第十四集·三十偈集巴利
14. Tiṃsanipāto
苏跋·耆婆芒果园长老尼偈颂的注释巴利
1. Subhājīvakambavanikātherīgāthāvaṇṇanā
《三十偈品》里那首以“可爱的耆婆芒果园……”开头的偈颂,是住在耆婆芒果园的苏跋长老尼的偈颂。她也在过去诸佛那里积下了善行,在一次次轮回生处不断积聚能导向还灭的善法,善根已经培植起来,逐渐圆满了解脱所需的资粮,智慧成熟之后,在这一佛出世时,投生在王舍城一个婆罗门大富长者家里,取名苏跋。据说她身体各部分都长得端正美妙,所以“苏跋”这个名字正好名副其实。世尊进入王舍城时,她获得信心,成了近事女。后来她对轮回生起悚惧,看到诸欲的过患,也认清出离才是安稳,就在大爱道·果德弥跟前出家,修观禅,没过多久就安住在不还果上。巴利
Tiṃsanipāte jīvakambavanaṃ rammantiādikā subhāya jīvakambavanikāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī, sambhāvitakusalamūlā anukkamena paribrūhitavimokkhasambhārā paripakkañāṇā hutvā, imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, subhātissā nāmamahosi. Tassā kira sarīrāvayavā sobhanavaṇṇayuttā ahesuṃ, tasmā subhāti anvatthameva nāmaṃ jātaṃ. Sā satthu rājagahappavesane paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge saṃsāre jātasaṃvegā kāmesu ādīnavaṃ disvā nekkhammañca khemato sallakkhantī mahāpajāpatiyā gotamiyā santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī katipāheneva anāgāmiphale patiṭṭhāsi.
有一天,王舍城有个浪荡的年轻人,正值青春年少,看见她正前往耆婆芒果园做日间休息,便心生贪恋,挡住她的去路,用种种欲乐来引诱她。长老尼便为他说法,以种种方式开示欲乐的过患,也表明自己乐于出离的心志。那青年听了说法,还是不肯退步,一味纠缠。长老尼见他听不进自己的话,又见他贪恋自己的眼睛,心想:“好吧,就让你看看你所迷恋的眼睛。”于是挖出自己的一只眼睛,递到他面前。那青年顿时惊恐、悚惧,当场就离了贪欲,向长老尼求忏悔,然后离去。长老尼便前往世尊那里。她一见到世尊,眼睛立刻恢复如初。她全身被对佛陀的喜悦所充满,片刻不停地感受着,就那样站在那里。世尊知道她的心念,为她说法,并为使她证得最上之道而开示业处。她镇伏了喜悦,观智当下增长,便连同无碍解一起证得阿拉汉果。证得阿拉汉果后,她安住在果乐与涅槃之乐中,回顾自己的修行,以自说偈的方式,说出自己和那个浪荡青年所说的偈颂——巴利
Atha naṃ ekadivasaṃ aññataro rājagahavāsī dhuttapuriso taruṇo paṭhamayobbane ṭhito jīvakambavane divāvihārāya gacchantiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā maggaṃ ovaranto kāmehi nimantesi. Sā tassa nānappakārehi kāmānaṃ ādīnavaṃ attano ca nekkhammajjhāsayaṃ pavedentī dhammaṃ kathesi. So dhammakathaṃ sutvāpi na paṭikkamati, nibandhatiyeva. Therī naṃ attano vacane atiṭṭhantaṃ akkhimhi ca abhirattaṃ disvā, ‘‘handa, tayā sambhāvitaṃ akkhi’’nti attano ekaṃ akkhiṃ uppāṭetvā tassa upanesi. Tato so puriso santāso saṃvegajāto tattha vigatarāgova hutvā theriṃ khamāpetvā gato. Therī satthu santikaṃ agamāsi. Satthuno saha dassanenevassā akkhi paṭipākatikaṃ ahosi. Tato sā buddhagatāya pītiyā nirantaraṃ phuṭā hutvā aṭṭhāsi. Satthā tassā cittācāraṃ ñatvā dhammaṃ desetvā aggamaggatthāya kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. Sā pītiṃ vikkhambhetvā tāvadeva vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā phalasukhena nibbānasukhena viharantī attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā attanā tena ca dhuttapurisena vuttagāthā udānavasena –
前往美丽的耆婆芒果园的须跋比丘尼;
那个浪荡子拦住她,苏跋便对他这样说道:巴利
‘‘Jīvakambavanaṃ rammaṃ, gacchantiṃ bhikkhuniṃ subhaṃ; Dhuttako sannivāresi, tamenaṃ abravī subhā.
我到底哪里得罪了你,你要这样拦住我?
贤友,男子触碰出家的女众,确实是不允许的。巴利
‘‘Kiṃ te aparādhitaṃ mayā, yaṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi; Na hi pabbajitāya āvuso, puriso samphusanāya kappati.
在我导师那严肃的教法里,善逝所开示的修学——
我的足迹清净无瑕,你凭什么挡在我面前?巴利
‘‘Garuke mama satthusāsane, yā sikkhā sugatena desitā; Parisuddhapadaṃ anaṅgaṇaṃ, kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi.
内心浑浊的人面对内心不浑浊的人,有烦恼尘垢的人面对远离尘垢的人,有染污的人面对没有染污的人;
为什么还挡在一切处心都已解脱的我面前站着?巴利
‘‘Āvilacitto anāvilaṃ, sarajo vītarajaṃ anaṅgaṇaṃ; Sabbattha vimuttamānasaṃ, kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi.
你还年轻,也没有做过什么坏事,出家对你来说有什么用呢?
脱下袈裟吧,来吧,让我们在繁花盛开的树林里尽情欢乐。巴利
‘‘Daharā ca apāpikā casi, kiṃ te pabbajjā karissati; Nikkhipa kāsāyacīvaraṃ, ehi ramāma supupphite vane.
树木被花粉扬起,甜美的气息处处飘散;
第一个热季,天气宜人,来吧,让我们在繁花盛开的树林里尽情游乐。巴利
‘‘Madhurañca pavanti sabbaso, kusumarajena samuṭṭhitā dumā; Paṭhamavasanto sukho utu, ehi ramāma supupphite vane.
开满花的树梢和树木,被微风轻轻吹动,像是在大声喧响。
你独自一人走进森林,哪来的快乐?巴利
‘‘Kusumitasikharā ca pādapā, abhigajjantiva māluteritā; Kā tuyhaṃ rati bhavissati, yadi ekā vanamogahissasi.
为猛兽群所栖息,为发情的大象与母象所搅动;
你想一个人去,没有同伴,去那片荒无人烟、让人害怕的大森林。巴利
‘‘Vāḷamigasaṅghasevitaṃ, kuñjaramattakareṇuloḷitaṃ; Asahāyikā gantumicchasi, rahitaṃ bhiṃsanakaṃ mahāvanaṃ.
你像精炼黄金般的少女,像心意般漫游的天女。
你穿着迦尸国出产的细腻柔软、光泽动人的衣服,显得光彩照人,无与伦比。巴利
‘‘Tapanīyakatāva dhītikā, vicarasi cittalateva accharā; Kāsikasukhumehi vaggubhi, sobhasī suvasanehi nūpame.
我愿意听从你的安排,只要我们能一起住在森林深处。
确实,没有哪个众生比你更可爱,你这有着紧那罗女般明眸的人。巴利
‘‘Ahaṃ tava vasānugo siyaṃ, yadi viharemase kānanantare; Na hi matthi tayā piyattaro, pāṇo kinnarimandalocane.
如果你肯遵照我的话去做,就快乐地来,住进家里吧。
住在避风宫殿的女子,让女人们来服侍你吧。巴利
‘‘Yadi me vacanaṃ karissasi, sukhitā ehi agāramāvasa; Pāsādanivātavāsinī, parikammaṃ te karontu nāriyo.
穿上迦尸国出产的柔软细衣,再佩戴花鬘、涂抹香膏装扮身体;
我为你做许多金、宝石、珍珠做的种种首饰。巴利
‘‘Kāsikasukhumāni dhāraya, abhiropehi ca mālavaṇṇakaṃ; Kañcanamaṇimuttakaṃ bahuṃ, vividhaṃ ābharaṇaṃ karomi te.
一张铺着洗净尘垢的床罩、崭新牛毛毯与木棉褥垫的庄严床榻;
请登上那张尊贵的大床,它用栴檀装饰,散发着心材的香气。巴利
‘‘Sudhotarajapacchadaṃ subhaṃ, gonakatūlikasanthataṃ navaṃ; Abhiruha sayanaṃ mahārahaṃ, candanamaṇḍitasāragandhikaṃ.
就像一朵青莲花从水里冒出来,那是非人所栖息的地方;
你这位修梵行的女子,也会在自己的身体上走向衰老。巴利
‘‘Uppalaṃ cudakā samuggataṃ, yathā taṃ amanussasevitaṃ; Evaṃ tvaṃ brahmacārinī, sakesaṅgesu jaraṃ gamissasi.
在这具充满腐尸、只会让坟场越来越多的臭皮囊里,你到底把什么当成了精华?
看见这注定坏灭的身体后,你心情低落地注视着它。巴利
‘‘Kiṃ te idha sārasammataṃ, kuṇapapūramhi susānavaḍḍhane; Bhedanadhamme kaḷevare, yaṃ disvā vimano udikkhasi.
你的双眼就像乐器,又像山间的紧那罗女;
我一见到你的眼睛,对感官快乐的贪爱就更加增长。巴利
‘‘Akkhīni ca tūriyāriva, kinnariyāriva pabbatantare; Tava me nayanāni dakkhiya, bhiyyo kāmaratī pavaḍḍhati.
你的脸像纯净的黄金一样无瑕,而你的眼睛就像青莲花的花尖。
我一见到你的双眼,感官享乐就更加增长。巴利
‘‘Uppalasikharopamāni te, vimale hāṭakasannibhe mukhe; Tava me nayanāni dakkhiya, bhiyyo kāmaguṇo pavaḍḍhati.
即使你远在异方,你仍记得我们——睫毛修长、目光清净者。
确实,在我心里没有谁比你更可爱,你这有着紧那罗女般明眸的人。巴利
‘‘Api dūragatā saramhase, āyatapamhe visuddhadassane; Na hi matthi tayā piyattaro, nayanā kinnarimandalocane.
你想走一条根本没有路的路,却去找一个像玩具一样的月亮;
你想跨过须弥山,你这寻求佛子者。巴利
‘‘Apathena payātumicchasi, candaṃ kīḷanakaṃ gavesasi; Meruṃ laṅghetumicchasi, yo tvaṃ buddhasutaṃ maggayasi.
在这有天神的世界里,如今已经没有任何地方能让我生起贪欲了。
我不认识他到底长什么样,然后他已被圣道连根拔除了。巴利
‘‘Natthi hi loke sadevake, rāgo yatthapi dāni me siyā; Napi naṃ jānāmi kīriso, atha maggena hato samūlako.
就像被丢弃的炭火坑,又像被火处理过的毒叶。
我不看它是什么样子,它已经被道从根上断除了。巴利
‘‘Iṅgālakuyāva ujjhito, visapattoriva aggito kato; Napi naṃ passāmi kīriso, atha maggena hato samūlako.
如果有人还没有仔细省察,或者还没有亲近过导师,
你去诱惑那种知情的女人吧,你为此受苦。巴利
‘‘Yassā siyā apaccavekkhitaṃ, satthā vā anupāsito siyā; Tvaṃ tādisikaṃ palobhaya, jānantiṃ so imaṃ vihaññasi.
对我来说,无论被辱骂还是被礼敬,无论遇到快乐还是痛苦,正念都一直现前安住。
应知“有为”是不净的,心对一切境界都不沾染。巴利
‘‘Mayhañhi akkuṭṭhavandite, sukhadukkhe ca satī upaṭṭhitā; Saṅkhatamasubhanti jāniya, sabbattheva mano na limpati.
我是善逝的女弟子,乘着八支道之车而行。
我已拔除烦恼之刺,漏尽无漏,去到空寂之处,欢喜而住。巴利
‘‘Sāhaṃ sugatassa sāvikā, maggaṭṭhaṅgikayānayāyinī; Uddhaṭasallā anāsavā, suññāgāragatā ramāmahaṃ.
我确实见过那些精心彩绘的木偶,或如同彩绘的木娃娃一般。
它们被线和木钉拴着,摆出各种各样的姿势。巴利
‘‘Diṭṭhā hi mayā sucittitā, sombhā dārukapillakāni vā; Tantīhi ca khīlakehi ca, vinibaddhā vividhaṃ panaccakā.
当线钉被拔出、松开、拆散、切碎时,
当它被拆成一块块碎片时,根本找不到它,那心还能安放在哪里呢?巴利
‘‘Tamhuddhaṭe tantikhīlake, vissaṭṭhe vikale parikrite; Na vindeyya khaṇḍaso kate, kimhi tattha manaṃ nivesaye.
就像这样,我的身体各部分,离开那些法就无法运作;
离开了诸法,它就无法运作,那心又该安立在什么上面呢?巴利
‘‘Tathūpamā dehakāni maṃ, tehi dhammehi vinā na vattanti; Dhammehi vinā na vattati, kimhi tattha manaṃ nivesaye.
就像用绿色颜料涂抹过,看上去像画在墙上的图像;
你对此有颠倒之见,人间的想是无用的。巴利
‘‘Yathā haritālena makkhitaṃ, addasa cittikaṃ bhittiyā kataṃ; Tamhi te viparītadassanaṃ, saññā mānusikā niratthikā.
就像眼前展现的幻术,就像梦里的金树;
你这盲人,竟然靠近那空无一物的地方,就像在人群中间靠近一个彩绘的假人一样。巴利
‘‘Māyaṃ viya aggato kataṃ, supinanteva suvaṇṇapādapaṃ; Upagacchasi andha rittakaṃ, janamajjheriva rupparūpakaṃ.
就像圆球掉进树洞里,中间有水泡,还带着泪水。
这里还会生出疮疖,各种眼病也一起聚集。巴利
‘‘Vaṭṭaniriva koṭarohitā, majjhe pubbuḷakā saassukā; Pīḷakoḷikā cettha jāyati, vividhā cakkhuvidhā ca piṇḍitā.
眼睛被挖掉,容貌依然美丽,她不再贪恋,心不执著。
来吧,给你这只眼睛,你拿去吧。那女人当下就把眼睛给了那个男人。巴利
‘‘Uppāṭiya cārudassanā, na ca pajjittha asaṅgamānasā; Handa te cakkhuṃ harassu taṃ, tassa narassa adāsi tāvade.
他的贪就在那一刻止息了,他也在那里向她请求了原谅。
愿这位梵行女平安,今后不会再发生这样的事。巴利
‘‘Tassa ca viramāsi tāvade, rāgo tattha khamāpayī ca naṃ; Sotthi siyā brahmacārinī, na puno edisakaṃ bhavissati.
冒犯了这样的人,就像去抱一团烧得正旺的火。
抓了如同毒蛇一般的东西,哪还能有平安?请宽恕我们吧。巴利
‘‘Āsādiya edisaṃ janaṃ, aggiṃ pajjalitaṃva liṅgiya; Gaṇhiya āsīvisaṃ viya, api nu sotthi siyā khamehi no.
那位比丘尼从那里解脱后,就来到胜者佛陀的面前;
她看见了那殊胜的福德相,眼睛就恢复得像原来一样了。巴利
‘‘Muttā ca tato sā bhikkhunī, agamī buddhavarassa santikaṃ; Passiya varapuññalakkhaṇaṃ, cakkhu āsi yathā purāṇaka’’nti. –
她诵出了这些偈颂。巴利
Imā gāthā paccudāhāsi.
这里,“耆婆芒果园”就是耆婆童子医的芒果园。“令人愉悦的”意思是可爱可喜。据说那片芒果园因为地势好、树荫和水源都充足,加上树木栽种得整齐,所以极其悦意可心。“正前去”,指她朝着芒果园走去,为了白天安住而前往。“须跋”是她的名字。“浪荡子”,指贪恋女色的人。相传王舍城有个大富金匠的儿子,年轻俊美,沉迷女色,惯于放荡游逛。他在路上看见她,心生爱恋,就拦住道路站在那里。因此说“浪荡子阻拦了”,意思是他阻止我前行。“须跋比丘尼对他说”:须跋比丘尼对那个拦住路站着的浪荡子说了话。这里“对正前去的须跋比丘尼,须跋说”这一句,是那位长老尼把自己当作别人来说的。为了让长老尼所说偈颂的关联显现出来,结集者诵出了这首偈颂。巴利
Tattha jīvakambavananti jīvakassa komārabhaccassa ambavanaṃ. Rammanti ramaṇīyaṃ. Taṃ kira bhūmibhāgasampattiyā chāyūdakasampattiyā ca rukkhānaṃ ropitākārena ativiya manuññaṃ manoramaṃ. Gacchantinti ambavanaṃ uddissa gataṃ, divāvihārāya upagacchantiṃ. Subhanti evaṃnāmikaṃ. Dhuttakoti itthidhutto. Rājagahavāsī kireko mahāvibhavassa suvaṇṇakārassa putto yuvā abhirūpo itthidhutto puriso matto vicarati. So taṃ paṭipathe disvā paṭibaddhacitto maggaṃ uparundhitvā aṭṭhāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘dhuttako sannivāresī’’ti, mama gamanaṃ nisedhesīti attho. Tamenaṃ abravī subhāti tamenaṃ nivāretvā ṭhitaṃ dhuttaṃ subhā bhikkhunī kathesi. Ettha ca ‘‘gacchantiṃ bhikkhuniṃ subhaṃ, abravi subhā’’ti ca attānameva therī aññaṃ viya katvā vadati. Theriyā vuttagāthānaṃ sambandhadassanavasena saṅgītikārehi ayaṃ gāthā vuttā.
说完“须跋说了”之后,为了说明她说话的具体内容,接着又说“我哪里得罪了你”等等。其中,“我哪里得罪了你”的意思是:贤友,我什么地方冒犯了你?“你竟然拦住我站在那里”,意思是:你凭什么过错,把我这个正在走路的人拦住、不让走,而站在那里?我根本没有任何过错。然后,为了指出“你仅仅因为把对方看成女人就这样做,这也不合理”,她说道:“贤友,对出家人来说,男子不应该以触碰的方式接近。”意思是:朋友,金匠之子,就算按世间的规矩,男子也不应该以触碰的方式去接触出家人;而对出家人来说,哪怕是畜生道里的雄性,也不该以触碰的方式去接近她。暂且不说男子直接触碰,就算是因贪欲而犯舍堕罪的男子,去触碰所应舍弃之物,也绝对是不允许的。巴利
‘‘Abravī subhā’’ti vatvā tassā vuttākāradassanatthaṃ āha ‘‘kiṃ te aparādhita’’ntiādi. Tattha kiṃ te aparādhitaṃ mayāti kiṃ tuyhaṃ, āvuso, mayā aparaddhaṃ. Yaṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasīti yena aparādhena maṃ gacchantiṃ ovaritvā gamanaṃ nisedhetvā tiṭṭhasi, so natthevāti adhippāyo. Atha itthītisaññāya evaṃ paṭipajjasi, evampi na yuttanti dassentī āha – ‘‘na hi pabbajitāya, āvuso, puriso samphusanāya kappatī’’ti, āvuso suvaṇṇakāraputta , lokiyacārittenapi purisassa pabbajitānaṃ samphusanāya na kappati, pabbajitāya pana puriso tiracchānagatopi samphusanāya na kappati, tiṭṭhatu tāva purisaphusanā, rāgavasenassā nissaggiyena purisassa nissaggiyassāpi phusanā na kappateva.
因此她说:“在我的导师的教法里,有重法”等等。这段话的意思是:在我的导师的教法里,就像石伞那样应当受到极大尊重,善逝、正自觉者为比丘尼们所宣说、制定的那些学处。凭借这些学处,我已具足清净之行、清净的善法部分,因为完全没有贪等垢染,所以无垢。这样的我正走着,你凭什么理由拦住我,让我停下?巴利
Tenāha ‘‘garuke mama satthusāsane’’tiādi. Tassattho – garuke pāsāṇacchattaṃ viya garukātabbe mayhaṃ satthu sāsane yā sikkhā bhikkhuniyo uddissa sugatena sammāsambuddhena desitā paññattā. Tāhi parisuddhapadaṃ parisuddhakusalakoṭṭhāsaṃ, rāgādiaṅgaṇānaṃ sabbaso abhāvena anaṅgaṇaṃ, evaṃbhūtaṃ maṃ gacchantiṃ kena kāraṇena āvaritvā tiṭṭhasīti.
“心浑浊”:因为那些让心变得浑浊的欲寻等,你的心是浑浊;而我没有那些,所以心不浑浊。你又因为贪等尘垢而成为有尘垢、有污秽的人;而我没有那些,所以是离尘、无垢,在一切五蕴上以断除而解脱、心得解脱。你为什么要站在这里拦住我?巴利
Āvilacittoti cittassa āvilabhāvakarānaṃ kāmavitakkādīnaṃ vasena āvilacitto, tvaṃ tadabhāvato anāvilaṃ, rāgarajādīnaṃ vasena sarajo, sāṅgaṇo tadabhāvato vītarajaṃ anaṅgaṇaṃ sabbattha khandhapañcake samucchedavimuttiyā vimuttamānasaṃ, maṃ kasmā ovaritvā tiṭṭhasīti?
长老尼这样说完后,那个浪荡子为了表明自己的心意,诵出了以“年轻且……”开头的十首偈颂。其中,“年轻”指正值青春初期的少女。“且非不美”是说:你容貌端正,也拥有极好的相貌。“你的出家有什么用”是说:像你这样正值青春年少、相貌美丽的人,出家能有什么用呢?他的意思是,应该等到年老色衰的时候再去出家。“丢弃吧”就是扔掉。也有读作“拿掉吧”的,意思是除去、丢掉。巴利
Evaṃ theriyā vutte dhuttako attano adhippāyaṃ vibhāvento ‘‘daharā cā’’tiādinā dasa gāthā abhāsi. Tattha daharāti taruṇī paṭhame yobbane ṭhitā. Apāpikā casīti rūpena alāmikā ca asi , uttamarūpadharā cāhosīti adhippāyo. Kiṃ te pabbajjā karissatīti tuyhaṃ evaṃ paṭhamavaye ṭhitāya rūpasampannāya pabbajjā kiṃ karissati, vuḍḍhāya bībhaccharūpāya vā pabbajitabbanti adhippāyena vadati. Nikkhipāti chaḍḍehi. ‘‘Ukkhipā’’ti vā pāṭho, apanehīti attho.
“甘甜”是指美好,“芬芳”是指香气。“吹送”就是吹拂。“遍一切处”就是从四面八方。所谓“诸树由花粉而兴起”,是说这些树被微风吹动,扬起了细如粉末的花粉,仿佛是从自身的花粉中生起,向四周散发出芳香。“初春是乐季”,意思是这第一个春季,也就是带来舒适触感的时节,正在到来。巴利
Madhuranti subhaṃ, sugandhanti attho. Pavantīti vāyanti. Sabbasoti samantato. Kusumarajena samuṭṭhitā dumāti ime rukkhā mandavātena samuṭṭhahamānakusumareṇujātena attano kusumarajena sayaṃ samuṭṭhitā viya hutvā samantato surabhī vāyanti. Paṭhamavasanto sukhoutūti ayaṃ paṭhamo vasantamāso sukhasamphasso ca utu vattatīti attho.
“花满树冠”是指树顶开满了花。“随风摇曳,仿佛在喧嚷”:被风吹动时,它们像是在喧嚷,又像被高举起来一样立着。“如果你独自走进林中”:如果你一个女人独自走进森林,那里对你来说又能有什么快乐呢?说话的人自己沉迷于欲乐,所以才这样说。巴利
Kusumitasikharāti supupphitaggā. Abhigajjantiva māluteritāti vātena sañcalitā abhigajjantiva abhitthanitā viya tiṭṭhanti. Yadi ekā vanamogahissasīti sace tvaṃ ekikā vanamogāhissasi, kā nāma te tattha rati bhavissatīti attanā baddhasukhābhirattattā evamāha.
被猛兽群盘踞的地方:就是狮子、老虎等猛兽成群结队到处出没的地方。被发狂的公象和母象搅得乱七八糟:发狂的公象和母象为了吓唬其他动物,折断树木、灌木的枝条,把那一带弄得一片狼藉。虽然当时那片森林里并没有这种情况,但说“森林嘛,就是这样的”,是为了吓唬她。远离人烟:没有人迹,荒无人烟。令人恐惧:让人心生害怕。巴利
Vāḷamigasaṅghasevitanti sīhabyagghādivāḷamigasamūhehi tattha tattha upasevitaṃ. Kuñjaramattakareṇuloḷitanti mattakuñjarehi hatthinīhi ca migānaṃ cittatāpanena rukkhagacchādīnaṃ sākhābhañjanena ca āloḷitapadesaṃ. Kiñcāpi tasmiṃ vane īdisaṃ tadā natthi, vanaṃ nāma evarūpanti taṃ bhiṃsāpetukāmo evamāha. Rahitanti janarahitaṃ vijanaṃ. Bhiṃsanakanti bhayajanakaṃ.
你就像用赤金打造的玩偶,又像被技艺高超的机关师用机关装配起来的金像一样活动,此刻正来回走动。就像在名叫“思惟蔓”的园中嬉戏的天女。穿着迦尸国出产的、极其细软的布料。柔软、光滑而可爱。你穿着下裳和上衣,美丽得无与伦比;如今你跟随我,显得如此光彩照人——他把心中尚未实现的愿望,说得好像已经成真了一样。巴利
Tapanīyakatāva dhītikāti rattasuvaṇṇena vicaritā dhītalikā viya sukusalena yantācariyena yantayogavasena sajjitā suvaṇṇapaṭimā viya vicarasi, idāneva ito cito ca sañcarasi. Cittalateva accharāti cittalatānāmake uyyāne devaccharā viya. Kāsikasukhumehīti kāsiraṭṭhe uppannehi ativiya sukhumehi. Vaggubhīti siniddhamaṭṭhehi. Sobhasī suvasanehi nūpameti nivāsanapārupanavatthehi anupame upamārahite tvaṃ idāni me vasānugo sobhasīti bhāvinaṃ attano adhippāyavasena ekantikaṃ vattamānaṃ viya katvā vadati.
我会成为随你心意而行的人,我也愿意成为听你差遣、随你使唤的人。如果我们一起住在森林深处,就是说我们两个一起住在林子里,一起生活,一起快乐地住着。因为确实没有谁比你更让我喜爱,这句话说明了他愿意随她而行的原因。有情,指的是众生,意思是说,对我来说,确实没有别的任何众生比你更可爱。或者,命是指自己的生命,意思是说,我的生命也不如你可爱。像紧那罗女一样的眼睛,是说眼睛像紧那罗女那样柔和、宽大。巴利
Ahaṃ tava vasānugo siyanti ahampi tuyhaṃ vasānugo kiṃkārapaṭissāvī bhaveyyaṃ. Yadi viharemase kānanantareti yadi mayaṃ ubhopi vanantare saha vasāma ramāma. Na hi matthi tayā piyattaroti vasānugabhāvassa kāraṇamāha. Pāṇoti satto, añño kocipi satto tayā piyataro mayhaṃ na hi atthīti attho. Atha vā pāṇoti attano jīvitaṃ sandhāya vadati, mayhaṃ jīvitaṃ tayā piyataraṃ na hi atthīti attho. Kinnarimandalocaneti kinnariyā viya mandaputhuvilocane.
如果你听我的话,就快乐地来家里住吧。意思是:如果你听从我的话,就舍弃独自静坐、独自躺卧这种梵行的苦,来吧,享受各种欲乐,快乐地住在家里。有人读作“快乐地住在家中”,他们的理解是:她将会快乐,并且住在家里。住在无风高楼中的女子:指住在没有风吹的高楼里的女子。也有读作“住在宫殿般高楼中的女子”,意思是住在像天宫一样的高楼里。服务:指服侍、照料。巴利
Yadi me vacanaṃ karissasi, sukhitā ehi agāramāvasāti sace tvaṃ mama vacanaṃ karissasi, ekāsanaṃ ekaseyyaṃ brahmacariyadukkhaṃ pahāya ehi kāmabhogehi sukhitā hutvā agāraṃ ajjhāvasa. ‘‘Sukhitā heti agāramāvasantī’’ti keci paṭhanti, tesaṃ sukhitā bhavissati, agāraṃ ajjhāvasantīti attho. Pāsādanivātavāsinīti nivātesu pāsādesu vāsinī. ‘‘Pāsādavimānavāsinī’’ti ca pāṭho, vimānasadisesu pāsādesu vāsinīti attho. Parikammanti veyyāvaccaṃ.
“穿着”就是穿上,把下裙和上衣都穿好。“戴上”就是以装饰、庄严的方式佩戴在身上,也就是打扮漂亮的意思。“花鬘与颜料”指花鬘和涂香。“金、摩尼与珍珠”指用金、摩尼、珍珠做成的,也就是用黄金、摩尼、珍珠镶嵌的。“众多”指手饰等类,种类很多。“种种”指因制作工艺不同而各式各样。巴利
Dhārayāti paridaha, nivāsehi ceva uttariyañca karohi. Abhiropehīti maṇḍanavibhūsanavasena vā sarīraṃ āropaya, alaṅkarohīti attho. Mālavaṇṇakanti mālañceva gandhavilepanañca. Kañcanamaṇimuttakanti kañcanena maṇimuttāhi ca yuttaṃ, suvaṇṇamayamaṇimuttāhi khacitanti attho. Bahunti hatthūpagādibhedato bahuppakāraṃ. Vividhanti karaṇavikatiyā nānāvidhaṃ.
洗得干干净净、除去了尘垢的上层覆盖物。美丽,就是好看。铺着长毛黑毡和填满天鹅绒等的棉垫。新,就是崭新。贵重,就是价钱很高。用栴檀装饰、散发着心材香气,就是用牛头栴檀等心材装饰,所以香气芬芳。这样的床,你登上去,上去之后就可以随心所欲地躺下或坐下。巴利
Sudhotarajapacchadanti sudhotatāya pavāhitarajaṃ uttaracchadaṃ. Subhanti sobhanaṃ. Gonakatūlikasanthatanti dīghalomakāḷakojavena ceva haṃsalomādipuṇṇāya tūlikāya ca santhataṃ. Navanti abhinavaṃ. Mahārahanti mahagghaṃ. Candanamaṇḍitasāragandhikanti gosīsakādisāracandanena maṇḍitatāya surabhigandhikaṃ, evarūpaṃ sayanamāruha, taṃ āruhitvā yathāsukhaṃ sayāhi ceva nisīda cāti attho.
青莲从水中升起,这里的“ca”只是语气助词,意思是:从水中升起、冒出来、高出于水面而盛开的青莲花。就像非人所享用的那样,因为它是生在罗刹所占据的池塘里,所以只有非人享用,不曾被任何人受用过。同样,你是梵行者,就像那朵盛开的青莲花一样,你是梵行者。在你身体各部分都不曾被任何人受用的情况下,你就会走向衰老,白白地变得衰老枯朽。巴利
Uppalaṃ cudakā samuggatanti ca-kāro nipātamattaṃ, udakato uggataṃ uṭṭhitaṃ accuggamma ṭhitaṃ suphullamuppalaṃ. Yathā taṃ amanussasevitanti tañca rakkhasapariggahitāya pokkharaṇiyā jātattā nimmanussehi sevitaṃ kenaci aparibhuttameva bhaveyya. Evaṃ tvaṃ brahmacārinīti evameva taṃ suṭṭhu phullamuppalaṃ viya tuvaṃ brahmacārinī. Sakesaṅgesu attano sarīrāvayavesu kenaci aparibhuttesuyeva jaraṃ gamissasi, mudhāyeva jarājiṇṇā bhavissasi.
那浪子这样表明了自己的意图后,长老尼便通过揭示身体的真实本质来截断他对那身体的执著,说了“你在这里做什么”这个偈颂。它的意思是:贤友,金匠之子,在这个充满以头发等为始的腐尸的、必定会坏灭的、使坟场增广的、被称为“身体”的不净秽物里,究竟有什么被你当作精华、视为珍贵?你是见到它之后心就散乱,对别的所缘生起离去之心与思量?还是恰恰在这里心不散乱、满怀喜悦地注视着?告诉我吧。巴利
Evaṃ dhuttakena attano adhippāye pakāsite therī sarīrasabhāvavibhāvanena taṃ tattha vicchindentī ‘‘kiṃ te idhā’’ti gāthamāha. Tassattho – āvuso suvaṇṇakāraputta, kesādikuṇapapūre ekantena bhedanadhamme susānavaḍḍhane, idha imasmiṃ kāyasaññite asucikaḷevare kiṃ nāma tava sāranti sammataṃ sambhāvitaṃ, yaṃ disvā vimano aññatarasmiṃ ārammaṇe vigatamanasaṅkappo, ettheva vā avimano somanassiko hutvā udikkhasi, taṃ mayhaṃ kathehīti.
那浪子听了这话,虽然知道她的容貌是被娇媚装点出来的,可是从第一眼看见她的时候起,他的心就已经被她的目光牢牢拴住了。于是他专门针对这一点,说出“眼如……”等话来。这位长老尼确实因为极善调伏自己,诸根寂静,所以她的目光投注之处,有着坚定、澄净、柔和、寂静的神情。这双眼睛是业力所感得的果报,由信等五根所庄严,从中自然流露出超群的光彩与灵秀。可是这浪子自己被种种姿态、风情、娇媚的妄想所迷惑,因此他对她眼睛的贪爱就特别增长广大。其中,“眼如……”等话中,“tūri”是母鹿的意思,“ca”是语助词,意谓你的眼睛就如小鹿的眼睛。若作“koriyārivā”的巴利语,则说的是母鹧鸪。又如“kinnariyāriva pabbatantare”一句,意谓如在山间游行的紧那罗女一样,你的眼睛也是如此。又如“tava me nayanāni dakkhiyā”一句,意谓看见了你所说的这些功德特相的眼睛之后,我的欲贪之乐更加往上增长。巴利
Taṃ sutvā dhuttako kiñcāpi tassā rūpaṃ cāturiyasobhitaṃ, paṭhamadassanato pana paṭṭhāya yasmiṃ diṭṭhipāte paṭibaddhacitto, tameva apadisanto ‘‘akkhīni ca tūriyārivā’’tiādimāha. Kāmañcāyaṃ therī suṭṭhu saṃyatatāya santindriyā, tāya thiravippasannasommasantanayananipātesu kammānubhāvanipphannesu pasannapañcappasādapaṭimaṇḍitesu nayanesu labbhamāne pabhāvisiṭṭhacāturiye diṭṭhipāte, yasmā sayaṃ caritahāvabhāvavilāsādiparikappavañcito so dhutto jāto, tasmāssa diṭṭhirāgo savisesaṃ vepullaṃ agamāsi. Tattha akkhīni ca tūriyārivāti tūri vuccati migī, ca-saddo nipātamattaṃ, migacchāpāya viya te akkhīnīti attho. ‘‘Koriyārivā’’ti vā pāḷi, kuñcakārakukkuṭiyāti vuttaṃ hoti. Kinnariyāriva pabbatantareti pabbatakucchiyaṃ vicaramānāya kinnarivanitāya viya ca te akkhīnīti attho. Tava me nayanāni dakkhiyāti tava vuttaguṇavisesāni nayanāni disvā, bhiyyo uparūpari me kāmābhirati pavaḍḍhati.
你的睫毛像红莲花的尖端一样,所谓“如青莲尖端”即此。无垢,就是没有污点。如金,是说你的脸像金像的脸;见到你的眼睛——应该这样连起来理解。巴利
Uppalasikharopamāniteti rattuppalaaggasadisāni pamhāni tava. Vimaleti nimmale. Hāṭakasannibheti kañcanarūpakassa mukhasadise te mukhe, nayanāni dakkhiyāti yojanā.
就算去了很远的地方,也是到了遥远之处。我忆念你,是因为心里不想别的,只想着你的眼睛。长睫毛,说的是睫毛很长。清净眼,说的是眼睛明净没有污垢。对我来说,没有谁比你的眼睛更可爱——除了你的眼睛,再没有别人让我更觉得可爱了。这里的“你”,其实就是表示“你的”这个意思。巴利
Api dūragatāti dūraṃ ṭhānaṃ gatāpi. Saramhaseti aññaṃ kiñci acintetvā tava nayanāni eva anussarāmi. Āyatapamheti dīghapakhume. Visuddhadassaneti nimmalalocane. Na hi matthi tayā piyattaro nayanāti tava nayanato añño koci mayhaṃ piyataro natthi. Tayāti hi sāmiatthe eva karaṇavacanaṃ.
长老尼为了扭转那个因为她的眼睛长得美而迷醉、胡言乱语的金匠之子心中的欲念,用“邪路”等开头的十二首偈颂对他说法。其中,“你想走邪路”的意思是:贤友金匠之子啊,世间还有别的女子,你却来追求我——我是佛陀的亲生女儿,世尊亲生女儿。你放着安稳、笔直的大道不走,偏要走上那条布满荆棘、充满危险的小路,想走那条邪道;你求月亮作玩具,想把月轮当成玩耍的球;你想翻过高达八万四千由旬的须弥山王,想跨到山的那一边去站着。你竟然来追求我,佛陀的女儿。以上是连接之义。巴利
Evaṃ cakkhusampattiyā ummāditassa viya taṃ taṃ vippalapato tassa purisassa manorathaṃ viparivattentī therī ‘‘apathenā’’tiādinā dvādasa gāthā abhāsi. Tattha apathena payātumicchasīti, āvuso suvaṇṇakāraputta, sante aññasmiṃ itthijane yo tvaṃ buddhasutaṃ buddhassa bhagavato orasadhītaraṃ maṃ maggayasi patthesi, so tvaṃ sante kheme ujumagge apathena kaṇṭakanivutena sabhayena kummaggena payātumicchasi paṭipajjitukāmosi, candaṃ kīḷanakaṃ gavesasi candamaṇḍalaṃ kīḷāgoḷakaṃ kātukāmosi, meruṃ laṅghetumicchasi caturāsītiyojanasahassubbedhaṃ sinerupabbatarājaṃ laṅghayitvā aparabhāge ṭhātukāmosi, so tvaṃ maṃ buddhasutaṃ maggayasīti yojanā.
现在,为了说明那种贪欲既不在他自己的境界范围内,又会带来伤害,所以说了“不存在”等话。其中,“我如今哪里还会有贪欲”——意思是:如今我在哪里还会有贪欲、贪欲又能在哪里生起呢?那样的所缘,在整个包括天界在内的世间里根本不存在。“我也不知道它是什么样”——我也不知道那贪欲是什么样子。接下来,“已被道连根断除”——这里的“atha”只是语气词。以不如理作意为根源的贪欲,已经被圣道断除、彻底根除了。巴利
Idāni tassa attano avisayabhāvaṃ patthanāya ca vighātāvahataṃ dassetuṃ ‘‘natthī’’tiādi vuttaṃ. Tattha rāgo yatthapi dāni me siyāti yattha idāni me rāgo siyā bhaveyya, taṃ ārammaṇaṃ sadevake loke natthi eva. Napi naṃ jānāmi kīrisoti naṃ rāgaṃ kīrisotipi na jānāmi. Atha maggena hato samūlakoti athāti nipātamattaṃ. Ayonisomanasikārasaṅkhātena mūlena samūlako rāgo ariyamaggena hato samugghātito.
“炭坑”就是炭火坑。“被丢弃”就像被风吹走的随便什么东西,或者像被扔进火里的柴薪,意思就是这样。“像毒器一样”就像装毒的容器。“从火中取出”是指从炭火中取出、离开炭火,意思是把毒彻底去掉,一点不剩,完全消灭。巴利
Iṅgālakuyāti aṅgārakāsuyā. Ujjhitoti vātukkhitto viya yo koci, dahaniyā indhanaṃ viyāti attho. Visapattorivāti visagatabhājanaṃ viya. Aggito katoti aggito aṅgārato apagato kato, visassa lesampi asesetvā apanīto vināsitoti attho.
如果有女人没有用智慧观察、没有彻底了知这五蕴,或者因为没有见到法身而没有被教导,那么贤友,你就去用欲贪引诱那样的女人吧——她还没有破除诸行,还没有观察出世间法。你面对这位如实了知生起与还灭、已经通达真理的清净比丘尼,就会因此受苦,现在和未来都会遭受伤害和痛苦。巴利
Yassā siyā apaccavekkhitanti yassā itthiyā idaṃ khandhapañcakaṃ ñāṇena appaṭivekkhitaṃ apariññātaṃ siyā. Sattā vā anusāsito siyāti sattā vā dhammasarīrassa adassanena yassā itthiyā ananusāsito siyā. Tvaṃ tādisikaṃ palobhayāti, āvuso, tvaṃ tathārūpaṃ aparimadditasaṅkhāraṃ apaccavekkhitalokuttaradhammaṃ kāmehi palobhaya upagaccha. Jānantiṃ so imaṃ vihaññasīti so tvaṃ pavattiṃ nivattiñca yāthāvato jānantiṃ paṭividdhasaccaṃ imaṃ subhaṃ bhikkhuniṃ āgamma vihaññasi, sampati āyatiñca vighātaṃ dukkhaṃ āpajjasi.
现在要说明他陷入苦恼的原因,就用“因为对我”等话来显示。其中,“因为”是表示原因的虚词。“被骂与受礼敬”:指在辱骂和礼敬之中。“乐与苦”:指在乐与苦之中,或者指在接触合意与不合意对象的时候。“念已现前”:与观察相应的念,一切时候都现前。“了知有为是不净”:了知三地所摄的行法,因为烦恼不净的流出,所以是不净的。“于一切处”:在一切三有之中,我的心不被渴爱、染着等所染污。巴利
Idānissa vighātāpattitaṃ kāraṇavibhāvanena dassentī ‘‘mayhaṃ hī’’tiādimāha. Tattha hīti hetuatthe nipāto. Akkuṭṭhavanditeti akkose vandanāya ca. Sukhadukkheti sukhe ca dukkhe ca, iṭṭhāniṭṭhavisayasamāyoge vā. Satī upaṭṭhitāti paccavekkhaṇayuttā sati sabbakālaṃ upaṭṭhitā. Saṅkhatamasubhanti jāniyāti tebhūmakaṃ saṅkhāragataṃ kilesāsucipaggharaṇena asubhanti ñatvā. Sabbatthevāti sabbasmiṃyeva bhavattaye mayhaṃ mano taṇhālepādinā na upalimpati.
乘着八支道之乘而行者:她乘着被称为八支圣道的圣乘,到达了涅槃城。已拔出箭者:已经从自己的相续中彻底拔除了贪等之箭。巴利
Maggaṭṭhaṅgikayānayāyinīti aṭṭhaṅgikamaggasaṅkhātena ariyayānena nibbānapuraṃ yāyinī upagatā. Uddhaṭasallāti attano santānato samuddhaṭarāgādisallā.
善加描绘:以手、脚、脸等形状精心描绘、制作而成。木偶:就是玩偶。或小木偶:指用木棍等物构造出的形象。以线:指以筋线。以栓:指为手、脚、背、耳等部位而安设的木棍。被捆绑:以种种方式绑系起来。表演种种舞蹈:指通过拉紧和放松机关绳等而设定舞蹈动作,看起来就像正在跳舞一样;此为句义连接。巴利
Sucittitāti hatthapādamukhādiākārena suṭṭhu cittitā viracitā. Sombhāti sumbhakā. Dārukapillakāni vāti dārudaṇḍādīhi uparacitarūpakāni. Tantīhīti nhārusuttakehi. Khīlakehīti hatthapādapiṭṭhikaṇṇādiatthāya ṭhapitadaṇḍehi. Vinibaddhāti vividhenākārena baddhā. Vividhaṃ panaccakāti yantasuttādīnaṃ añchanavissajjanādinā paṭṭhapitanaccakā, panaccantā viya diṭṭhāti yojanā.
当线与栓从那里被抽出时,也就是从木偶身上被抽掉、绑缚松开、各部分彼此分离、被扔到各处散落时,那个依靠特定组装和特殊构造而被称为“形象”的东西,就不能再被找到了。所谓“就不能找到那被弄成碎块的”,是说当木偶形象的各个部分被弄成一块块碎片时,木偶形象就找不到了、不可得了。既然如此,心在那里面能执取什么呢?在那木偶形象的碎块中,心能执取什么?是木桩?是绳子?还是泥团之类?在那些离散的部分中,这样的想根本不可能生起。巴利
Tamhuddhaṭe tantikhīlaketi sannivesavisiṭṭharacanāvisesayuttaṃ upādāya rūpakasamaññā tamhi tantimhi khīlake ca ṭhānato uddhaṭe bandhanto vissaṭṭhe, visuṃ karaṇena aññamaññaṃ vikale, tahiṃ tahiṃ khipanena parikrite vikirite. Na vindeyya khaṇḍaso kateti potthakarūpassa avayave khaṇḍākhaṇḍite kate potthakarūpaṃ na vindeyya, na upalabheyya. Evaṃ sante kimhi tattha manaṃ nivesaye tasmiṃ potthakarūpāvayave kimhi kiṃ khāṇuke, udāhu rajjuke, mattikāpiṇḍādike vā manaṃ manasaññaṃ niveseyya, visaṅkhāre avayave sā saññā kadācipi napateyyāti attho.
就像那样是指像那个木偶一样,和那个木偶的形象相似。为什么这么说呢?因为接着说了“诸身体”等话。其中,“诸身体”是指手、脚、脸等身体的各个部分。“对我来说”是指与我相连而显现。“以那些法”是指以那些地界等法和眼等法。“离开就不能存在”是说:舍弃那些这样那样组合的地界等法后,所谓“身体”根本不存在。“离开诸法就不能存在”是说:身体离开各个部分、离开属于部分的诸法,就不能存在,也找不到。既然如此,心该把注意力放在其中的什么上呢?是放在地界上?还是放在水界等上?还是放在身体上?还是放在手、脚等上?心、心想该安放在什么上呢?因为“身体”“手、脚等”“众生”“女人”“男人”这些说法,都只是在以地界等净色诸法为限的程度上假立的名字,所以明白这一点的人对此不会有什么执著。巴利
Tathūpamāti taṃsadisā tena potthakarūpena sadisā. Kinti ce āha ‘‘dehakānī’’tiādi. Tattha dehakānīti hatthapādamukhādidehāvayavā. Manti me paṭibaddhā upaṭṭhahanti. Tehi dhammehīti tehi pathaviādīhi ca cakkhādīhi ca dhammehi. Vinā na vattantīti na hi tathā tathā sanniviṭṭhe pathaviādidhamme muñcitvā dehā nāma santi. Dhammehi vinā na vattatīti deho avayavehi avayavadhammehi vinā na vattati na upalabbhati. Evaṃ sante kimhi tattha manaṃ nivesayeti kimhi kiṃ pathaviyaṃ, udāhu āpādike dehoti vā hatthapādādīnīti vā manaṃ manasaññaṃ niveseyya. Yasmā pathaviādipasādadhammamatte esā samaññā, yadidaṃ dehoti vā hatthapādādīnīti vā sattoti vā itthīti vā purisoti vā, tasmā na ettha jānato koci abhiniveso hotīti.
就像有人看见墙上画着一个女人像,那是画师用雌黄涂在墙上画出来的。他先用雌黄打底,再上色,画成一个女人像,然后被人看见了。由于画中人物的站姿、投足等动作画得十分逼真,看的人心里可能会想:莫非是一个活生生的女人靠着墙站在这里?但这种想法其实毫无意义,因为画里根本没有真正的人。所谓“女人”,只是那样称呼而已,是对事物的颠倒认知,并不是如实把握。应当这样理解:仅仅在诸法聚集之上执取男人、女人等相,也是同样的道理。这就是这段话的要点。巴利
Yathā haritālena makkhitaṃ, addasa cittikaṃ bhittiyā katanti yathā kusalena cittakārena bhittiyaṃ haritālena makkhitaṃ littaṃ tena lepaṃ datvā kataṃ ālikhitaṃ cittikaṃ itthirūpaṃ addasa passeyya. Tattha yā upathambhanakhepanādikiriyāsampattiyā mānusikā nu kho ayaṃ bhitti apassāya ṭhitāti saññā, sā niratthakā manussabhāvasaṅkhātassa atthassa tattha abhāvato, mānusīti pana kevalaṃ tahiṃ tassa ca viparītadassanaṃ, yāthāvato gahaṇaṃ na hoti, dhammapuñjamatte itthipurisādigahaṇampi evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbanti adhippāyo.
就像幻术师摆在眼前的幻象,和幻象一样。就像梦里的金树,那只是梦中的金树,如同在梦里出现的金制树木。愚痴的人,你执取这空洞的东西,把这个空洞、虚无、没有内在实质的身体,当作有实质的,执取说“这是我的”。就像在人群中的银像,就像幻术师在大众中展示的银像,看起来像是有实质的,其实没有实质。这就是意思。巴利
Māyaṃ viya aggato katanti māyākārena purato upaṭṭhāpitaṃ māyāsadisaṃ. Supinanteva suvaṇṇapādapanti supinameva supinantaṃ, tattha upaṭṭhitasuvaṇṇamayarukkhaṃ viya. Upagacchasi andha rittakanti andhabāla rittakaṃ tucchakaṃ antosārarahitaṃ imaṃ attabhāvaṃ ‘‘etaṃ mamā’’ti sāravantaṃ viya upagacchasi abhinivisasi. Janamajjheriva rupparūpakanti māyākārena mahājanamajjhe dassitaṃ rūpiyarūpasadisaṃ sāraṃ viya upaṭṭhahantaṃ, asāranti attho.
像虫漆搓成的丸子那样圆。放在树洞里,就是放在树干的孔洞中。中间有水泡,是说像停在眼皮中间的水泡。带着泪水,就是和泪水混在一起。眼屎疙瘩,就是眼垢。在这里生起,是说在这个眼眶里,从两头眼角散发出毒臭而生成。或者,眼屎疙瘩也可以指眼皮上长出的疖子。种种,是就白膜、黑膜以及红、黄等七层膜而言,有多种多样。眼的各种,是眼的各部分或眼的种类,因为它由许多极微聚成。聚集,就是集合在一起。巴利
Vaṭṭanirivāti lākhāya guḷikā viya. Koṭarohitāti koṭare rukkhasusire ṭhapitā. Majjhe pubbuḷakāti akkhidalamajjhe ṭhitajalapubbuḷasadisā. Saassukāti assujalasahitā. Pīḷakoḷikāti akkhigūthako. Ettha jāyatīti etasmiṃ akkhimaṇḍale ubhosu koṭīsu visagandhaṃ vāyanto nibbattati. Pīḷakoḷikāti vā akkhidalesu nibbattanakā pīḷakā vuccati. Vividhāti setanīlamaṇḍalānañceva rattapītādīnaṃ sattannaṃ paṭalānañca vasena anekavidhā. Cakkhuvidhāti cakkhubhāgā cakkhuppakārā vā tassa anekakalāpagatabhāvato. Piṇḍitāti samuditā.
就这样,对于贪恋眼的人,长老尼开示了眼的不净本质,以及它不能保持稳定所以是无常的。开示之后,就像有人带着诱人的财物走进有盗贼的险路,被贼人拦住,只好把那诱人的财物交出去才能走;同样地,那个男子因为贪恋眼而缠住这位长老尼,她便把自己的眼睛挖出来给了他。因此经中说“挖出可爱的眼睛”等。其中,“挖出”是指挖出来,从眼窝里取出来。“可爱的眼睛”是指看上去可爱、看上去令人欢喜。“她没有执着”是指她对那只眼睛没有执着。“心无执着”是指对任何所缘皆无执着之心。那时,她说了“来,这便是你一直贪求、由我所施的、名为‘眼’的不净肉块,你拿去吧!拿去之后,随你所欲带到任何中意之处”这样的话。巴利
Evaṃ cakkhusmiṃ sārajjantassa cakkhuno asubhataṃ anavaṭṭhitatāya aniccatañca vibhāvesi . Vibhāvetvā ca yathā nāma koci lobhanīyaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā corakantāraṃ paṭipajjanto corehi palibuddho taṃ lobhanīyabhaṇḍaṃ datvā gacchati, evameva cakkhumhi sārattena tena purisena palibuddhā therī attano cakkhuṃ uppāṭetvā tassa adāsi. Tena vuttaṃ ‘‘uppāṭiya cārudassanā’’tiādi. Tattha uppāṭiyāti uppāṭetvā cakkhukūpato nīharitvā. Cārudassanāti piyadassanā manoharadassanā. Na ca pajjitthāti tasmiṃ cakkhusmiṃ saṅgaṃ nāpajji. Asaṅgamānasāti katthacipi ārammaṇe anāsattacittā. Handa te cakkhunti tayā kāmitaṃ tato eva mayā dinnattā te cakkhusaññitaṃ asucipiṇḍaṃ gaṇha, gahetvā harassu pasādayuttaṃ icchitaṃ ṭhānaṃ nehi.
那位母亲说:即使在挖出我儿子眼睛的那一刻,我儿子的贪欲就消失了。“tattha”指的是眼睛,或者指那位比丘尼;也可以说“tattha”就是指那个地方。“khamāpayī”就是请求原谅。“sotthi siyā brahmacārinī”是说:殊胜的梵行者啊,愿你平安健康。“na puno edisakaṃ bhavissatī”是说:从今以后,不会再发生这样的行为,意思是“我不会再做了”。巴利
Tassa ca viramāsi tāvadeti tassa dhuttapurisassa tāvadeva akkhimhi uppāṭitakkhaṇe eva rāgo vigacchi. Tatthāti akkhimhi, tassaṃ vā theriyaṃ. Atha vā tatthāti tasmiṃyeva ṭhāne. Khamāpayīti khamāpesi. Sotthi siyā brahmacārinīti seṭṭhacārini mahesike tuyhaṃ ārogyameva bhaveyya. Na puno edisakaṃbhavissatīti ito paraṃ evarūpaṃ anācāracaraṇaṃ na bhavissati, na karissāmīti attho.
āsādiyāti的意思是触碰、冒犯。edisanti evarūpaṃ指的就是这样在一切方面都已离贪的人。aggiṃ pajjalitaṃva liṅgiyā这个比喻,就像去拥抱一团熊熊燃烧的烈火一样。巴利
Āsādiyāti ghaṭṭetvā. Edisanti evarūpaṃ sabbattha vītarāgaṃ. Aggiṃ pajjalitaṃva liṅgiyāti pajjalitaṃ aggiṃ āliṅgetvā viya.
“Tato”是说从那个恶棍男子那里。“sā bhikkhunī”指的就是那位苏跋比丘尼。“agamī buddhavarassa santikaṃ”是说她来到正等正觉者跟前,走近、亲近了世尊。“passiya varapuññalakkhaṇaṃ”是说她看见了由最殊胜的福德资粮所成就的大人相。“yathā purāṇaṃ”是说就像从前那样,眼睛恢复如初,如同先前未被挖掉时一样。这里中间没有另外说明的内容,因为都依照前面已说的方式,所以很容易理解。巴利
Tatoti tasmā dhuttapurisā. Sā bhikkhunīti sā subhā bhikkhunī. Agamī buddhavarassa santikanti sammāsambuddhassa santikaṃ upagacchi upasaṅkami. Passiya varapuññalakkhaṇanti uttamehi puññasambhārehi nibbattamahāpurisalakkhaṇaṃ disvā. Yathā purāṇakanti porāṇaṃ viya uppāṭanato pubbe viya cakkhu paṭipākatikaṃ ahosi. Yamettha antarantarā na vuttaṃ, taṃ vuttanayattā suviññeyyameva.