得了阿罗汉果。因此,《譬喻》中说:巴利
Catukkhattuṃ pañcakkhattuntiādikā uttamāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare aññatarassa kuṭumbikassa gehe gharadāsī hutvā nibbatti. Sā vayappattā attano ayyakānaṃ veyyāvaccaṃ karontī jīvati. Tena ca samayena bandhumarājā puṇṇamīdivase uposathiko hutvā purebhattaṃ dānāni datvā pacchābhattaṃ gantvā dhammaṃ suṇāti. Atha mahājanā yathā rājā paṭipajjati, tatheva puṇṇamīdivase uposathaṅgāni samādāya vattanti. Athassā dāsiyā etadahosi – ‘‘etarahi kho mahārājā mahājanā ca uposathaṅgāni samādāya vattanti, yaṃnūnāhaṃ uposathadivasesu uposathasīlaṃ samādāya vatteyya’’nti. Sā tathā karontī suparisuddhaṃ uposathasīlaṃ rakkhitvā tāvatiṃsesu nibbattā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhikule nibbattitvā viññutaṃ patvā paṭācārāya theriyā santike dhammaṃ sutvā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā taṃ matthakaṃ pāpetuṃ nāsakkhi. Paṭācārā therī tassā cittācāraṃ ñatvā ovādamadāsi. Sā tassā ovāde ṭhatvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.1-21) –
在槃头摩帝城里,有一位名叫槃头摩的刹帝利。
在满月那天,他受持了布萨。
那时,我就是那个地方的一个汲水女奴。
看到国王带着军队,我当时这样想:
国王也曾舍弃王位,去受持布萨戒;
那份业确实有果报,大众都满心欢喜。
如理审察恶趣与贫穷,
让内心欢喜起来后,我受持了布萨。
我在正等正觉者的教法里受了布萨戒,
以此善作之业,我往生三十三天;
在那里,我的善行所成的宫殿高耸达一由旬;
它配有殊胜的尖顶阁,又用华丽的大座装饰得很美。
十万天女时时刻刻在我身边侍奉。
我超越其他天人,在任何时候都最为光耀。
我曾做过六十四位天王的王后。
我曾给六十三位转轮王当王后。
我变成金色身之后,就在各种生命存在状态里不断轮回流转。
在一切处我都最为殊胜,这就是布萨的果报。
象乘、马乘、车乘和轿子,
这一切我全都得到了,这就是布萨的果报。
金制成的、银制成的,还有水晶制成的;
红宝石做成的这些东西,我也全都能得到。
丝绸毛毯,还有亚麻布和棉布;
还有贵重的衣物,这些我全都得到了。
食物、饮料、嚼食,还有衣服和坐卧处;
这一切都能得到,这就是布萨的果报。
殊胜的香、花鬘,还有香粉和涂香;
这一切都能得到,这就是布萨的果报。
有顶盖的殿堂、高楼、凉亭、平顶楼阁和山洞;
这一切都能得到,这就是布萨的果报。
我七岁那年就出家,过上了无家的修行生活。
未满半月,我便证得了阿拉汉果。
我的烦恼已烧尽,一切有已根除;
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
在九十一劫之前,那时我所造的业;
我不知道恶趣,这是布萨的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Nagare bandhumatiyā, bandhumā nāma khattiyo; Divase puṇṇamāya so, upavasi uposathaṃ. ‘‘Ahaṃ tena samayena, kumbhadāsī ahaṃ tahiṃ; Disvā sarājakaṃ senaṃ, evāhaṃ cintayiṃ tadā. ‘‘Rājāpi rajjaṃ chaḍḍetvā, upavasi uposathaṃ; Saphalaṃ nūna taṃ kammaṃ, janakāyo pamodito. ‘‘Yoniso paccavekkhitvā, duggaccañca daliddataṃ; Mānasaṃ sampahaṃsitvā, upavasiṃ uposathaṃ. ‘‘Ahaṃ uposathaṃ katvā, sammāsambuddhasāsane; Tena kammena sukatena, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, ubbhayojanamuggataṃ; Kūṭāgāravarūpetaṃ, mahāsanasubhūsitaṃ. ‘‘Accharā satasahassā, upatiṭṭhanti maṃ sadā; Aññe deve atikkamma, atirocāmi sabbadā. ‘‘Catusaṭṭhidevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Tesaṭṭhicakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. ‘‘Suvaṇṇavaṇṇā hutvāna, bhavesu saṃsarāmahaṃ; Sabbattha pavarā homi, uposathassidaṃ phalaṃ. ‘‘Hatthiyānaṃ assayānaṃ, rathayānañca sīvikaṃ; Labhāmi sabbamevetaṃ, uposathassidaṃ phalaṃ. ‘‘Soṇṇamayaṃ rūpimayaṃ, athopi phalikāmayaṃ; Lohitaṅgamayañceva, sabbaṃ paṭilabhāmahaṃ. ‘‘Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikāni ca; Mahagghāni ca vatthāni, sabbaṃ paṭilabhāmahaṃ. ‘‘Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca; Sabbametaṃ paṭilabhe, uposathassidaṃ phalaṃ. ‘‘Varagandhañca mālañca, cuṇṇakañca vilepanaṃ; Sabbametaṃ paṭilabhe, uposathassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kūṭāgārañca pāsādaṃ, maṇḍapaṃ hammiyaṃ guhaṃ; Sabbametaṃ paṭilabhe, uposathassidaṃ phalaṃ. ‘‘Jātiyā sattavassāhaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Aḍḍhamāse asampatte, arahattamapāpuṇiṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, uposathassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,他回顾自己的修行,以感兴偈的方式说:巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
我四次、五次从精舍走出来;
没能得到内心的平静,心也就不听自己使唤。巴利
‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ; Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī.
我前去亲近那位比丘尼,她信赖我。
她为我开示了法:诸蕴、诸处、诸界。巴利
‘‘Sā bhikkhuniṃ upāgacchiṃ, yā me saddhāyikā ahu; Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo.
听了她的法之后,我就照她教我的那样去做,
我整整七天结跏趺坐,沉浸在喜与乐之中。
在第八天,我先以斧头劈破了黑暗的蕴聚,然后伸出双脚。巴利
‘‘Tassā dhammaṃ suṇitvāna, yathā maṃ anusāsi sā; Sattāhaṃ ekapallaṅkena, nisīdiṃ pītisukhasamappitā; Aṭṭhamiyā pāde pasāresiṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti. –
她诵出了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
在这里,我去亲近那位比丘尼,也就是“我所信受的那位”——意思是:那位我应当信任、言语可信的比丘尼,我去到她那里、去拜访她,这是出于信心对波咤左罗长老尼说的。还有一种文本写作“那位比丘尼来亲近我,她是为我成就(利益)的人”,意思是:波咤左罗比丘尼出于悲悯来到我这里,她是我真正利益的成就者。所谓“她为我开示了法,即蕴、处、界”,意思是:这位波咤左罗长老尼通过分别解说蕴等,为我开示了法,也就是指出:“这些是五蕴,这些是十二处,这些是十八界。”巴利
Tattha sā bhikkhuniṃ upāgacchiṃ, yā me saddhāyikā ahūti yā mayā saddhātabbā saddheyyavacanā ahosi, taṃ bhikkhuniṃ sāhaṃ upagacchiṃ upasaṅkamiṃ, paṭācārātheriṃ saddhāya vadati. ‘‘Sā bhikkhunī upagacchi, yā me sādhayikā’’tipi pāṭho. Sā paṭācārā bhikkhunī anukampāya maṃ upagacchi, yā mayhaṃ sadatthassa sādhikāti attho. Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyoti sā paṭācārā therī ‘‘ime pañcakkhandhā, imāni dvādasāyatanāni, imā aṭṭhārasa dhātuyo’’ti khandhādike vibhajitvā dassentī mayhaṃ dhammaṃ desesi.
听她说“听了那位长老尼的法”这句话的意思是:我在那位已经证得无碍解的长老尼跟前,听了她先分别蕴等、再引入圣道之后所开示的微细观法。“她怎样教导我”是说:我按照那位长老尼教导、教诫我的方式去实践,把修行推到顶点之后,以盘腿坐姿连续坐了七天。怎么坐的呢?“具足喜乐”是说:具足了由禅那所生的喜乐。“第八天伸展双腿,粉碎痴蕴”是说:用最高的圣道把无余的痴蕴彻底粉碎之后,在第八天松开盘腿,伸展双腿。这就是她记说阿罗汉果。巴利
Tassādhammaṃ suṇitvānāti tassā paṭisambhidāppattāya theriyā santike khandhādivibhāgapubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ pāpetvā desitasaṇhasukhumavipassanādhammaṃ sutvā. Yathā maṃ anusāsi sāti sā therī yathā maṃ anusāsi ovadi, tathā paṭipajjantī paṭipattiṃ matthakaṃ pāpetvāpi sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdiṃ. Kathaṃ? Pītisukhasamappitāti jhānamayena pītisukhena samaṅgībhūtā. Aṭṭhamiyā pāde pasāresiṃ, tamokhandhaṃ padāliyāti anavasesaṃ mohakkhandhaṃ aggamaggena padāletvā aṭṭhame divase pallaṅkaṃ bhindantī pāde pasāresiṃ. Idameva cassā aññābyākaraṇaṃ ahosi.
第三 另一位优昙摩长老尼偈颂注巴利
3. Aparā uttamātherīgāthāvaṇṇanā
“这些七觉支”等偈颂,是另一位优昙摩长老尼所说的。她同样在过去诸佛那里积集了功德,在一世又一世的生命中不断累积趋向出离的善业。在毗婆尸世尊的时代,她出生在槃头摩帝城,是一个良家婢女。有一天,她看见世尊的一位声闻弟子——一位漏尽的阿拉汉长老进城托钵,心里生起清净的信心,就供养了三块团食。凭着这份福业,她在天界与人界之间流转投生,到这一佛出世时,出生在憍萨罗国某个大婆罗门富豪之家。长大后,世尊游化各地时,她在世尊面前听闻佛法,生起信心而出家,不久就和无碍解一起证得了阿拉汉果。因此,《譬喻》中这样说(《长老尼譬喻》2.2.30-36)——巴利
Ye ime satta bojjhaṅgātiādikā aparāya uttamāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare kuladāsī hutvā nibbatti. Sā ekadivasaṃ satthu sāvakaṃ ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānasā tīṇi modakāni adāsi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kosalajanapade aññatarasmiṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ pattā janapadacārikaṃ carantassa satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā pabbajitvā nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.30-36) –
在槃头摩帝城里,我曾是一个陶匠家的婢女。
拿了我那一份,汲水女就一边走。
在路上看见一位内心寂静、安住于定中的沙门;
以清净的信心,满心欢喜,供养了三块甜面饼。
以此善作之业,以及思与誓愿,
九十一劫之中,我都不曾堕入恶道。
我完成了那福德成就,我体验了一切。
我布施了三块甜饼,由此证得了不动的境界。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Nagare bandhumatiyā, kumbhadāsī ahosahaṃ; Mama bhāgaṃ gahetvāna, gacchaṃ udakahārikā. ‘‘Panthamhi samaṇaṃ disvā, santacittaṃ samāhitaṃ; Pasannacittā sumanā, modake tīṇidāsahaṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Ekanavutikappāni, vinipātaṃ na gacchahaṃ. ‘‘Sampatti taṃ karitvāna, sabbaṃ anubhaviṃ ahaṃ; Modake tīṇi datvāna, pattāhaṃ acalaṃ padaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,他回顾自己的修行实践,以自说偈的方式——巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
这七觉支,是通向涅槃的道路;
我已修习了这一切,正如佛陀所教导的那样。巴利
‘‘Ye ime satta bojjhaṅgā, maggā nibbānapattiyā; Bhāvitā te mayā sabbe, yathā buddhena desitā.
我是空性与无相的随愿获得者。
我是佛陀亲生的女儿,始终乐于涅槃。巴利
‘‘Suññatassānimittassa, lābhinīhaṃ yadicchakaṃ; Orasā dhītā buddhassa, nibbānābhiratā sadā.
一切欲乐都已彻底断除,无论是天界的还是人间的;
轮回之生已灭尽,如今不再有后有。巴利
‘‘Sabbe kāmā samucchinnā, ye dibbā ye ca mānusā; Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. –
她诵出了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
在这里,“我是空与无相的获得者,随所愿求”的意思是:我随心所欲地获得了空等至和无相等至,无论我想在什么时候、什么地方进入哪一种等至,我都能在那个时候、那个地方进入它并安住其中。确实,虽然名为空、无愿等的任何一种道,都能产生按空等区分的三种果,但这位长老尼只进入空等至和无相等至,所以说“我是空与无相的获得者,随所愿求”。或者,这是就大多数情况来说的。也有人认为,这只是举一个例子而已。巴利
Tattha suññatassānimittassa, lābhinīhaṃ yadicchakanti suññatasamāpattiyā ca animittasamāpattiyā ca ahaṃ yadicchakaṃ lābhinī, tattha yaṃ yaṃ samāpajjituṃ icchāmi yattha yattha yadā yadā, taṃ taṃ tattha tattha tadā tadā samāpajjitvā viharāmīti attho. Yadipi hi suññatāppaṇihitādināmakassa yassa kassacipi maggassa suññatādibhedaṃ tividhampi phalaṃ sambhavati. Ayaṃ pana therī suññatānimittasamāpattiyova samāpajjati. Tena vuttaṃ – ‘‘suññatassānimittassa, lābhinīhaṃ yadicchaka’’nti. Yebhuyyavasena vā etaṃ vuttaṃ. Nidassanamattametanti apare.
“哪些是天界的,哪些是人间的”,是指属于天界和属于人间的那些感官欲乐对象。这一切,我都通过断除对它们的欲贪,彻底斩断了,使它们不再值得享用。经中确实这样说:“贤友,漏已尽的比丘不可能再像从前在家时那样享用诸欲。”其余部分按前面所说的方式理解。巴利
Ye dibbā ye ca mānusāti ye devalokapariyāpannā ye ca manussalokapariyāpannā vatthukāmā, te sabbepi tappaṭibaddhachandarāgappahānena mayā sammadeva ucchinnā, aparibhogārahā katā . Vuttañhi – ‘‘abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu kāme paribhuñjituṃ. Seyyathāpi pubbe agāriyabhūto’’ti. Sesaṃ vuttanayameva.
第四:檀提迦长老尼偈颂注释巴利
4. Dantikātherīgāthāvaṇṇanā
“日间住处出来后……”这些偈颂,是檀提迦长老尼所说的。她也在过去诸佛那里积下了善根,在一次次投生中不断积累趋向解脱的善业。在没有佛出世的时代,她投生在旃陀跋伽河边的紧那罗族中。有一天,她和紧那罗们一起嬉戏游玩,看见一位独觉佛坐在某棵树下做日间静坐。她见了之后心生净信,走上前去,用沙罗花供养,礼拜之后离开。凭着这份福业,她在天界和人间流转投生。到这位佛陀出世的时候,她投生在舍卫城憍萨罗王辅相婆罗门的家里,长大后,在祇园精舍被供养时生起信心,成了近事女,后来在大爱道身边出家。她住在王舍城时,有一天午饭后登上灵鹫峰,做日间静坐。她看见一头大象为了让人骑上去而伸出脚,就以这个为所缘,增长观智,和无碍解一起证得了阿罗汉果。因此《譬喻经》中这样说——巴利
Divāvihārā nikkhammātiādikā dantikāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī buddhasuññakāle candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbatti. Sā ekadivasaṃ kinnarehi saddhiṃ kīḷantī vicaramānā addasa aññataraṃ paccekabuddhaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisinnaṃ. Disvāna pasannamānasā upasaṅkamitvā sālapupphehi pūjaṃ katvā vanditvā pakkāmi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kosalarañño purohitabrāhmaṇassa gehe nibbattitvā viññutaṃ patvā jetavanapaṭiggahaṇe paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā pacchā mahāpajāpatigotamiyā santike pabbajitvā rājagahe vasamānā ekadivasaṃ pacchābhattaṃ gijjhakūṭaṃ abhiruhitvā divāvihāraṃ nisinnā hatthārohakassa abhiruhanatthāya pādaṃ pasārentaṃ hatthiṃ disvā tadeva ārammaṇaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.86-96) –
那时,我在旃陀跋伽河畔,是紧那罗女。
我见到了远离尘垢的佛陀,无师自悟者,无能胜者。
内心清净、满怀欢喜,喜悦所生,双手合掌恭敬。
我拿起沙罗花环,向那位自悟的世尊献上了供养。
以此善作之业,以及思与誓愿,
我舍弃了紧那罗女的身体,投生到了三十三天。
我曾做过三十六位天王的正妻。
我心里想要什么,它就随我的意愿出现。
我曾为十位转轮王册立首席王后。
因为成为了积集者,我就在各种生命存在中不断轮回。
“我具善德,出家为无家者;”
今天,在释迦子的教法里,我是值得受人供养的人。
今日我心清净,已远离内心诸恶;
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
在九十四劫之前,我供养了那位佛陀;
我不曾知道恶趣,这是供养沙罗花鬘的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Candabhāgānadītīre , ahosiṃ kinnarī tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ. ‘‘Pasannacittā sumanā, vedajātā katañjalī; Sālamālaṃ gahetvāna, sayambhuṃ abhipūjayiṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā kinnarīdehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Chattiṃsadevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Manasā patthitaṃ mayhaṃ, nibbattati yathicchitaṃ. ‘‘Dasannaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Ocitattāva hutvāna, saṃsarāmi bhavesvahaṃ. ‘‘Kusalaṃ vijjate mayhaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Pūjārahā ahaṃ ajja, sakyaputtassa sāsane. ‘‘Visuddhamanasā ajja, apetamanapāpikā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, sālamālāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,她回顾自己的修行,心中生起喜悦与欢喜,于是以感叹的方式说:巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātā udānavasena –
从日间住处出来后,我在灵鹫山上;
我看见一头大象从河里爬上岸,它刚洗过澡,就站在河岸上。巴利
‘‘Divāvihārā nikkhamma, gijjhakūṭamhi pabbate; Nāgaṃ ogāhamuttiṇṇaṃ, nadītīramhi addasaṃ.
有个男人拿着象钩,喊着“把脚伸出来”来讨要。
大象伸出了脚,那个人就爬上了大象。巴利
‘‘Puriso aṅkusamādāya, ‘dehi pāda’nti yācati; Nāgo pasārayī pādaṃ, puriso nāgamāruhi.
看见一头未驯服的象被驯服了,顺从了人的意愿;
于是我把心定下来,确实是由于她,我才走进森林——她说了这些偈颂。巴利
‘‘Disvā adantaṃ damitaṃ, manussānaṃ vasaṃ gataṃ; Tato cittaṃ samādhesiṃ, khalu tāya vanaṃ gatā’’ti. – imā gāthā abhāsi;
其中,“象沐浴后而出”是指大象在河里浸泡之后,再从那里上岸。也可以读作“ogayha muttiṇṇa”,这里的“m”是连音字。“在河岸上我看见”:我在旃陀跋伽河的岸边看见了它。巴利
Tattha nāgaṃ ogāhamuttiṇṇanti hatthināgaṃ nadiyaṃ ogāhaṃ katvā ogayha tato uttiṇṇaṃ. ‘‘Ogayha muttiṇṇa’’nti vā pāṭho. Ma-kāro padasandhikaro. Nadītīramhi addasanti candabhāgāya nadiyā tīre apassiṃ.
为了说明它在做什么,才说了“男子”等这些话。其中,“乞求说‘伸出脚’”:就是发出“伸出脚”的信号,为了登上象背而让象伸脚,他给出信号;因为给出的是象所熟悉的信号,所以这里说他在乞求。巴利
Kiṃ karontanti cetaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘puriso’’tiādi. Tattha ‘dehi pāda’nti yācatīti ‘‘pādaṃ dehi’’iti piṭṭhiārohanatthaṃ pādaṃ pasāretuṃ saññaṃ deti, yathāparicitañhi saññaṃ dento idha yācatīti vutto.
看见一头未调伏的象已被调伏——它原本生性未受调教,如今经过驯象师用驯象之法调教,变得调伏了。它是怎样被调伏的呢?就是归入人的掌控:人们叫它做什么,它看见后都照着做——应当这样连接理解。“于是,我确实因为那头象而去了树林,让心安定下来”:“khalu”这个词是表示强调确定的语气词。“于是”:在见过那头象之后。“因为那头象”:以那头象的行为作为原因。“去了树林”:到了森林。“让心安定下来”:确实使心进入禅定。这是怎么做到的呢?他心里想:“就连这头堕入畜生道的象,也能靠驯象师的调教而变得调伏;我生而为人,为什么不能靠调御丈夫、导师的调教而让心得定呢?”于是生起警策之心,增长观慧,以最上道之定让我的心安定下来,凭借彻底的安止,把一切烦恼完全断尽——这就是这段话的意思。巴利
Disvā adantaṃ damitanti pakatiyā pubbe adantaṃ idāni hatthācariyena hatthisikkhāya damitadamathaṃ upagamitaṃ. Kīdisaṃ damitaṃ? Manussānaṃ vasaṃ gataṃ yaṃ yaṃ manussā āṇāpenti, taṃ taṃ disvāti yojanā. Tatocittaṃ samādhesiṃ, khalu tāya vanaṃ gatāti khalūti avadhāraṇatthe nipāto. Tato hatthidassanato pacchā, tāya hatthino kiriyāya hetubhūtāya, vanaṃ araññaṃ gatā cittaṃ samādhesiṃyeva. Kathaṃ? ‘‘Ayampi nāma tiracchānagato hatthī hatthidamakassa vasena damathaṃ gato, kasmā manussabhūtāya cittaṃ purisadamakassa satthu vasena damathaṃ na gamissatī’’ti saṃvegajātā vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggamaggasamādhinā mama cittaṃ samādhesiṃ accantasamādhānena sabbaso kilese khepesinti attho.
第五篇 乌比莉长老尼偈颂注释巴利
5. Ubbiritherīgāthāvaṇṇanā
母亲,你活着等偈颂,是乌比莉长老尼的偈颂。这位长老尼也在过去诸佛那里积下了善根,在一次次生命中不断积累能导向解脱的善业。在莲华上佛住世的时候,她出生在天鹅城的一户人家,长大成人后,有一天父母到别人家里去参加喜庆宴会,她一个人留在家里。快到中午时,她看见世尊的一位弟子——一位已经断尽一切烦恼的长老,从家门口附近走过,就想供养他食物,于是说:“尊者,请到这里来。”长老进了屋,她以五体投地的方式顶礼长老,铺好毛毯之类的坐具,请长老坐下。长老在铺好的座位上坐了下来。她接过钵,装满团食,放到长老手中。长老作了随喜祝福,就离开了。她凭着这份福德业,投生到三十三天,在那里享尽天寿,享受了广大殊胜的天界福报。从那里死后,她一直在善趣中流转。到了现在这尊佛出世的时候,她出生在舍卫城一户大富长者家中,取名乌比莉,容貌美丽,端庄悦目,令人欢喜。到了该出嫁的年纪,憍萨罗王把她娶进宫中。过了几年,她生了一个女儿,给女儿取名叫“吉梵蒂”。国王见到这个女儿,心里非常欢喜,就给乌比莉举行了灌顶礼。可是这个女儿在能跑能跳、到处玩耍的年纪就死了。母亲每天到安放女儿遗体的坟场去,在那里悲泣。有一天,她到世尊那里,顶礼后坐了一小会儿就离开了,站在阿致罗瓦帝河岸边,想起女儿就哭。世尊在香殿中,就那样坐着,让她看见自己,问道:“你为什么这样哭喊?”她说:“世尊,我是为女儿哭喊。”世尊说:“在这座坟场里火化过的你的女儿,大约有八万四千个,你是在为其中哪一个哭喊呢?”世尊为她一一指出了那些火葬的地方。巴利
Amma, jīvātiādikā ubbiriyā theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ pattā ekadivasaṃ mātāpitūsu maṅgalaṃ anubhavituṃ gehantaragatesu adutiyā sayaṃ gehe ohīnā upakaṭṭhāya velāya bhagavato sāvakaṃ ekaṃ khīṇāsavattheraṃ gehadvārasamīpena gacchantaṃ disvā bhikkhaṃ dātukāmā, ‘‘bhante, idha pavisathā’’ti vatvā there gehaṃ paviṭṭhe pañcapatiṭṭhitena theraṃ vanditvā gonakādīhi āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane. Sā pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā therassa hatthe ṭhapesi. Thero anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā tena puññakammena tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ uḷāradibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatimahāsālakule nibbattitvā ubbirīti laddhanāmā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi. Sā vayappattakāle kosalaraññā attano gehaṃ nītā, katipayasaṃvaccharātikkamena ekaṃ dhītaraṃ labhi. Tassā jīvantīti nāmaṃ akaṃsu . Rājā tassā dhītaraṃ disvā tuṭṭhamānaso ubbiriyā abhisekaṃ adāsi. Dhītā panassā ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle kālamakāsi. Mātā yattha tassā sarīranikkhepo kato, taṃ susānaṃ gantvā divase divase paridevati. Ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā vanditvā thokaṃ nisīditvā gatā aciravatīnadiyā tīre ṭhatvā dhītaraṃ ārabbha paridevati. Taṃ disvā satthā gandhakuṭiyaṃ yathānisinnova attānaṃ dassetvā ‘‘kasmā vippalapasī’’ti pucchi. ‘‘Mama dhītaraṃ ārabbha vippalapāmi, bhagavā’’ti. ‘‘Imasmiṃ susāne jhāpitā tava dhītaro caturāsītisahassamattā, tāsaṃ katara sandhāya vippalapasī’’ti. Tāsaṃ taṃ taṃ āḷāhanaṭṭhānaṃ dassetvā –
母亲啊,你在林中哭喊着“吉瓦”,乌比莉,你该认清自己啊。
八万四千,全都叫“活者”;
她们就是在这座火葬场里被烧掉的,你到底在为她们当中的哪一个伤心呢?——说了半偈。巴利
‘‘Amma jīvāti vanamhi kandasi, attānaṃ adhigaccha ubbiri; Cullāsītisahassāni, sabbā jīvasanāmikā; Etamhāḷāhane daḍḍhā, tāsaṃ kamanusocasī’’ti. – saupaḍḍhagāthamāha;
“阿妈,吉瓦”是母亲呼唤女儿时用的称呼,这里也显示出她哭喊的样子。“你在林中哭”是说在树林中间悲泣。“乌比莉,认清你自己”是说:乌比莉,你首先要觉悟你自己,如实了知。“八万四千”就是八万四千。“全都叫吉瓦”是说她们全都叫吉瓦,也就是同名。“在这火葬场被烧”是说在这座坟场被焚化。“你在为她们中的谁悲伤”是说:在那些名叫吉瓦、大约八万四千的人当中,你到底是为了哪一个而悲伤、生起忧愁?世尊这样开示法之后,她随顺教说运用智慧,开始修观。借着世尊说法的善巧和自身因缘成熟,她的观智当下就迅速增长,沿着道的次第,最终安住在最高果位——阿罗汉果。因此《譬喻经》中说:巴利
Tattha, amma, jīvāti mātupacāranāmena dhītuyā ālapanaṃ, idañcassā vippalapanākāradassanaṃ. Vanamhi kandasīti vanamajjhe paridevasi. Attānaṃ adhigaccha ubbirīti ubbiri tava attānameva tāva bujjhassu yāthāvato jānāhi. Cullāsītisahassānīti caturāsītisahassāni. Sabbā jīvasanāmikāti tā sabbāpi jīvanti, yā samānanāmikā. Etamhāḷāhane daḍḍhāti etamhi susāne jhāpitā. Tāsaṃ kamanusocasīti tāsu jīvantīnāmāsu caturāsītisahassamattāsu kaṃ sandhāya tvaṃ anusocasi anusokaṃ āpajjasīti evaṃ satthārā dhamme desite desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā vipassanaṃ ārabhitvā satthu desanāvilāsena attano ca hetusampattiyā yathāṭhātāva vipassanaṃ ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā aggaphale arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.37-60) –
那时,在天鹅城里,我曾是个小女孩。
我的母亲和父亲,他们都去干活了。
正午太阳高挂的时候,我看见了一位沙门;
他沿着道路走来,我便为他铺设座位。
用山羊毛织成的地毯,把我的座位铺设好;
我以清净欢喜的心,说出了这番话。
大地被烤得滚烫,热气蒸腾,太阳正午当空高悬;
风也不吹,此时正是下雨的时机。
大牟尼啊,这个座位已经为您准备好了。
因为怜悯,请坐在我的座位上。
那位沙门就在那里坐下了,他已经调伏自己,心灵纯净。
我接过他的钵,把煮好的食物给了他。
以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃了人身之后,我投生到了三十三天。
在那里,我有一座善造的宫殿,是由座位善化现的;
高六十由旬,宽三十由旬。
有黄金做的、宝石做的,还有水晶做的;
还有红宝石做成的,我的各种宝座。
棉褥、毛毯,以及丝绢和彩绘的;
还有单面长毛朝上的,我的坐具也铺设得十分稳当。
每当我想出门时,就沉浸在欢笑与嬉戏之中;
我带着最殊胜的宝座,前往我所愿求之处。
我曾做过八十位天王的王后。
我曾做过七十位转轮王的正后。
我在一次次轮回流转中,获得了广大的财富受用;
我的财富从不缺少,这就是供养一座的果报。
我在两种存在中轮回:天界和人间。
我不知道还有别的什么存在状态,这就是供养一座的果报。
我出生于两种家族:刹帝利与婆罗门。
我出身高贵,无论转生到哪里,这就是供养一座的果报。
我不认识忧愁,也不知道什么会使我的心焦灼;
我不知道什么是容貌变丑,这就是一坐食的果报。
很多驼背的、穿破衣的奶妈们侍候着我,
我从一边髋部挪到另一边髋部,这就是一坐食的果报。
有人给我洗澡、给我饭吃,另一些人则一直让我开心。
另一些人给我涂香,这就是独坐的果报。
住在亭阁、树下或空屋里时,
了知我的心念,坐榻便即现前。
这是我的最后一生,最后的存在正在转起;
直到今天,我依然舍弃了王位,出家成为无家者。
那时在十万劫之前,我作了布施;
我不经历恶趣,这就是一坐食的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经践行。巴利
‘‘Nagare haṃsavatiyā, ahosiṃ bālikā tadā; Mātā ca me pitā ceva, kammantaṃ agamaṃsu te. ‘‘Majjhanhikamhi sūriye, addasaṃ samaṇaṃ ahaṃ; Vīthiyā anugacchantaṃ, āsanaṃ paññapesahaṃ. ‘‘Gonakāvikatikāhi, paññapetvā mamāsanaṃ; Pasannacittā sumanā, idaṃ vacanamabraviṃ. ‘‘Santattā kuthitā bhūmi, sūro majjhanhike ṭhito; Mālutā ca na vāyanti, kālo cevettha mehiti. ‘‘Paññattamāsanamidaṃ, tavatthāya mahāmuni; Anukampaṃ upādāya, nisīda mama āsane. ‘‘Nisīdi tattha samaṇo, sudanto suddhamānaso; Tassa pattaṃ gahetvāna, yathārandhaṃ adāsahaṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, āsanena sunimmitaṃ; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. ‘‘Soṇṇamayā maṇimayā, athopi phalikāmayā; Lohitaṅgamayā ceva, pallaṅkā vividhā mama. ‘‘Tūlikāvikatikāhi, kaṭṭissacittakāhi ca; Uddhaekantalomī ca, pallaṅkā me susaṇṭhitā. ‘‘Yadā icchāmi gamanaṃ, hāsakhiḍḍasamappitā; Saha pallaṅkaseṭṭhena, gacchāmi mama patthitaṃ. ‘‘Asītidevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sattaticakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. ‘‘Bhavābhave saṃsarantī, mahābhogaṃ labhāmahaṃ; Bhoge me ūnatā natthi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. ‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse; Aññe bhave na jānāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. ‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe; Uccākulīnā sabbattha, ekāsanassidaṃ phalaṃ. ‘‘Domanassaṃ na jānāmi, cittasantāpanaṃ mama; Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. ‘‘Dhātiyo maṃ upaṭṭhanti, khujjā celāpikā bahū; Aṅkena aṅkaṃ gacchāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. ‘‘Aññā nhāpenti bhojenti, aññā ramenti maṃ sadā; Aññā gandhaṃ vilimpanti, ekāsanassidaṃ phalaṃ. ‘‘Maṇḍape rukkhamūle vā, suññāgāre vasantiyā; Mama saṅkappamaññāya, pallaṅko upatiṭṭhati. ‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo; Ajjāpi rajjaṃ chaḍḍetvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, ekāsanassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,她为了宣说自己所证得的殊胜成就——巴利
Arahatte pana patiṭṭhāya attanā adhigatavisesaṃ pakāsentī –
你拔掉了我心中那支难以看清的箭;
你为我这被悲伤所困者,驱散了因女儿而生的悲伤。巴利
‘‘Abbahī tava me sallaṃ, duddasaṃ hadayassitaṃ; Yaṃ me sokaparetāya, dhītusokaṃ byapānudi.
今天我已经拔掉了那支箭,无有渴爱,已经证入般涅槃。
我皈依佛、法与僧,这位牟尼。巴利
‘‘Sājja abbūḷhasallāhaṃ, nicchātā parinibbutā; Buddhaṃ dhammañca saṅghañca, upemi saraṇaṃ muni’’nti. –
我说了这两首偈颂。巴利
Imā dve gāthā abhāsi.
在这里,对于没有积累善业资粮的人来说,那支如实难见的箭安住在我心中,因为它带来压迫、极难拔出、又从内部刺痛,所以得到了“箭”这个名字——也就是忧伤和渴爱。他确实拔除了,确实去除了。所谓“因为我被忧伤所征服”,意思是:当我被忧伤压倒时,他把我因女儿而生的忧伤彻底拔除、无余去除。因此说“他确实为我拔除了那支箭”。这就是文义上的关联。巴利
Tattha abbahī vata me sallaṃ, duddasaṃ hadayassitanti anupacitakusalasambhārehi yāthāvato duddasaṃ mama cittasannissitaṃ pīḷājananato dunnīharaṇato anto tudanato ca ‘‘salla’’nti laddhanāmaṃ sokaṃ taṇhañca abbahī vata nīhari vata. Yaṃ me sokaparetāyāti yasmā sokena abhibhūtāya mayhaṃ dhītusokaṃ byapānudi anavasesato nīhari, tasmā abbahī vata me sallanti yojanā.
今天我已经彻底拔掉了渴爱之箭,因此远离了渴爱,般涅槃了。牟尼,是指遍知一切的佛陀,也指佛陀所教导的道、果、涅槃这九种出世间法,以及安住于这些法、由八种圣者组成的僧团。由于与这些无上者相应,又能彻底摧毁一切轮回之苦,所以它们是皈依、救护、庇护、最终的依止处。我皈依的意思,就是前往、了知并奉行。巴利
Sājja abbūḷhasallāhanti sā ahaṃ ajja sabbaso uddhaṭataṇhāsallā tato eva nicchātā parinibbutā. Muninti sabbaññubuddhaṃ tadupadesitamaggaphalanibbānapabhedaṃ navavidhalokuttaradhammañca, tattha patiṭṭhitaṃ aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhātaṃ saṅghañca, anuttarehi tehi yojanato sakalavaṭṭadukkhavināsanato ca saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti, upemi upagacchāmi bujjhāmi sevāmi cāti attho.
6. 输迦长老尼偈颂注释巴利
6. Sukkātherīgāthāvaṇṇanā
你在王舍城对我做了什么?等偈颂,是善来长老尼的偈颂。她同样在过去诸佛那里积下了善根,在各处生死中不断积集导向解脱的善法。在毗婆尸佛的时代,她出生在槃头摩城的一户良家,成年后和一群女居士一起去精舍,在世尊面前听了法,生起净信,于是出家,成为多闻、持法、有辩才的人。她在那里修了许多千年梵行,最后仍是凡夫就命终了,投生到兜率天。同样,在尸弃佛和毗舍婆佛的时代,她在这三位正自觉者的教法中守护戒律,成为多闻、持法的人。后来在拘留孙佛、拘那含佛、迦叶佛的教法中,她出家成为戒行清净、多闻、能说法的人。巴利
Kiṃme katā rājagahetiādikā sukkāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ pattā upāsikāhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā pabbajitvā bahussutā dhammadharā paṭibhānavatī ahosi. Sā tattha bahūni vassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā puthujjanakālakiriyameva katvā tusite nibbatti. Tathā sikhissa bhagavato, vessabhussa bhagavato kāleti evaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ sāsane sīlaṃ rakkhitvā bahussutā dhammadharā ahosi, tathā kakusandhassa, koṇāgamanassa, kassapassa ca bhagavato sāsane pabbajitvā visuddhasīlā bahussutā dhammakathikā ahosi.
她就这样在生生世世中积集了大量福德,一直在善趣里流转。到了现在这位佛陀出世的时代,她投生在王舍城一个富有的居士大族家中,名叫输迦提沙。长大后,在世尊进入王舍城时,她生起了净信,成为近事女。后来,她在法施长老尼跟前听闻佛法,心中生起警策,就在法施长老尼座下出家。她修习观禅,不久便与诸无碍解一同证得了阿罗汉果。因此,《譬喻经》(《长老尼譬喻》2.4.111-142)中这样说:巴利
Evaṃ sā tattha tattha bahuṃ puññaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare gahapatimahāsālakule nibbatti, sukkātissā nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ pattā satthu rājagahapavesane laddhappasādā upāsikā hutvā aparabhāge dhammadinnāya theriyā santike dhammaṃ sutvā sañjātasaṃvegā tassā eva santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.4.111-142) –
在第九十一劫中,有位导师名毗婆尸,
他出生了,相貌可爱,能洞察一切法。
那时我出生在槃头摩帝城的一户人家中。
听了牟尼的法之后,我就出家过无家的生活了。
多闻、持法者,也同样具备辩才。
擅长讲各种法义、又在实践胜者教法的人。
那时,为了利益许多人而说法。
从彼处命终,我生于兜率天,享有盛名,
从这一劫往前数三十一劫,胜者尸弃犹如顶髻。
他光芒万丈,以名声照耀世间,作为说法者中最殊胜的一位出现在世上。
那时我也出了家,成为通晓佛陀教法的人;
我宣扬了胜者的教法之后,也从那里往生到了天界。
在第三十一劫中,有一位名叫毗舍婆的导师。
那位大智者出世了,那时我也同样如此。
出家之后,我成了持法者,弘扬胜者的教法;
到了美丽的天城后,我享受了极大的快乐。
在这个贤劫里,拘留孙是最殊胜的胜者;
我曾是人中的皈依者,那时我也同样如此。
出家之后,我尽形寿宣扬世尊的教法;
从那里死后,我投生到了三十三天,就像回到自己的家一样。
就在这个劫中,拘那含导师。
他出世成为世间的皈依处,无诤,已证入不死。
那时我也出家了,在这位如如者的教法中。
我多闻、持法,让胜者的教法光耀起来。
就在这同一个劫里,迦叶——那位超越一切牟尼的圣者。
他出生了,成为世间的皈依处,无有纷争,已到达死亡的尽头。
即使那位人中英雄在教法中出家之后,
通晓了正法,在问答中具足自信。
持戒清净,也有羞耻心,对三学都很精通;
大牟尼啊,我一生都在讲说许多法。
因为那业果和思的愿力,
舍弃了人身之后,我投生到了三十三天。
在最后的这一生,如今在这座最殊胜的山城——王舍城;
生于富有的长者之家,集聚了众多珍宝。
当那位世间导师被一千位比丘围绕时,
他来到了王舍城,被千眼者(帝释天)所称赞。
已调御的人与已调御的众位古结发修行者在一起,已解脱的人与已解脱的人们在一起。
世尊肤色如纯金,进入了王舍城。
亲眼见到那位佛陀的威神力,又听闻了他功德的积聚;
我对佛陀生起净信,就尽自己所能供养他。
后来又有一次,在法施比丘尼面前,
我离开家宅,出家去过没有家的生活。
当头发被剪断时,我把烦恼烧尽了。
我出家很久之后,才把全部教法学完。
从那以后,我在大众集会中宣说了法;
当法被宣说时,对法的现观就生起了。
知道了成千上万众生的这件事后,他感到极其惊叹;
这位亚卡对我很有净信,绕行王舍城。
王舍城的人们对我做了什么?他们就像喝了蜜一样,呆呆地站着。
那些不亲近纯净者、宣说不死之道的人
而它不会让人退转,也不会让人喝够,还带着滋味的精华。
我想,有智者正畅饮它,犹如旅人畅饮雨云一般。
我在神通上得到自在,也在天耳界上得到自在;
大牟尼,我于他心智得自在。
我了知宿住,天眼已得清净;
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
在义、法、词、辩才方面,也同样如此;
大雄,我的智慧已在您面前生起。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Ekanavutito kappe, vipassī nāma nāyako; Uppajji cārudassano, sabbadhammavipassako. ‘‘Tadāhaṃ bandhumatiyaṃ, jātā aññatare kule; Dhammaṃ sutvāna munino, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Bahussutā dhammadharā, paṭibhānavatī tathā; Vicittakathikā cāpi, jinasāsanakārikā. ‘‘Tadā dhammakathaṃ katvā, hitāya janataṃ bahuṃ; Tato cutāhaṃ tusitaṃ, upapannā yasassinī. ‘‘Ekattiṃse ito kappe, sikhī viya sikhī jino; Tapanto yasasā loke, uppajji vadataṃ varo. ‘‘Tadāpi pabbajitvāna, buddhasāsanakovidā; Jotetvā jinavākyāni, tatopi tidivaṃ gatā. ‘‘Ekattiṃseva kappamhi, vessabhū nāma nāyako; Uppajjittha mahāñāṇī, tadāpi ca tathevahaṃ. ‘‘Pabbajitvā dhammadharā, jotayiṃ jinasāsanaṃ; Gantvā marupuraṃ rammaṃ, anubhosiṃ mahāsukhaṃ. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, kakusandho jinuttamo; Uppajji narasaraṇo, tadāpi ca tathevahaṃ. ‘‘Pabbajitvā munimataṃ, jotayitvā yathāyukaṃ; Tato cutāhaṃ tidivaṃ, agaṃ sabhavanaṃ yathā. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, koṇāgamananāyako; Uppajji lokasaraṇo, araṇo amataṅgato. ‘‘Tadāpi pabbajitvāna, sāsane tassa tādino; Bahussutā dhammadharā, jotayiṃ jinasāsanaṃ. ‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, kassapo munimuttamo; Uppajji lokasaraṇo, araṇo maraṇantagū. ‘‘Tassāpi naravīrassa, pabbajitvāna sāsane; Pariyāpuṭasaddhammā, paripucchā visāradā. ‘‘Susīlā lajjinī ceva, tīsu sikkhāsu kovidā; Bahuṃ dhammakathaṃ katvā, yāvajīvaṃ mahāmune. ‘‘Tena kammavipākena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, giribbajapuruttame; Jātā seṭṭhikule phīte, mahāratanasañcaye. ‘‘Yadā bhikkhusahassena, parivuto lokanāyako; Upāgami rājagahaṃ, sahassakkhena vaṇṇito. ‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi; Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā. ‘‘Disvā buddhānubhāvaṃ taṃ, sutvāva guṇasañcayaṃ; Buddhe cittaṃ pasādetvā, pūjayiṃ taṃ yathābalaṃ. ‘‘Aparena ca kālena, dhammadinnāya santike; Agārā nikkhamitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Kesesu chijjamānesu, kilese jhāpayiṃ ahaṃ; Uggahiṃ sāsanaṃ sabbaṃ, pabbajitvā cirenahaṃ. ‘‘Tato dhammamadesesiṃ, mahājanasamāgame; Dhamme desiyamānamhi, dhammābhisamayo ahu. ‘‘Nekapāṇasahassānaṃ, taṃ viditvātivimhito; Abhippasanno me yakkho, bhamitvāna giribbajaṃ. ‘‘Kiṃme katā rājagahe manussā, madhuṃ pītāva acchare; Ye sukkaṃ na upāsanti, desentiṃ amataṃ padaṃ. ‘‘Tañca appaṭivānīyaṃ, asecanakamojavaṃ; Pivanti maññe sappaññā, valāhakamivaddhagū. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
她证得阿罗汉果之后,成了有五百位比丘尼随从的大说法者。有一天,她到王舍城乞食,吃完饭、做完该做的事,就进入比丘尼住处,在众多大众聚集的地方坐下,为大家说法,就像把蜜罐压榨出来,让人喝下极甜的蜜汁,又像用甘露为他们灌顶一样。大众都倾耳聆听她的说法,心不散乱,恭恭敬敬地听。就在那时,住在长老尼经行道尽头那棵树上的天神,对她的说法生起了净信,便进入王舍城,一条街一条街、一个十字路口一个十字路口地游走,宣扬她的功德——巴利
Arahattaṃ pana patvā pañcasatabhikkhuniparivārā mahādhammakathikā ahosi. Sā ekadivasaṃ rājagahe piṇḍāya caritvā katabhattakiccā bhikkhunupassayaṃ pavisitvā sannisinnāya mahatiyā parisāya madhubhaṇḍaṃ pīḷetvā sumadhuraṃ pāyentī viya amatena abhisiñcantī viya dhammaṃ deseti. Parisā cassā dhammakathaṃ ohitasotā avikkhittacittā sakkaccaṃ suṇāti. Tasmiṃ khaṇe theriyā caṅkamanakoṭiyaṃ rukkhe adhivatthā devatā dhammadesanāya pasannā rājagahaṃ pavisitvā rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ vicaritvā tassā guṇaṃ vibhāventī –
王舍城的人们对我做了什么?他们像喝了蜜一样,呆呆地站着不动。
那些不亲近宣说佛陀教法的苏迦(长老尼)的人。巴利
‘‘Kiṃme katā rājagahe manussā, madhuṃ pītāva acchare; Ye sukkaṃ na upāsanti, desentiṃ buddhasāsanaṃ.
而那不可退转、不会让人喝腻、带着精华滋味。
有智慧的人像是在畅饮,就像旅人喝到雨云降下的水一样。巴利
‘‘Tañca appaṭivānīyaṃ, asecanakamojavaṃ; Pivanti maññe sappaññā, valāhakamivaddhagū’’ti. –
他说了这两首偈颂。巴利
Imā dve gāthā abhāsi.
在这里,“王舍城的人们怎么了?”意思是:这些王舍城的人到底怎么了?他们究竟在忙什么事呢?“像喝了蜜酒一样呆立着”:就像有人拿了坛蜜酒,喝下蜜酒后神志不清,连头都抬不起来;同样,这些人也因为沉浸在法想中而神志恍惚,仿佛连头都抬不起来,只是呆呆地站着。这就是这句话的意思。“那些不亲近宣说佛陀教法的白净者”:是指那些不亲近、不侍奉如实宣说、开示佛陀世尊教法的白净长老尼的人。而“这些王舍城的人们到底怎么了?”这句话就把前后文连接起来了。巴利
Tattha kiṃme katā rājagahe manussāti ime rājagahe manussā kiṃ katā, kismiṃ nāma kicce byāvaṭā. Madhuṃ pītāva acchareti yathā bhaṇḍamadhuṃ gahetvā madhuṃ pītavanto visaññino hutvā sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkonti , evaṃ imepi dhammasaññāya visaññino hutvā maññe sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkonti, kevalaṃ acchantiyevāti attho. Ye sukkaṃ naupāsanti, desentiṃ buddhasāsananti buddhassa bhagavato sāsanaṃ yāthāvato desentiṃ pakāsentiṃ sukkaṃ theriṃ ye na upāsanti na payirupāsanti. Te ime rājagahe manussā kiṃ katāti yojanā.
这个法能带来不退转的状态,是导向解脱的;或者说,因为它殊胜,能以悦耳动听的方式吸引听法的人,让人无法抗拒。它纯粹、不掺杂,本来就具有大法味,因此有滋养的力量。巴利文本中也叫“药”,意思是能治疗轮回苦病的药。有智慧的人好像在饮用它,就像旅人在无水的荒漠中饮用从雨云里落下的水一样——那些有智慧的善士,仿佛以饮用般的渴求在听闻、在饮用法。巴利
Tañcaappaṭivānīyanti tañca pana dhammaṃ anivattitabhāvāvahaṃ niyyānikaṃ, abhikkantatāya vā yathā sotujanasavanamanoharabhāvena anapanīyaṃ, asecanakaṃ anāsittakaṃ pakatiyāva mahārasaṃ tato eva ojavantaṃ. ‘‘Osadha’’ntipi pāḷi. Vaṭṭadukkhabyādhitikicchāya osadhabhūtaṃ. Pivanti maññe sappaññā, valāhakamivaddhagūti valāhakantarato nikkhantaṃ udakaṃ nirudakakantāre pathagā viya taṃ dhammaṃ sappaññā paṇḍitapurisā pivanti maññe pivantā viya suṇanti.
人们听了之后,那些内心清净的长老尼来到这位长老尼面前,恭恭敬敬地听法。后来,长老尼寿命将尽、快要般涅槃的时候,为了说明佛陀的教法确实能引导人超越生死轮回,又宣说了另一段话,说道——巴利
Manussā taṃ sutvā pasannamānasā theriyā santikaṃ upasaṅkamitvā sakkaccaṃ dhammaṃ suṇiṃsu. Aparabhāge theriyā āyupariyosāne parinibbānakāle sāsanassa niyyānikabhāvavibhāvanatthaṃ aññaṃ byākarontī –
苏卡比丘尼以清净诸法而离贪,心得安定;
她持着最后的身躯,战胜了魔罗和他的坐骑——她说了这首偈。巴利
‘‘Sukkā sukkehi dhammehi, vītarāgā samāhitā; Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhana’’nti. – imaṃ gāthaṃ abhāsi;
这里,“Sukkā”是指苏迦长老尼,她把自己说成像是另一个人一样。“以净法”:是指以极其清净的出世间法。“离贪者,得定者”:是指通过最上之道彻底离贪,并以阿罗汉果定而得定。其余内容,和前面所说的一样。巴利
Tattha sukkāti sukkātherī attānameva paraṃ viya dasseti. Sukkehi dhammehīti suparisuddhehi lokuttaradhammehi. Vītarāgā samāhitāti aggamaggena sabbaso vītarāgā arahattaphalasamādhinā samāhitā. Sesaṃ vuttanayameva.
第七,悉罗长老尼偈颂注释巴利
7. Selātherīgāthāvaṇṇanā
“世间无出离”等偈颂,是悉罗长老尼的偈颂。她也在过去诸佛那里积下了善根,一世又一世地积累能助成解脱的善业,后来投生在天鹅城的一户好人家。长大后,父母把她嫁给一位同种姓的良家子弟,和他一起幸福地生活了几百年。丈夫去世后,她自己也已上了年纪,到了老年,心中生起警醒,想寻求善法。她时常从一座园林走到另一座园林,从一座精舍走到另一座精舍,心里想:“我要到沙门、婆罗门跟前去听法。”有一天,她来到世尊的菩提树前,心想:“如果佛陀世尊真是无与伦比、无有等同、无人能及的,就请这棵菩提树为我显示神通吧。”这样想后,她就坐了下来。她刚生起这个念头,菩提树立刻大放光明,所有枝条都变成纯金,照亮了四面八方。她看到这个神通,心生净信,怀着极大的恭敬,双手合掌举到头顶,就在那里坐了七天七夜。第七天,她举行了盛大的供养和礼敬。凭着这份善业功德,她在天界和人间流转,到如今这位佛陀出世时,投生在旷野国,成了旷野王的女儿,名叫悉罗。又因为她是旷野王的女儿,人们也称她为“旷野女”。她长大后,世尊调伏了旷野夜叉,把衣钵交到他手中,和旷野夜叉一起来到旷野城。她作为少女,跟父王一起来到世尊跟前,听了法,生起信心,成了优婆夷。后来,她生起出离心,在比丘尼众中出家,完成了应做的修行,开始修观,观察诸行,因为宿世善根具足、智慧成熟,不久就证得了阿罗汉果。因此《譬喻经》中说(长老尼譬喻 2.2.61-85)——巴利
Natthinissaraṇaṃ loketiādikā selāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ pattā mātāpitūhi samānajātikassa kulaputtassa dinnā, tena saddhiṃ bahūni vassasatāni sukhasaṃvāsaṃ vasitvā tasmiṃ kālaṅkate sayampi addhagatā vayoanuppattā saṃvegajātā kiṃkusalagavesinī kālena kālaṃ ārāmena ārāmaṃ vihārena vihāraṃ anuvicarati ‘‘samaṇabrāhmaṇānaṃ santike dhammaṃ sossāmī’’ti. Sā ekadivasaṃ satthu bodhirukkhaṃ upasaṅkamitvā ‘‘yadi buddho bhagavā asamo asamasamo appaṭipuggalo, dassetu me ayaṃ bodhi pāṭihāriya’’nti nisīdi. Tassā tathā cittuppādasamanantarameva bodhi pajjali, sabbasovaṇṇamayā sākhā uṭṭhahiṃsu, sabbā disā virociṃsu. Sā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasannamānasā garucittīkāraṃ upaṭṭhapetvā sirasi añjaliṃ paggayha sattarattindivaṃ tattheva nisīdi. Sattame divase uḷāraṃ pūjāsakkāraṃ akāsi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde āḷavīraṭṭhe āḷavikassa rañño dhītā hutvā nibbatti. Selātissā nāmaṃ ahosi. Āḷavikassa pana rañño dhītāti katvā āḷavikātipi naṃ voharanti. Sā viññutaṃ pattā satthari āḷavakaṃ dametvā tassa hatthe pattacīvaraṃ datvā tena saddhiṃ āḷavīnagaraṃ upagate dārikā hutvā raññā saddhiṃ satthu santikaṃ upagantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā upāsikā ahosi. Sā aparabhāge sañjātasaṃvegā bhikkhunīsu pabbajitvā katapubbakiccā vipassanaṃ paṭṭhapetvā saṅkhāre sammasantī upanissayasampannattā paripakkañāṇā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.61-85) –
那时,在天鹅城里,我是一个四处游行为求善法的人;
从一座园到另一座园,我为求善而四处游历。
在黑半月的某一天,我看见了那棵无上的菩提树。
就在那里,我令心得净信,坐于菩提树下。
怀着恭敬的心,把合掌举到头顶,
他表达出喜悦之心后,当时就这样想:
若佛陀具足无量功德,是无等无对者;
“愿为我示现神变,愿此菩提树放大光明。”
我一作意,菩提就在那一刻闪耀光明。
一切皆为纯金所成,十方到处都光辉明亮。
我于菩提树下,端坐七日七夜;
到了第七日,我行了灯供养。
五盏灯围绕着座位燃亮了。
直至太阳升起,我的灯始终明耀。
以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃了人身之后,我投生到了三十三天。
在那里,我的善行所成的光明,被称为五灯。
高六十由旬,宽三十由旬。
无数灯盏在我的周围亮起。
乃至天宫,亦为灯光所遍照。
背向而坐,若我欲见,
上方、下方及横向,我以眼观见一切。
凡是我想要看到的,无论是善趣还是恶趣,
那里,无论树间还是山中,都无障碍。
我曾做过八十位天神王的大王后。
我曾让一百位转轮王都尊我为大皇后。
无论我投生到什么地方,不管是做天神还是做人,
十万盏灯作为随从,在我身边燃烧。
“从天界没后,我入于母胎,”
在母胎中时,我的双眼不曾闭合。
十万盏灯,具足福业;
产房里灯火通明,这就是五盏灯的果报。
当最后有到来时,我令心回转;
我触证了不老、不死、清凉的涅槃。
我年仅七岁,便证得阿拉汉果;
乔达摩佛陀了解我的德行后,为我授了具足戒。
住在凉亭里、树根下或空屋中时;
那时灯亮了起来,这就是五灯的果报。
我天眼清净,于定善巧;
已达神通彼岸,此即五灯之果。
已达一切圆满之究竟,所作已办,无诸漏;
五灯大雄、具眼者,我礼敬您的双足。
从十万劫以前,我那时供养了灯;
我从不知道恶趣是什么样,这就是供养五盏灯的果报。
我的烦恼已经烧尽……中略……我已完成佛陀的教法。巴利
‘‘Nagare haṃsavatiyā, cārikī āsahaṃ tadā; Ārāmena ca ārāmaṃ, carāmi kusalatthikā. ‘‘Kāḷapakkhamhi divase, addasaṃ bodhimuttamaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, bodhimūle nisīdahaṃ. ‘‘Garucittaṃ upaṭṭhetvā, sire katvāna añjaliṃ; Somanassaṃ pavedetvā, evaṃ cintesi tāvade. ‘‘Yadi buddho amitaguṇo, asamappaṭipuggalo; Dassetu pāṭihīraṃ me, bodhi obhāsatu ayaṃ. ‘‘Saha āvajjite mayhaṃ, bodhi pajjali tāvade; Sabbasoṇṇamayā āsi, disā sabbā virocati. ‘‘Sattarattindivaṃ tattha, bodhimūle nisīdahaṃ; Sattame divase patte, dīpapūjaṃ akāsahaṃ. ‘‘Āsanaṃ parivāretvā, pañcadīpāni pajjaluṃ; Yāva udeti sūriyo, dīpā me pajjaluṃ tadā. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, pañcadīpāti vuccati; Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ. ‘‘Asaṅkhiyāni dīpāni, parivāre jaliṃsu me; Yāvatā devabhavanaṃ, dīpālokena jotati. ‘‘Parammukhā nisīditvā, yadi icchāmi passituṃ; Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, sabbaṃ passāmi cakkhunā. ‘‘Yāvatā abhikaṅkhāmi, daṭṭhuṃ sugataduggate; Tattha āvaraṇaṃ natthi, rukkhesu pabbatesu vā. ‘‘Asītidevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Satānaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Dīpasatasahassāni, parivāre jalanti me. ‘‘Devalokā cavitvāna, uppajjiṃ mātukucchiyaṃ; Mātukucchigatā santī, akkhi me na nimīlati. ‘‘Dīpasatasahassāni, puññakammasamaṅgitā; Jalanti sūtikāgehe, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. ‘‘Pacchime bhave sampatte, mānasaṃ vinivattayiṃ; Ajarāmataṃ sītibhāvaṃ, nibbānaṃ phassayiṃ ahaṃ. ‘‘Jātiyā sattavassāhaṃ, arahattamapāpuṇiṃ; Upasampādayī buddho, guṇamaññāya gotamo. ‘‘Maṇḍape rukkhamūle vā, suññāgāre vasantiyā; Tadā pajjalate dīpaṃ, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. ‘‘Dibbacakkhuvisuddhaṃ me, samādhikusalā ahaṃ; Abhiññāpāramippattā, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. ‘‘Sabbavositavosānā, katakiccā anāsavā; Pañcadīpā mahāvīra, pāde vandāmi cakkhuma. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dīpamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pañcadīpānidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
这位长老尼证得阿罗汉果之后,住在舍卫城。有一天,她吃完饭后从舍卫城出来,为了白天禅修而进入安陀林,在一棵树下坐了下来。这时,魔罗想破坏她的独处修行,就化作一个陌生人的模样,走到她跟前——巴利
Arahattaṃ pana patvā therī sāvatthiyaṃ viharantī ekadivasaṃ pacchābhattaṃ sāvatthito nikkhamitvā divāvihāratthāya andhavanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Atha naṃ māro vivekato vicchedetukāmo aññātakarūpena upagantvā –
世间根本没有出离,你靠远离又能做什么?
享受欲乐吧,别事后懊悔。如是说了此偈。巴利
‘‘Natthi nissaraṇaṃ loke, kiṃ vivekena kāhasi; Bhuñjāhi kāmaratiyo, māhu pacchānutāpinī’’ti. – gāthamāha;
这段话的意思是:在这个世界上,在所有教义中反复仔细考察,所谓出离——也就是涅槃——对那各类沙门、婆罗门来说根本就不存在,那只是他们随自己的意愿所宣称的一种说法而已。既然如此,你靠远离又能做什么呢?你正处在这样圆满美好的青春阶段,凭这种身体上的远离又能怎样?所以,你还是去享受欲乐吧,去体验那些依止于事物之欲和烦恼之欲的种种嬉戏之乐。为什么呢?不要以后成了后悔的人:“我为了这个目标修梵行,可涅槃并不存在,我也没有获得它,而享受欲乐的机会也失去了,我真是白费了!”——不要事后才这样懊悔。这就是这段话的意思。巴利
Tassattho – imasmiṃ loke sabbasamayesupi upaparikkhīyamānesu nissaraṇaṃ nibbānaṃ nāma natthi tesaṃ tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ chandaso paṭiññāyamānaṃ vohāramattamevetaṃ, tasmā kiṃ vivekena kāhasi evarūpe sampannapaṭhamavaye ṭhitā iminā kāyavivekena kiṃ karissasi? Atha kho bhuñjāhi kāmaratiyo vatthukāmakilesakāmasannissitā khiḍḍāratiyo paccanubhohi. Kasmā? Māhu pacchānutāpinī ‘‘yadatthaṃ brahmacariyaṃ carāmi, tadeva nibbānaṃ natthi, tenevetaṃ nādhigataṃ, kāmabhogā ca parihīnā, anattho vata mayha’’nti pacchā vippaṭisārinī mā ahosīti adhippāyo.
听了这话,长老尼心想:这个魔罗真是愚痴,竟然否定我亲证的涅槃,还劝我去贪著欲乐,他不知道我已经漏尽。好,我就让他知道,然后呵斥他。这样想完之后——巴利
Taṃ sutvā therī ‘‘bālo vatāyaṃ māro, yo mama paccakkhabhūtaṃ nibbānaṃ paṭikkhipati. Kāmesu ca maṃ pavāreti, mama khīṇāsavabhāvaṃ na jānāti. Handa naṃ taṃ jānāpetvā tajjessāmī’’ti cintetvā –
诸欲就像矛和刺,是对诸蕴的切割折磨。
你所说的欲乐,如今对我来说已是不乐。巴利
‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā; Yaṃ tvaṃ kāmaratiṃ brūsi, aratī dāni sā mama.
在一切处,欢喜已被断除,黑暗的蕴聚已被击碎;
邪恶者,你要这样知道:你已经被击败了,终结者。他说了这两首偈。巴利
‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokkhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. – imaṃ gāthādvayamāha;
在这里,“诸欲如矛如刺”的意思是:所谓欲,对于被它控制的有情来说,因为它会刺穿他们,所以应当看作像锋利的矛、像刺一样。“蕴”指取蕴。“它们的”指属于那些取蕴的。“切割”指切割的立足处,也就是极度执取之处。因为众生执取这些蕴之后,就会因诸欲而遭受割裂和毁坏。“你所说的欲乐,如今对我来说只是不乐”:邪恶者,你把欲乐说成是应当喜爱、应当亲近的,但如今对我来说,它的本质就是不乐,像污秽之物一样,我从中得不到任何好处。巴利
Tattha sattisūlūpamā kāmāti kāmā nāma yena adhiṭṭhitā, tassa sattassa vinivijjhanato nisitasatti viya sūlaṃ viya ca daṭṭhabbā. Khandhāti upādānakkhandhā. Āsanti tesaṃ. Adhikuṭṭanāti chindanādhiṭṭhānā, accādānaṭṭhānanti attho. Yato khandhe accādāya sattā kāmehi chejjabhejjaṃ pāpuṇanti. Yaṃ tvaṃ kāmaratiṃ brūsi, arati dāni sā mamāti, pāpima, tvaṃ yaṃ kāmaratiṃ ramitabbaṃ sevitabbaṃ katvā vadasi, sā dāni mama niratijātikattā mīḷhasadisā, na tāya mama koci attho atthīti.
这里,用“在一切处,欢喜已被摧毁”等句子来说明理由。其中,“你应当这样了知”的意思是:你要知道我是“已经完全断尽渴爱和无明”的人。正因为如此,凭着大力、摧破、超越境界,终结者啊,行为下劣的魔罗,你已被我击败、被我摧伏,而我不应被你所伤害。这就是这段话的意思。巴利
Tattha kāraṇamāha ‘‘sabbattha vihatā nandī’’tiādinā. Tattha evaṃ jānāhīti ‘‘sabbaso pahīnataṇhāvijjā’’ti maṃ jānāhi, tato eva balavidhamanavisayātikkamanehi antaka lāmakācāra, māra, tvaṃ mayā nihato bādhito asi, na panāhaṃ tayā bādhitabbāti attho.
魔罗被长老尼这样呵斥之后,就在那里消失了。长老尼则安住在果定之乐中,在盲林里度过了白天,傍晚时回到了自己的住处。巴利
Evaṃ theriyā māro santajjito tatthevantaradhāyi. Therīpi phalasamāpattisukhena andhavane divasabhāgaṃ vītināmetvā sāyanhe vasanaṭṭhānameva gatā.
8. 索玛长老尼偈注释巴利
8. Somātherīgāthāvaṇṇanā
“凡诸仙人所能证得……”等偈颂,是索玛长老尼所说的。她也在过去诸佛那里积下了善根,在一次次轮回转生中不断积累以解脱为归宿的善业。在尸弃佛的时代,她出生在一个刹帝利大富长者家,长大后成了阿卢那王的王后——这些过去世的经历,和无畏长老尼的故事是一样的。至于今生的经历:这位长老尼在天上和人间到处流转受生,到了这一佛出世的时候,投生在王舍城,生为频婆娑罗王的国师的女儿,名叫索玛。她长大后,在世尊进入王舍城时生起了信心,成为近事女。后来生起了厌离之心,就在比丘尼僧团中出家,完成了出家前应做的准备工作后,便修观禅。没过多久,她就和无碍解一起证得了阿罗汉果。因此,在《譬喻经》(比丘尼譬喻 2.1.71,80–90)中这样说:巴利
Yaṃtaṃ isīhi pattabbantiādikā somāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī sikhissa bhagavato kāle khattiyamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā aruṇarañño aggamahesī ahosīti sabbaṃ atītavatthu abhayattheriyā vatthusadisaṃ. Paccuppannavatthu pana ayaṃ therī tattha tattha devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārassa rañño purohitassa dhītā hutvā nibbatti. Tassā somāti nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ pattā satthu rājagahapavesane paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge sañjātasaṃvegā bhikkhunīsu pabbajitvā katapubbakiccā vipassanāya kammaṃ karontī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.1.71, 80-90) –
在阿鲁那瓦蒂城里,有一位名叫阿鲁那的刹帝利。
我曾是那位国王的妻子,我阻止了已被阻止的事。
从一切……乃至已作,皆是佛陀的教法。巴利
‘‘Nagare aruṇavatiyā, aruṇo nāma khattiyo; Tassa rañño ahuṃ bhariyā, vāritaṃ vārayāmahaṃ. ‘‘Yāvatā…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
这一切和无畏长老尼的譬喻一样。巴利
Sabbaṃ abhayattheriyā apadānasadisaṃ.
证得阿罗汉果之后,她以解脱之乐住在舍卫城。有一天,为了作白天的休息,她走进盲林,在一棵树下坐了下来。这时,魔罗想要破坏她的远离独处,便以看不见的身形靠近她,站在虚空中,说了这首偈颂:巴利
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena sāvatthiyaṃ viharantī ekadivasaṃ divāvihāratthāya andhavanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Atha naṃ māro vivekato vicchedetukāmo adissamānurūpo upagantvā ākāse ṭhatvā –
“那唯有诸仙所能证得、难以企及的境界,”
女人只有两指那么点智慧,根本不可能证得那个境界。说了这首偈颂。巴利
‘‘Yaṃ taṃ isīhi pattabbaṃ, ṭhānaṃ durabhisambhavaṃ; Na taṃ dvaṅgulapaññāya, sakkā pappotumitthiyā’’ti. – imaṃ gāthamāha;
这句话的意思是:以“寻求”戒蕴等法的含义而获得“仙人”之名的佛陀等大智慧者所应证得的境界,其他人却很难达到、很难实现。那个被称为阿罗汉果的最上安稳之处,不是“两指之智”的低劣智慧的女人所能证得的。因为女人从七八岁起就一直在煮饭,把米放进沸腾的水里后,她们不知道“到这样就饭熟了”;要等米在煮开时,用勺子舀出来,用两根手指捏一捏,才知道熟没熟。因此才说她们只有“两指之智”。巴利
Tassattho – sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena ‘‘isī’’ti laddhanāmehi buddhādīhi mahāpaññehi pattabbaṃ, taṃ aññehi pana durabhisambhavaṃ dunnipphādanīyaṃ. Yaṃ taṃ arahattasaṅkhātaṃ paramassāsaṭṭhānaṃ, na taṃ dvaṅgulapaññāya nihīnapaññāya itthiyā pāpuṇituṃ sakkā. Itthiyo hi sattaṭṭhavassakālato paṭṭhāya sabbakālaṃ odanaṃ pacantiyo pakkuthite udake taṇḍule pakkhipitvā ‘‘ettāvatā odanaṃ pakka’’nti na jānanti, pakkuthiyamāne pana taṇḍule dabbiyā uddharitvā dvīhi aṅgulīhi pīḷetvā jānanti, tasmā dvaṅgulipaññāyāti vuttā.
长老尼听了这话,为了驳斥魔罗,就说道:巴利
Taṃ sutvā therī māraṃ apasādentī –
女人身又有什么用呢?当心已经很好地安定下来,
当智慧正在运作时,对于正确观照法者。巴利
‘‘Itthibhāvo no kiṃ kayirā, cittamhi susamāhite; Ñāṇamhi vattamānamhi, sammā dhammaṃ vipassato.
在一切处,欢喜已被断除,黑暗的蕴聚已被击碎;
邪恶者,你要这样知道:你已经被打败了,终结者!巴利
‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokkhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. –
另一位她诵了两首偈颂。巴利
Itarā dve gāthā abhāsi.
在这里,女性身份对我们能起什么作用?对证得阿罗汉果又能造成什么障碍?当心已极善安定时,就是心以最上道的定力而完全安住。当智正在运作时,就是从那之后,阿罗汉道智正在生起。正确地观法,就是以遍知等方式如实观见四谛之法。这里的要点就是:邪恶者啊,无论是女人还是男人,一旦证得最上之道,阿罗汉果就已经在手中了。巴利
Tattha itthibhāvo no kiṃ kayirāti mātugāmabhāvo amhākaṃ kiṃ kareyya, arahattappattiyā kīdisaṃ vibandhaṃ uppādeyya. Cittamhi susamāhiteti citte aggamaggasamādhinā suṭṭhu samāhite. Ñāṇamhi vattamānamhīti tato arahattamaggañāṇe pavattamāne. Sammā dhammaṃ vipassatoti catusaccadhammaṃ pariññādividhinā sammadeva passato. Ayañhettha saṅkhepo – pāpima, itthī vā hotu puriso vā, aggamagge adhigate arahattaṃ hatthagatamevāti.
现在,为了直接显示她自己所证得的境界,诵出了“一切欢喜已被摧毁”这一偈颂。它的含义已经说过了。巴利
Idāni tassa attanā adhigatabhāvaṃ ujukameva dassentī ‘‘sabbattha vihatā nandī’’ti gāthamāha. Sā vuttatthāyeva.