阿比鲁帕难陀长老尼偈颂的注释巴利
1. Abhirūpanandātherīgāthāvaṇṇanā
《二集》中那些以“病、不净、腐臭”等开头的偈颂,是式叉摩那阿比鲁巴难陀所说的。据说,在毗婆尸世尊的时代,她出生在槃头摩帝城,是一位大富长者的女儿。她在导师面前听闻正法后,便安住于皈依和戒律之中。导师般涅槃后,她用镶嵌珍宝的金伞盖供养舍利塔,命终后转生天界。此后一生又一生,她都在善趣中轮回。到了现在这位佛陀出世的时代,她投生在迦毗罗卫城,堪玛咖释迦族的王后腹中,取名为难达。因为她自己的身体获得了极其美丽的容貌,观之悦目、令人欢喜,所以就被称为“阿比鲁巴难达”(极美难达)。她成年后,在婚礼那天,本该成为她丈夫的释迦族王子却去世了。于是她的父母不顾她的意愿,让她出家了。巴利
Dukanipāte āturaṃ asuciṃ pūtintiādikā abhirūpanandāya sikkhamānāya gāthā. Ayaṃ kira vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare gahapatimahāsālassa dhītā hutvā satthu santike dhammaṃ sutvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitā satthari parinibbute dhātucetiyaṃ ratanapaṭimaṇḍitena suvaṇṇacchattena pūjaṃ katvā, kālaṅkatvā sagge nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare khemakassa sakkassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti. Nandātissā nāmaṃ ahosi. Sā attabhāvassa ativiya rūpasobhaggappattiyā abhirūpā dassanīyā pāsādikā abhirūpanandātveva paññāyittha. Tassā vayappattāya vāreyyadivaseyeva varabhūto sakyakumāro kālamakāsi. Atha naṃ mātāpitaro akāmaṃ pabbājesuṃ.
她虽然出家了,却仍然依靠美貌而生起骄慢,心想:“导师批评美貌、呵责美貌,用种种方式指出诸色的过患。”因此她不去亲近佛陀。世尊知道她的智慧已经成熟,就吩咐摩诃巴阇波提·果德弥:“所有比丘尼都按顺序前来接受教诫。”轮到她的时候,她却派别人去。世尊说:“轮到的时候必须亲自来,不可以派别人来。”她不敢违逆导师的命令,就和比丘尼们一起去亲近佛陀。世尊用神通化现出一个美貌女子的形象,然后让她变得衰老朽败,使她生起悚惧之后,说道:巴利
Sā pabbajitvāpi rūpaṃ nissāya uppannamadā ‘‘satthā rūpaṃ vivaṇṇeti garahati anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī’’ti buddhupaṭṭhānaṃ na gacchati. Bhagavā tassā ñāṇaparipākaṃ ñatvā mahāpajāpatiṃ āṇāpesi ‘‘sabbāpi bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ovādaṃ āgacchantū’’ti. Sā attano vāre sampatte aññaṃ pesesi. Bhagavā ‘‘vāre sampatte attanāva āgantabbaṃ, na aññā pesetabbā’’ti āha. Sā satthu āṇaṃ laṅghituṃ asakkontī bhikkhunīhi saddhiṃ buddhupaṭṭhānaṃ agamāsi. Bhagavā iddhiyā ekaṃ abhirūpaṃ itthirūpaṃ māpetvā puna jarājiṇṇaṃ dassetvā saṃvegaṃ uppādetvā –
难陀,你看这多病、不净、腐烂的聚合体。
以不净(观)来修习心,令其专一、善加安定。巴利
‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ; Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ.
亦当修习无相,断除慢随眠;
从此洞见慢之后,你将安住于寂静。巴利
‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha; Tato mānābhisamayā, upasantā carissasī’’ti. –
世尊说了这两首偈颂。它们的含义和前面所说的一样。偈颂说完时,阿比鲁巴难陀证得了阿罗汉果。因此,在《譬喻》中这样说:巴利
Imā dve gāthā abhāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayo eva. Gāthāpariyosāne abhirūpanandā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne –
在班都摩帝城里,有一位名叫班都摩的刹帝利。
我曾是那位国王的妻子,和他一起生活。
那时我独自待在僻静处,坐下后这样想:
我未曾造作可随身带走的善业。
极其灼热、苦涩、形貌恐怖、极其可畏;
我现在肯定是要下地狱了,这一点我毫不怀疑。
我这样想过之后,就让自己的心平静下来;
我走到国王面前,说了这番话:
大王,我们被称为女人,总是要依附男人。
请给我一位沙门,刹帝利,我要供养他。
大王赐给了我一位已修习诸根的沙门。
他接过他的钵,用最上等的食物把它盛满。
我盛满最上等食物后,将以价值千金之物布施。
我用一对布覆盖后,满心欢喜地布施出去。
以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃了人身之后,我投生到了三十三天。
我曾做过一千位天王的大王,享有大尊荣;
我曾做过一千位转轮王的正后。
我曾获得广大无边、多到无法计算的地方王权。
各种各样的福德很多,那都是这业的果报。
我的容色就像青莲花一样,相貌端正,非常好看。
女子一切肢节圆满,出身高贵,容光焕发。
在最后一次投生时,我出生在释迦族的一个家庭里。
我是净饭王之子身边千名女子中的首领。
我厌弃了在家生活,就出家去过没有家的生活。
到了第七夜,我证得了四圣谛。
袈裟、团食,以及医药资具和坐卧处。
我没法算得清,这就是布施团食的果报。
牟尼啊,这是我过去所造的善业。
大雄啊,我曾为你做了许多侍奉。
从这一劫往前数第三十一劫,那时我所作的布施;
我不知有恶趣,这就是乞食的果报。
我知道两种趣:天趣和人趣。
我不知道还会投生到别的趣道,这就是乞食的果报。
我知道在高贵的家族中,有三座大财富的厅堂;
我不认识别的家族,这就是乞食的果报。
在一次次生死轮回中流转,被善根所推动;
我看不到任何不可喜的东西,这是由喜悦所带来的果报。
我于神通得自在,于天耳界亦复如是。
我在他心智上得自在,大牟尼。
我能知道过去世的住处,天眼通也已经清净。
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
在义、法、词这三种无碍解上,以及在辩才无碍解上,同样也是如此;
大雄,我的智慧已在您面前生起。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Nagare bandhumatiyā, bandhumā nāma khattiyo; Tassa rañño ahuṃ bhariyā, ekajjhaṃ cārayāmahaṃ. ‘‘Rahogatā nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā; Ādāya gamanīyañhi, kusalaṃ natthi me kataṃ. ‘‘Mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ, ghorarūpaṃ sudāruṇaṃ; Nirayaṃ nūna gacchāmi, ettha me natthi saṃsayo. ‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, pahaṃsetvāna mānasaṃ; Rājānaṃ upagantvāna, idaṃ vacanamabraviṃ. ‘‘Itthī nāma mayaṃ deva, purisānugatā sadā; Ekaṃ me samaṇaṃ dehi, bhojayissāmi khattiya. ‘‘Adāsi me mahārājā, samaṇaṃ bhāvitindriyaṃ; Tassa pattaṃ gahetvāna, paramannena pūrayiṃ. ‘‘Pūrayitvā paramannaṃ, sahassagghanakenahaṃ; Vatthayugena chādetvā, adāsiṃ tuṭṭhamānasā. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Sahassaṃ devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sahassaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Nānāvidhaṃ bahuṃ puññaṃ, tassa kammaphalā tato. ‘‘Uppalasseva me vaṇṇā, abhirūpā sudassanā; Itthī sabbaṅgasampannā, abhijātā jutindharā. ‘‘Pacchime bhavasampatte, ajāyiṃ sākiye kule; Nārīsahassapāmokkhā, suddhodanasutassahaṃ. ‘‘Nibbinditvā agārehaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Sattamiṃ rattiṃ sampatvā, catusaccaṃ apāpuṇiṃ. ‘‘Cīvarapiṇḍapātañca, paccayañca senāsanaṃ; Parimetuṃ na sakkomi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. ‘‘Yaṃ mayhaṃ purimaṃ kammaṃ, kusalaṃ janitaṃ muni; Tuyhatthāya mahāvīra, pariciṇṇaṃ bahuṃ mayā. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. ‘‘Duve gatī pajānāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. ‘‘Ucce kule pajānāmi, tayo sāle mahādhane; Aññaṃ kulaṃ na jānāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. ‘‘Bhavābhave saṃsaritvā, sukkamūlena coditā; Amanāpaṃ na passāmi, somanassakataṃ phalaṃ. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
她证得阿罗汉果之后,也自己以感兴偈的方式诵出了那些偈颂,而这就是她的证悟记说。巴利
Arahattaṃ patvā pana sā sayampi udānavasena tāyeva gāthā abhāsi, idameva cassā aññābyākaraṇaṃ ahosīti.
2. 禅达长老尼偈注释巴利
2. Jentātherīgāthāvaṇṇanā
“这些是七觉支”等偈颂,是禅达长老尼说的。她的过去和现在的事迹,和阿比鲁巴难陀的事迹相似。唯一的差别是:她出生在毗舍离城的离车王族。她听了导师所说的法,在开示结束时证得阿罗汉果,然后回顾自己所证得的殊胜,以欢喜之心说出:巴利
Yeime satta bojjhaṅgātiādikā jentāya theriyā gāthā. Tassā atītaṃ paccuppannañca vatthu abhirūpanandāvatthusadisaṃ. Ayaṃ pana vesāliyaṃ licchavirājakule nibbattīti ayameva viseso. Satthārā desitaṃ dhammaṃ sutvā desanāpariyosāne arahattaṃ patvā attanā adhigataṃ visesaṃ paccavekkhitvā pītivasena –
这七觉支,是通向涅槃的道路;
我已按照佛陀所教导的那样,把这一切都修习圆满了。巴利
‘‘Ye ime satta bojjhaṅgā, maggā nibbānapattiyā; Bhāvitā te mayā sabbe, yathā buddhena desitā.
我确实亲眼见过那位世尊,这是我最后的身躯。
生死轮回已灭尽,如今不再有后有。巴利
‘‘Diṭṭho hi me so bhagavā, antimoyaṃ samussayo; Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. –
她诵出了这两首偈颂。巴利
Imā dve gāthā abhāsi.
在这里,所谓“这七觉支”,就是指念、择法、精进、喜、轻安、定、舍这七种法。它们被称为觉悟的组成部分,一方面是因为它们属于前面所说的觉悟之法——也就是成就觉悟的种种条件;另一方面,对于觉悟者,也就是正在觉悟、具足这些法的人来说,它们是这个人自身的组成部分,因此得到了“觉支”这个名字。“通往涅槃的道”,是指证得涅槃的方法。接下来“它们都已由我修习,正如佛陀所教导的那样”,意思是:这三十七种菩提分法,全都已由我按照佛陀、世尊所教导的那样修习,也由我令其生起并不断增长。巴利
Tattha ye ime satta bojjhaṅgāti ye ime satidhammavicayavīriyapītipassaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātā bodhiyā yathāvuttāya dhammasāmaggiyā , bodhissa vā bujjhanakassa taṃsamaṅgino puggalassa aṅgabhūtattā ‘‘bojjhaṅgā’’ti laddhanāmā satta dhammā. Maggā nibbānapattiyāti nibbānādhigamassa upāyabhūtā. Bhāvitā te mayā sabbe, yathā buddhena desitāti te sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā sabbepi mayā yathā buddhena bhagavatā desitā, tathā mayā uppāditā ca vaḍḍhitā ca.
“我确实见到了那位世尊”里的“确实”一词,是表示原因。因为那位世尊——法身、正自觉者——是通过自己证得的圣法之见而被见到的,所以说“这是最后的身体”。这两句应当这样连接起来。因为只有通过圣法之见,诸佛世尊和其他圣者才算真正被“见到”,而不是仅仅看见色身就算见到了。正如经中所说:“婆迦梨,见到法的人就是见到我”,还有“诸比丘,多闻圣弟子是见过圣者的”等等。其余部分和前面讲的一样。巴利
Diṭṭho hi me so bhagavāti hi-saddo hetuattho. Yasmā so bhagavā dhammakāyo sammāsambuddho attanā adhigataariyadhammadassanena diṭṭho, tasmā antimoyaṃ samussayoti yojanā. Ariyadhammadassanena hi buddhā bhagavanto aññe ca ariyā diṭṭhā nāma honti, na rūpakāyadassanamattena. Yathāha – ‘‘yo kho, vakkali, dhammaṃ passati, so maṃ passatī’’ti (saṃ. ni. 3.87) ca ‘‘sutavā ca kho, bhikkhave, ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī’’ti (ma. ni. 1.20; saṃ. ni. 3.1) ca ādi. Sesaṃ vuttanayameva.
3. 善吉祥母长老尼偈颂的注释巴利
3. Sumaṅgalamātutherīgāthāvaṇṇanā
“善解脱”等偈颂,是善吉祥母长老尼所作的偈颂。她也在过去诸佛那里积集了善根,在各处轮回中积累了善业,在此佛陀出世时,出生在舍卫城一个贫穷的家庭里。长大后,被嫁给了一位竹匠,在第一次怀胎时就怀上了最后有身的儿子。儿子取名为善吉祥。从那时起,她就被称为“善吉祥母”。不过,因为她的名字和姓氏并不为人所知,所以经典中说她是“某位不知名的长老尼比丘尼”。她的儿子长大后出家,证得连同无碍解一起的阿拉汉果,成为著名的善吉祥长老。他的母亲也在比丘尼众中出家,修习观业处。有一天,她回顾自己在家时所受的苦,生起悚惧感,增长观智,最终证得连同无碍解一起的阿拉汉果,于是自说优陀那:巴利
Sumuttikātiādikā sumaṅgalamātāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ daliddakule nibbattitvā vayappattā aññatarassa naḷakārassa dinnā paṭhamagabbheyeva pacchimabhavikaṃ puttaṃ labhi. Tassa sumaṅgaloti nāmaṃ ahosi. Tato paṭṭhāya sā sumaṅgalamātāti paññāyittha. Yasmā panassā nāmagottaṃ na pākaṭaṃ, tasmā ‘‘aññatarā therī bhikkhunī apaññātā’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ. Sopissā putto viññutaṃ patto pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā sumaṅgalattheroti pākaṭo ahosi. Tassa mātā bhikkhunīsu pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī ekadivasaṃ gihikāle attanā laddhadukkhaṃ paccavekkhitvā saṃvegajātā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā udānentī –
彻底解脱了,彻底解脱了!我已从杵臼中彻底解脱。
我无羞耻,我的伞盖或,我的小锅是铁。巴利
‘‘Sumuttikā sumuttikā, sādhumuttikāmhi musalassa; Ahiriko me chattakaṃ vāpi, ukkhalikā me deḍḍubhaṃ vāti.
我用“cicciṭi cicciṭī”的声音,把贪和嗔都灭掉。
她走到树下,心想“啊,真快乐”,就以快乐的心态来禅修。巴利
‘‘Rāgañca ahaṃ dosañca, cicciṭi cicciṭīti vihanāmi; Sā rukkhamūlamupagamma, ‘aho sukha’nti sukhato jhāyāmī’’ti. –
她诵出了这两首偈颂。巴利
Imā dve gāthā abhāsi.
在这里,“善解脱”就是善加解脱。“ka”这个音节只是为了补足词形,意思确实是“真正善解脱啊”。她因为在教法中看到自己获得的成就,出于净信,或者为了赞叹她,便对她呼唤说“善解脱啊,善解脱啊”。接着,为了显示她从在家时特别厌恶的那些事中解脱出来,说出了“我们确实善解脱”等话。其中,“我们确实善解脱”意思是:我们确实是完全解脱了。“从杵”就是从杵。据说,她因为贫穷,在家时自己就得做杵这类活,所以才这样说。“无惭者是我的”意思是我的丈夫是无惭者、不知羞耻,所以我不喜欢他,这是话的余意。由于她本性对诸欲心已离染,所以厌恶诸欲所行者的行为而这样说。“伞或”意思是:即使为了活命而做的伞等,我也不喜欢,这是意思。“或”这个词是未说及者的集合义,以此收摄箱、篓等。她拿着藤杖等,日复一日地做伞等,厌恶这种苦生活而这样说。有些人说“不利益的风吹”,并解释为:在在家时,不利益、带来老的风在我身上吹。另一些人则解释为:不利益、比他人更臭的风从我身上吹出。“我的锅吐露蛙声”意思是:我的煮饭器具因长久使用而不清净,所以散发出水蛇的气味,因此我是善解脱,这样连接。巴利
Tattha sumuttikāti sumuttā. Ka-kāro padapūraṇamattaṃ, suṭṭhu muttā vatāti attho. Sā sāsane attanā paṭiladdhasampattiṃ disvā pasādavasena, tassā vā pasaṃsāvasena āmantetvā vuttaṃ ‘‘sumuttikā sumuttikā’’ti. Yaṃ pana gihikāle visesato jigucchati, tato vimuttiṃ dassentī ‘‘sādhumuttikāmhī’’tiādimāha. Tattha sādhumuttikāmhīti sammadeva muttā vata amhi. Musalassāti musalato. Ayaṃ kira daliddabhāvena gihikāle sayameva musalakammaṃ karoti, tasmā evamāha. Ahiriko meti mama sāmiko ahiriko nillajjo, so mama na ruccatīti vacanaseso. Pakatiyāva kāmesu virattacittatāya kāmādhimuttānaṃ pavattiṃ jigucchantī vadati. Chattakaṃ vāpīti jīvitahetukena karīyamānaṃ chattakampi me na ruccatīti attho. Vā-saddo avuttasamuccayattho, tena peḷācaṅkoṭakādiṃ saṅgaṇhāti. Veḷudaṇḍādīni gahetvā divase divase chattādīnaṃ karaṇavasena dukkhajīvitaṃ jigucchantī vadati. ‘‘Ahitako me vāto vātī’’ti keci vatvā ahitako jarāvaho gihikāle mama sarīre vāto vāyatīti atthaṃ vadanti. Apare pana ‘‘ahitako paresaṃ duggandhataro ca mama sarīrato vāto vāyatī’’ti atthaṃ vadanti. Ukkhalikā me deḍḍubhaṃ vātīti me mama bhattapacanabhājanaṃ cirapārivāsikabhāvena aparisuddhatāya udakasappagandhaṃ vāyati, tato ahaṃ sādhumuttikāmhīti yojanā.
我以“cicciṭi cicciṭī”这个声音,来摧毁、灭掉、断除那为首的烦恼——贪和嗔。“cicciṭi cicciṭī”就是劈砍干竹竿等物时发出的声响。意思是:我用这个声音来摧毁、灭掉、舍弃贪和嗔。
据说,她厌恶自己的丈夫,每天丈夫劈砍干竹竿之类东西时发出声响,她就责骂那个声音,把舍弃那个声音和舍弃贪嗔看成是一回事,所以这样说了。
“她走到树下”是说:她,也就是苏吉祥母,走到僻静的树下。
“我快乐地修禅”是说:我快乐地修习禅那。意思是她时时入定,体验果定之乐和涅槃之乐,以果定禅那而修习。
“啊,快乐”这句话,是她出定之后,随着生起的作意而说的;也可以理解为是入定之前预先作意而说的。巴利
Rāgañca ahaṃ dosañca, cicciṭi cicciṭīti vihanāmīti ahaṃ kilesajeṭṭhakaṃ rāgañca dosañca cicciṭi cicciṭīti iminā saddena saddhiṃ vihanāmi vināsemi, pajahāmīti attho. Sā kira attano sāmikaṃ jigucchantī tena divase divase phāliyamānānaṃ sukkhānaṃ veḷudaṇḍādīnaṃ saddaṃ garahantī tassa pahānaṃ rāgadosapahānena samaṃ katvā avoca. Sā rukkhamūlamupagammāti sā ahaṃ sumaṅgalamātā vivittaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamitvā. Sukhato jhāyāmīti sukhanti jhāyāmi, kālena kālaṃ samāpajjantī phalasukhaṃ nibbānasukhañca paṭisaṃvediyamānā phalajjhānena jhāyāmīti attho. Aho sukhanti idaṃ panassā samāpattito pacchā pavattamanasikāravasena vuttaṃ, pubbābhogavasenātipi yujjateva.
4. 半迦尸长老尼偈的注释巴利
4. Aḍḍhakāsitherīgāthāvaṇṇanā
从“Yāva kāsijanapado”等开始的这些偈颂,是半迦尸长老尼的偈颂。据说,她在迦叶十力佛的时代出生在一个良家,长大后去到比丘尼们那里听法,生起信心而出家。她曾用“妓女”这样的话辱骂一位安住于比丘尼戒、获得无碍解、已漏尽的阿拉汉长老尼。因此死后堕入地狱受苦,后来在这位佛陀出世的时代,出生在迦尸国一个极为富有的长者家中。长大后,由于过去所造语恶业的果报,从原来的身份堕落,成了妓女,名叫半迦尸。她出家以及通过使者受具足戒的经过,都记载在《犍度》中。其中这样说:巴利
Yāva kāsijanapadotiādikā aḍḍhakāsiyā theriyā gāthā. Ayaṃ kira kassapassa dasabalassa kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā bhikkhunīnaṃ santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā pabbajitvā bhikkhunisīle ṭhitaṃ aññataraṃ paṭisambhidāppattaṃ khīṇāsavattheriṃ gaṇikāvādena akkositvā, tato cutā niraye paccitvā imasmiṃ buddhuppāde kāsikaraṭṭhe uḷāravibhave seṭṭhikule nibbattitvā vuddhippattā pubbe katassa vacīduccaritassa nissandena ṭhānato paribhaṭṭhā gaṇikā ahosi. Nāmena aḍḍhakāsī nāma. Tassā pabbajjā ca dūtena upasampadā ca khandhake āgatāyeva. Vuttañhetaṃ –
那时候,妓女半迦尸已经在比丘尼中出家了。她想前往舍卫城,心里想着:“我要在世尊面前受具足戒。”那些浪荡子听说了:“听说妓女半迦尸想去舍卫城。”他们就在路上设伏拦截。妓女半迦尸听说“浪荡子们在路上设伏”,就派了一个使者去世尊那里,禀告说:“我想受具足戒,我该怎么办呢?”于是,世尊以此因缘、以此事由宣说了法义,然后对比丘们说:“比丘们,我允许通过使者来授予具足戒。”巴利
Tena kho pana samayena aḍḍhakāsī gaṇikā bhikkhunīsu pabbajitā hoti. Sā ca sāvatthiṃ gantukāmā hoti ‘‘bhagavato santike upasampajjissāmī’’ti. Assosuṃ kho dhuttā – ‘‘aḍḍhakāsī kira gaṇikā sāvatthiṃ gantukāmā’’ti. Te magge pariyuṭṭhiṃsu. Assosi kho aḍḍhakāsī gaṇikā ‘‘dhuttā kira magge pariyuṭṭhitā’’ti. Bhagavato santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘ahañhi upasampajjitukāmā, kathaṃ nu kho mayā paṭipajjitabba’’nti? Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dūtenapi upasampādetu’’nti (cūḷava. 430).
她这样受了具足戒之后,就修观业,不久便连同四无碍解一起证得了阿罗汉果。因此,在《譬喻》中说:巴利
Evaṃ laddhūpasampadā pana vipassanāya kammaṃ karontī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.4.168-183) –
在这个贤劫里,有一位具大名声的梵天眷属;
他名叫迦叶,出身于这个族姓,是说法者中最殊胜的一位,出现了。
那时,我于那位佛陀的教法中出家;
被守护于巴利提木叉中,也被守护于五根中。
饮食知量,并且也勤于保持警醒;
我精勤修行,安住于断尽诸漏的比丘尼。
那时我怀着嗔恨的心辱骂她,说她是妓女。
因为那个恶业,我没有在地狱里受报。
因为那残余的业力,我投生到了妓女之家。
我很多世都受制于人,直到最后这一生也是如此。
我出生在迦尸国的富商家庭,靠着梵行的力量;
在诸天之中,我曾如天女一般,容貌端严具足。
他们看见了我,在这最胜的王舍城中,容貌美丽动人。
因我(过去)辱骂之力,他们将我置于妓女之位。
我听了那位最胜佛陀所说的正法,
因为过去世的善习已经成熟,我就出家,过起了没有家的生活。
为了受具足戒,她们前往胜者跟前;
听说恶徒们站在路上,我就通过使者得到了具足戒。
一切业都已灭尽,福业和恶业也同样灭尽。
已经超越了整个轮回,妓女的身份也已经彻底结束。
我于诸神通已得自在,亦具天耳界。
对于他心智,我已得自在,大牟尼啊。
我能知道过去世的住处,天眼通也已经清净。
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
对于义、法、词(三种无碍解),以及辩才(无碍解),我也同样(通达)。
大雄,我的智慧已在您面前生起。
我的烦恼已经烧尽……(中略)……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. ‘‘Tadāhaṃ pabbajitvāna, tassa buddhassa sāsane; Saṃvutā pātimokkhamhi, indriyesu ca pañcasu. ‘‘Mattaññunī ca asane, yuttā jāgariyepi ca; Vasantī yuttayogāhaṃ, bhikkhuniṃ vigatāsavaṃ. ‘‘Akkosiṃ duṭṭhacittāhaṃ, gaṇiketi bhaṇiṃ tadā; Tena pāpena kammena, nirayamhi apaccisaṃ. ‘‘Tena kammāvasesena, ajāyiṃ gaṇikākule; Bahusova parādhīnā, pacchimāya ca jātiyaṃ. ‘‘Kāsīsu seṭṭhikulajā, brahmacārībalenahaṃ; Accharā viya devesu, ahosiṃ rūpasampadā. ‘‘Disvāna dassanīyaṃ maṃ, giribbajapuruttame; Gaṇikatte nivesesuṃ, akkosanabalena me. ‘‘Sāhaṃ sutvāna saddhammaṃ, buddhaseṭṭhena desitaṃ; Pubbavāsanasampannā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Tadūpasampadatthāya, gacchantī jinasantikaṃ; Magge dhutte ṭhite sutvā, labhiṃ dūtopasampadaṃ. ‘‘Sabbakammaṃ parikkhīṇaṃ, puññaṃ pāpaṃ tatheva ca; Sabbasaṃsāramuttiṇṇā , gaṇikattañca khepitaṃ. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmune. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ mama mahāvīra, uppannaṃ tava santike. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti. (apa. therī 2.4.168-183);
证得阿罗汉果之后,以优陀那(感兴偈)的方式——巴利
Arahattaṃ pana patvā udānavasena –
只要迦尸国全境还在,我那时的税就有那么大。
他们估好价钱后,把我要的价砍掉一半。巴利
‘‘Yāva kāsijanapado, suṅko me tattako ahu; Taṃ katvā negamo agghaṃ, aḍḍhenagghaṃ ṭhapesi maṃ.
那时,我对诸色心生厌离,又因厌离而离染;
愿我不要再一次又一次地流转于生死轮回之中;
我亲证了三明,完成了佛陀的教法。巴利
‘‘Atha nibbindahaṃ rūpe, nibbindañca virajjahaṃ; Mā puna jātisaṃsāraṃ, sandhāveyyaṃ punappunaṃ; Tisso vijjā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
她诵出了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
这里,迦尸国境有多大,我的税就有那么多,意思是:在迦尸国各地所收的税,就叫迦尸国境税;它有多大、有多少,我的税就有那么多。那到底有多少呢?大约一千。据说,当时在迦尸国,国王每天从税收中得到的收入大约是一千,而她每天从男人手里得到的钱也有那么多。所以说:迦尸国境有多大,我的税就有那么多。她因为税额等同于迦尸的税,就得到了迦尸这个通称。在那里,大多数人拿不出一千,只付一半,只求半天享乐一阵就离开。由于这些人,她就被称为半迦尸。所以说:那个镇上的人估定价值,以半价安立了我。意思是:那个镇上的人,也就是住在镇上的居民,把那大约五百的钱财估定为价值;她虽然凭女宝之身本来是无价的,却以半数作为价值,借着半迦尸这个称呼安立了我,人们就这样称呼我。巴利
Tattha yāva kāsijanapado, suṅko me tattako ahūti kāsīsu janapadesu bhavo suṅko kāsijanapado, so yāva yattako, tattako mayhaṃ suṅko ahu ahosi. Kittako pana soti? Sahassamatto. Kāsiraṭṭhe kira tadā suṅkavasena ekadivasaṃ rañño uppajjanakaāyo ahosi sahassamatto, imāyapi purisānaṃ hatthato ekadivasaṃ laddhadhanaṃ tattakaṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘yāva kāsijanapado, suṅko me tattako ahū’’ti. Sā pana kāsisuṅkaparimāṇatāya kāsīti samaññaṃ labhi. Tattha yebhuyyena manussā sahassaṃ dātuṃ asakkontā tato upaḍḍhaṃ datvā divasabhāgameva ramitvā gacchanti, tesaṃ vasenāyaṃ aḍḍhakāsīti paññāyittha. Tena vuttaṃ – ‘‘taṃ katvā negamo agghaṃ, aḍḍhenagghaṃ ṭhapesi ma’’nti. Taṃ pañcasatamattaṃ dhanaṃ agghaṃ katvā negamo nigamavāsijano itthiratanabhāvena anagghampi samānaṃ aḍḍhena agghaṃ nimittaṃ aḍḍhakāsīti samaññāvasena maṃ ṭhapesi, tathā maṃ voharīti attho.
那时,她就是这样以依赖色相为生而安住着。后来,她依靠教法,对诸色生起了厌离,以“这个色是无常的,这个色是苦的,是不净的”这样观察,从而对色感到厌倦。接着是“因厌离而离贪”:我在厌离之后,进一步达到了离贪。在这里,“厌离”一词显示的是还比较薄弱的观智,“离贪”一词显示的则是强有力的观智。因为经中说过:“厌离者即离贪,由离贪而解脱。”关于“不再于生之轮回中,一次又一次地流转”:这是用厌离和离贪这两种行相来显示的。关于“三明”等句:是说明那些修行达到了顶点,意思和前面说过的相同。巴利
Atha nibbindahaṃ rūpeti evaṃ rūpūpajīvinī hutvā ṭhitā. Atha pacchā sāsanaṃ nissāya rūpe ahaṃ nibbindiṃ ‘‘itipi rūpaṃ aniccaṃ, itipidaṃ rūpaṃ dukkhaṃ, asubha’’nti passantī tattha ukkaṇṭhiṃ. Nibbindañca virajjahanti nibbindantī cāhaṃ tato paraṃ virāgaṃ āpajjiṃ. Nibbindaggahaṇena cettha taruṇavipassanaṃ dasseti, virāgaggahaṇena balavavipassanaṃ. ‘‘Nibbindanto virajjati virāgā vimuccatī’’ti hi vuttaṃ. Mā puna jātisaṃsāraṃ, sandhāveyyaṃ punappunanti iminā nibbindanavirajjanākāre nidasseti. Tisso vijjātiādinā tesaṃ matthakappattiṃ, taṃ vuttanayameva.
5. 质多长老尼偈颂注释巴利
5. Cittātherīgāthāvaṇṇanā
“虽然我身体瘦弱”等偈颂,是质多长老尼说的。她也在过去诸佛那里积下了善根,一世又一世地积累能导向出离的善法。距今九十四劫之前,她出生在月分河边,生为紧那罗。有一天,她看见一位独觉佛坐在树下,心里生起清净的信心,就用芦苇花供养,顶礼、合掌、右绕之后才离开。凭着这个善业,她在天界和人间流转,到了现在这尊佛出世的时代,投生在王舍城一个富有的居士大族家中。长大后,在佛陀进入王舍城时生起了信心,后来在大爱道乔达弥身边出家。到了年老时,她登上灵鹫山,修习沙门法,增长观慧,最终连同无碍解一起证得了阿罗汉果。因此,在《譬喻经》中这样说:巴利
Kiñcāpi khomhi kisikātiādikā cittāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī ito catunnavutikappe candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbatti. Sā ekadivasaṃ ekaṃ paccekabuddhaṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā pasannamānasā naḷapupphehi pūjaṃ katvā vanditvā añjaliṃ paggahetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe gahapatimahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā satthu rājagahappavesane paṭiladdhasaddhā pacchā mahāpajāpatigotamiyā santike pabbajitvā mahallikākāle gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā samaṇadhammaṃ karontī vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne –
那时,我在月分河的岸边,是一只紧那罗女。
我见到了远离尘垢的佛陀,无师自悟者,无能胜者。
信心之心,满怀欢喜,智慧所生,双手合掌。
我拿着芦苇花环,恭敬地供养了自悟的世尊。
以此善作之业,以及思与誓愿,
我舍弃了紧那罗的身体,往生到了三十三天。
我曾做过三十六位天王的大位。
我曾做过十位转轮王的王后。
我的心被警策之后,就出家过起了没有家的生活。
我的烦恼已烧尽,一切有已根除;
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
自九十四劫前,我以此花供养以来,
我不曾知道什么是恶趣,这就是供花的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Candabhāgānadītīre , ahosiṃ kinnarī tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, sayambhuṃ aparājitaṃ. ‘‘Pasannacittā sumanā, vedajātā katañjalī; Naḷamālaṃ gahetvāna, sayambhuṃ abhipūjayiṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā kinnarīdehaṃ, agacchiṃ tidasaṃ gatiṃ. ‘‘Chattiṃsadevarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Dasannaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Saṃvejetvāna me cittaṃ, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, pupphapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
她证得阿罗汉果之后,回顾自己的修行,巴利
Sā pana arahattaṃ patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā –
就算我已经瘦得只剩皮包骨,病着,虚弱得不行;
我拄着拐杖走路,爬上了山。巴利
‘‘Kiñcāpi khomhi kisikā, gilānā bāḷhadubbalā; Daṇḍamolubbha gacchāmi, pabbataṃ abhirūhiya.
把僧伽梨放下来,又把钵倒扣过来;
在岩石上把自己支撑起来,用阿罗汉道的智慧击碎痴蕴。巴利
‘‘Saṅghāṭiṃ nikkhipitvāna, pattakañca nikujjiya; Sele khambhesimattānaṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti. –
她说了这两首偈颂。巴利
Imā dve gāthā abhāsi.
在这里,虽然我瘦弱:即使我因年老衰朽、血肉枯竭而身体消瘦。患病,极度虚弱:因为界等失调而患病,又因这病而极度虚弱。拄着拐杖行走:不管要去哪里,我都是扶着拐杖才能走。登上山:即使这样,她因为渴望远离,还是登上了灵鹫山。巴利
Tattha kiñcāpi khomhi kisikāti yadipi ahaṃ jarājiṇṇā appamaṃsalohitabhāvena kisasarīrā amhi. Gilānā bāḷhadubbalāti dhātvādivikārena gilānā, teneva gelaññena ativiya dubbalā. Daṇḍamolubbha gacchāmīti yattha katthaci gacchantī kattarayaṭṭhiṃ ālambitvāva gacchāmi. Pabbataṃ abhirūhiyāti evaṃ bhūtāpi vivekakāmatāya gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā.
把僧伽梨衣放下来,意思是:只穿着内衣和上衣,把按照规矩搭在肩上的僧伽梨衣解下来,放在伸手够得到的地方。又把钵翻扣过来,意思是:把我那口陶钵口朝下放在一边。在岩石上我支撑住自己,劈开黑暗的蕴聚,意思是:坐在山上,用这长久以来从未劈开过的(智慧)劈开愚痴蕴聚,并且就因为劈开了这愚痴蕴聚,我支撑住了自己这个身体,也就是让我的生命相续在未来不再生起,从而镇伏了下去。这就是这段话的意思。巴利
Saṅghāṭiṃnikkhipitvānāti santaruttarā eva hutvā yathāsaṃhataṃ aṃse ṭhapitaṃ saṅghāṭiṃ hatthapāse ṭhapetvā. Pattakañca nikujjiyāti mayhaṃ valañjanamattikāpattaṃ adhomukhaṃ katvā ekamante ṭhapetvā. Sele khambhesimattānaṃ, tamokhandhaṃ padāliyāti pabbate nisinnā iminā dīghena addhunā apadālitapubbaṃ mohakkhandhaṃ padāletvā, teneva ca mohakkhandhapadālanena attānaṃ attabhāvaṃ khambhesiṃ, mama santānaṃ āyatiṃ anuppattidhammatāpādanena vikkhambhesinti attho.
第6节 美提卡长老尼偈颂的注释巴利
6. Mettikātherīgāthāvaṇṇanā
“Kiñcāpi khomhi dukkhitā”等偈颂,是美提卡长老尼所说的。她也在过去诸佛那里积下了善根,在一次次轮回中不断积累以解脱为归宿的福业。在悉达多世尊的时代,她出生在一个居士家庭,长大后用镶嵌宝珠的腰带供养了世尊的塔庙。凭着这份福业,她在天界和人间流转,直到这一佛出世时,她出生在王舍城一个非常富有的婆罗门家庭。后面的经历和前面所说的相似。不同的是,她登上一处相似的山窟,修习沙门法,增长观智,最终连同无碍解一起证得了阿罗汉果。因此,在《譬喻经》(Ap. Therī 2.1.20-25)中这样说:巴利
Kiñcāpi khomhi dukkhitātiādikā mettikāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinantī siddhatthassa bhagavato kāle gahapatikule nibbattitvā viññutaṃ patvā satthu cetiye ratanena paṭimaṇḍitāya mekhalāya pūjaṃ akāsi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālakule nibbatti. Sesaṃ anantare vuttasadisaṃ. Ayaṃ pana paṭibhāgakūṭaṃ abhiruhitvā samaṇadhammaṃ karontī vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.1.20-25) –
我曾为悉达多世尊建造过塔庙。
我把腰带布施出来,为了世尊的新建工程。
大塔建成之后,我又供养了腰带。
心怀净信的我,以自己的双手,向世间主牟尼供养。
九十四劫之前,那时我供养了腰带。
我从不知道恶趣是什么样,这就是建造佛塔带来的果报。
我的烦恼已经烧尽……(中略)……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Siddhatthassa bhagavato, thūpakārāpikā ahuṃ; Mekhalikā mayā dinnā, navakammāya satthuno. ‘‘Niṭṭhite ca mahāthūpe, mekhalaṃ punadāsahaṃ; Lokanāthassa munino, pasannā sehi pāṇibhi. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ mekhalamadaṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, thūpakārassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,她回顾自己的修行,以感兴的方式说道:巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
我虽然正陷于痛苦,身体虚弱,青春也已经逝去;
我拄着拐杖走路,爬上了山。巴利
‘‘Kiñcāpi khomhi dukkhitā, dubbalā gatayobbanā; Daṇḍamolubbha gacchāmi, pabbataṃ abhirūhiya.
放下僧伽梨衣,把钵倒扣过来;
我坐在岩石上,那时我的心就解脱了。
三明已经证得,佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Nikkhipitvāna saṅghāṭiṃ, pattakañca nikujjiya; Nisinnā camhi selamhi, atha cittaṃ vimucci me; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
她诵出了这两首偈颂。巴利
Imā dve gāthā abhāsi.
其中,“痛苦”是指被疾病压倒而痛苦,生起苦、陷入苦。“虚弱”是指由于那陷入苦,以及因衰老而身体衰败,所以失去了力气。因此说“青春已逝”,意思是已经走到了人生的后半段。巴利
Tattha dukkhitāti rogābhibhavena dukkhitā sañjātadukkhā dukkhappattā. Dubbalāti tāya ceva dukkhappattiyā, jarājiṇṇatāya ca balavirahitā. Tenāha ‘‘gatayobbanā’’ti, addhagatāti attho.
那时,“我的心得以解脱”:我坐在山岩上、石头上,紧接着,因为精进平衡、正确契合道次第,我的心从一切烦恼中解脱出来。其余内容按前面所说理解。巴利
Atha cittaṃ vimucci meti selamhi pāsāṇe nisinnā camhi, atha tadanantaraṃ vīriyasamatāya sammadeva yojitattā maggapaṭipāṭiyā sabbehipi āsavehi mama cittaṃ vimucci. Sesaṃ vuttanayameva.
7. 弥多长老尼偈颂注巴利
7. Mittātherīgāthāvaṇṇanā
十四日、十五日……”这些偈颂,是另一位弥多长老尼说的。她也在过去诸佛那里种过善根,在一次次投生中积攒了以解脱为归宿的善业。到了毗婆尸佛的时代,她投生在刹帝利家族,长大后成了槃头摩王后宫里的嫔妃。她见到毗婆尸佛的一位女弟子——一位已经断尽烦恼的长老尼,心里生起清净的信心,就从那位长老尼手里接过钵,装满上好的嚼食和啖食,连同价值昂贵的衣袍一起供养出去。凭着这份福业,她在天界和人间流转,到了现在这位佛陀出世的时代,投生在迦毗罗卫城的释迦王族。成年后,她在导师面前听了法,生起信心,成了近事女。后来,她在大爱道座下出家,做完该做的准备工作,专心修观,没过多久就具足无碍解,证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻经》(《长老尼譬喻》2.1.46-59)中这样说道:巴利
Cātuddasiṃ pañcadasintiādikā aparāya mittāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle khattiyakule nibbattitvā viññutaṃ patvā bandhumassa rañño antepurikā hutvā vipassissa bhagavato sāvikaṃ ekaṃ khīṇāsavattheriṃ disvā pasannamānasā hutvā tassā hatthato pattaṃ gahetvā paṇītassa khādanīyabhojanīyassa pūretvā mahagghena sāṭakayugena saddhiṃ adāsi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ sakyarājakule nibbattitvā viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā upāsikā ahosi. Sā aparabhāge mahāpajāpatigotamiyā santike pabbajitvā katapubbakiccā vipassanāya kammaṃ karontī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.1.46-59) –
在槃头摩提城里,有一位名叫槃头摩的刹帝利。
我曾是那位国王的妻子,我曾一起同行。
我曾独自到僻静处坐下,那时心里这样想:
我既然要走了,却还没有做过任何善业。
极其灼热、苦涩、恐怖之貌、无比残酷的。
我现在肯定是要下地狱了,这一点我毫不怀疑。
我走到国王面前,对他说了这番话:
刹帝利啊,给我一位沙门吧,我要供养你。
大王赐给了我一位已修习诸根的沙门。
他接过他的钵,用最上等的食物把它盛满。
装满殊胜食物后,我做了香膏涂抹。
用网罩好后,又用一对布盖上去。
这就是我的所缘,我一生都记得它。
在那里,我让心生起净信之后,就投生到了三十三天。
我曾做过三十位天王的大王妃。
我心里想要什么,它就随我的意愿出现。
我曾做过二十位转轮王的大王妃;
成为具足某种心态后,我就在诸有中轮回。
我已从一切束缚中解脱,我的执取已经消失。
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
九十一劫之前,那时我做了那次布施;
我不知道恶趣,这是团食的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Nagare bandhumatiyā, bandhumā nāma khattiyo; Tassa rañño ahuṃ bhariyā, ekajjhaṃ cārayāmahaṃ. ‘‘Rahogatā nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā; Ādāya gamanīyañhi, kusalaṃ natthi me kataṃ. ‘‘Mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ, ghorarūpaṃ sudāruṇaṃ; Nirayaṃ nūna gacchāmi, ettha me natthi saṃsayo. ‘‘Rājānaṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabraviṃ; Ekaṃ me samaṇaṃ dehi, bhojayissāmi khattiya. ‘‘Adāsi me mahārājā, samaṇaṃ bhāvitindriyaṃ; Tassa pattaṃ gahetvāna, paramannena pūrayiṃ. ‘‘Pūrayitvā paramannaṃ, gandhālepaṃ akāsahaṃ; Jālena pidahitvāna, vatthayugena chādayiṃ. ‘‘Ārammaṇaṃ mamaṃ etaṃ, sarāmi yāvajīvitaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Tiṃsānaṃ devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Manasā patthitaṃ mayhaṃ, nibbattati yathicchitaṃ. ‘‘Vīsānaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Ocitattāva hutvāna, saṃsarāmi bhavesvahaṃ. ‘‘Sabbabandhanamuttāhaṃ , apetā me upādikā; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, piṇḍapātassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti. (apa. therī 2.1.46-59);
证得阿罗汉果之后,她回顾自己的修行,心中生起欢喜和喜悦,于是以感兴语的方式——巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātā udānavasena –
十四日、十五日,以及每半月的第八日;
神变半月,具足八支。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
我前去受持布萨戒,一心贪恋天界的快乐。
如今只吃一顿饭,剃了头,披着僧衣。
我不希求生到天界,已经调伏了心中的苦恼。她说了这两首偈颂。巴利
‘‘Uposathaṃ upāgacchiṃ, devakāyābhinandinī; Sājja ekena bhattena, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Devakāyaṃ na patthehaṃ, vineyya hadaye dara’’nti. – imā dve gāthā abhāsi;
这里,“十四日、十五日”是指:完成十四日数者为十四日,完成十五日数者为十五日;这十四日和十五日,都与“半月”相关联。这里用的是表示持续关联的业格。“以及半月中的第八日”,也是与此相连。所谓“应护持的殊胜半月日”,意思是应当护持布萨戒的半月分——也就是按照先后次第,从开头进入、从末尾退出,在十四日、十五日、第八日,以及第十三日、第一日、第七日、第九日等日子,应当受持布萨戒。所谓“具足八支”,是说圆满具足了离杀生等八项。至于“他们行持布萨”,是说他们奉行斋戒,意思是安住于布萨。对此,佛陀曾开示:巴利
Tattha cātuddasiṃ pañcadasinti catuddasannaṃ pūraṇī cātuddasī, pañcadasannaṃ pūraṇī pañcadasī, taṃ cātuddasiṃ pañcadasiñca, pakkhassāti sambandho. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Yā ca pakkhassa aṭṭhamī, tañcāti yojanā. Pāṭihāriyapakkhañcāti pariharaṇakapakkhañca cātuddasīpañcadasīaṭṭhamīnaṃ yathākkamaṃ ādito antato vā pavesaniggamavasena uposathasīlassa pariharitabbapakkhañca terasīpāṭipadasattamīnavamīsu cāti attho. Aṭṭhaṅgasusamāgatanti pāṇātipātā veramaṇiādīhi aṭṭhahi aṅgehi suṭṭhu samannāgataṃ. Uposathaṃ upāgacchinti upavāsaṃ upagamiṃ, upavasinti attho. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
不杀生,不拿别人没给的东西,不说假话,也不喝让人迷醉的酒;
应当远离非梵行,远离性行为;夜间不食非时食。
不戴花鬘,也不涂香;或者睡在床座上,或者睡在地上铺好的卧具上。
这确实被称为八支布萨,已由抵达苦之尽头的佛陀所宣说。巴利
‘‘Pāṇaṃ na hane na cādinnamādiye, musā na bhāse na ca majjapo siyā; Abrahmacariyā virameyya methunā, rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ. ‘‘Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare, mañce chamāyaṃ va sayetha santhate; Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ, buddhena dukkhantagunā pakāsita’’nti. (su. ni. 402-403);
“乐于天众”:意思是,因为希望投生到那里,所以内心渴求四大王天等天界之身,因此来受持布萨。这就是这句话的连贯意思。“今我一食”:意思是,我在今天这一天,只吃一顿饭。“剃发、披僧伽梨衣”:意思是剃除头发,身体披着僧伽梨衣,成为出家人。“不希求天众”:因为已经证得最上之道,所以不希求投生任何天界。因此她说“调伏心中的苦恼”——意思是以彻底断除的方式,调伏心中生起的烦恼苦恼。这就是她证得阿罗汉果的宣言。巴利
Devakāyābhinandinīti tatrūpapattiākaṅkhāvasena cātumahārājikādiṃ devakāyaṃ abhipatthentī uposathaṃ upāgacchinti yojanā. Sājja ekenabhattenāti sā ahaṃ ajja imasmiṃyeva divase ekena bhattabhojanakkhaṇena. Muṇḍā saṅghāṭipārutāti muṇḍitakesā saṅghāṭipārutasarīrā ca hutvā pabbajitāti attho. Devakāyaṃ na patthehanti aggamaggassa adhigatattā kañci devanikāyaṃ ahaṃ na patthaye. Tenevāha – ‘‘vineyya hadaye dara’’nti, cittagataṃ kilesadarathaṃ samucchedavasena vinetvāti attho. Idameva cassā aññābyākaraṇaṃ ahosi.
第八《无畏母长老尼偈》的注释巴利
8. Abhayamātutherīgāthāvaṇṇanā
“从脚掌以上”等偈颂,是无畏母长老尼所说的。她也在过去诸佛那里积下了善业,在一次次投生中到处积累福德。在提舍世尊的时代,她出生在一个良家,长大后,有一天看见世尊进城乞食,心里生起清净的信心,就接过钵,布施了满满一勺饭食。因为这件善业,她在天界和人间流转;到这一佛出世时,由于同类业力的果报,她成了优禅尼城里一位名叫莲花的美貌妓女。频婆娑罗王听说了她的容貌等种种优点,就告诉国师:“听说优禅尼有个叫莲花的妓女,我想见见她。”国师说:“好的,大王。”便用咒术召来一个叫鳄鱼的夜叉,靠夜叉的神力,当下就把国王送到了优禅尼城。国王和她共住了一夜,她因此怀了孕,就禀告国王:“我肚子里已经有胎儿了。”国王听后对她说:“如果生的是男孩,就好好养大,带来见我。”说完留下一枚刻有名字的印戒就走了。她满十个月后生下一个儿子,取名那天,给他起名叫“无畏”。孩子七岁时,她告诉孩子:“你的父亲是频婆娑罗大王。”就把他送到国王那里。国王见到这个儿子,生起父爱,用王子的待遇把他养大。他后来获得信心、出家以及取得殊胜成就的经过,前面已经说过了。他的母亲后来在儿子无畏长老面前听闻佛法,生起信心,在比丘尼中出家,修观业处,不久就与诸无碍解一起证得阿罗汉果。因此《譬喻经》中说:巴利
Uddhaṃpādatalātiādikā abhayamātāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave puññāni upacinantī tissassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānasā pattaṃ gahetvā kaṭacchumattaṃ bhikkhaṃ adāsi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde tādisena kammanissandena ujjeniyaṃ padumavatī nāma nagarasobhiṇī ahosi. Rājā bimbisāro tassā rūpasampattiādike guṇe sutvā purohitassa ācikkhi – ‘‘ujjeniyaṃ kira padumavatī nāma gaṇikā ahosi, tamahaṃ daṭṭhukāmomhī’’ti. Purohito ‘‘sādhu, devā’’ti mantabalena kumbhīraṃ nāma yakkhaṃ āvahetvā yakkhānubhāvena rājānaṃ tāvadeva ujjenīnagaraṃ nesi. Rājā tāya saddhiṃ ekarattiṃ saṃvāsaṃ kappesi. Sā tena gabbhaṃ gaṇhi. Rañño ca ārocesi – ‘‘mama kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhahī’’ti. Taṃ sutvā rājā naṃ ‘‘sace putto bhaveyya, vaḍḍhetvā mamaṃ dassehī’’ti vatvā nāmamuddikaṃ datvā agamāsi. Sā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyitvā nāmaggahaṇadivase abhayoti nāmaṃ akāsi. Puttañca sattavassikakāle ‘‘tava pitā bimbisāramahārājā’’ti rañño santikaṃ pahiṇi. Rājā taṃ puttaṃ passitvā puttasinehaṃ paṭilabhitvā kumārakaparihārena vaḍḍhesi. Tassa saddhāpaṭilābho pabbajjā visesādhigamo ca heṭṭhā āgatoyeva. Tassa mātā aparabhāge puttassa abhayattherassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā bhikkhunīsu pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.1.60-70) –
当名为提舍的导师正在行乞食时,
我拿起一勺食物,成为最胜佛的奴隶。
正等觉者、世间最上导师提舍佛接受之后,
导师站在路上,为我作了随喜。
布施一勺饭食后,你将投生到三十三天。
你将成为三十六位天王的王后。
你将使五十位转轮王成为大仙。
你心里想要的一切,任何时候都能得到。
享受过福报之后,你会出家,有所拥有。
遍知一切诸漏,你将无漏而般涅槃。
说完这番话,正等觉者、三界至高导师,
那位勇士像天鹅王一样飞上天空。
我这布施真是善施,殊胜的布施;这祭祀也善祭,供品圆满。
供养了一勺饭食之后,我达到了不动摇的境界。
从此九十二劫前,那时我行布施;
我不记得自己曾堕入恶趣,这就是施食的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Piṇḍacāraṃ carantassa, tissanāmassa satthuno; Kaṭacchubhikkhaṃ paggayha, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ. ‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, tisso lokagganāyako; Vīthiyā saṇṭhito satthā, akā me anumodanaṃ. ‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, tāvatiṃsaṃ gamissasi; Chattiṃsadevarājūnaṃ, mahesittaṃ karissasi. ‘‘Paññāsaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittaṃ karissasi; Manasā patthitaṃ sabbaṃ, paṭilacchasi sabbadā. ‘‘Sampattiṃ anubhotvāna, pabbajissasi kiñcanā; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissasināsavā. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, tisso lokagganāyako; Nabhaṃ abbhuggamī vīro, haṃsarājāva ambare. ‘‘Sudinnaṃ me dānavaraṃ, suyiṭṭhā yāgasampadā; Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, pattāhaṃ acalaṃ padaṃ. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, bhikkhādānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
不过,她证得阿罗汉果之后,当她自己的儿子无畏长老以教诫的方式说法时所说的那些偈颂,她自己也以感兴语的方式同样复诵出来——巴利
Arahattaṃ pana patvā attano puttena abhayattherena dhammaṃ kathentena ovādavasena yā gāthā bhāsitā, udānavasena sayampi tā eva paccudāharantī –
妈妈,从脚掌往上,到发梢往下,
应当反复观察这个身体,它是不干净的,散发着腐臭的气味。巴利
‘‘Uddhaṃ pādatalā amma, adho ve kesamatthakā; Paccavekkhassumaṃ kāyaṃ, asuciṃ pūtigandhikaṃ.
她这样安住时,一切贪已被彻底断除;
热恼已经彻底断尽,我已清凉,已寂灭。她这样说道。巴利
‘‘Evaṃ viharamānāya, sabbo rāgo samūhato; Pariḷāho samucchinno, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti. – āha;
这里,先讲第一首偈颂的简要含义:莲花色母亲啊,从脚底以上、头顶以下,这个身体充满了种种不净,所以是不净的;因为它时时刻刻都散发着腐臭的气味,所以是有腐臭的;这个身体是可厌之物的住处,所以叫作身。你应当用智慧之眼来观察它。这首偈颂,就是她的儿子为了教导她而说的。巴利
Tattha paṭhamagāthāya tāva ayaṃ saṅkhepattho – amma padumavati, pādatalato uddhaṃ kesamatthakato adho nānappakāraasucipūritāya asuciṃ sabbakālaṃ pūtigandhavāyanato pūtigandhikaṃ, imaṃ kucchitānaṃ āyatanatāya kāyaṃ sarīraṃ ñāṇacakkhunā paccavekkhassūti. Ayañhi tassā puttena ovādadānavasena bhāsitā gāthā.
她听了那首偈颂之后,证得了阿罗汉果,心中涌出感兴之言。出于对师长的敬意,她先把这同一首偈颂说了一遍,接着讲述自己的修行经历,说出了以“这样安住时”为起句的第二首偈颂。巴利
Sā taṃ sutvā arahattaṃ patvā udānentī ācariyapūjāvasena tameva gāthaṃ paṭhamaṃ vatvā attano paṭipattiṃ kathentī ‘‘evaṃ viharamānāyā’’ti dutiyaṃ gāthamāha.
在这里,“这样安住时”的意思是:我遵照儿子无畏长老“从脚掌向上……”等教诫而安住,观察全身为不净,令心专一,然后把握这四大种所造色法,以及与它相随的受等无色法,并在其中安立三相,以无常随观等方式安住。“一切贪已根除”的意思是:通过那趋向出起的观智,与道次第相应,最终由最上道,我已根除、彻底断除一切贪。“热恼已断尽”的意思是:正因如此,一切烦恼的热恼已被彻底断除;由于烦恼已完全断除,我便清凉,在有馀涅槃界中成为寂灭者。巴利
Tattha evaṃ viharamānāyāti evaṃ mama puttena abhayattherena ‘‘uddhaṃ pādatalā’’tiādinā dinne ovāde ṭhatvā sabbakāyaṃ asubhato disvā ekaggacittā tattha bhūtupādāyabhede rūpadhamme tappaṭibaddhe vedanādike arūpadhamme pariggahetvā tattha tilakkhaṇaṃ āropetvā aniccānupassanādivasena viharamānāya. Sabbo rāgo samūhatoti vuṭṭhānagāminivipassanāya maggena ghaṭitāya maggapaṭipāṭiyā aggamaggena sabbo rāgo mayā samūhato samugghāṭito. Pariḷāho samucchinnoti tato eva sabbo kilesapariḷāho sammadeva ucchinno, tassa ca samucchinnattā eva sītibhūtā saupādisesāya nibbānadhātuyā nibbutā amhīti.
9. 无畏长老尼偈注释巴利
9. Abhayātherīgāthāvaṇṇanā
“无畏啊,身体是会坏灭的”等偈颂,是无畏长老尼的偈颂。她也在过去诸佛那里种下过善根,在各处轮回中不断积累能导向出离的福德。在尸弃世尊的时代,她出生在一个刹帝利大富之家,长大后成了阿楼那王的王后。有一天,国王给了她七朵香气芬芳的莲花。她接过花,心想:“我用这些花来打扮自己有什么用呢?不如拿这些花来供养世尊吧。”这样想完,就坐了下来。那时,世尊在乞食的时间走进了王宫。她看见世尊,心里生起清净的信心,上前迎接,用那些花供养世尊,然后五体投地行礼。凭着这个善业,她在天界和人间流转,到了现在这位佛陀出世的时代,出生在优禅尼城的一户人家,长大后成了无畏母长老尼的朋友。无畏母出家后,她也因为对无畏母的深厚感情而跟着出家,和无畏母一起住在王舍城。有一天,为了观察不净相,她去了寒林。导师虽然坐在香室里,却把她过去曾经体验过的所缘呈现在她面前,让她看到身体膨胀腐烂等样子。她看到这些,心里生起强烈的悚惧,就停住了。导师放出光明,让自己像坐在她面前一样显现出来,然后说道:巴利
Abhaye bhiduro kāyotiādikā abhayattheriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinantī sikhissa bhagavato kāle khattiyamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā aruṇarañño aggamahesī ahosi. Rājā tassā ekadivasaṃ gandhasampannāni satta uppalāni adāsi. Sā tāni gahetvā ‘‘kiṃ me imehi piḷandhantehi. Yaṃnūnāhaṃ imehi bhagavantaṃ pūjessāmī’’ti cintetvā nisīdi. Bhagavā ca bhikkhācāravelāyaṃ rājanivesanaṃ pāvisi . Sā bhagavantaṃ disvā pasannamānasā paccuggantvā tehi pupphehi pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vandi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā abhayamātusahāyikā hutvā tāya pabbajitāya tassā sinehena sayampi pabbajitvā tāya saddhiṃ rājagahe vasamānā ekadivasaṃ asubhadassanatthaṃ sītavanaṃ agamāsi. Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova tassā anubhūtapubbaṃ ārammaṇaṃ purato katvā tassā uddhumātakādibhāvaṃ pakāsesi. Taṃ disvā saṃvegamānasā aṭṭhāsi. Satthā obhāsaṃ pharitvā purato nisinnaṃ viya attānaṃ dassetvā –
在无畏状态下身体会坏灭,凡夫众生却在此执著。
我将以正知和正念,放下这个身体。巴利
‘‘Abhaye bhiduro kāyo, yattha sattā puthujjanā; Nikkhipissāmimaṃ dehaṃ, sampajānā satīmatī.
我被众多苦法所逼,因为乐于不放逸,我……
我已到达渴爱灭尽,佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me; Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
她诵出了这些偈颂。偈颂诵完时,她证得了阿罗汉果。因此,《譬喻》中这样说(长老尼譬喻 2.1.71-90):巴利
Imā gāthā abhāsi. Sā gāthāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.1.71-90) –
在阿鲁那瓦蒂城里,有一位名叫阿鲁那的刹帝利。
我曾是那位国王的妻子,我阻止了已被阻止的事。
拿起七个花环,青莲花散发天香;
坐在殊胜的宫殿里,当下就这样思量:
这些花鬘戴在我头上,对我有什么用呢?
对我而言,将其安置于最胜佛的智慧中更为殊胜。
我坐在门边,等待着正自觉者。
当正觉者到来时,我将会供养那位大牟尼。
迦拘陀光彩闪耀,就像鬃毛蓬松的狮子王;
胜者由比丘僧团陪同,沿着街道走来。
看见佛陀的光芒后,他们满心欢喜,内心受到震动惊慌。
打开门之后,我礼敬了最胜的佛陀。
七朵青莲花,散落在虚空中。
他们为佛陀举起华盖,把它撑在佛陀头顶上。
内心踊跃,满怀欢喜,喜悦之情油然而生,双手合掌致敬。
在那里,我让心变得清净虔诚后,就投生到了三十三天。
他们把大莲花的华盖戴在我的头顶上。
我浑身散发着天界的香气,这是七朵青莲花的果报。
有时候,当亲族们把我带走时,那时的我……
凡我的会众所及之处,殊胜的青色华盖被举持着。
我曾让七十位天王都立我为大王后。
我在一切处都成了主宰,就这样一生又一生地轮回流转。
我曾做过六十三位转轮王的大王后。
所有人都听从我,我说的话他们都乐意接受。
我的肤色就像青莲花一样,还散发着香气;
我不知道什么是丑陋,这就是供养佛陀的果报。
于四神足善巧,乐于觉支之修习;
已经达到神通的彼岸,这就是供养佛陀的果报。
对四念处善巧,以定和禅那为行境;
专心投入正勤的人,这就是供养佛陀的果报。
我的精进就像拉车的辕牛,能运载至瑜伽安稳。
一切烦恼漏都已灭尽,如今不再有来生。
距今三十一劫前,我曾以花行供养。
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法我已经修成了。巴利
‘‘Nagare aruṇavatiyā, aruṇo nāma khattiyo; Tassa rañño ahuṃ bhariyā, vāritaṃ vārayāmahaṃ. ‘‘Sattamālaṃ gahetvāna, uppalā devagandhikā; Nisajja pāsādavare, evaṃ cintesi tāvade. ‘‘Kiṃ me imāhi mālāhi, sirasāropitāhi me; Varaṃ me buddhaseṭṭhassa, ñāṇamhi abhiropitaṃ. ‘‘Sambuddhaṃ paṭimānentī, dvārāsanne nisīdahaṃ; Yadā ehiti sambuddho, pūjayissaṃ mahāmuniṃ. ‘‘Kakudho vilasantova, migarājāva kesarī; Bhikkhusaṅghena sahito, āgacchi vīthiyā jino. ‘‘Buddhassa raṃsiṃ disvāna, haṭṭhā saṃviggamānasā; Dvāraṃ avāpuritvāna, buddhaseṭṭhamapūjayiṃ. ‘‘Satta uppalapupphāni, parikiṇṇāni ambare; Chadiṃ karonto buddhassa, matthake dhārayanti te. ‘‘Udaggacittā sumanā, vedajātā katañjalī; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Mahānelassa chādanaṃ, dhārenti mama muddhani; Dibbagandhaṃ pavāyāmi, sattuppalassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kadāci nīyamānāya, ñātisaṅghena me tadā; Yāvatā parisā mayhaṃ, mahānelaṃ dharīyati. ‘‘Sattati devarājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sabbattha issarā hutvā, saṃsarāmi bhavābhave. ‘‘Tesaṭṭhi cakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ; Sabbe mamanuvattanti, ādeyyavacanā ahuṃ. ‘‘Uppalasseva me vaṇṇo, gandho ceva pavāyati; Dubbaṇṇiyaṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Iddhipādesu kusalā, bojjhaṅgabhāvanāratā; Abhiññāpāramippattā, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Satipaṭṭhānakusalā, samādhijhānagocarā; Sammappadhānamanuyuttā, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti. (apa. therī 2.1.71-90);
证得阿罗汉果之后,她宣说感叹,把这些偈颂转述了出来。巴利
Arahattaṃ pana patvā udānentī tā eva gāthā parivattitvā abhāsi.
这里,“无畏”是她称呼自己。“坏灭性”是指具有坏灭的本质,也就是无常的意思。“凡夫众生在彼处”是说:在这刹那间就会坏灭、具有不净、恶臭、可厌、令人厌恶性质的身体中,这些盲目的凡夫众生执著、黏着。“我将舍弃此身”是说:而我对于这副腐烂的身体,将不再执取,无所顾念地丢弃、抛弃。这里说明了原因:“具正知、具正念”。巴利
Tattha abhayeti attānameva ālapati. Bhiduroti bhijjanasabhāvo, aniccoti attho. Yattha sattā puthujjanāti yasmiṃ khaṇena bhijjanasīle asuciduggandhajegucchapaṭikkūlasabhāve kāye ime andhaputhujjanā sattā laggā laggitā. Nikkhipissāmimaṃ dehanti ahaṃ pana imaṃ dehaṃ pūtikāyaṃ puna anādānena nirapekkhā khipissāmi chaḍḍessāmi. Tattha kāraṇamāha ‘‘sampajānā satīmatī’’ti.
被众多苦法所触的意思是:被生、老等种种苦法所触及。乐于不放逸是说:她因为这样越过苦而获得了悚惧,所以乐于那被称为“念不远离”的不放逸。其余部分和前面说的一样。在这里,按照导师所教导的法则——巴利
Bahūhi dukkhadhammehīti jātijarādīhi anekehi dukkhadhammehi phuṭṭhāyāti adhippāyo. Appamādaratāyāti tāya eva dukkhotiṇṇatāya paṭiladdhasaṃvegattā satiavippavāsasaṅkhāte appamāde ratāya. Sesaṃ vuttanayameva. Ettha ca satthārā desitaniyāmena –
放下这个身体吧,你这乐于不放逸者。
证得渴爱的灭尽,践行佛陀的教法。巴利
‘‘Nikkhipāhi imaṃ dehaṃ, appamādaratāya te; Taṇhakkhayaṃ pāpuṇāhi, karohi buddhasāsana’’nti. –
这段文本是依照长老尼所说的固定方式才被收入结集的。所谓“乐于不放逸”,意思是:你应当成为乐于不放逸者。巴利
Pāṭho , theriyā vuttaniyāmeneva pana saṃgītiṃ āropitattā. Appamādaratāya teti appamādaratāya tayā bhavitabbanti attho.
10. 萨玛长老尼偈颂的注释巴利
10. Sāmātherīgāthāvaṇṇanā
“四次五次”等偈颂,是萨玛长老尼所说的。她过去在诸佛那里修积过功德,在多生多世中积累了趋向解脱的善法,只在善趣中轮回。到了这一佛出世的时候,她在憍赏弥城一个富豪居士家里出生,名叫萨玛。她长大懂事以后,和近事女娑摩婆提成了亲密好友。娑摩婆提去世后,她心生警醒,于是出家。出家以后,她仍然无法排遣对娑摩婆提生起的悲伤,因此没能证得圣道。后来,她听了坐在集会堂里的阿难长老的开示,便着手修观,从那时起的第七天,连同无碍解一起证得了阿拉汉果。巴利
Catukkhattuṃpañcakkhattuntiādikā sāmāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kosambiyaṃ gahapatimahāsālakule nibbattitvā sāmātissā nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ pattā sāmāvatiyā upāsikāya piyasahāyikā hutvā tāya kālaṅkatāya sañjātasaṃvegā pabbaji. Pabbajitvā ca sāmāvatikaṃ ārabbha uppannasokaṃ vinodetuṃ asakkontī ariyamaggaṃ gaṇhituṃ nāsakkhi. Aparabhāge āsanasālāya nisinnassa ānandattherassa ovādaṃ sutvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā tato sattame divase saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.
然而,证得阿罗汉果之后,她回顾自己的修行,宣示那(修行):巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā taṃ pakāsentī –
我四次、五次从精舍走出来;
没能得到内心的平静,心也无法自主。
自从渴爱被彻底拔除以来,这是我的第八夜。巴利
‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ; Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī; Tassā me aṭṭhamī ratti, yato taṇhā samūhatā.
由于众多苦法,我乐于不放逸。
我已到达渴爱灭尽,佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me; Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
她以优陀那的方式,诵出了这两首偈颂。巴利
Udānavasena imā dve gāthā abhāsi.
在这里,她四五次从精舍里走出来,心里想:“我坐在自己住的精舍里,用观的作意坐着,却没办法把沙门的本分修到圆满,难道是因为气候不适宜,所以我的观没有触及圣道吗?”这样想了之后,她一共九次——也就是四次五次加起来——从住处走到精舍外面。因此说“未得心的寂静,于心不自在”。这里“心的寂静”是指圣道定。“于心不自在”是说,因为缺乏精进的平衡,她的修行心不能自主。据说她当时的精进太过猛烈。“我第八夜”是说:从她在阿难尊者面前得到教导那天起,她就日夜不懈地做观的修行,夜里四五次走出精舍,持续作意,却还是没有获得殊胜的进展;到了第八夜,她得到了精进的平衡,依照道的次第断除了烦恼。因此说:“我第八夜,渴爱已被断除。”其余内容和前面说的一样。巴利
Tattha catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhaminti ‘‘mama vasanakavihāre vipassanāmanasikārena nisinnā samaṇakiccaṃ matthakaṃ pāpetuṃ asakkontī utusappāyābhāvena nanu kho mayhaṃ vipassanā maggena ghaṭṭetī’’ti cintetvā cattāro pañca cāti nava vāre vihārā upassayato bahi nikkhamiṃ. Tenāha ‘‘aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī’’ti. Tattha cetaso santinti ariyamaggasamādhiṃ sandhāyāha. Citte avasavattinīti vīriyasamatāya abhāvena mama bhāvanācitte na vasavattinī. Sā kira ativiya paggahitavīriyā ahosi. Tassā me aṭṭhamī rattīti yato paṭṭhāya ānandattherassa santike ovādaṃ paṭilabhiṃ, tato paṭṭhāya rattindivamatanditā vipassanāya kammaṃ karontī rattiyaṃ catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ vihārato nikkhamitvā manasikāraṃ pavattentī visesaṃ anadhigantvā aṭṭhamiyaṃ rattiyaṃ vīriyasamataṃ labhitvā maggapaṭipāṭiyā kilese khepesinti attho. Tena vuttaṃ – ‘‘tassā me aṭṭhamī ratti, yato taṇhā samūhatā’’ti. Sesaṃ vuttanayameva.