第十三 二十偈集巴利
13. Vīsatinipāto
第一 庵婆婆利长老尼偈释巴利
1. Ambapālītherīgāthāvaṇṇanā
《二十偈集》中“乌黑似蜂色”等偈颂,是庵婆婆利长老尼的偈颂。她也在过去诸佛那里积集了善根,在各处生死中不断积集能导向出离的善业。她在尸弃佛世尊的教法中出家,受具足戒成为比丘尼,受持比丘尼学处而安住。有一天,她和许多比丘尼一起去礼敬佛塔,右绕佛塔而行。一位已断尽烦恼的长老尼走在前面,匆忙间吐了一口唾沫,落在塔庙的庭院里。那位漏尽长老尼没有看见就走了过去。庵婆婆利走在后面,看见那口唾沫,就骂道:“是哪个妓女把唾沫吐在这里!”她做比丘尼时守护戒律,厌离胎生,把心安住于化生之状态。因此,在最后一生中,她化生在毗舍离城皇家园林的一棵芒果树下。守园人看见她,就把她带进城里。因为是在芒果树下出生的,大家就叫她“庵婆婆利”。那时,许多王子见她容貌美丽、悦目可意,又具足娇媚迷人等种种殊胜气质,都想把她占为己有,互相争吵起来。为了平息他们的争执,被她的业力所驱使的法官们说:“让她属于所有人吧。”于是把她安置在妓女的位置上。她在世尊那里生起信心后,就在自己的园林中建了一座精舍,奉献给以佛陀为首的比丘僧团。后来,她在自己儿子维摩拉孔达尼亚长老那里听闻佛法,出家后修观业处,因自身衰老朽坏而心生警策,正在显明诸行的无常——巴利
Vīsatinipāte kāḷakā bhamaravaṇṇasādisātiādikā ambapāliyā theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī sikhissa bhagavato sāsane pabbajitvā upasampannā hutvā bhikkhunisikkhāpadaṃ samādāya viharantī, ekadivasaṃ sambahulāhi bhikkhunīhi saddhiṃ cetiyaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ karontī puretaraṃ gacchantiyā khīṇāsavattheriyā khipantiyā sahasā kheḷapiṇḍaṃ cetiyaṅgaṇe patitaṃ, khīṇāsavattheriyā apassitvā gatāya ayaṃ pacchato gacchantī taṃ kheḷapiṇḍaṃ disvā ‘‘kā nāma gaṇikā imasmiṃ ṭhāne kheḷapiṇḍaṃ pātesī’’ti akkosi. Sā bhikkhunikāle sīlaṃ rakkhantī gabbhavāsaṃ jigucchitvā opapātikattabhāve cittaṃ ṭhapesi. Tena carimattabhāve vesāliyaṃ rājuyyāne ambarukkhamūle opapātikā hutvā nibbatti. Taṃ disvā uyyānapālo nagaraṃ upanesi. Ambarukkhamūle nibbattatāya sā ambapālītveva voharīyittha. Atha naṃ abhirūpaṃ dassanīyaṃ pāsādikaṃ vilāsakantatādiguṇavisesasamuditaṃ disvā sambahulā rājakumārā attano attano pariggahaṃ kātukāmā aññamaññaṃ kalahaṃ akaṃsu. Tesaṃ kalahavūpasamatthaṃ tassā kammasañcoditā vohārikā ‘‘sabbesaṃ hotū’’ti gaṇikāṭṭhāne ṭhapesuṃ. Sā satthari paṭiladdhasaddhā attano uyyāne vihāraṃ katvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyādetvā pacchā attano puttassa vimalakoṇḍaññattherassa santike dhammaṃ sutvā pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī attano sarīrassa jarājiṇṇabhāvaṃ nissāya saṃvegajātā saṅkhārānaṃ aniccataṃ vibhāventī –
我的头发曾经乌黑,颜色像蜜蜂一样,发梢卷曲;
它们因衰老而像棉絮羊毛毡一样,说真话者的话不异不变。巴利
‘‘Kāḷakā bhamaravaṇṇasādisā, vellitaggā mama muddhajā ahuṃ; Te jarāya sāṇavākasādisā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
就像装满鲜花的香盒香气扑鼻,我的发髻也如此芬芳;
那头发已经衰老,只剩普通头发的腥臭气味,而说真话者的话语永远不会变。巴利
‘‘Vāsitova surabhī karaṇḍako, pupphapūra mama uttamaṅgajo; Taṃ jarāyatha salomagandhikaṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
就像一片茂密又整齐的树林,被梳子和发针分开尖端而装饰美丽;
它被衰老弄得这里那里都稀疏了,而那位说真话者的话从不变假。巴利
‘‘Kānanaṃva sahitaṃ suropitaṃ, kocchasūcivicitaggasobhitaṃ; Taṃ jarāya viralaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
乌黑的发髻上点缀着黄金,编好的发辫装饰得光彩照人;
这颗头已经衰老,秃了,但说真话者的话绝不会变。巴利
‘‘Kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṃ, sobhate suveṇīhilaṅkataṃ; Taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ kataṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
就像画师精心画出的线条,我的双眉从前多么好看;
它们因衰老而布满皱纹、下垂,说真话者的话语不会改变。巴利
‘‘Cittakārasukatāva lekhikā, sobhare su bhamukā pure mama; Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
就像光辉灿烂、令人无比喜爱的宝珠,眼睛深青而广长。
他们被衰老击垮,不再光彩照人,而那位说真话者的话从不落空。巴利
‘‘Bhassarā surucirā yathā maṇī, nettahesumabhinīlamāyatā; Te jarāyabhihatā na sobhare, saccavādivacanaṃ anaññathā.
鼻子像光滑又高挺一样,在青春年少时显得格外好看。
她像被衰老压垮了一样,而说真话者的话语永远不会变。巴利
‘‘Saṇhatuṅgasadisī ca nāsikā, sobhate su abhiyobbanaṃ pati; Sā jarāya upakūlitā viya, saccavādivacanaṃ anaññathā.
就像打造精巧、做工完美的镯子,我的耳垂这样美丽庄严;
她们因衰老而皱纹垂挂,说真实语者的教法真实不虚。巴利
‘‘Kaṅkaṇaṃva sukataṃ suniṭṭhitaṃ, sobhare su mama kaṇṇapāḷiyo; Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
就像芭蕉花蕾的颜色一样,我过去的牙齿多么光洁亮丽;
它们被衰老摧毁、侵蚀,说真话者的话不会变成别的样子。巴利
‘‘Pattalīmakulavaṇṇasādisā , sobhare su dantā pure mama; Te jarāya khaṇḍitā cāsitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
我在林间密丛中游走,像杜鹃一样发出悦耳的鸣唱;
它被衰老弄坏了,到处都不稳;而说真话者的话,绝不会变样。巴利
‘‘Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṃ nikūjihaṃ; Taṃ jarāya khalitaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
从前,我的脖子就像被仔细擦亮的柔润螺贝,确实很美;
她已被衰老摧折得弯曲变形,而说真话者的话语永不改变。巴利
‘‘Saṇhakamburiva suppamajjitā, sobhate su gīvā pure mama; Sā jarāya bhaggā vināmitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
从前,我的两条手臂就像打磨光滑的圆门闩一样,确实很美。
它们因衰老而变得像枯萎皱缩的波吒厘花,说真话者的话从不落空。巴利
‘‘Vaṭṭapalighasadisopamā ubho, sobhare su bāhā pure mama; Tā jarāya yathā pāṭalibbalitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
从前,我的手柔软又好看,戴着戒指和黄金饰品;
他们因衰老而像老树根一样,说真话者的话语却不会改变。巴利
‘‘Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā , sobhare su hatthā pure mama; Te jarāya yathā mūlamūlikā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
从前,我的两个乳房丰满、圆挺、高耸,十分美丽;
就像没有水的皮囊那样耷拉下来,说真话者的话语绝不会变成别的样子。巴利
‘‘Pīnavaṭṭasahibhuggatā ubho, sobhare su thanakā pure mama; Thevikīva lambanti nodakā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
从前我的身体就像一块打磨过的金板,光彩照人。
它如今被细密的皱纹所覆盖,那位只说真实之语者的话,确实没有半点虚假。巴利
‘‘Kañcanassa phalakaṃva sammaṭṭhaṃ, sobhate su kāyo pure mama; So valīhi sukhumāhi otato, saccavādivacanaṃ anaññathā.
从前,我的两条大腿美丽动人,就像蛇的脖子一样。
他们因衰老而像竹管一样枯槁,说真实语者的话绝不虚妄。巴利
‘‘Nāgabhogasadisopamā ubho, sobhare su ūrū pure mama; Te jarāya yathā veḷunāḷiyo, saccavādivacanaṃ anaññathā.
从前我的小腿装饰着精巧的脚镯,用黄金打造,光彩照人;
它们因衰老而像芝麻秆加一根棍一样,说真话者的教言绝无虚妄。巴利
‘‘Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su jaṅghā pure mama; Tā jarāya tiladaṇḍakāriva, saccavādivacanaṃ anaññathā.
过去,我的双脚就像塞满棉花一样柔软饱满,两者都端庄美好。
它们被衰老侵扰,布满皱纹,真实语者的话真实无妄。巴利
‘‘Tūlapuṇṇasadisopamā ubho, sobhare su pādā pure mama; Te jarāya phuṭitā valīmatā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
这个聚合曾是如此,衰老腐朽,是种种痛苦的依处。
就像剥落的衰老房屋,说真话的人(佛陀)的话绝不会变假。巴利
‘‘Ediso ahu ayaṃ samussayo, jajjaro bahudukhānamālayo; Sopalepapatito jarāgharo, saccavādivacanaṃ anaññathā’’ti. –
她说了这些偈颂。巴利
Imā gāthāyo abhāsi.
这里,“黑”是指黑色的。“像蜜蜂的颜色一样”,是说虽然是黑色的,却有着像蜜蜂那样的颜色,也就是油润的深蓝色。“发梢卷曲”,是说发尖卷曲,从发根一直到发梢都是卷曲盘绕的,这就是它的意思。“头上生的”,指的是头发。“因衰老”,是说因为衰老的缘故,被衰老所摧残,美丽减退了。“像麻布和树皮布一样”,是说像麻布,也像树皮布,也就是像麻布和树皮布,还有一层意思是像蚕丝布。真实语者的话不会有所不同,是说真实语者、不说虚妄语的正等正觉者所说的“一切色都是无常的,被衰老所制伏”等等话语,真实不虚,完全符合实际情况,其中没有任何虚妄。巴利
Tattha kāḷakāti kāḷakavaṇṇā. Bhamaravaṇṇasādisāti kāḷakā hontāpi bhamarasadisavaṇṇā, siniddhanīlāti attho. Vellitaggāti kuñcitaggā, mūlato paṭṭhāya yāva aggā kuñcitā vellitāti attho. Muddhajāti kesā. Jarāyāti jarāhetu jarāya upahatasobhā. Sāṇavākasādisāti sāṇasadisā vākasadisā ca, sāṇavākasadisā ceva makacivākasadisā cātipi attho. Saccavādivacanaṃ anaññathāti saccavādino avitathavādino sammāsambuddhassa ‘‘sabbaṃ rūpaṃ aniccaṃ jarābhibhūta’’ntiādivacanaṃ anaññathā yathābhūtameva, na tattha vitathaṃ atthīti.
就像被花香和香粉等熏染过、散发着香气的妆奁盒一样,芳香扑鼻。所谓“我的头顶上缀满花朵”,意思是过去我的头发里插满了占巴花、素馨花、茉莉花等各种花,洁净无瑕。“那”指的就是头顶上长出的头发。后来到了现在,它变成了自带毛发气味、就是原本毛发的那种气味。或者说“自带毛发气味”,就是和公羊毛的气味一样。也有人说是“山羊毛的气味”。巴利
Vāsitova surabhī karaṇḍakoti pupphagandhavāsacuṇṇādīhi vāsito vāsaṃ gāhāpito pasādhanasamuggo viya sugandhi. Pupphapūra mama uttamaṅgajoti campakasumanamallikādīhi pupphehi pūrito pubbe mama kesakalāpo nimmaloti attho. Tanti uttamaṅgajaṃ. Atha pacchā etarahi salomagandhikaṃ pākatikalomagandhameva jātaṃ. Atha vā salomagandhikanti meṇḍakalomehi samānagandhaṃ. ‘‘Eḷakalomagandha’’ntipi vadanti.
就像一片被精心栽种、茂密成丛、笔直向上、枝条又直又长的园林。用梳子和金针梳理得错落有致而庄严:从前用梳子和金针把顶上的发结解开,使发端参差错落而显得好看;或者因为它浓密如梳,再用细针般的梳齿梳理得发端斑斓,因而庄严。这说的是长在头顶上的头发。如今,它在那里、在这里,都变得稀疏,头发已经脱落了。巴利
Kānanaṃva sahitaṃ suropitanti suṭṭhu ropitaṃ sahitaṃ ghanasannivesaṃ uddhameva uṭṭhitaṃ ujukadīghasākhaṃ upavanaṃ viya. Kocchasūcivicitaggasobhitanti pubbe kocchena suvaṇṇasūciyā ca kesajaṭāvijaṭanena vicitaggaṃ hutvā sobhitaṃ, ghanabhāvena vā kocchasadisaṃ hutvā paṇadantasūcīhi vicitaggatāya sobhitaṃ. Tanti uttamaṅgajaṃ. Viralaṃ tahiṃ tahinti tattha tattha viralaṃ vilūnakesaṃ.
以金、金刚等装饰的乌黑发堆,就是“以乌黑发堆为饰、用黄金庄严”。如果有人读作“以柔滑的金针庄严”,那意思是:用柔滑的金针把发结解开,以此作为装饰。往昔,它被如同王树花鬘一般美丽的发辫所装饰,显得光彩照人。那个曾如此庄严的头,如今已被衰老摧残,变得残缺不全,头发也被剃得七零八落。巴利
Kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitanti suvaṇṇavajirādīhi vibhūsitaṃ kaṇhakesapuñjakaṃ. Ye pana ‘‘saṇhakaṇḍakasuvaṇṇamaṇḍita’’nti paṭhanti, tesaṃ saṇhāhi suvaṇṇasūcīhi jaṭāvijaṭanena maṇḍitanti attho. Sobhate suveṇīhilaṅkatanti sundarehi rājarukkhamālā sadisehi kesaveṇīhi alaṅkataṃ hutvā pubbe virājate. Taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ katanti taṃ tathā sobhitaṃ siraṃ idāni jarāya khalitaṃ khaṇḍitākhaṇḍitaṃ vilūnakesaṃ kataṃ.
就像画师用蓝色颜料精心画出的线条一样,显得极其庄严美丽。从前,我的眉毛长得十分秀美,显得很端庄。如今,它们被额头上生起的皱纹拖累,垂挂下来。巴利
Cittakārasukatāva lekhikāti cittakārena sippinā nīlāya vaṇṇadhātuyā suṭṭhu katā lekhā viya sobhate. Su bhamukā pure mamāti sundarā bhamukā pubbe mama sobhanaṃ gatā. Valibhippalambitāti nalāṭante uppannāhi valīhi palambantā ṭhitā.
明亮,就是光辉灿烂。极为妙好,就是非常美丽。如同宝珠,就像宝珠和宝印一样。眼睛曾是善妙的,就是那双眼睛曾经美好。极为深蓝而宽长,就是变得极其深蓝而且修长。那些,就是眼睛。被衰老击垮,就是被衰老所打击。巴利
Bhassarāti bhāsurā. Surucirāti suṭṭhu rucirā. Yathā maṇīti maṇimuddikā viya. Nettahesunti sunettā ahesuṃ. Abhinīlamāyatāti abhinīlā hutvā āyatā. Teti nettā. Jarāyabhihatāti jarāya abhihatā.
鼻子像柔滑又高挺的样子,是说鼻子柔滑、高挺,而且和脸部其他部分很相称。庄严:我的鼻子就像一卷仔细卷好、安放妥当的雌黄卷那样庄严。在美好的青春时期:在美好而崭新的青春时期,那只鼻子如今因为衰老而失去了美好,看上去像被挤压过,又像一条皮带。巴利
Saṇhatuṅgasadisīcāti saṇhā tuṅgā sesamukhāvayavānaṃ anurūpā ca. Sobhateti vaṭṭetvā ṭhapitaharitālavaṭṭi viya mama nāsikā sobhate. Su abhiyobbanaṃ patīti sundare abhinavayobbanakāle sā nāsikā idāni jarāya nivāritasobhatāya pariseditā viya varattā viya ca jātā.
他说“Kaṅkaṇaṃvasukataṃ suniṭṭhitaṃ”,是指像做工精细的金手镯那样,就它圆润的形态而言。“Sobhare”就是闪耀、放光。也可以读作“Sobhante”,意思还是闪耀。“Su”只是个凑音节的小词。“Kaṇṇapāḷiyo”就是耳垂。“Valibhippalambitā”是说被一道道皱纹垂挂下来:到处生起的皱纹把皮肤折出褶子,就像被圆环撑起的布片一样,晃晃悠悠地垂着。巴利
Kaṅkaṇaṃvasukataṃ suniṭṭhitanti suparikammakataṃ suvaṇṇakaṅkaṇaṃ viya vaṭṭulabhāvaṃ sandhāya vadati. Sobhareti sobhante. ‘‘Sobhante’’ti vā pāṭho. Suiti nipātamattaṃ. Kaṇṇapāḷiyoti kaṇṇagandhā. Valibhippalambitāti tahiṃ tahiṃ uppannavalīhi valitā hutvā vaṭṭaniyā paṇāmitavatthakhandhā viya bhassantā olambanti.
颜色和形状像芭蕉蕾一样,也就是像芭蕉蕾那样的色泽和形状。断坏,是因为破裂和掉落而断坏,变成了破碎的状态。变黑,是因为色泽变坏而变成了黑色。巴利
Pattalīmakulavaṇṇasādisāti kadalimakulasadisavaṇṇasaṇṭhānā. Khaṇḍitāti bhedanapatanehi khaṇḍitā khaṇḍabhāvaṃ gatā. Asitāti vaṇṇabhedena asitabhāvaṃ gatā.
在林间,她像一只常栖于林薮的杜鹃,发出甜美的鸣唱;因为她在林丛中以行境而游,所以称为森林游行之女;她住在林中,伴随着歌唱,如同杜鹃一般发出甜美的言语。那鸣唱之声,就是她的言语。随处磕绊,是指由于牙齿断裂等原因,那声音在那里那里变得磕磕绊绊。巴利
Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṃ nikūjihanti vanasaṇḍe gocaracaraṇena vanasaṇḍacārinī kānane anusaṃgītanivāsinī kokilā viya madhurālāpaṃ nikūjihaṃ. Tanti nikūjitaṃ ālāpaṃ. Khalitaṃ tahiṃ tahinti khaṇḍadantādibhāvena tattha tattha pakkhalitaṃ jātaṃ.
就像善加擦拭的光滑金贝,也就是打磨得十分光滑的金贝。已折断而弯曲,是指因为肌肉消瘦、筋脉网凸显,所以变得折断而弯曲。巴利
Saṇhakamburiva suppamajjitāti suṭṭhu pamajjitā saṇhā suvaṇṇasaṅkhā viya. Bhaggā vināmitāti maṃsaparikkhayena vibhūtasirājālatāya bhaggā hutvā vinatā.
就像圆形横杆一样:跟圆形的横杆完全相等。“那”指的是那两条手臂。像老掉的喇叭花枝一样:因为衰老而变得灰白,就像喇叭花的老枝条。巴利
Vaṭṭapalighasadisopamāti vaṭṭena palighadaṇḍena samasamā. Tāti tā ubhopi bāhāyo. Yathā pāṭalibbalitāti jajjarabhāvena palitapāṭalisākhāsadisā.
用黄金打造、光滑明亮的戒指来装饰。就像根块茎一样:指像萝卜那样的块根。巴利
Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitāti suvaṇṇamayāhi maṭṭhabhāsurāhi muddikāhi vibhūsitā. Yathā mūlamūlikāti mūlakakaṇḍasadisā.
丰满、圆润、彼此紧贴而向上挺起:丰满、圆润,互相紧贴着向上隆起,尖端朝上。从前我的双乳光彩照人:我的双乳就像前面说的那样,如同金瓶一般闪耀。这里用单数来表达复数,用现在时来表达过去的意思。像没有水的囊袋一样下垂:我的双乳如今已经没有水分,就像挂在竹竿上的空水囊一样下垂着。巴利
Pīnavaṭṭasahituggatāti pīnā vaṭṭā aññamaññaṃ sahitāva hutvā uggatā uddhamukhā. Sobhate su thanakā pure mamāti mama ubhopi thanā yathāvuttarūpā hutvā suvaṇṇakalasiyo viya sobhiṃsu. Puthutte hi idaṃ ekavacanaṃ, atītatthe ca vattamānavacanaṃ. Thevikīva lambanti nodakāti te ubhopi me thanā nodakā galitajalā veṇudaṇḍake ṭhapitaudakabhasmā viya lambanti.
就像用天然朱砂涂抹过、又经过长久擦拭的金板那样闪闪发亮。我这身体如今被细密的皱纹覆盖,到处铺展着细纹,已经达到了皱皮的状态。巴利
Kañcanaphalakaṃvasammaṭṭhanti jātihiṅgulakena makkhitvā ciraparimajjitasovaṇṇaphalakaṃ viya sobhate. So valīhi sukhumāhi otatoti so mama kāyo idāni sukhumāhi valīhi tahiṃ tahiṃ vitato valittacataṃ āpanno.
像象的受用一样的比喻,意思是说和象王的鼻子一样。这里说“受用”(bhoga),指的就是手,因为用手取食、受用,所以叫这个名字。“彼”指的是大腿。“如竹筒”:现在变得像竹节一样了。巴利
Nāgabhogasadisopamāti hatthināgassa hatthena samasamā. Hattho hi idha bhuñjati etenāti bhogoti vutto. Teti ūruyo. Yathā veḷunāḷiyoti idāni veḷupabbasadisā ahesuṃ.
以光滑的金踝环作庄严:就是用光滑精致的金踝环装饰。胫,就是小腿骨。那些,就是那些小腿骨。像芝麻秆一样:因为几乎没有血肉,瘦得像收割后剩下的干枯芝麻秆。ra这个音只是连接词与词之间的助音。巴利
Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitāti siniddhamaṭṭhehi suvaṇṇanūpurehi vibhūsitā. Jaṅghāti aṭṭhijaṅghāyo. Tāti tā jaṅghāyo. Tiladaṇḍakārivāti appamaṃsalohitattā kisabhāvena lūnāvasiṭṭhavisukkhatiladaṇḍakā viya ahesuṃ. Ra-kāro padasandhikaro.
就像把棉花塞满的比喻那样,因为柔软细滑,所以像塞满木棉的鞋子一样。我的这双脚,如今已经裂开、起皱,布满了皱纹。巴利
Tūlapuṇṇasadisopamāti mudusiniddhabhāvena simbalitūlapuṇṇapaliguṇṭhitaupāhanasadisā. Te mama pādā idāni phuṭitā phalitā, valīmatā valimanto jātā.
这样的就是如此这般的。曾是就是过去如此,如前所说的那种样子。这个积聚就是我这个身体。老朽就是绑缚松弛了。众多苦的住处就是成为以衰老等为因的众多苦的容身之处。涂饰脱落而倒下是说这个积聚之身,因为诸行涂饰耗尽而倒下,正走向坏灭,这就是它的意思。也可以拆解为它涂饰脱落而倒下,意思一样。衰老之屋就是像破旧的房子,或者说它成了衰老的屋子。因此,我的导师——那位说真实语的正自觉者,他如实了知诸法的自性并如实宣说,从不说虚妄不实的话——他所说的话绝不会是别的样子。巴利
Edisoti evarūpo. Ahu ahosi yathāvuttappakāro. Ayaṃ samussayoti ayaṃ mama kāyo. Jajjaroti sithilābandho . Bahudukhānamālayoti jarādihetukānaṃ bahūnaṃ dukkhānaṃ ālayabhūto. Sopalepapatitoti so ayaṃ samussayo apalepapatito abhisaṅkhārālepaparikkhayena patito pātābhimukhoti attho. Sopi alepapatitoti vā padavibhāgo, so evattho. Jarāgharoti jiṇṇagharasadiso. Jarāya vā gharabhūto ahosi. Tasmā saccavādino dhammānaṃ yathābhūtaṃ sabhāvaṃ sammadeva ñatvā kathanato avitathavādino sammāsambuddhassa mama satthuvacanaṃ anaññathā.
这位长老尼就这样以观察自身无常为切入点,进一步观照一切三界诸法都是无常的;然后顺着这个观照,把苦相和无我相也套用到这些法上,精勤地修习观禅,沿着修行道的次第,最终证得了阿罗汉果。因此《譬喻经》中说:巴利
Evaṃ ayaṃ therī attano attabhāve aniccatāya sallakkhaṇamukhena sabbesupi tebhūmakadhammesu aniccataṃ upadhāretvā tadanusārena tattha dukkhalakkhaṇaṃ anattalakkhaṇañca āropetvā vipassanaṃ ussukkāpentī maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.4.204-219) –
名为弗沙的大牟尼,其光辉如触碰笛子般闪耀。
我曾是她的姐妹,出生在刹帝利家族。
我听闻了他的法之后,以清净的心,
我做了大布施之后,就发愿要得到相貌圆满。
从此往回数第31劫时,尸弃佛,是世间最殊胜的导师;
已生起的世间之光,是三界众生的皈依处,是战胜一切烦恼的胜利者。
那时,在可爱的阿鲁那城里,有一位出身于婆罗门家族的女子;
我因为生气,辱骂了那位已解脱心的比丘尼。
就像行为放荡的妓女,是败坏胜者教法的人;
这样辱骂之后,凭着那恶业,
堕入可怕的地狱后,遭受极大的痛苦;
从那里死后,投生到人间,成为一个苦行女。
我曾在一万个前世里做过妓女;
我就无法从那种恶业中解脱,就像吃下剧毒一样。
我将在迦叶胜者的教法中修习梵行;
因为那个业报,我从前生于三十三天(天界)。
当最后一生到来时,我成了化生者;
我生在芒果树枝之间,因此我叫庵婆婆利。
在成千上万众生的簇拥下,我在胜者的教法里出家了。
我已经达到不动摇的境界,是佛陀亲生的女儿。
我在神通方面得自在了,因为天耳界已经清净。
我于他心智得自在,是为大牟尼。
我了知宿住,天眼已得清净;
一切烦恼漏都已彻底断尽,如今不再有未来的轮回再生。
在义与法的解释以及辩才方面,同样也是如此;
我的智慧纯净无垢、清净无染,这是依靠最胜佛的威力。
我的烦恼已烧尽,一切有已根除;
就像大象挣断了绑缚,我安住在漏尽的状态中。
我能在最胜佛陀面前,真是幸运啊!
三明已经证得,佛陀的教法已经完成。
四无碍解,及八解脱;
六种神通已经亲自证得,佛陀的教法已经修习完成。巴利
‘‘Yo raṃsiphusitāveḷo, phusso nāma mahāmuni; Tassāhaṃ bhaginī āsiṃ, ajāyiṃ khattiye kule. ‘‘Tassa dhammaṃ suṇitvāhaṃ, vippasannena cetasā; Mahādānaṃ daditvāna, patthayiṃ rūpasampadaṃ. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, sikhī lokagganāyako; Uppanno lokapajjoto, tilokasaraṇo jino. ‘‘Tadāruṇapure ramme, brahmaññakulasambhavā; Vimuttacittaṃ kupitā, bhikkhuniṃ abhisāpayiṃ. ‘‘Vesikāva anācārā, jinasāsanadūsikā; Evaṃ akkosayitvāna, tena pāpena kammunā. ‘‘Dāruṇaṃ nirayaṃ gantvā, mahādukkhasamappitā; Tato cutā manussesu, upapannā tapassinī. ‘‘Dasajātisahassāni, gaṇikattamakārayiṃ; Tamhā pāpā na muccissaṃ, bhutvā duṭṭhavisaṃ yathā. ‘‘Brahmacariyamasevissaṃ, kassape jinasāsane; Tena kammavipākena, ajāyiṃ tidase pure. ‘‘Pacchime bhave sampatte, ahosiṃ opapātikā; Ambasākhantare jātā, ambapālīti tenahaṃ. ‘‘Parivutā pāṇakoṭīhi, pabbajiṃ jinasāsane; Pattāhaṃ acalaṃ ṭhānaṃ, dhītā buddhassa orasā. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, sotadhātuvisuddhiyā; Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmuni. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa vāhasā. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavā. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,她回顾自己的修行历程,以感兴偈的方式再次诵出了这些偈颂。巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena tā eva gāthā paccudāhāsīti.
2. 罗希尼长老尼偈颂注释巴利
2. Rohinītherīgāthāvaṇṇanā
“沙门!女士!善食……”这些是罗希尼长老尼的偈颂。她也在过去诸佛那里积集了善行,在一次次投生中不断积累导向解脱的善法。九十一劫以前,毗婆尸世尊在世时,她出生在一个良家,长大后有一天在槃头摩帝城看见世尊正在托钵乞食,就接过钵,装满糕点,供养给世尊,心中生起欢喜,以五体投地的方式礼敬。凭着这份善业,她在天界和人间流转,逐渐积集了解脱的资粮。到了现在这位佛陀出世的时代,她出生在毗舍离城一个极为富有的婆罗门家里,取名罗希尼。长大后,世尊住在毗舍离城时,她前往精舍听法,证得入流果。之后她为父母说法,让他们对教法生起信心,得到父母允许后自己出家,修习观行,不久就证得了连同无碍解的阿拉汉果。因此,她诵出如下偈颂:巴利
Samaṇāti bhoti supītiādikā rohiniyā theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī ito ekanavutikappe vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā, ekadivasaṃ bandhumatīnagare bhagavantaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pattaṃ gahetvā pūvassa pūretvā bhagavato datvā pītisomanassajātā pañcapatiṭṭhitena vandi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī anukkamena upacitavimokkhasambhārā hutvā imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ mahāvibhavassa brāhmaṇassa gehe nibbattitvā rohinīti laddhanāmā viññutaṃ patvā, satthari vesāliyaṃ viharante vihāraṃ gantavā dhammaṃ sutvā sotāpannā hutvā mātāpitūnaṃ dhammaṃ desetvā sāsane pasādaṃ uppādetvā te anujānāpetvā sayaṃ pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ –
在槃头摩帝城里,毗婆尸大仙——
那时世尊正为乞食而四处行走,我供养了糕点。
以此善作之业,以及思与誓愿,
在那里,我让心变得清净而生起净信,然后投生到了三十三天。
我曾让三十六位天王都立我为正妃。
我曾为五十位转轮王行作伟大功德。
愿我心中所想的一切皆得成就。
在天界和人间享受了种种福报之后,
在我最后一次投生的时候,我出生在一个婆罗门家庭里。
罗希尼名为罗希尼,被亲人们疼爱着。
走到比丘们跟前,如实听闻法。
我内心生起强烈的震动,于是出家,过起了无家的生活。
我以如理的方式精勤修行,证得了阿罗汉果。
在九十一劫中,那时我做了布施;
我从未知道什么是恶趣,这就是那次布施饼的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Nagare bandhumatiyā, vipassissa mahesino; Piṇḍāya vicarantassa, pūvedāsimahaṃ tadā. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Chattiṃsadevarājūnaṃ , mahesittamakārayiṃ; Paññāsacakkavattīnaṃ, mahesittamakārayiṃ. ‘‘Manasā patthitā nāma, sabbā mayhaṃ samijjhatha; Sampattiṃ anubhotvāna, devesu manujesu ca. ‘‘Pacchime bhavasampatte, jāto vippakule ahaṃ; Rohinī nāma nāmena, ñātakehi piyāyitā. ‘‘Bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā, dhammaṃ sutvā yathātathaṃ; Saṃviggamānasā hutvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Yoniso padahantīnaṃ, arahattamapāpuṇiṃ; Ekanavutito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pūvadānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,她回顾自己的修行,想起以前还在入流果阶段时,自己和父亲互相问答说过的那些偈颂,就以感兴的方式说出:巴利
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pubbe sotāpannakāle pitarā attanā ca vacanapaṭivacanavasena vuttagāthā udānavasena bhāsantī –
“沙门”,女士,你睡着时也这么说;“沙门”,你醒来时也这么说;
你只称赞沙门,看来你一定会成为沙门尼。巴利
‘‘Samaṇāti bhoti supi, samaṇāti pabujjhasi; Samaṇāneva kittesi, samaṇī nūna bhavissasi.
你把丰盛的食物和饮料布施给沙门;
罗希尼,我现在问你,你为什么喜欢这些沙门?巴利
‘‘Vipulaṃ annañca pānañca, samaṇānaṃ pavecchasi; Rohinī dāni pucchāmi, kena te samaṇā piyā.
不愿干活,懒散成性,靠别人施舍过日子;
他们贪图享乐、渴望美味,这样的沙门怎么会让你喜欢?巴利
‘‘Akammakāmā alasā, paradattūpajīvino; Āsaṃsukā sādukāmā, kena te samaṇā piyā.
父亲啊,过了这么久,您终于向我问起沙门的事了。
我要给你讲说他们的智慧、戒行和精进。巴利
‘‘Cirassaṃ vata maṃ tāta, samaṇānaṃ paripucchasi; Tesaṃ te kittayissāmi, paññāsīlaparakkamaṃ.
喜欢做事,不懈怠,是殊胜之业的实行者;
他们舍弃了贪和嗔,所以沙门让我喜欢。巴利
‘‘Kammakāmā analasā, kammaseṭṭhassa kārakā; Rāgaṃ dosaṃ pajahanti, tena me samaṇā piyā.
三种恶的根本,会被清净修行的人抖落掉;
一切恶已断除,因此我喜爱这些沙门。巴利
‘‘Tīṇi pāpassa mūlāni, dhunanti sucikārino; Sabbaṃ pāpaṃ pahīnesaṃ, tena me samaṇā piyā.
他们的身业清净,语业也同样清净。
他们的意业清净,所以这些沙门让我喜欢。巴利
‘‘Kāyakammaṃ suci nesaṃ, vacīkammañca tādisaṃ; Manokammaṃ suci nesaṃ, tena me samaṇā piyā.
就像无瑕的螺贝和珍珠,内外都清净纯洁;
富娜,具足清净诸法者,因此沙门令我感到亲爱。巴利
‘‘Vimalā saṅkhamuttāva, suddhā santarabāhirā; Puṇṇā sukkāna dhammānaṃ, tena me samaṇā piyā.
他们多闻而持法,是圣者,依正法而活;
他们宣说义理与法,因此这些沙门让我觉得可亲。巴利
‘‘Bahussutā dhammadharā, ariyā dhammajīvino; Atthaṃ dhammañca desenti, tena me samaṇā piyā.
他们多闻而持法,是圣者,依正法而活;
他们心专一境,具足正念,因此这些沙门让我喜爱。巴利
‘‘Bahussutā dhammadharā, ariyā dhammajīvino; Ekaggacittā satimanto, tena me samaṇā piyā.
他们去得很远,具足正念,说话审慎有智慧,不浮躁。
他们清楚知道苦的尽头,所以这些沙门让我觉得可亲。巴利
‘‘Dūraṅgamā satimanto, mantabhāṇī anuddhatā; Dukkhassantaṃ pajānanti, tena me samaṇā piyā.
他们离开村落时,对任何东西都不回头看一眼;
他们毫无牵挂地离去,所以这些沙门让我喜爱。巴利
‘‘Yasmā gāmā pakkamanti, na vilokenti kiñcanaṃ; Anapekkhāva gacchanti, tena me samaṇā piyā.
他们不把它存进谷仓,不放进罐子,也不搁在竹筐里;
他们已圆满探求,所以这些沙门让我觉得可亲。巴利
‘‘Na te saṃ koṭṭhe openti, na kumbhiṃ na khaḷopiyaṃ; Pariniṭṭhitamesānā, tena me samaṇā piyā.
他们不拿金币,不拿黄金,也不拿银钱;
他们靠当下所得维持生活,所以这些沙门让我喜爱。巴利
‘‘Na te hiraññaṃ gaṇhanti, na suvaṇṇaṃ na rūpiyaṃ; Paccuppannena yāpenti, tena me samaṇā piyā.
他们从不同的家族出家,来自不同的地方;
他们彼此互相嫉妒,所以那些沙门让我觉得可爱。巴利
‘‘Nānākulā pabbajitā, nānājanapadehi ca; Aññamaññaṃ pihayanti, tena me samaṇā piyā.
女士,你确实是为了我们的利益,才出生在罗希尼家族。
对佛、法、僧有信,并且怀着深厚的恭敬。巴利
‘‘Atthāya vata no bhoti, kule jātāsi rohinī; Saddhā buddhe ca dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā.
你确实知道,这是无与伦比的福田;
这些沙门也接受我们的布施。巴利
‘‘Tuvañhetaṃ pajānāsi, puññakkhettaṃ anuttaraṃ; Amhampi ete samaṇā, paṭiggaṇhanti dakkhiṇaṃ.
在这里,祭祀已经建立,对我们来说将会广大;
如果你害怕痛苦,如果痛苦对你是不可爱的。巴利
‘‘Patiṭṭhito hettha yañño, vipulo no bhavissati; Sace bhāyasi dukkhassa, sace te dukkhamappiyaṃ.
皈依佛、法,以及那样的僧伽。
你要好好受持戒律,这对你会有好处。巴利
‘‘Upehi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ; Samādiyāhi sīlāni, taṃ te atthāya hehiti.
我皈依佛陀,也皈依如是之法与僧伽;
我受持诸戒,这将为我带来利益。巴利
‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ; Samādiyāmi sīlāni, taṃ me atthāya hehiti.
我过去只是名义上的婆罗门,现在才是真正的婆罗门;
我具足三明,是通经者,是极智者,也是净沐者。巴利
‘‘Brahmabandhu pure āsiṃ, so idānimhi brāhmaṇo; Tevijjo sottiyo camhi, vedagū camhi nhātako’’ti. –
他说了这些偈颂作为回应。巴利
Imā gāthā paccudāhāsi.
在这其中,开头三首偈颂,是一个不希望自己女儿认同比丘的人说的。其中“沙门”是说:女士,你睡着的时候,嘴里念着“沙门、沙门”,说的全是跟沙门有关的话,就这样睡去。所谓“念着沙门醒来”,是说从睡梦中起来时,也是念着“沙门”而醒来,从睡眠中起身。所谓“你只称扬沙门”,是说你在任何时候都只称赞沙门,或者只称扬沙门的功德、赞叹不已。所谓“你一定会成为沙门尼”,是说虽然你现在还是在家人的样子,但依你的心来看,我想你已经是沙门尼了。或者,“你一定会成为沙门尼”是说:虽然你现在还是在家人的样子,但过不了多久,你一定会成为沙门尼,因为你的心已经完全倾向、偏向于沙门了。巴利
Tattha ādito tisso gāthā attano dhītu bhikkhūsu sammutiṃ anicchantena vuttā. Tattha samaṇāti bhoti supīti bhoti tvaṃ supanakālepi ‘‘samaṇā samaṇā’’ti kittentī samaṇapaṭibaddhaṃyeva kathaṃ kathentī supasi. Samaṇāti pabujjhasīti supanato uṭṭhahantīpi ‘‘samaṇā’’iccevaṃ vatvā pabujjhasi niddāya vuṭṭhāsi. Samaṇāneva kittesīti sabbakālampi samaṇe eva samaṇānameva vā guṇe kittesi abhitthavasi. Samaṇī nūna bhavissasīti gihirūpena ṭhitāpi cittena samaṇī eva maññe bhavissasi. Atha vā samaṇī nūna bhavissasīti idāni gihirūpena ṭhitāpi na cireneva samaṇī eva maññe bhavissasi samaṇesu eva ninnapoṇabhāvato.
“你施与”的意思是你给与。“罗希尼,我现在问你”——婆罗门这样对自己的女儿说:女儿罗希尼,我现在问你。“沙门为什么是你所爱的?”——女儿罗希尼,你无论是躺着还是醒来,还是别的时候,都只称扬沙门的功德,到底是由于什么原因,沙门才成了你所喜爱、所贪恋的对象?这就是这段话的意思。巴利
Pavecchasīti desi. Rohinī dāni pucchāmīti, amma rohini, taṃ ahaṃ idāni pucchāmīti brāhmaṇo attano dhītaraṃ pucchanto āha. Kena te samaṇā piyāti, amma rohini, tvaṃ sayantīpi pabujjhantīpi aññadāpi samaṇānameva guṇe kittayasi, kena nāma kāraṇena tuyhaṃ samaṇā piyāyitabbā jātāti attho.
现在,婆罗门对女儿数说沙门们的过失,诵出“不欲造作”这首偈颂。其中,“不欲造作”就是不喜欢造作,不愿意做任何对自己和他人有利益的事。“懈怠”就是懒惰。“依他施活命者”就是习惯靠别人布施的东西来维持生活。“希求”就是对饮食、衣服等东西的希求。“乐味者”就是只想要甘甜、美味的食物。所有这些,都是婆罗门自己不了解沙门们的功德,凭自己的想象编造出来的过失。巴利
Idāni brāhmaṇo samaṇesu dosaṃ dhītu ācikkhanto ‘‘akammakāmā’’ti gāthamāha. Tattha akammakāmāti na kammakāmā, attano paresañca atthāvahaṃ kiñci kammaṃ na kātukāmā. Alasāti kusītā. Paradattūpajīvinoti parehi dinneneva upajīvanasīlā. Āsaṃsukāti tato eva ghāsacchādanādīnaṃ āsīsanakā. Sādukāmāti sāduṃ madhurameva āhāraṃ icchanakā. Sabbametaṃ brāhmaṇo samaṇānaṃ guṇe ajānanto attanāva parikappitaṃ dosamāha.
罗希尼听了这话,心里高兴:“现在终于有机会说说圣者们的功德了。”她满心欢喜,想要称扬比丘们的功德,先表达自己述说时的喜悦,诵出偈颂:“父亲啊,过了这么久,您终于问起我了。”其中,“过了这么久”就是经过很长时间。“父亲啊”是对父亲的称呼。“沙门”是指您问起沙门,或者问起沙门中我所应当敬爱的。“他们的”指沙门们的。“慧、戒、精进”就是智慧、戒律和精进。巴利
Taṃ sutvā rohinī ‘‘laddho dāni me okāso ayyānaṃ guṇe kathetu’’nti tuṭṭhamānasā bhikkhūnaṃ guṇe kittetukāmā paṭhamaṃ tāva tesaṃ kittane somanassaṃ pavedentī ‘‘cīrassaṃ vata maṃ, tātā’’ti gāthamāha. Tattha cirassaṃ vatāti cirena vata. Tātāti pitaraṃ ālapati. Samaṇānanti samaṇe samaṇānaṃ vā mayhaṃ piyāyitabbaṃ paripucchasi. Tesanti samaṇānaṃ. Paññāsīlaparakkamanti paññañca sīlañca ussāhañca.
“我要称扬”意思就是“我要宣说”。他们这样应承之后,就称扬他们,为了先消除对方所说的“不想造作、懒惰”这个过失,再显示与此相反的功德,于是说出“乐于造作”等话。其中,“乐于造作”:他们乐于、想要圆满履行沙门应做的各种事务,包括主要职责与次要职责等等,所以叫乐于造作。其中,他们起身、不断起身、努力精进,所以不懒惰,也就是不懈怠。而且,他们所做的是最殊胜、最上等、能带来涅槃的业,所以是“胜业的作者”。他们在做的时候,因为依正行而无过失,所以舍弃贪和嗔;就像贪嗔被舍弃那样,这些沙门这样造业。因此,“这些沙门是我所喜爱的”:由于上述这种正确的修行,这些沙门是我应当爱念的。这就是这段话的意思。巴利
Kittayissāmīti kathayissāmi. Paṭijānetvā te kittentī ‘‘akammakāmā alasā’’ti tena vuttaṃ dosaṃ tāva nibbeṭhetvā tappaṭipakkhabhūtaṃ guṇaṃ dassetuṃ ‘‘kammakāmā’’tiādimāha. Tattha kammakāmāti vattapaṭivattādibhedaṃ kammaṃ samaṇakiccaṃ paripūraṇavasena kāmenti icchantīti kammakāmā. Tattha yuttappayuttā hutvā uṭṭhāya samuṭṭhāya vāyamanato na alasāti analasā. Taṃ pana kammaṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ nibbānāvahameva karontīti kammaseṭṭhassa kārakā. Karontā pana taṃ paṭipattiyā anavajjabhāvato rāgaṃ dosaṃ pajahanti, yathā rāgadosā pahīyanti, evaṃ samaṇā kammaṃ karonti. Tena me samaṇā piyāti tena yathāvuttena sammāpaṭipajjanena mayhaṃ samaṇā piyāyitabbāti attho.
三种恶的根源,就是贪、嗔、痴这三不善根。抖落,意思是摧毁、断除,也就是舍弃。清净业者,就是造作没有过失的业的人。他们已断一切恶,意思是由于证得了最上的道,他们的一切恶都已断除。巴利
Tīṇi pāpassa mūlānīti lobhadosamohasaṅkhātāni akusalassa tīṇi mūlāni. Dhunantīti nigghātenti, pajahantīti attho. Sucikārinoti anavajjakammakārino. Sabbaṃ pāpaṃ pahīnesanti aggamaggādhigamena esaṃ sabbampi pāpaṃ pahīnaṃ.
为了把“沙门是清净业者”这个简略说出的含义分开讲清楚,就说了“身业”这首偈颂。这首偈颂本身很容易理解。巴利
Evaṃ ‘‘samaṇā sucikārino’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘kāyakamma’’nti gāthamāha. Taṃ suviññeyyameva.
像洗净的螺贝、像珍珠一样无垢:就像洗净的螺贝,又像珍珠,远离了污垢,即远离了贪等烦恼。清净内外:内与外合起来叫内外,因为内外都清净,意思是内心清净、外在行为也清净。圆满白法:以纯粹清净、无可指责的诸法而圆满,意思是具足了无学位的戒蕴等功德。巴利
Vimalā saṅkhamuttāvāti sudhotasaṅkhā viya muttā viya ca vigatamalā rāgādimalarahitā. Suddhā santarabāhirāti santarañca bāhirañca santarabāhiraṃ. Tato santarabāhirato suddhā, suddhāsayapayogāti attho. Puṇṇā sukkāna dhammānanti ekantasukkehi anavajjadhammehi paripuṇṇā, asekhehi sīlakkhandhādīhi samannāgatāti attho.
他们听闻了经、应颂等许多教法,或者因为听闻而生起智慧,所以叫多闻;意思是具备了教理上的多闻和通达上的多闻。他们能受持这两种法,所以叫持法者。因具足威仪、正行与学处而为众生所趋近、敬崇者,所以叫圣者。依法、依正理而生活,所以叫法命者。他们宣说义理和法,就是讲述并阐明所说的义理和所教导的法。或者也可以说,他们宣说不偏离义理、不偏离法的教导。巴利
Suttageyyādibahuṃ sutaṃ etesaṃ, sutena vā uppannāti bahussutā, pariyattibāhusaccena paṭivedhabāhusaccena ca samannāgatāti attho. Tameva duvidhampi dhammaṃ dhārentīti dhammadharā. Sattānaṃ ācārasamācārasikkhāpadena arīyantīti ariyā. Dhammena ñāyena jīvantīti dhammajīvino. Atthaṃ dhammañca desentīti bhāsitatthañca desanādhammañca kathenti pakāsenti. Atha vā atthato anapetaṃ dhammato anapetañca desenti ācikkhanti.
心一境性就是心得定。具念就是念现前。巴利
Ekaggacittāti samāhitacittā. Satimantoti upaṭṭhitasatino.
“远行”是指进入林野,离开人们活动的范围而走向远方;或者凭神通威力,随心所欲前往遥远的地方,所以叫“远行”。“以智”是指智慧,因为习惯依此而言说,所以叫“慧语者”。“不掉举”就是没有掉举,远离掉举,内心寂静。“了知苦的尽头”是指证悟轮回之苦的终点——涅槃。巴利
Dūraṅgamāti araññagatā, manussūpacāraṃ muñcitvā dūraṃ gacchantā, iddhānubhāvena vā yathārucitaṃ dūraṃ ṭhānaṃ gacchantīti dūraṅgamā. Mantā vuccati paññā, tāya bhaṇanasīlatāya mantabhāṇī. Na uddhatāti anuddhatā, uddhaccarahitā vūpasantacittā. Dukkhassantaṃ pajānantīti vaṭṭadukkhassa pariyantabhūtaṃ nibbānaṃ paṭivijjhanti.
他们不回头看任何东西:当他们从某个村庄离开时,不会以牵挂的心回头张望那个村里任何众生或任何事物,而是毫无牵挂地离去、出发。巴利
Na vilokenti kiñcananti yato gāmato pakkamanti, tasmiṃ gāme kañci sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā apekkhāvasena na olokenti, atha kho pana anapekkhāva gacchanti pakkamanti.
他们不打开自己的仓库:那些沙门不打开自己拥有的财物仓库,也不收起来存放,因为根本没有那样的占有物。在罐里:就是在罐子中。在筐里:就是在篮子里。寻求已备好的食物:在别人家里,寻找已经为别人做好的食物。巴利
Na te saṃ koṭṭhe opentīti te samaṇā saṃ attano santakaṃ sāpateyyaṃ koṭṭhe na openti na paṭisāmetvā ṭhapenti tādisassa pariggahassa abhāvato. Kumbhinti kumbhiyaṃ. Khaḷopiyanti pacchiyaṃ. Pariniṭṭhitamesānāti parakulesu paresaṃ atthāya siddhameva ghāsaṃ pariyesantā.
金币是指钱币,银是指白银。靠眼前现有的东西过日子,意思是不追悔过去,也不期盼未来,而是靠眼前现有的东西维持生活,让这个身体继续活下去。巴利
Hiraññanti kahāpaṇaṃ. Rūpiyanti rajataṃ. Paccuppannena yāpentīti atītaṃ ananusocantā anāgatañca apaccāsīsantā paccuppannena yāpenti attabhāvaṃ pavattenti.
互相爱重,就是彼此之间生起慈爱。也可以读作“Pihāyanti”,意思一样。巴利
Aññamaññaṃ pihayantīti aññamaññasmiṃ mettiṃ karonti. ‘‘Pihāyanti’’pi pāṭho, so eva attho.
那位婆罗门在女儿面前听说了比丘们的功德后,内心清净,就称赞女儿,说了“为了利益啊……”等话。巴利
Evaṃ so brāhmaṇo dhītuyā santike bhikkhūnaṃ guṇe sutvā pasannamānaso dhītaraṃ pasaṃsanto ‘‘atthāya vatā’’tiādimāha.
我们也一样,就是指也是我们的。应施之物,就是指应当布施的东西。巴利
Amhampīti amhākampi. Dakkhiṇanti deyyadhammaṃ.
这里说的“此处”,是指这些沙门当中。“供养”就是布施这件事。“广大”是说果报广大。剩下的部分和前面解释的一样。巴利
Etthāti etesu samaṇesu. Yaññoti dānadhammo. Vipuloti vipulaphalo. Sesaṃ vuttanayameva.
这位婆罗门就这样在皈依和戒律上站稳了脚跟,后来生起了紧迫感,于是出家,修习观禅并使之增长,最终安住在阿罗汉果中。他回顾自己的修行实践,发出感叹,说出了这首偈颂:“梵天眷属……”它的含义和前面已经解释过的一样。巴利
Evaṃ brāhmaṇo saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhito aparabhāge sañjātasaṃvego pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahatte patiṭṭhāya attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānento ‘‘brahmabandhū’’ti gāthamāha. Tassattho heṭṭhā vuttoyeva.
第3章 恰帕长老尼偈颂的注疏巴利
3. Cāpātherīgāthāvaṇṇanā
“手持木棍者,从前……”等偈颂,是恰帕长老尼说的。她也在过去诸佛时积下了善行,在一次次投生中积累能成为出离轮回之因的善法,渐渐善根增长,具足了解脱的资粮。在这一次佛陀出世时,她投生在万伽国一个猎鹿人的村子里,是猎鹿人首领的女儿,名叫恰帕。那时,邪命外道优波迦从菩提场出发,要去波罗奈转法轮,路上遇见了世尊。世尊问他:“贤友,你的诸根很清净,肤色也清净洁白。贤友,你是依谁出家的?谁是你的导师?你喜欢谁的法?”这样问过之后——巴利
Laṭṭhihattho pure āsītiādikā cāpāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī, anukkamena upacitakusalamūlā sambhatavimokkhasambhārā hutvā imasmiṃ buddhuppāde vaṅgahārajanapade aññatarasmiṃ migaluddakagāme jeṭṭhakamigaluddakassa dhītā hutvā nibbatti, cāpātissā nāmaṃ ahosi. Tena ca samayena upako ājīvako bodhimaṇḍato dhammacakkaṃ pavattetuṃ bārāṇasiṃ uddissa gacchantena satthārā samāgato ‘‘vippasannāni kho te, āvuso, indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, kaṃsi tvaṃ, āvuso, uddissa pabbajito, ko vā te satthā, kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī’’ti (mahāva. 11; ma. ni. 1.285) pucchitvā –
我是降伏一切者、遍知一切者,于一切法无有染着。
舍弃一切者、于渴爱灭尽而解脱者,我自己亲证之后,还能指认谁呢?
我没有老师,也没有谁能和我相比。
在这个有诸天的世间里,没有谁和我一样。
我在世间确实是应供者,我是无上的导师;
我是唯一的正自觉者,已经清凉、寂灭。
为了转动法轮,我要前往迦尸国的都城。
在这被无明遮蔽的世间,我要敲响不死的大鼓。巴利
‘‘Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, sabbesu dhammesu anūpalitto; Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto, sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ. (dha. pa. 353; mahāva. 11; kathā. 405; ma. ni. 1.285); ‘‘Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati; Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo. ‘‘Ahañhi arahā loke, ahaṃ satthā anuttaro; Ekomhi sammāsambuddho, sītibhūtomhi nibbuto. ‘‘Dhammacakkaṃ pavattetuṃ, gacchāmi kāsinaṃ puraṃ; Andhībhūtasmiṃ lokasmiṃ, āhañchaṃ amatadundubhi’’nti. (mahāva. 11; kathā. 405; ma. ni. 1.285) –
世尊讲述了自己已证得一切知智的佛陀境界以及转法轮之事,他听后心生净信,说道:“贤友,你必定是无边胜者!”说完就离开,走上歧途,前往孟加拉人的地区。他在那里依靠一个猎鹿人的小村庄住了下来。村里一位年长的猎鹿人侍奉他。有一天,那猎人要去很远的地方猎鹿,出门前嘱咐自己的女儿:“别疏忽我的阿拉汉!”然后就带着儿子和兄弟们走了。他的这个女儿长得美丽动人。巴利
Satthārā attano sabbaññubuddhabhāve dhammacakkapavattane ca pavedite pasannacitto so ‘‘hupeyyapāvuso, arahasi anantajino’’ti (mahāva. 11; ma. ni. 1.285) vatvā ummaggaṃ gahetvā pakkanto vaṅgahārajanapadaṃ agamāsi. So tattha ekaṃ migaluddakagāmakaṃ upanissāya vāsaṃ kappesi. Taṃ tattha jeṭṭhakamigaluddako upaṭṭhāsi. So ekadivasaṃ dūraṃ migavaṃ gacchanto ‘‘mayhaṃ arahante mā pamajjī’’ti attano dhītaraṃ cāpaṃ āṇāpetvā agamāsi saddhiṃ puttabhātukehi. Sā cassa dhītā abhirūpā hoti dassanīyā.
那时,邪命外道优波迦在乞食时分来到猎鹿人的家,看见前来侍奉的恰芭,被贪欲压倒,连饭都吃不下去。他用钵盛了饭回到住处,把饭放在一边,心想:“如果我能得到恰芭,我就活下去;得不到,我就死。”于是绝食躺下。到了第七天,猎鹿人回来,问女儿:“你没有怠慢照顾我的阿拉汉吧?”女儿说:“他只来过一天,后来就再没来过。”猎鹿人立刻去了他的住处,一边按摩他的脚一边问:“尊者,您哪里不舒服?”优波迦只是呻吟着翻来覆去。猎人说:“尊者,您说吧,只要我能做到的,我一定都去做。”优波迦便委婉地说出了自己的心意。猎人说:“不过,尊者,您会什么手艺吗?”他说:“不会。”猎人说:“尊者,什么手艺都不会,是没法养家的。”优波迦说:“我什么手艺都不会,不过我可以替你们搬肉,再拿去卖。”猎人说:“这正合我们的意。”于是给了他一件上衣,让他在自己朋友家里住了几天,然后挑了个日子把他带回家,把女儿嫁给了他。巴利
Atha kho upako ājīvako bhikkhācāravelāyaṃ migaluddakassa gharaṃ gato parivisituṃ upagataṃ cāpaṃ disvā rāgena abhibhūto bhuñjitumpi asakkonto bhājanena bhattaṃ ādāya vasanaṭṭhānaṃ gantvā bhattaṃ ekamante nikkhipitvā ‘‘sace cāpaṃ labhissāmi, jīvāmi, no ce, marissāmī’’ti nirāhāro nipajji. Sattame divase migaluddako āgantvā dhītaraṃ pucchi – ‘‘kiṃ mayhaṃ arahante na pamajjī’’ti? Sā ‘‘ekadivasameva āgantvā puna nāgatapubbo’’ti āha. Migaluddako ca tāvadevassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘kiṃ, bhante, aphāsuka’’nti pāde parimajjanto pucchi. Upako nitthunanto parivattatiyeva. So ‘‘vadatha, bhante, yaṃ mayā sakkā kātuṃ, sabbaṃ taṃ karissāmī’’ti āha. Upako ekena pariyāyena attano ajjhāsayaṃ ārocesi. ‘‘Itaro jānāsi pana, bhante, kiñci sippa’’nti. ‘‘Na jānāmī’’ti. ‘‘Na, bhante, kiñci sippaṃ ajānantena sakkā gharaṃ āvasitu’’nti. So āha – ‘‘nāhaṃ kiñci sippaṃ jānāmi, apica tumhākaṃ maṃsahārako bhavissāmi, maṃsañca vikkiṇissāmī’’ti. Māgaviko ‘‘amhākampi etadeva ruccatī’’ti uttarasāṭakaṃ datvā attano sahāyakassa gehe katipāhaṃ vasāpetvā tādise divase gharaṃ ānetvā dhītaraṃ adāsi.
后来时间一天天过去,他们同居生活,生下一个儿子,给他取名叫须跋陀罗。孩子哭的时候,恰芭就用这样的嘲弄孩子的歌来嘲弄优波迦:“优波迦的儿子,邪命外道的儿子,搬肉人的儿子,别哭啦,别哭啦……”优波迦就说:“恰芭,你别以为我无依无靠,我有个朋友叫无边胜者,我要到他那里去。”恰芭看出他为此烦恼,就一次又一次地那样说。有一天,他听她这么一说,发了火,动身要走。她说了种种话劝他留下,他还是不肯听从,面朝西方离去了。巴利
Atha kāle gacchante tesaṃ saṃvāsamanvāya putto nibbatti, subhaddotissa nāmaṃ akaṃsu. Cāpā tassa rodanakāle ‘‘upakassa putta, ājīvakassa putta, maṃsahārakassa putta, mā rodi mā rodī’’tiādinā puttatosanagītena upakaṃ uppaṇḍesi. So ‘‘mā tvaṃ cāpe maṃ ‘anātho’ti maññi, atthi me sahāyo anantajino nāma, tassāhaṃ santikaṃ gamissāmī’’ti āha. Cāpā ‘‘evamayaṃ aṭṭīyatī’’ti ñatvā punappunaṃ tathā kathesiyeva. So ekadivasaṃ tāya tathā vutto kujjhitvā gantumāraddho. Tāya taṃ taṃ vatvā anunīyamānopi saññattiṃ anāgacchanto pacchimadisābhimukho pakkāmi.
那时,世尊正住在舍卫城的祇园精舍,他告诉比丘们:“比丘们,如果今天有人来这里问‘无边胜者在哪儿’,你们就把他带到我这里来。”优波迦到处打听“无边胜者住在哪儿”,一路辗转问着,渐渐到了舍卫城。他走进精舍,站在精舍中央,问道:“无边胜者在哪儿?”比丘们就把他带到世尊那里。他见到世尊后说:“世尊,您认得我吗?”世尊说:“是的,我认得。不过这段时间你住在哪儿?”他说:“尊者,我住在孟加拉地区。”世尊说:“优波迦,你现在已经老了,还能出家吗?”他说:“世尊,我要出家。”导师就吩咐一位比丘:“来,比丘,给他剃度出家。”那位比丘就给他剃度了。出家之后,他在导师身边领受了业处,精勤修行,不久就证得不来果。命终之后,他投生到无烦天,在投生的那一刹那就证得了阿拉汉果。在无烦天一投生就证得阿拉汉果的有七位,他就是其中之一。正如所说:巴利
Bhagavā ca tena samayena sāvatthiyaṃ jetavane viharanto bhikkhūnaṃ ācikkhi – ‘‘yo, bhikkhave, ajja ‘kuhiṃ anantajino’ti idhāgantvā pucchati, taṃ mama santikaṃ pesethā’’ti. Upakopi ‘‘kuhiṃ anantajino vasatī’’ti tattha tattha pucchanto anupubbena sāvatthiṃ gantvā vihāraṃ pavisitvā vihāramajjhe ṭhatvā ‘‘kuhiṃ anantajino’’ti pucchi. Taṃ bhikkhū bhagavato santikaṃ nayiṃsu. So bhagavantaṃ disvā ‘‘jānātha maṃ bhagavā’’ti āha. ‘‘Āma, jānāmi, kuhiṃ pana tvaṃ ettakaṃ kālaṃ vasī’’ti? ‘‘Vaṅgahārajanapade, bhante’’ti. ‘‘Upaka, idāni mahallako jāto pabbajituṃ sakkhissasī’’ti? ‘‘Pabbajissāmi, bhante’’ti. Satthā aññataraṃ bhikkhuṃ āṇāpesi – ‘‘ehi tvaṃ, bhikkhu, imaṃ pabbājehī’’ti. So taṃ pabbājesi. So pabbajito satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā bhāvanaṃ anuyuñjanto na cirasseva anāgāmiphale patiṭṭhāya kālaṃ katvā avihesu nibbatto, nibbattakkhaṇeyeva arahattaṃ pāpuṇi. Avihesu nibbattamattā satta janā arahattaṃ pattā, tesaṃ ayaṃ aññataro. Vuttañhetaṃ –
七位比丘已投生到无烦天,他们已得解脱;
他们已彻底断除贪与嗔,已经超越了世间令人执着的渴爱。
优波迦、波罗犍陀和弗库沙提这三个人,
跋提、康提天、巴胡拉吉和辛吉亚,
他们舍弃了人身之后,就超越了天界的束缚。巴利
‘‘Avihaṃ upapannāse, vimuttā satta bhikkhavo; Rāgadosaparikkhīṇā, tiṇṇā loke visattikaṃ. ‘‘Upakopalagaṇḍo ca, pakkusāti ca te tayo; Bhaddiyo khaṇḍadevo ca, bāhuraggi ca siṅgiyo; Te hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti. (saṃ. ni. 1.105);
优波迦离开之后,恰芭心生厌离,把儿子托付给祖父,沿着优波迦先前走过的路前往舍卫城,在比丘尼们面前出家。她修习观禅,依照道的次第证得阿拉汉果。她回顾自己的修行,把过去优波迦和自己说过的偈颂汇集在一起,以自说偈的方式这样说道:巴利
Upake pana pakkante nibbindahadayā cāpā dārakaṃ ayyakassa niyyādetvā pubbe upakena gatamaggaṃ gacchantī sāvatthiṃ gantvā bhikkhunīnaṃ santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī maggapaṭipāṭiyā arahatte patiṭṭhitā, attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pubbe upakena attanā ca kathitagāthāyo udānavasena ekajjhaṃ katvā –
他过去是手持杖者,如今却成了猎鹿的人;
那可怕的欲望泥沼,他没能渡到彼岸。巴利
‘‘Laṭṭhihattho pure āsi, so dāni migaluddako; Āsāya palipā ghorā, nāsakkhi pārametave.
她以为我已陶醉,也取悦了儿子;
斩断对遮帕的束缚后,我要再次出家。巴利
‘‘Sumattaṃ maṃ maññamānā, cāpi puttamatosayi; Cāpāya bandhanaṃ chetvā, pabbajissaṃ punopahaṃ.
大雄啊,请不要对我发怒;大牟尼啊,请不要对我发怒。
被愤怒控制的人,根本谈不上清净,更别提苦行了。巴利
‘‘Mā me kujjhi mahāvīra, mā me kujjhi mahāmuni; Na hi kodhaparetassa, suddhi atthi kuto tapo.
我将离开那罗,谁还会留在这那罗呢?
她们用女人的姿色,把那些依法过活的沙门捆住。巴利
‘‘Pakkamissañca nāḷāto, kodha nāḷāya vacchati; Bandhantī itthirūpena, samaṇe dhammajīvino.
来吧,黑者,回来吧,像从前那样享受欲乐;
我顺从于你,还有那些属于我的亲属们。巴利
‘‘Ehi kāḷa nivattassu, bhuñja kāme yathā pure; Ahañca te vasīkatā, ye ca me santi ñātakā.
从这里再取四分之一,正如你对我所说。
对你所依靠的人而言,那确实会是件了不起的事。巴利
‘‘Etto cāpe catubbhāgaṃ, yathā bhāsasi tvañca me; Tayi rattassa posassa, uḷāraṃ vata taṃ siyā.
就像多伽利树在山顶上开满了花,如同黑藤一般;
就像盛开的石榴树枝,又像岛中那棵盛开的波吒厘树。巴利
‘‘Kāḷaṅginiṃva takkāriṃ, pupphitaṃ girimuddhani; Phullaṃ dālimalaṭṭhiṃva, antodīpeva pāṭaliṃ.
身体涂着黄栴檀香,穿着最上等的迦尸衣;
你抛弃我这样容貌美丽、安详宁静的人,前往何处呢?巴利
‘‘Haricandanalittaṅgiṃ, kāsikuttamadhāriniṃ; Taṃ maṃ rūpavatiṃ santiṃ, kassa ohāyaṃ gacchasi.
就像捕鸟人想要用网抓住一只鸟那样,
你没法用装饰过的外表来扰乱我。巴利
‘‘Sākuntikova sakuṇiṃ, yathā bandhitumicchati; Āharimena rūpena, na maṃ tvaṃ bādhayissasi.
黑啊,我的儿子果报,是你所促成的;
你丢下我这个有儿子的、平静的人,是要去哪里呢?巴利
‘‘Imañca me puttaphalaṃ, kāḷa uppāditaṃ tayā; Taṃ maṃ puttavatiṃ santiṃ, kassa ohāya gacchasi.
有智慧的人会舍弃子女,接着舍弃亲属,再舍弃财富;
大雄们出家,就像大象挣脱了束缚。巴利
‘‘Jahanti putte sappaññā, tato ñātī tato dhanaṃ; Pabbajanti mahāvīrā, nāgo chetvāva bandhanaṃ.
现在我要用棍子或刀,对付你这个儿子;
我要把你儿子摔到地上,你会因为失去儿子而悲痛得无法离去。巴利
‘‘Idāni te imaṃ puttaṃ, daṇḍena churikāya vā; Bhūmiyaṃ vā nisumbhissaṃ, puttasokā na gacchasi.
如果你把儿子交给豺狼和狗,
你这卑劣的家伙,别想拿孩子当借口让我再回来。巴利
‘‘Sace puttaṃ siṅgālānaṃ, kukkurānaṃ padāhisi; Na maṃ puttakatte jammi, punarāvattayissasi.
那么,尊者,迦罗,你现在要去哪里呢?
是哪个村庄、哪个市镇、哪座城邑、哪座王都?巴利
‘‘Handa kho dāni bhaddante, kuhiṃ kāḷa gamissasi; Katamaṃ gāmanigamaṃ, nagaraṃ rājadhāniyo.
过去我们是有徒众的团体首领,明明不是沙门,却自以为/自称是沙门;
我们从一村走到另一村,在城镇和王都之间游历。巴利
‘‘Ahumha pubbe gaṇino, assamaṇā samaṇamānino; Gāmena gāmaṃ vicarimha, nagare rājadhāniyo.
这位世尊确实是佛陀,正朝尼连禅河走去;
为了断除一切苦,他为众生宣说法。
我要到他跟前去,他会成为我的导师。巴利
‘‘Eso hi bhagavā buddho, nadiṃ nerañjaraṃ pati; Sabbadukkhappahānāya, dhammaṃ deseti pāṇinaṃ; Tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ, so me satthā bhavissati.
现在请你称赞我——那位无上的世间怙主。
你行了右绕礼之后,就应该把供养转达出去。巴利
‘‘Vandanaṃ dāni me vajjāsi, lokanāthaṃ anuttaraṃ; Padakkhiṇañca katvāna, ādiseyyāsi dakkhiṇaṃ.
这件事我们确实做得到,就像你对我说的那样。
现在我要把你的礼敬献给无上的世间怙主。
我右绕行礼之后,就要回向供养了。巴利
‘‘Etaṃ kho labbhamamhehi, yathā bhāsasi tvañca me; Vandanaṃ dāni te vajjaṃ, lokanāthaṃ anuttaraṃ; Padakkhiṇañca katvāna, ādisissāmi dakkhiṇaṃ.
那时,迦罗离开了,朝着尼连禅河走去。
他看见了正在宣说不死之道的正等觉者。巴利
‘‘Tato ca kāḷo pakkāmi, nadiṃ nerañjaraṃ pati; So addasāsi sambuddhaṃ, desentaṃ amataṃ padaṃ.
苦、苦的生起,以及超越苦;
以及导向苦之止息的圣八支道。巴利
‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
向他的双脚顶礼,然后对他行了右绕礼;
向遮帕辞别后,我出家过起了无家的生活;
三明已经证得,佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Tassa pādāni vanditvā, katvāna naṃ padakkhiṇaṃ; Cāpāya ādisitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
他说了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
这里,“执杖者”就是手里拿着棍杖的人。所谓“先前”,是指他过去还是游方者的时候,为了驱赶凶恶的公牛、狗等,手里拿着棍杖到处行走。如今他成了“猎鹿人”,意思是现在他和猎鹿的人们一起生活、交往,变成了猎鹿人、捕兽者。“从渴爱”就是从贪爱;也有写成“āsaya”的读法,意思是“因为意向”。“泥沼”指欲的泥沼和邪见的泥沼。“恐怖”,因为它带来人们所不知道的广大过患,所以可怕,称为恐怖。“不能到达彼岸”,意思是不能到达、不能抵达那泥沼的彼岸——涅槃,无法做到。这是优波迦在说自己的情况。巴利
Tattha laṭṭhihatthoti daṇḍahattho. Pureti pubbe paribbājakakāle caṇḍagoṇakukkurādīnaṃ pariharaṇatthaṃ daṇḍaṃ hatthena gahetvā vicaraṇako ahosi. So dāni migaluddakoti so idāni migaluddehi saddhiṃ sambhogasaṃvāsehi migaluddo māgaviko jāto. Āsāyāti taṇhāya. ‘‘Āsayā’’tipi pāṭho, ajjhāsayahetūti attho. Palipāti kāmapaṅkato diṭṭhipaṅkato ca. Ghorāti aviditavipulānatthāvahattā dāruṇato ghorā. Nāsakkhi pārametaveti tasseva palipassa pārabhūtaṃ nibbānaṃ etuṃ gantuṃ na asakkhi, na abhisambhunīti attānameva sandhāya upako vadati.
她以为我极度陶醉,把我当成已经彻底陶醉、因贪欲而沉迷、或者放逸的人来看待。恰芭安抚了儿子——猎鹿人的女儿恰芭用“这是邪命外道的儿子”之类的话来刺激我,以此取悦儿子、逗弄儿子。也有版本读作“以为我在睡觉”,意思就是以为我在睡觉。断除了对恰芭的束缚,就是断除了你对恰芭生起的烦恼束缚。我将再次出家,意思是第二次我也要出家。巴利
Sumattaṃ maṃ maññamānāti attani suṭṭhu mattaṃ madappattaṃ kāmagedhavasena laggaṃ pamattaṃ vā katvā maṃ sallakkhantī. Cāpā puttamatosayīti migaluddassa dhītā cāpā ‘‘ājīvakassa puttā’’tiādinā maṃ ghaṭṭentī puttaṃ tosesi keḷāyasi. ‘‘Supati maṃ maññamānā’’ti ca paṭhanti, supatīti maṃ maññamānāti attho. Cāpāya bandhanaṃ chetvāti cāpāya tayi uppannaṃ kilesabandhanaṃ chinditvā. Pabbajissaṃ punopahanti puna dutiyavārampi ahaṃ pabbajissāmi.
现在,她听到他说“这对我没有意义”,就为了请求原谅,说了“别对我生气”这个偈颂。其中“别对我生气”的意思是:不要因为这点玩笑之类的事对我发火。“大雄、大牟尼”是她对优波迦的称呼。因为她想,他以前就出过家,现在也还是想出家,并且希望他能忍耐,所以称他“大牟尼”。正因如此,她才说出“被愤怒控制的人,哪有什么清净?哪有什么苦行?”意思是:你连这么一点都受不了,又怎么能调伏自己的心?又怎么能修苦行呢?这就是这段话的用意。巴利
Idāni tassā ‘‘mayhaṃ attho natthī’’ti vadati, taṃ sutvā cāpā khamāpentī ‘‘mā me kujjhī’’ti gāthamāha. Tattha mā me kujjhīti keḷikaraṇamattena mā mayhaṃ kujjhi. Mahāvīra, mahāmunīti upakaṃ ālapati. Tañhi sā pubbepi pabbajito, idānipi pabbajitukāmoti katvā khantiñca paccāsīsantī ‘‘mahāmunī’’ti āha. Tenevāha – ‘‘na hi kodhaparetassa, suddhi atthi kuto tapo’’ti, tvaṃ ettakampi asahanto kathaṃ cittaṃ damessasi, kathaṃ vā tapaṃ carissasīti adhippāyo.
这时,到了纳腊之后,遮波对他说:“你想活命吗?”他回答说:“我就要离开纳腊了,谁还会留在纳腊呢?”意思是:这里还有谁会住在纳腊?我无论如何都要从纳腊离开。因为纳腊是他的出生村,他就是从那里离家出家的。而这个村子在摩揭陀国,靠近菩提道场那一带,说的就是那个地方。“你以女人之姿,束缚着依法生活的沙门”——意思是:遮波,你凭自己女人的容貌、女人的姿态,把那些如法生活、正法出家的沙门给缠住了。正因如此,我现在才落到这般地步,所以我舍弃你。这就是其中的意思。巴利
Atha nāḷaṃ gantvā jīvitukāmosīti cāpāya vutto āha – ‘‘pakkamissañca nāḷāto, kodha nāḷāya vacchatī’’ti ko idha nāḷāya vasissati, nāḷātova ahaṃ pakkamissāmeva. So hi tassa jātagāmo, tato nikkhamitvā pabbaji. So ca magadharaṭṭhe bodhimaṇḍassa āsannapadese, taṃ sandhāya vuttaṃ. Bandhantī itthirūpena, samaṇe dhammajīvinoti cāpe tvaṃ dhammena jīvante dhammike pabbajite attano itthirūpena itthikuttākappehi bandhantī tiṭṭhasi. Yenāhaṃ idāni ediso jāto, tasmā taṃ pariccajāmīti adhippāyo.
听到这话,恰芭想让他回心转意,就说了“来吧,黑子!”这个偈颂。它的意思是:因为你肤色黝黑,所以叫你黑子。优波迦啊,来吧,回来吧,别走了;像以前那样享受欲乐吧。我和我所有的亲戚,全都因为不想让你离开,已经被你收服,随你的心意摆布了。巴利
Evaṃ vutte cāpā taṃ nivattetukāmā ‘‘ehi, kāḷā’’ti gāthamāha. Tassattho – kāḷavaṇṇatāya, kāḷa, upaka, ehi nivattassu mā pakkami, pubbe viya kāme paribhuñja, ahañca ye ca me santi ñātakā, te sabbeva tuyhaṃ mā pakkamitukāmatāya vasīkatā vasavattino katāti.
优波迦听了这话,就说了“etto cāpe”这个偈颂。其中“cāpe”是对她的称呼。因为她身姿弯曲像弓一样,所以得到了“遮波”这个名字,因此就叫她“遮波”。遮波啊,如果真像你说的那样,你现在能对我表现出至少四分之一的温柔话语,那么对一个迷恋你、被贪欲压倒的男人来说,这确实会是件了不起的事。但我如今对你和诸欲都已离染,所以我不会听从遮波的话。这就是这段话的意思。巴利
Taṃ sutvā upako ‘‘etto cāpe’’ti gāthamāha. Tattha cāpeti cāpe. Cāpasadisaaṅgalaṭṭhitāya hi sā, cāpāti nāmaṃ labhi, tasmā, cāpāti vuccati. Tvaṃ cāpe, yathā bhāsasi, idāni yādisaṃ kathesi, ito catubbhāgameva piyasamudācāraṃ kareyyāsi. Tayi rattassa rāgābhibhūtassa purisassa uḷāraṃ vata taṃ siyā, ahaṃ panetarahi tayi kāmesu ca viratto, tasmā cāpāya vacane na tiṭṭhāmīti adhippāyo.
接着,恰芭为了让他对自己生起贪恋,就说了“kāḷaṅgini”这个词。其中,“kāḷā”是呼唤语,“aṅgini”指四肢骨骼长得优美。“Iva”是表示比喻的虚词。“如塔卡利花盛开于山顶”,意思是像一棵开满花的石榴嫩枝立在山顶上。也有人读作“Ukkāgāri”,意思是“像肢体的骨茎”。说“在山顶”,是为了显示那种美丽没有被任何东西破坏。有些人取“kāliṅgini”这个读法,解释说它的意思是“像鸠槃荼蔓草”。“如盛开的石榴嫩枝”,意思是像开花的香橼藤。“如岛内的帕塔利花”,意思是像海岛内部盛开的帕塔利树,这里提到“岛”,也只是为了显示美丽和祥瑞之相。巴利
Puna, cāpā, attani tassa āsattiṃ uppādetukāmā ‘‘kāḷaṅgini’’nti āha. Tattha, kāḷāti tassālapanaṃ. Aṅgininti aṅgalaṭṭhisampannaṃ. Ivāti upamāya nipāto. Takkāriṃ pupphitaṃ girimuddhanīti pabbatamuddhani ṭhitaṃ supupphitadālimalaṭṭhiṃ viya. ‘‘Ukkāgāri’’nti ca keci paṭhanti, aṅgatthilaṭṭhiṃ viyāti attho. Girimuddhanīti ca idaṃ kenaci anupahatasobhatādassanatthaṃ vuttaṃ. Keci ‘‘kāliṅgini’’nti pāṭhaṃ vatvā tassa kumbhaṇḍalatāsadisanti atthaṃ vadanti. Phullaṃ dālimalaṭṭhiṃvāti pupphitaṃ bījapūralataṃ viya. Antodīpeva pāṭalinti dīpakabbhantare pupphitapāṭalirukkhaṃ viya, dīpaggahaṇañcettha sobhāpāṭihāriyadassanatthameva.
用红旃檀涂满全身,就是“以红旃檀涂身”。穿着最上等的迦尸布料,就是“穿着最上等的迦尸衣”。“那样的我”,就是像那样的我。容貌端正,就是具足美貌。“你抛弃了谁而离开?”是哪个众生?或者出于什么原因、什么理由,舍弃、抛下、丢下而离开?巴利
Haricandanalittaṅginti lohitacandanena anulittasabbaṅgiṃ. Kāsikuttamadhārininti uttamakāsikavatthadharaṃ. Taṃ manti tādisaṃ maṃ. Rūpavatiṃ santinti rūpasampannaṃ samānaṃ. Kassaohāya gacchasīti kassa nāma sattassa, kassa vā hetuno, kena kāraṇena, ohāya pahāya pariccajitvā gacchasi.
从这里往后,除了他们之间的问答偈颂以外,最后还有三首偈颂。其中,“似捕鸟者”意思是像捕鸟的猎人。“以矫饰的容色”是指通过美发装饰等保养身体,以及衣服、饰品等所造作出来的外表、容貌和姿态。意思是:“你现在再也无法像以前那样来困扰我了。”巴利
Ito parampi tesaṃ vacanapaṭivacanagāthāva ṭhapetvā pariyosāne tisso gāthā. Tattha sākuntikovāti sakuṇaluddo viya. Āharimena rūpenāti kesamaṇḍanādinā sarīrajagganena ceva vatthābharaṇādinā ca abhisaṅkhārikena rūpena vaṇṇena kittimena cāturiyenāti attho. Na maṃ tvaṃ bādhayissasīti pubbe viya idāni maṃ tvaṃ na bādhituṃ sakkhissasi.
“子果”是指以儿子为实质的果,也就是儿子的出生。巴利
Puttaphalanti puttasaṅkhātaṃ phalaṃ puttapasavo.
“具慧者”就是指有智慧的人,意思是说,他们具备了能在轮回中辨明过患的智慧。因为这样的人,无论是舍弃小范围的亲属圈子还是大范围的亲属圈子,无论是舍弃少量财产还是大量财产,都会去出家。所以说:“大雄们出家,犹如象王挣脱束缚。”意思是:就像象王挣断铁链一样,他们断除了在家人生活的束缚,只有具大精进的人才能出家,而不是那些精进不足的人。巴利
Sappaññāti paññavanto, saṃsāre ādīnavavibhāviniyā paññāya samannāgatāti adhippāyo. Te hi appaṃ vā mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ bhogakkhandhaṃ vā pahāya pabbajanti. Tenāha – ‘‘pabbajanti mahāvīrā, nāgo chetvāva bandhana’’nti, ayabandhanaṃ viya hatthināgo gihibandhanaṃ chinditvā mahāvīriyāva pabbajanti, na nihīnavīriyāti attho.
用棍棒,就是用任何一种棍棒。用刀,就是用任何一种刀。或者他们把他摔在地上,就是把他推倒在地,再用捶打、刺戳等方式来伤害他。你不会因为丧子之痛而离开,就是不会因为丧子这件事而离去。巴利
Daṇḍenāti yena kenaci daṇḍena. Churikāyāti khurena. Bhūmiyaṃ vā nisumbhissanti pathaviyaṃ pātetvā pothanavijjhanādinā vibādhissāmi. Puttasokā na gacchasīti puttasokanimittaṃ na gacchissasi.
“你要给出去”就是你要投给、喂给。“因儿子之故”就是因为儿子这件事。“卑贱女”是对她的称呼,意思是低劣的女人。巴利
Padāhisīti dassasi. Puttakatteti puttakāraṇā. Jammīti tassā ālapanaṃ, lāmaketi attho.
这时,她允许他离开后,为了知道他要去哪里,便说了这首偈颂:“来吧,那么……”巴利
Idāni tassa gamanaṃ anujānitvā gamanaṭṭhānaṃ jānituṃ ‘‘handa kho’’ti gāthamāha.
那人为了说明这一点而说了“我们曾是……”等话:从前我执持着不能导向解脱的教法而安住,如今却想安住在无上胜者那能导向解脱的教法中,所以我要到他那里去。其中,“众首”指带领徒众的人。“非沙门”指没有止息恶行的人。“自以为沙门”指心里认为“我们已经止息了恶行”的人。“我们游走”是把自己归入富兰那等外道当中而说的。巴利
Itaro pubbe ahaṃ aniyyānikaṃ sāsanaṃ paggayha aṭṭhāsiṃ, idāni pana niyyānike anantajinassa sāsane ṭhātukāmo, tasmā tassa santikaṃ gamissāmīti dassento ‘‘ahumhā’’tiādimāha. Tattha gaṇinoti gaṇadharā. Assamaṇāti na samitapāpā. Samaṇamāninoti samitapāpāti evaṃ saññino. Vicarimhāti pūraṇādīsu attānaṃ pakkhipitvā vadati.
“在尼连禅河附近”是指尼连禅河旁边,在那条河的岸边。“觉者”是指已经证得正等觉的人。说这句话的用意是:世尊证得正等觉之后,一直住在那里,时时刻刻都在说法。巴利
Nerañjaraṃpatīti nerañjarāya nadiyā samīpe tassā tīre. Buddhoti abhisambodhiṃ patto, abhisambodhiṃ patvā dhammaṃ desento sabbakālaṃ bhagavā tattheva vasīti adhippāyena vadati.
“现在请你代我表达礼敬”的意思是:你要替我传达礼敬,用我的话向世间无上的救护者——佛陀——转达。所谓“右绕之后,请你回向”,意思是:向佛陀世尊右绕三圈,在四个地方礼拜之后,以那份福德向我作功德回向,并宣说那右绕(之功德)。她过去曾听闻佛陀的功德,又因缘具足,所以才这样说。巴利
Vandanaṃ dāni me vajjāsīti mama vandanaṃ vadeyyāsi, mama vacanena lokanāthaṃ anuttaraṃ vadeyyāsīti attho. Padakkhiṇañca katvāna, ādiseyyāsi dakkhiṇanti buddhaṃ bhagavantaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvāpi catūsu ṭhānesu vanditvā, tato puññato mayhaṃ pattidānaṃ dento padakkhiṇaṃ ādiseyyāsi buddhaguṇānaṃ sutapubbattā hetusampannatāya ca evaṃ vadati.
他说:“这确实是我们能做的:我们可以把这右绕的功德回向给你,但不能退回,也不能像以前那样享受欲乐。”这就是他的意思。“Te vajjanti tava vandanaṃ vajjaṃ vakkhāmi”是指“他们前来,我将宣说对你的礼敬之辞”。巴利
Etaṃkho labbhamamhehīti etaṃ padakkhiṇakaraṇaṃ puññaṃ amhehi tava dātuṃ sakkā, na nivattanaṃ, pubbe viya kāmūpabhogo ca na sakkāti adhippāyo. Te vajjanti tava vandanaṃ vajjaṃ vakkhāmi.
“so”是指迦罗(即优波迦);“看见了”就是见到了。巴利
Soti kāḷo, addasāsīti addakkhi.
在导师的教说中,因为以谛的讲述为核心,没有脱离它的内容,所以说了“苦”等;其余部分则和前面所说的一样。巴利
Satthudesanāyaṃ saccakathāya padhānattā tabbinimuttāya abhāvato ‘‘dukkha’’ntiādi vuttaṃ, sesaṃ vuttanayameva.
4. 善妙长老尼偈颂注释巴利
4. Sundarītherīgāthāvaṇṇanā
善妙长老尼的偈颂以“您爱子的亡故”等开头。她在过去诸佛那里也曾积累善根,在一次次生命中积聚趋向解脱的善业。三十一劫前毗舍婆佛在世时,她出生在一户好人家,长大后有一天看见导师正在托钵乞食,心生净信,便供养食物,五体投地顶礼。导师知道她心地清净,作了随喜祝福后离去。因为这一善业,她投生到三十三天,在那里享尽天寿,体验天界的福报,命终之后又不断转生于善趣,智慧逐渐成熟。到这一佛出世时,她投生为波罗奈城一位名叫善生的婆罗门之女,因容貌美丽,取名“善妙”。她成年时,弟弟去世了。父亲被丧子之痛压垮,四处游走,遇到婆私咤长老尼,便向她请教消除忧愁的方法,说出“您爱子的亡故”等两首偈颂。长老尼看出他被忧伤压倒,想为他消除愁苦,便说了“那么多子数百”等两首偈颂,讲述自己无忧的心境。婆罗门听后问道:“尊者,您怎么做到这样毫无忧伤?”长老尼便为他讲述了三宝的功德。巴利
Petāni bhoti puttānītiādikā sundariyā theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī ito ekatiṃsakappe vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānasā bhikkhaṃ datvā pañcapatiṭṭhitena vandi. Satthā tassā cittappasādaṃ ñatvā anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā tena puññakammena tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī paripakkañāṇā hutvā imasmiṃ buddhuppāde bārāṇasiyaṃ sujātassa nāma brāhmaṇassa dhītā hutvā nibbatti. Tassā rūpasampattiyā sundarīti nāmaṃ ahosi. Vayappattakāle cassā kaniṭṭhabhātā kālamakāsi. Athassā pitā puttasokena abhibhūto tattha tattha vicaranto vāsiṭṭhittheriyā samāgantvā taṃ sokavinodanakāraṇaṃ pucchanto ‘‘petāni bhoti puttānī’’tiādikā dve gāthā abhāsi. Therī taṃ sokābhibhūtaṃ ñatvā sokaṃ vinodetukāmā ‘‘bahūni puttasatānī’’tiādikā dve gāthā vatvā attano asokabhāvaṃ kathesi. Taṃ sutvā brāhmaṇo ‘‘kathaṃ tvaṃ, ayye, evaṃ asokā jātā’’ti āha. Tassa therī ratanattayaguṇaṃ kathesi.
这时,婆罗门问:“导师在哪里?”听说“现在住在弥提罗城”,他立刻套好车,乘车赶到弥提罗,来到导师跟前,顶礼之后,和导师互相问候,然后坐在一边。导师为他说法。他听完法,生起信心,就出家了。出家后,他修观,精勤努力,到第三天证得阿罗汉果。随后,御者驾车回到波罗奈,把这件事告诉了婆罗门夫人。孙德莉听说父亲出家了,就对母亲说:“妈妈,我也要出家。”母亲说:“这个家里所有的财产都归你,你是这个家族的继承人,你该继承家业,享用这些财富,别出家。”她说:“妈妈,我不需要财富,我一定要出家。”得到母亲同意后,她把那么大的家产像吐口水一样丢掉,出家了。出家后,她作为学尼,修观增长,精勤努力,因为善根成熟、智慧圆满,证得了具足无碍解的阿罗汉果。因此,在《譬喻》中这样说:巴利
Atha brāhmaṇo ‘‘kuhiṃ satthā’’ti pucchitvā ‘‘idāni mithilāyaṃ viharatī’’ti taṃ sutvā tāvadeva rathaṃ yojetvā rathena mithilaṃ gantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā sammodanīyaṃ kathaṃ katvā ekamantaṃ nisīdi. Tassa satthā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto tatiye divase arahattaṃ pāpuṇi. Atha sārathi rathaṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvā brāhmaṇiyā taṃ pavattiṃ ārocesi. Sundarī attano pitu pabbajitabhāvaṃ sutvā, ‘‘amma, ahampi pabbajissāmī’’ti mātaraṃ āpucchi. Mātā ‘‘yaṃ imasmiṃ gehe bhogajātaṃ, sabbaṃ taṃ tuyhaṃ santakaṃ, tvaṃ imassa kulassa dāyādikā paṭipajja, imaṃ sabbabhogaṃ paribhuñja, mā pabbajī’’ti āha. Sā ‘‘na mayhaṃ bhogehi attho, pabbajissāmevāhaṃ, ammā’’ti mātaraṃ anujānāpetvā mahatiṃ sampattiṃ kheḷapiṇḍaṃ viya chaḍḍetvā pabbaji. Pabbajitvā ca sikkhamānāyeva hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā ghaṭentī vāyamantī hetusampannatāya ñāṇassa paripākaṃ gatattā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne –
当毗舍婆大牟尼在托钵乞食时,
我拿起一匙团食,供养给最胜的佛陀。
毗舍婆佛——正等正觉者、世间导师——接受了供养后,
导师站在路上,为我作了随喜。
布施一勺饭食后,你将投生到三十三天。
你将成为三十六位天王的王后。
你将会成为五十位转轮王的王后;
你心里想要的一切,任何时候都能得到。
享受过财富之后,你就会出家,变得一无所有。
遍知一切诸漏,你将无漏而般涅槃。
说完这番话后,正等正觉的毗舍婆佛、世间导师,
这位勇者像天鹅王一样飞升到空中。
我给予Sudinna的布施真是善施,是最殊胜的布施;我这供养真是善供,是圆满的供养。
供养了一勺饭食,我证得了不动摇的境界。
从这之前的第三十一劫,那时我所做的布施;
我不曾知道有恶趣,这就是布施比丘的果报。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Piṇḍapātaṃ carantassa, vessabhussa mahesino; Kaṭacchubhikkhamuggayha, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ. ‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, vessabhū lokanāyako; Vīthiyā saṇṭhito satthā, akā me anumodanaṃ. ‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, tāvatiṃsaṃ gamissasi; Chattiṃsadevarājūnaṃ, mahesittaṃ karissasi. ‘‘Paññāsaṃ cakkavattīnaṃ, mahesittaṃ karissasi; Manasā patthitaṃ sabbaṃ, paṭilacchasi sabbadā. ‘‘Sampattiṃ anubhotvāna, pabbajissasi kiñcanā; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissasināsavā. ‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, vessabhū lokanāyako; Nabhaṃ abbhuggamī vīro, haṃsarājāva ambare. ‘‘Sudinnaṃ me dānavaraṃ, suyiṭṭhā yāgasampadā; Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, pattāhaṃ acalaṃ padaṃ. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, bhikkhādānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿罗汉果之后,她以果定之乐和涅槃之乐而安住。后来她想:“我要在导师面前作狮子吼。”于是向亲教师辞别,离开波罗奈城,和许多比丘尼一起次第游行,到了舍卫城。她走近导师,顶礼世尊后站在一边。世尊与她互相问候之后,她以阐明自己是世尊亲生女儿等义理,宣说了自己的证悟。那时,以她母亲为首的所有亲族眷属和随从都出家了。她后来回顾自己的修行,以父亲所说的偈颂为开头,用优陀那的方式——巴利
Arahattaṃ pana patvā phalasukhena nibbānasukhena ca viharantī aparabhāge ‘‘satthu purato sīhanādaṃ nadissāmī’’ti upajjhāyaṃ āpucchitvā bārāṇasito nikkhamitvā sambahulāhi bhikkhunīhi saddhiṃ anukkamena sāvatthiṃ gantvā satthu santikaṃ upasaṅkamitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhitā satthārā katapaṭisanthārā satthu orasadhītubhāvādivibhāvanena aññaṃ byākāsi. Athassā mātaraṃ ādiṃ katvā sabbo ñātigaṇo parijano ca pabbaji. Sā aparabhāge attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pitarā vuttagāthaṃ ādiṃ katvā udānavasena –
你过去曾吞食祖先们,你的儿子们,
你白天黑夜都极度煎熬。巴利
‘‘Petāni bhoti puttāni, khādamānā tuvaṃ pure; Tuvaṃ divā ca ratto ca, atīva paritappasi.
婆罗门女啊,你今天已经把一百个儿子全都吃掉了。
瓦谢提,你以何美德,没有极度痛苦?巴利
‘‘Sājja sabbāni khāditvā, sataputtāni brāhmaṇī; Vāseṭṭhi kena vaṇṇena, na bāḷhaṃ paritappasi.
成百上千的儿子,成百上千的亲族众。
婆罗门啊,在过去那一份里,我的和你的都已被吃掉了。巴利
‘‘Bahūni puttasatāni, ñātisaṅghasatāni ca; Khāditāni atītaṃse, mama tuñhañca brāhmaṇa.
我已经知道了生和死的出离;
我不忧愁,也不哭泣,更没有悲伤苦恼。巴利
‘‘Sāhaṃ nissaraṇaṃ ñatvā, jātiyā maraṇassa ca; Na socāmi na rodāmi, na cāpi paritappayiṃ.
真是稀奇啊,瓦谢提,你竟然说出这样的话。
你明白了谁的法,才说出这样的话?巴利
‘‘Abbhutaṃ vata vāseṭṭhi, vācaṃ bhāsasi edisiṃ; Kassa tvaṃ dhammamaññāya, giraṃ bhāsasi edisiṃ.
婆罗门,这位正觉者来到了弥提罗城;
为了断除一切苦,他为众生宣说了法。巴利
‘‘Esa brāhmaṇa sambuddho, nagaraṃ mithilaṃ pati; Sabbadukkhappahānāya, dhammaṃ desesi pāṇinaṃ.
梵天啊,听了那位阿罗汉的无执取之法后。
我在那里了知正法后,驱除了我的丧子之痛。巴利
‘‘Tassa brahme arahato, dhammaṃ sutvā nirūpadhiṃ; Tattha viññātasaddhammā, puttasokaṃ byapānudiṃ.
我也要去弥提罗城看看。
但愿那位世尊能让我从一切苦中解脱出来。巴利
‘‘So ahampi gamissāmi, nagaraṃ mithilaṃ pati; Appeva maṃ so bhagavā, sabbadukkhā pamocaye.
婆罗门看见了佛陀,他已彻底解脱,没有任何执取。
那位牟尼已经到达苦的彼岸,为他说了法。巴利
‘‘Addasa brāhmaṇo buddhaṃ, vippamuttaṃ nirūpadhiṃ; Svassa dhammamadesesi, muni dukkhassa pāragū.
苦、苦的生起,以及超越苦。
导向苦寂灭的圣八支道。巴利
‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
在那里,他了解了正法之后,就欢喜地选择了出家。
善生只用了三个夜晚,就证得了三种明。巴利
‘‘Tattha viññātasaddhammo, pabbajjaṃ samarocayi; Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi.
来吧,车夫,你走吧,把这辆车交给他。
向婆罗门女报个平安吧,这位婆罗门如今已经出家了。
善生只用三个夜晚,就证得了三明。巴利
‘‘Ehi sārathi gacchāhi, rathaṃ niyyādayāhimaṃ; Ārogyaṃ brāhmaṇiṃ vajja, pabbaji dāni brāhmaṇo; Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi.
然后车夫带上马车,还有一千(钱币);
他对婆罗门女Ārogyā说:“那位婆罗门如今出家了。
善生只用了三个夜晚,就证得了三种明。巴利
‘‘Tato ca rathamādāya, sahassañcāpi sārathi; Ārogyaṃ brāhmaṇiṃvoca, ‘pabbaji dāni brāhmaṇo; Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi.
这辆马车,还有一千,车夫啊,我也都布施了。
听说婆罗门已具足三明,我就把满钵的布施送给你。巴利
‘‘Etañcāhaṃ assarathaṃ, sahassañcāpi sārathi; Tevijjaṃ brāhmaṇaṃ sutvā, puṇṇapattaṃ dadāmi te.
这辆车就归你,一千金币也归你,婆罗门女。
我也要出家,到那位最胜慧者的面前去。巴利
‘‘Tuyheva hotvassaratho, sahassañcāpi brāhmaṇi; Ahampi pabbajissāmi, varapaññassa santike.
舍弃了象、牛、马和宝石耳环,也舍弃了这富足的家产;
美人孙德莉,你父亲已经出家了,这些财物你就自己享用吧。
你是家族财产的继承人。巴利
‘‘Hatthī gavassaṃ maṇikuṇḍalañca, phītañcimaṃ gahavibhavaṃ pahāya; Pitā pabbajito tuyhaṃ, bhuñja bhogāni sundarī; Tuvaṃ dāyādikā kule.
舍弃了象、牛、马和宝石耳环,也放下了这可爱又让人留恋的居家财富;
我的父亲因为失去儿子的悲痛而出了家。
我也要出家,我被失去兄弟的悲痛折磨着。巴利
‘‘Hatthī gavassaṃ maṇikuṇḍalañca, rammaṃ cimaṃ gahavibhavaṃ pahāya; Pitā pabbajito mayhaṃ, puttasokena aṭṭito; Ahampi pabbajissāmi, bhātusokena aṭṭitā.
愿你那个心愿实现,美丽的孙德莉,你所渴望的。
站着人家门口讨来的饭团、捡拾来的食物,还有粪扫衣。
他们证得这些,于来世无漏。巴利
‘‘So te ijjhatu saṅkappo, yaṃ tvaṃ patthesi sundarī; Uttiṭṭhapiṇḍo uñcho ca, paṃsukūlañca cīvaraṃ; Etāni abhisambhontī, paraloke anāsavā.
尊者,我是正在学修的比丘尼,天眼已得清净。
我知道过去生曾住过的地方。巴利
‘‘Sikkhamānāya me ayye, dibbacakkhu visodhitaṃ; Pubbenivāsaṃ jānāmi, yattha me vusitaṃ pure.
贤善的女子啊,僧团的庄严长老尼,正是依靠你。
三明已经证得,佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Tuvaṃ nissāya kalyāṇi, theri saṅghassa sobhane; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
夫人,请允许我,我想去舍卫城。
我要在最胜佛面前,发出狮子吼。巴利
‘‘Anujānāhi me ayye, icche sāvatthi gantave; Sīhanādaṃ nadissāmi, buddhaseṭṭhassa santike.
孙德莉,你看这位导师,肤色如金,皮肤黄褐。
对于尚未调伏的人,他是能调伏他们的人;他是正等觉者,无所畏惧。巴利
‘‘Passa sundari satthāraṃ, hemavaṇṇaṃ harittacaṃ; Adantānaṃ dametāraṃ, sambuddhamakutobhayaṃ.
看啊,孙陀利正朝这边走来,她已经彻底解脱,没有任何执著依傍。
已离贪、已解脱、已作应、无漏。巴利
‘‘Passa sundarimāyantiṃ, vippamuttaṃ nirūpadhiṃ; Vītarāgaṃ visaṃyuttaṃ, katakiccamanāsavaṃ.
从波罗奈城出来,来到了你这里;
大雄啊,这位名叫孙德莉的女弟子正在顶礼你的双足。巴利
‘‘Bārāṇasito nikkhamma, tava santikamāgatā; Sāvikā te mahāvīra, pāde vandati sundarī.
您是佛陀,您是导师,婆罗门啊,我是您的女儿。
从胸口生出来的亲生女儿,从口中出生,该做的都做完了,已经没有烦恼漏了。巴利
‘‘Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuyhaṃ dhītāmhi brāhmaṇa; Orasā mukhato jātā, katakiccā anāsavā.
贤女,你来得正好;因此你这次到来,并没有白来。
已被调伏的人就是这样前来,以头面礼敬导师的双足。
他们已离贪、已彻底解脱、应做的都已完成、已无诸漏。巴利
‘‘Tassā te svāgataṃ bhadde, tato te adurāgataṃ; Evañhi dantā āyanti, satthu pādāni vandikā; Vītarāgā visaṃyuttā, katakiccā anāsavā’’ti. –
他说出了这些偈颂。巴利
Imā gāthā paccudāhāsi.
这里,“已死的”就是指死去的。“女士”是在称呼她。“儿子们”是以词性(性别)颠倒的方式说的,意思是“死去的儿子们”。其实她只有一个儿子死了,但那个婆罗门心想:“她长期以来一直被忧伤折磨,到处游荡,我猜她大概有很多儿子都死了吧。”于是就用复数来说。同样地,也有“她今天吞掉了一切,所有一百个儿子”这样的话。“正在吞食”是随顺世间说法的一种责骂。因为在世间,如果一个女人生一个儿子就死一个,人们责备她时就会说“吃儿子的”之类的话。“极度地”就是非常强烈。“忧恼焦灼”就是忧愁焦灼,这里是接着前面说的。这里的要点是:婆悉咤女士啊,以前你作为死了儿子的母亲,悲伤哭泣,被极度的忧苦所折磨,奔走于村落、市镇和王都之间。巴利
Tattha petānīti matāni. Bhotīti taṃ ālapati. Puttānīti liṅgavipallāsena vuttaṃ, pete putteti attho. Eko eva ca tassā putto mato, brāhmaṇo pana ‘‘cirakālaṃ ayaṃ sokena aṭṭā hutvā vicari, bahū maññe imissā puttā matā’’ti evaṃsaññī hutvā bahuvacanenāha. Tathā ca ‘‘sājja sabbāni khāditvā sataputtānī’’ti. Khādamānāti lokavohāravasena khuṃsanavacanametaṃ. Loke hi yassā itthiyā jātajātā puttā maranti, taṃ garahantā ‘‘puttakhādinī’’tiādiṃ vadanti. Atīvāti ativiya bhusaṃ. Paritappasīti santappasi, pureti yojanā. Ayañhettha saṅkhepattho – bhoti vāseṭṭhi, pubbe tvaṃ mataputtā hutvā socantī paridevantī ativiya sokāya samappitā gāmanigamarājadhāniyo āhiṇḍasi.
“她今天”就是“那位今天”,意思是“那位,也就是现在的你”。另一种写法是“sajjā”。“以什么原因”就是问“以什么理由”。巴利
Sājjāti sā ajja, sā tvaṃ etarahīti attho. ‘‘Sajjā’’ti vā pāṭho. Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena.
“被吃掉了”这句,长老尼也是顺着婆罗门那种说法来讲的。或者,她这样说是指老虎、豹子、猫这类动物。“在过去的部分”是指在过去那一阶段,意思是那些已经过去的生命状态。“我的和你的”就是由我和由你。巴利
Khāditānīti therīpi brāhmaṇena vuttapariyāyeneva vadati. Khāditāni vā byagghadīpibiḷārādijātiyo sandhāyevamāha. Atītaṃseti atītakoṭṭhāse, atikkantabhavesūti attho. Mama tuyhañcāti mayā ca tayā ca.
了知从生与死中出离,即以道智证悟作为生、老、死之出离的涅槃。“我亦不再忧伤”:意思是我不再忧恼,不陷入忧恼。巴利
Nissaraṇaṃ ñatvā jātiyā maraṇassa cāti jātijarāmaraṇānaṃ nissaraṇabhūtaṃ nibbānaṃ maggañāṇena paṭivijjhitvā. Na cāpi paritappayinti na cāpi upāyāsāsiṃ, ahaṃ upāyāsaṃ na āpajjinti attho.
“真是稀有啊!”意思是:“真是奇妙啊!”因为那过去未曾存在、前所未有的,才被称为稀有。“像这样的”是指这样一种话:“我不悲伤,不哭泣,也不忧愁”,也就是表明没有悲伤等状态的说法。“你是了知了谁的法,才说出这样的话?”——因为这样的法并不是随随便便就能得到的,所以他问:你究竟是了知了哪位导师的法,才说出像这样的话?这是在问导师和教法。巴利
Abbhutaṃ vatāti acchariyaṃ vata. Tañhi abbhutaṃ pubbe abhūtaṃ abbhutanti vuccati. Edisinti evarūpiṃ, ‘‘na socāmi na rodāmi, na cāpi paritappayi’’nti evaṃ socanādīnaṃ abhāvadīpaniṃ vācaṃ. Kassa tvaṃ dhammamaññāyāti kevalaṃ yathā ediso dhammo laddhuṃ na sakkā, tasmā kassa nāma satthuno dhammamaññāya giraṃ bhāsasi edisanti satthāraṃ sāsanañca pucchati.
“无依着”就是没有痛苦。“已了知正法的人”就是已证悟圣谛法的人。“已驱除”就是已移除、已舍断。巴利
Nirūpadhinti niddukkhaṃ. Viññātasaddhammāti paṭividdhaariyasaccadhammā. Byapānudinti nīhariṃ pajahiṃ.
彻底解脱,是指从一切中解脱,从一切烦恼和一切生存状态中脱离出来。他是那位正自觉者,属于这位婆罗门。巴利
Vippamuttanti sabbaso vimuttaṃ, sabbakilesehi sabbabhavehi ca visaṃyuttaṃ. Svassāti so sammāsambuddho assa brāhmaṇassa.
这里说的“在那里”,是指在宣说四圣谛的法义时。巴利
Tatthāti tassaṃ catusaccadhammadesanāyaṃ.
把这辆车交给我,把这辆车交给那位婆罗门女。巴利
Rathaṃ niyyādayāhimanti imaṃ rathaṃ brāhmaṇiyā niyyādehi.
把那一千枚为作路费而带上的迦哈帕那(钱币)也拿上,交出去。这是句子的连属关系。巴利
Sahassañcāpīti maggaparibbayatthaṃ nītaṃ kahāpaṇasahassañcāpi ādāya niyyādehīti yojanā.
Assaratha 指的是套上马的车。Puṇṇapatta 指的是满钵,也就是欢喜的布施。巴利
Assarathanti assayuttarathaṃ. Puṇṇapattanti tuṭṭhidānaṃ.
婆罗门女这样欢喜布施时,御者不肯接受,说了“愿这些都归你所有”这首偈颂,就直接到导师那里出家了。御者出家后,婆罗门女把女儿孙陀利叫来,想让她留在家里过日子,就说了这首偈颂:“象、牛与马……”其中,“象”指象,“牛与马”指牛和马,“宝珠与耳环”指宝珠和耳环。“舍弃这丰饶的居家财富”意思是:你父亲舍弃了上面所说的象等种种,以及没有提到的田地、屋宅、金银等种种,舍弃了这丰饶富足的家产、家里的器具,还有奴隶、仆役等,全都舍弃。孙陀利,你享受这些财富吧,孙陀利,你享受这些财富吧。你在家中是继承人,你在这家中是值得继承家业的人。巴利
Evaṃ brāhmaṇiyā tuṭṭhidāne diyyamāne taṃ asampaṭicchanto sārathi ‘‘tuyheva hotū’’ti gāthaṃ vatvā satthu santikameva gantvā pabbaji. Pabbajite pana sārathimhi brāhmaṇī attano dhītaraṃ sundariṃ āmantetvā gharāvāse niyojentī ‘‘hatthī gavassa’’nti gāthamāha. Tattha hatthīti hatthino. Gavassanti gāvo ca assā ca. Maṇikuṇḍalañcāti maṇi ca kuṇḍalāni ca. Phītañcimaṃ gahavibhavaṃ pahāyāti imaṃ hatthiādippabhedaṃ yathāvuttaṃ avuttañca khettavatthuhiraññasuvaṇṇādibhedaṃ phītaṃ pahūtañca gahavibhavaṃ gehūpakaraṇaṃ aññañca dāsidāsādikaṃ sabbaṃ pahāya tava pitā pabbajito. Bhuñja bhogāni sundarīti sundari, tvaṃ ime bhoge bhuñjassu. Tuvaṃ dāyādikā kuleti tuvañhi imasmiṃ kule dāyajjārahāti.
孙德莉听了这话,为了表明自己出离的心愿,就说出“象、牛……”等偈颂。巴利
Taṃ sutvā sundarī attano nekkhammajjhāsayaṃ pakāsentī ‘‘hatthīgavassa’’ntiādimāha.
这时,她的母亲就顺着她出离的心愿鼓励她,诵出“愿你的心愿成就”等一首半偈。其中,“孙陀利,你所盼望的”意思是:孙陀利,你现在所盼望、所希求的。“愿你出家的决心、出家的意乐成就”意思是:愿你那份出家的决心和出家的意愿能够成就,毫无障碍地圆满实现。“站着得来的团食”是指站在人家门口得到的乞食团。“捡拾”则是指为了这个目的挨家挨户依次行乞,也指行乞的地方。“这些”指站着得食等这些方式。“能够承担”意思是:对此不感厌倦,凭借脚力去经历、去成就它。巴利
Atha naṃ mātā nekkhammeyeva niyojentī ‘‘so te ijjhatū’’tiādinā diyaḍḍhagāthamāha. Tattha yaṃ tvaṃ patthesi sundarīti sundari tvaṃ idāni yaṃ patthesi ākaṅkhasi. So tava pabbajjāya saṅkappo pabbajjāya chando ijjhatu anantarāyena sijjhatu. Uttiṭṭhapiṇḍoti ghare ghare patiṭṭhitvā laddhabbabhikkhāpiṇḍo. Uñchoti tadatthaṃ gharapaṭipāṭiyā āhiṇḍanaṃ uddissa ṭhānañca. Etānīti uttiṭṭhapiṇḍādīni. Abhisambhontīti anibbinnarūpā jaṅghabalaṃ nissāya abhisambhavantī, sādhentīti attho.
这时,孙德莉回答母亲说:“好的,妈妈。”她答应母亲后便离开,前往比丘尼寺院,仍是学人身份便证得了三明。随后她向亲教师禀告:“我要去导师那里。”便和众比丘尼一同前往舍卫城。因此经中才说“学人的我,圣尼……”等话。其中,“学人的我”意思是:作为学人的我。“圣尼”则是对自己亲教师的称呼。巴利
Atha sundarī ‘‘sādhu, ammā’’ti mātuyā paṭissuṇitvā nikkhamitvā bhikkhunupassayaṃ gantvā sikkhamānāyeva samānā tisso vijjā sacchikatvā ‘‘satthu santikaṃ gamissāmī’’ti upajjhāyaṃ ārocetvā bhikkhunīhi saddhiṃ sāvatthiṃ agamāsi. Tena vuttaṃ ‘‘sikkhamānāya me, ayye’’tiādi. Tattha sikkhamānāya meti sikkhamānāya samānāya mayā. Ayyeti attano upajjhāyaṃ ālapati.
圣尼啊,您因为比丘尼僧团中最为年长、又具足坚固的功德,所以是僧团中的长老尼;因为具足殊胜的戒行等品德,所以是美好者。善良的善友啊,圣者,我依止您,才证得了三明,完成了佛陀的教法。巴利
Tuvaṃ nissāya kalyāṇi, theri saṅghassa sobhaneti bhikkhunisaṅghe vuddhatarabhāvena thiraguṇayogena ca saṅghattheri sobhanehi sīlādīhi samannāgatattā sobhane kalyāṇi kalyāṇamitte, ayye, taṃ nissāya mayā tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsananti yojanā.
他说“我想要”,就是“我愿去舍卫城”的意思;“我将作狮子吼”,指的正是宣说证智。巴利
Iccheti icchāmi. Sāvatthi gantaveti sāvatthiṃ gantuṃ. Sīhanādaṃ nadissāmīti aññābyākaraṇameva sandhāyāha.
这时,孙陀利一路来到舍卫城,走进精舍,看见导师坐在法座上,心中涌起强烈的喜悦和欢欣,便对自己喊道:“孙陀利,你看!” “Hemavaṇṇa”就是金色的肤色。“Harittaca”就是像黄金一样的皮肤。这里世尊因为肤色金黄,所以被称为“suvaṇṇavaṇṇa”(金色)。然后,为了说明世尊就像一面经过彻底打磨、涂上天然朱砂、又擦拭得极为光亮的金镜,先说了“hemavaṇṇa”,接着又说“harittaca”。巴利
Atha sundarī anukkamena sāvatthiṃ gantvā vihāraṃ pavisitvā satthāraṃ dhammāsane nisinnaṃ disvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedayamānā attānameva ālapantī āha ‘‘passa sundarī’’ti. Hemavaṇṇanti suvaṇṇavaṇṇaṃ. Harittacanti kañcanasannibhattacaṃ. Ettha ca bhagavā pītavaṇṇena ‘‘suvaṇṇavaṇṇo’’ti vuccati. Atha kho sammadeva ghaṃsitvā jātihiṅgulakena anulimpitvā suparimajjitakañcanādāsasannibhoti dassetuṃ ‘‘hemavaṇṇa’’nti vatvā ‘‘harittaca’’nti vuttaṃ.
看啊,那位名叫孙陀利的美女来了——世尊对我这名为孙陀利者说“看啊,她来了”。她因喜悦洋溢,以“已解脱”等话宣说自己的证悟。巴利
Passa sundarimāyantinti taṃ sundarināmikaṃ maṃ bhagavā āgacchanti passa. ‘‘Vippamutta’’ntiādinā aññaṃ byākarontī pītivipphāravasena vadati.
那些怀疑“她从哪里来?又到了哪里?这位孙陀利到底是什么人?”的人,为了打消他们的疑虑,先说了“bārāṇasito”这首偈颂,接着为了让那里提到的“sāvikā ca”(女弟子)这个意思更加清楚明白,又说了“tuvaṃ buddho”这首偈颂。这首偈颂的意思是:在这个包括天人在内的世间里,只有你一位是全知的佛陀;你依据现世的利益、来世的利益和究竟的利益,恰如其分地教导,所以你是我的导师。而我,世尊啊,是已漏尽的婆罗门尼——因为从你的精进中生出、具有亲生的性质,所以是“亲生女”;因为从你口中流出的法音以及作为教法之口的圣道而生,所以是“从口生”;因为遍知等应做的事都已做完,所以是“所作已办”;因为一切烦恼已彻底灭尽,所以是“无漏”。巴利
Kuto pana āgatā, kattha ca āgatā, kīdisā cāyaṃ sundarīti āsaṅkantānaṃ āsaṅkaṃ nivattetuṃ ‘‘bārāṇasito’’ti gāthaṃ vatvā tattha ‘‘sāvikā cā’’ti vuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘tuvaṃ buddho’’ti gāthamāha. Tassattho – imasmiṃ sadevake loke tuvameveko sabbaññubuddho, diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ anusāsanato tuvaṃ me satthā, ahañca khīṇāsavabrāhmaṇī bhagavā tuyhaṃ ure vāyāma janitābhijātitāya orasā, mukhato pavattadhammaghosena sāsanassa ca mukhabhūtena ariyamaggena jātattā mukhato jātā, niṭṭhitapariññātādikaraṇīyatāya katakiccā, sabbaso āsavānaṃ khepitattā anāsavāti.
这时,导师为她的到来感到欢喜,便说了“tassā te svāgata”这首偈颂。它的意思是:你如实地证得了我所证得的法。贤善的孙德莉,你来到我面前,这次到来是善来。正因如此,这就是善来,而不是恶来。为什么?因为“如此调伏者才前来”——就像你,孙德莉,以最上的圣道调伏了自己,因此彻底离贪,因为断尽了一切结缚而解脱,所作已办,无漏,前来礼敬导师的双足。所以,对你来说,这是善来,不是恶来。以上是句义连接。巴利
Athassā satthā āgamanaṃ abhinandanto ‘‘tassā te svāgata’’nti gāthamāha. Tassattho – yā tvaṃ mayā adhigataṃ dhammaṃ yāthāvato adhigacchi. Tassā te, bhadde sundari, idha mama santike āgataṃ āgamanaṃ suāgataṃ. Tato eva taṃ adurāgataṃ na durāgataṃ hoti. Kasmā? Yasmā evañhi dantā āyantīti, yathā tvaṃ sundari, evañhi uttamena ariyamaggadamathena dantā tato eva sabbadhi vītarāgā, sabbesaṃ saṃyojanānaṃ samucchinnattā visaṃyuttā katakiccā anāsavā satthu pādānaṃ vandikā āgacchanti, tasmā tassā te svāgataṃ adurāgatanti yojanā.
5. 苏跋金匠女长老尼偈颂注巴利
5. Subhākammāradhītutherīgāthāvaṇṇanā
“我年轻……”等偈颂,是美丽的金匠女长老尼所说的偈颂。这位长老尼在过去诸佛时代就已积集善行,在各处轮回中积集趋向解脱的善业,逐渐培植善根,圆满解脱的资粮,只在天界与人间等善趣中流转。到了这一佛出世时,她的智慧已经成熟,投生为王舍城一位金匠的女儿,因为容貌美丽,就取名为苏跋(美丽)。她渐渐长大懂事,在世尊进入王舍城时,对世尊生起净信,有一天来到世尊面前,顶礼后坐在一边。世尊看出她的根器已经成熟,就随她的心意,为她开示含摄四谛的教法。她当下就证入具足千种行相的入流果。后来她看到在家生活的过患,就在大爱道·乔达弥座下出家,安住于比丘尼戒,为了证得更高的道果而精勤修行。她的亲属时常来看她,用欲乐引诱她,展示大量财富和种种荣华来诱惑她。有一天,她对来到身边的亲属揭示在家生活和诸欲的过患,以“我年轻……”等二十四首偈颂说法,使他们断念后遣返。于是她修习观行,净化根器,精进修行,不久就证得具足四无碍解的阿拉汉果。证得阿拉汉果之后——巴利
Daharāhantiādikā subhāya kammāradhītāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī anukkamena sambhāvitakusalamūlā upacitavimokkhasambhārā sugatīsuyeva saṃsarantī paripakkañāṇā hutvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarassa suvaṇṇakārassa dhītā hutvā nibbatti, rūpasampattisobhāya subhāti tassā nāmaṃ ahosi. Sā anukkamena viññutaṃ patvā, satthu rājagahappavesane satthari sañjātappasādā ekadivasaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā tassā indriyaparipākaṃ disvā ajjhāsayānurūpaṃ catusaccagabbhadhammaṃ desesi. Sā tāvadeva sahassanayapaṭimaṇḍite sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Sā aparabhāge gharāvāse dosaṃ disvā mahāpajāpatiyā gotamiyā santike pabbajitvā bhikkhunisīle patiṭṭhitā uparimaggatthāya bhāvanamanuyuñji. Taṃ ñātakā kālena kālaṃ upasaṅkamitvā kāmehi nimantentā pahūtadhanaṃ vibhavajātañca dassetvā palobhenti. Sā ekadivasaṃ attano santikaṃ upagatānaṃ gharāvāsesu kāmesu ca ādīnavaṃ pakāsentī ‘‘daharāha’’ntiādīhi catuvīsatiyā gāthāhi dhammaṃ kathetvā te nirāse katvā vissajjetvā vipassanāya kammaṃ karontī indriyāni pariyodapentī bhāvanaṃ ussukkāpetvā na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā –
我年轻时穿着干净的衣服,过去曾听闻正法;
因为我不放逸,所以证得了对真理的现观。巴利
‘‘Daharāhaṃ suddhavasanā, yaṃ pure dhammamassuṇiṃ; Tassā me appamattāya, saccābhisamayo ahu.
从那时起,我对一切欲乐生起了强烈的厌离;
看到五取蕴之身中的危险,我便唯愿出离。巴利
‘‘Tatohaṃ sabbakāmesu, bhusaṃ aratimajjhagaṃ; Sakkāyasmiṃ bhayaṃ disvā, nekkhammameva pīhaye.
我已经舍弃了亲戚群体,还有奴婢和佣人;
村庄和田野都很富饶,在那些可爱又令人欢喜的地方。巴利
‘‘Hitvānahaṃ ñātigaṇaṃ, dāsakammakarāni ca; Gāmakhettāni phītāni, ramaṇīye pamodite.
我舍弃了不算少的财富,出家了。
就这样,我凭着信心出家,投身于善说的正法之中。巴利
‘‘Pahāyahaṃ pabbajitā, sāpateyyamanappakaṃ; Evaṃ saddhāya nikkhamma, saddhamme suppavedite.
这对他并不合适,因为他追求无所有。
有人把金子银子扔掉,后来又回来捡。巴利
‘‘Netaṃ assa patirūpaṃ, ākiñcaññañhi patthaye; Yo jātarūpaṃ rajataṃ, chaḍḍetvā punarāgame.
不管是银子还是金子,都不能导向觉悟,也不能导向寂静。
这不是沙门该做的事,也不是圣者的财富。巴利
‘‘Rajataṃ jātarūpaṃ vā, na bodhāya na santiyā; Netaṃ samaṇasāruppaṃ, na etaṃ ariyaddhanaṃ.
这能让人贪染、迷醉,也让人痴迷,还会增长尘垢。
它伴随着恐惧,充满种种辛劳,在这里没有恒常的安住。巴利
‘‘Lobhanaṃ madanañcetaṃ, mohanaṃ rajavaḍḍhanaṃ; Sāsaṅkaṃ bahuāyāsaṃ, natthi cettha dhuvaṃ ṭhiti.
在这里,那些贪著又放逸的人,内心被染污。
彼此互相敌视,纷纷制造争吵。巴利
‘‘Ettha rattā pamattā ca, saṃkiliṭṭhamanā narā; Aññamaññena byāruddhā, puthū kubbanti medhagaṃ.
打杀、捆绑、折磨、失去、忧愁、悲伤;
沉溺于诸欲的人,会看到许多灾祸。巴利
‘‘Vadho bandho parikleso, jāni sokapariddavo; Kāmesu adhipannānaṃ, dissate byasanaṃ bahuṃ.
你们这些亲人对我,简直就像敌人一样,为什么要把我往欲乐里推呢?
你们要知道,我已经出家,是看清了诸欲可怕的人。巴利
‘‘Taṃ maṃ ñātī amittāva, kiṃ vo kāmesu yuñjatha; Jānātha maṃ pabbajitaṃ, kāmesu bhayadassiniṃ.
黄金和财宝并不能耗尽诸漏。
诸欲非敌人,是杀手,是怨敌,是箭缚。巴利
‘‘Na hiraññasuvaṇṇena, parikkhīyanti āsavā; Amittā vadhakā kāmā, sapattā sallabandhanā.
那些亲属对我就像敌人一样,为什么你们要在欲乐上精勤呢?
你们要知道,我已经出家了,剃了头,披上了僧袍。巴利
‘‘Taṃ maṃ ñātī amittāva, kiṃ vo kāmesu yuñjatha; Jānātha maṃ pabbajitaṃ, muṇḍaṃ saṅghāṭipārutaṃ.
站着挨家挨户乞食,捡拾别人掉落或丢弃的食物,穿别人扔掉的破布做成的衣服;
这确实适合我,是出家生活的依靠。巴利
‘‘Uttiṭṭhapiṇḍo uñcho ca, paṃsukūlañca cīvaraṃ; Etaṃ kho mama sāruppaṃ, anagārūpanissayo.
大仙们已经吐弃了诸欲,无论是天界的还是人间的;
他们已在安稳之处得到解脱,已经证得不动摇的安乐。巴利
‘‘Vantā mahesīhi kāmā, ye dibbā ye ca mānusā; Khemaṭṭhāne vimuttā te, pattā te acalaṃ sukhaṃ.
但愿我不要和那些欲望搅在一起,在它们里面根本找不到庇护。
诸欲是杀人的仇敌,像火堆一样,是苦。巴利
‘‘Māhaṃ kāmehi saṃgacchiṃ, yesu tāṇaṃ na vijjati; Amittā vadhakā kāmā, aggikkhandhūpamā dukhā.
这是障碍,是恐惧,会带来伤害,布满荆棘。
贪欲是极难跨越的险路,这个巨大的陷阱是愚痴的入口。巴利
‘‘Paripantho esa bhayo, savighāto sakaṇṭako; Gedho suvisamo ceso, mahanto mohanāmukho.
灾难来势凶猛可怕,诸欲就像蛇头一样。
那些愚痴者欢喜,他们是盲目的凡夫。巴利
‘‘Upasaggo bhīmarūpo, kāmā sappasirūpamā; Ye bālā abhinandanti, andhabhūtā puthujjanā.
世间众多无知众生,确实深陷于欲泥之中;
他们不知道生与死的尽头。巴利
‘‘Kāmapaṅkena sattā hi, bahū loke aviddasū; Pariyantaṃ na jānanti, jātiyā maraṇassa ca.
人们因为贪爱欲乐,走上通往恶趣的道路。
很多人确实走上那条给自己带来疾病的路。巴利
‘‘Duggatigamanaṃ maggaṃ, manussā kāmahetukaṃ; Bahuṃ ve paṭipajjanti, attano rogamāvahaṃ.
像这样,欲能招来怨敌,带来灼热之苦,是有杂染性的。
世间的诱饵会把人绑住,欲就是死亡的束缚。巴利
‘‘Evaṃ amittajananā, tāpanā saṃkilesikā; Lokāmisā bandhanīyā, kāmā maraṇabandhanā.
诸欲使人癫狂、令人迷乱,是扰乱人心之物;
魔罗为了染污众生,迅速布下了罗网。巴利
‘‘Ummādanā ullapanā, kāmā cittappamāthino; Sattānaṃ saṃkilesāya, khippaṃ mārena oḍḍitaṃ.
诸欲有无边的过患,苦多,如同大毒。
欲乐带来的享受很少,还会刺激欲望,让清净的善法干枯。巴利
‘‘Anantādīnavā kāmā, bahudukkhā mahāvisā; Appassādā raṇakarā, sukkapakkhavisosanā.
我做了这样的事后,遭受了由贪爱欲望引起的灾祸。
我不会再回到那(欲乐)去,永远欣乐于涅槃。巴利
‘‘Sāhaṃ etādisaṃ katvā, byasanaṃ kāmahetukaṃ; Na taṃ paccāgamissāmi, nibbānābhiratā sadā.
渡过诸欲的纷争后,她渴望清凉寂静;
我会保持不放逸,直到灭尽一切结缚。巴利
‘‘Raṇaṃ taritvā kāmānaṃ, sītibhāvābhikaṅkhinī; Appamattā vihassāmi, sabbasaṃyojanakkhaye.
没有忧愁、没有尘垢、安稳可靠,是圣八支的正直之道;
我沿着这条道走,大仙们就是靠它渡过去的。巴利
‘‘Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, ariyaṭṭhaṅgikaṃ ujuṃ; Taṃ maggaṃ anugacchāmi, yena tiṇṇā mahesino.
你们看这位依法而住、美丽的铁匠女儿。
成就了无渴爱,在树根下修禅定。巴利
‘‘Imaṃ passatha dhammaṭṭhaṃ, subhaṃ kammāradhītaraṃ; Anejaṃ upasampajja, rukkhamūlamhi jhāyati.
今天已是她出家的第八天,她怀着信心,以正法为庄严。
已调伏的莲华色比丘尼,具足三明,是战胜死亡的人。巴利
‘‘Ajjaṭṭhamī pabbajitā, saddhā saddhammasobhanā; Vinītuppalavaṇṇāya, tevijjā maccuhāyinī.
这位是享受者、无债者,是位比丘尼,诸根已修习圆满;
她已彻底脱离一切束缚,该做的都已完成,漏尽清净。巴利
‘‘Sāyaṃ bhujissā aṇaṇā, bhikkhunī bhāvitindriyā; Sabbayogavisaṃyuttā, katakiccā anāsavā.
帝释天带着天众,以神通力来到她面前,
众生主向铁匠之女苏跋恭敬礼拜。他诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Taṃ sakko devasaṅghena, upasaṅkamma iddhiyā; Namassati bhūtapati, subhaṃ kammāradhītara’’nti. – imā gāthā abhāsi;
那时我还是个年轻女子,穿着干净的衣服,从前曾听过法。意思是:过去我年纪还小,正值青春,穿着洁净的衣裳,打扮得整整齐齐,在世尊面前听闻了法。而我当时不放逸,证悟了真谛。意思是:我把自己所听到的法反复观察,不放逸,正念现前,确立戒行,精勤修习,就在那时,现观了四圣谛,也就是以“这是苦”等方式,通达了四圣谛。巴利
Tattha daharāhaṃ suddhavasanā, yaṃ pure dhammamassuṇinti yasmā ahaṃ pubbe daharā taruṇī eva suddhavasanā suddhavatthanivatthā alaṅkatappaṭiyattā satthu santike dhammaṃ assosiṃ. Tassā me appamattāya, saccābhisamayo ahūti yasmā ca tassā me mayhaṃ yathāsutaṃ dhammaṃ paccavekkhitvā appamattāya upaṭṭhitassatiyā sīlaṃ adhiṭṭhahitvā bhāvanaṃ anuyuñjantiyāva catunnaṃ ariyasaccānaṃ abhisamayo ‘‘idaṃ dukkha’’ntiādinā (paṭi. ma. 1.32) paṭivedho ahosi.
从那时起,因为我在世尊面前听闻了法,又证悟了诸谛,所以对一切欲乐——无论人间的还是天界的——都生起了强烈的厌离与不满。我用智慧之眼看到有身(即五取蕴)中的怖畏和可怕之处后,只向往出离、出家与涅槃。巴利
Tatohaṃ sabbakāmesu, bhusaṃ aratimajjhaganti tato tena kāraṇena satthu santike dhammassa sutattā saccānañca abhisamitattā manussesu dibbesu cāti sabbesupi kāmesu bhusaṃ ativiya aratiṃ ukkaṇṭhiṃ adhigacchiṃ. Sakkāyasmiṃ upādānakkhandhapañcake, bhayaṃ sappaṭibhayabhāvaṃ ñāṇacakkhunā disvā, nekkhammameva pabbajjaṃ nibbānameva, pīhaye pihayāmi patthayāmi.
所谓“奴仆与雇工”,就是男奴和受雇做工的人,这里是用了词性颠倒的说法。“村庄与田地”,就是村庄以及种谷物等作物的田地,或者属于村庄的田地。“繁荣的”,就是富足的。“可爱的”,就是令人欢喜的。“喜悦的”,要和“舍弃财富聚”连起来理解,就是欢喜的。“己财”,就是属于自己的财物,包括金银珠宝等所有物。“大量的”,就是广大的,和“舍弃”相连。这样一来,“以信出家”的意思就是:像前面说的“舍弃亲属众……”那样,舍弃了庞大的亲属圈和广大的财富聚之后,对可信之事——也就是业与业果、三宝——以信心深信,从家中出来,在善逝、正自觉者所善说的法与律中出家。巴利
Dāsakammakarāni cāti dāse ca kammakāre ca, liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Gāmakhettānīti gāme ca pubbaṇṇāparaṇṇaviruhanakkhettāni ca, gāmapariyāpannāni vā khettāni. Phītānīti samiddhāni. Ramaṇīyeti manuññe. Pamoditeti pamudite, bhogakkhandhe hitvāti sambandho. Sāpateyyanti santakaṃ dhanaṃ, maṇikanakarajatādipariggahavatthuṃ. Anappakanti mahantaṃ, pahāyāti yojanā. Evaṃ saddhāya nikkhammāti ‘‘hitvānahaṃ ñātigaṇa’’ntiādinā vuttappakārena mahantaṃ ñātiparivaṭṭaṃ mahantañca bhogakkhandhaṃ pahāya kammakammaphalāni ratanattayañcāti saddheyyavatthuṃ saddhāya saddahitvā gharato nikkhamma, saddhamme suppavedite sammāsambuddhena suṭṭhu pavedite ariyavinaye ahaṃ pabbajitā.
对这样出家的人来说,再回头去追求已经舍弃的欲乐,实在一点都不合适。因为他所表明的是“我希求无所有”,也就是只求一无所有、无所执取的状态。如果有人舍弃了金银,之后又回头去拿,也就是舍弃了金、银或其他任何财物之后,又把它取回来,这样的人在智者当中,怎么抬得起头呢?巴利
Evaṃ pabbajitāya pana netaṃ assa patirūpaṃ, yadidaṃ chaḍḍitānaṃ kāmānaṃ paccāgamanaṃ. Ākiñcaññañhi patthayeti ahaṃ akiñcanabhāvaṃ apariggahabhāvameva patthayāmi. Yo jātarūparajataṃ, chaḍḍetvā punarāgameti yo puggalo suvaṇṇaṃ rajataṃ aññampi vā kiñci dhanajātaṃ chaḍḍetvā puna taṃ gaṇheyya, so paṇḍitānaṃ antare kathaṃ sīsaṃ ukkhipeyya?
因为银或金不能导向觉悟,不能导向寂静,不能导向道智,不能导向涅槃,这就是这段话的意思。这不是沙门所应有的:金银等占有之物,或者对它们的占有行为,不适合沙门。正如经中所说:“释迦子的沙门们不允许持有金银”等等(《小品》446)。这不是圣财:上面所说的占有之物,不像信等财那样,也不是由圣法构成的财,不能带来圣者的状态。因此说“令人贪著”等等。巴利
Yasmā rajataṃ jātarūpaṃ vā, na bodhāya na santiyā na maggañāṇāya na nibbānāya hotīti attho. Netaṃ samaṇasāruppanti etaṃ jātarūparajatādipariggahavatthu, tassa vā pariggaṇhanaṃ samaṇānaṃ sāruppaṃ na hoti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘na kappati samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ jātarūparajata’’ntiādi (cūḷava. 446). Na etaṃ ariyaddhananti etaṃ yathāvuttapariggahavatthu saddhādidhanaṃ viya ariyadhammamayampi dhanaṃ na hoti, na ariyabhāvāvahato. Tenāha ‘‘lobhana’’ntiādi.
在这里,“令人贪著”是指能让人产生贪著。“令人骄慢”是指能带来骄慢。“令人迷乱”是指能造成迷乱。“增长尘垢”是指增长贪等尘垢。因为一旦执取它,就会给执取者带来恐惧,所以它总是伴随着恐惧,因此叫“有恐惧的”;意思是说,对执取者来说,恐惧会从各处生起。“多劳苦”是指为了守护善人等而有许多辛劳。“于此中无恒常住立”是说:在这些财富中,没有恒常性,也没有稳固性,它只是动摇不定而已,这就是这句话的意思。巴利
Tattha lobhananti lobhuppādanaṃ. Madananti madāvahaṃ. Mohananti sammohajananaṃ. Rajavaḍḍhananti rāgarajādisaṃvaḍḍhanaṃ. Yena pariggahitaṃ, tassa āsaṅkāvahattā saha āsaṅkāya vattatīti sāsaṅkaṃ, yena pariggahitaṃ, tassa yato kuto āsaṅkāvahanti attho. Bahuāyāsanti sajjanarakkhaṇādivasena bahuparissamaṃ. Natthi cettha dhuvaṃ ṭhitīti etasmiṃ dhane dhuvabhāvo ca ṭhitibhāvo ca natthi, cañcalamanavaṭṭhitamevāti attho.
在这里,“染著而放逸”是指:对这些财富染著、生起贪爱,因为失去了对十善法的正念而放逸。所谓“心被污染”,就是被贪等烦恼所污染,心确实成了染污的心。从此他们互相怨恨,众多有情彼此敌对,产生种种纷争,甚至母亲对儿子、儿子对母亲也是如此,互相敌对,产生种种纷争和争吵。因此世尊说:“再者,诸比丘,以欲为因、以欲为缘、以欲为本……母亲与儿子争论,儿子与母亲争论”等等(《中部》1.168, 178)。巴利
Ettha rattā pamattā cāti etasmiṃ dhane rattā sañjātarāgā dasakusaladhammesu satiyā vippavāsena pamattā. Saṃkiliṭṭhamanā lobhādisaṃkilesena saṃkiliṭṭhacittāva nāma honti. Tato ca aññamaññamhi byāruddhā, puthū kubbanti medhagaṃ antamaso mātāpi puttena, puttopi mātarāti evaṃ aññamaññaṃ paṭiruddhā hutvā puthū sattā medhagaṃ kalahaṃ karonti. Tenāha bhagavā – ‘‘puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ…pe… mātāpi puttena vivadati puttopi mātarā vivadatī’’tiādi (ma. ni. 1.168, 178).
“杀害”就是死亡。“束缚”就是木枷、绳索等捆绑。“损害”就是被砍手砍脚之类的伤害,以及犯戒。“损失”就是财产损失和眷属损失。“愁悲”就是忧愁和悲伤。“对于执取者”就是对于贪著这些的人。“可见众多过患”是说:前面所说的杀害、束缚等种种过患,还有没提到的忧、恼等等,无论现世还是后世,都会遭受众多、种种的祸患与无益,这些在诸欲中确实可以见到。巴利
Vadhoti maraṇaṃ. Bandhoti addubandhanādibandhanaṃ. Pariklesoti hatthacchedādiparikilesāpatti. Jānīti dhanajāni ceva parivārajāni ca. Sokapariddavoti soko ca paridevo ca. Adhipannānanti ajjhositānaṃ. Dissate byasanaṃ bahunti yathāvuttavadhabandhanādibhedaṃ avuttañca domanassupāyāsādiṃ diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca bahuṃ bahuvidhaṃ byasanaṃ anattho kāmesu dissateva.
你们这些亲属就像敌人一样,为什么要把我系属于诸欲之中?意思是:像我这样已经对欲乐离染的人,你们身为亲属,却像不希望我好的敌人一样,凭什么理由还要把我拉进欲乐、把我推进去呢?你们应该知道,我是出家修行的人,是见到欲乐可怕才出家的。你们连这一点都不明白吗?巴利
Taṃ maṃ ñātī amittāva, kiṃ vo kāmesu yuñjathāti tādisaṃ maṃ yathā kāmesu virattaṃ tumhe ñātī ñātakā samānā anatthakāmā amittā viya kiṃ kena kāraṇena kāmesu yuñjatha niyojetha. Jānātha maṃ pabbajitaṃ, kāmesu bhayadassininti kāme bhayato passantiṃ pabbajitaṃ maṃ ājānātha, kiṃ ettakaṃ tumhehi anaññātanti adhippāyo.
金钱和金银并不能让诸漏灭尽。欲漏等烦恼从来不会因为金钱和金银而耗尽,反而只会跟着它们一起增长。所以经文才说:欲是敌人、是杀手,是怨敌、是箭缚。因为欲带来的是伤害,没有一丝慈爱,所以是敌人;因为它是死亡的原因,像举着剑的杀人者一样,所以是杀手;因为即使一直跟着你,也只会带来祸害,像结下怨仇的仇敌一样,所以是怨敌;因为它能捆住贪等烦恼之箭,所以是箭缚。巴利
Na hiraññasuvaṇṇena, parikkhīyanti āsavāti kāmāsavādayo hiraññasuvaṇṇena na kadāci parikkhayaṃ gacchanti, atha kho tehi eva parivaḍḍhanteva. Tenāha – ‘‘amittā vadhakā kāmā, sapattā sallabandhanā’’ti. Kāmā hi ahitāvahattā mettiyā abhāvena amittā, maraṇahetutāya ukkhittāsikavadhakasadisattā vadhakā, anubandhitvāpi anatthāvahanatāya verānubandhasapattasadisattā sapattā, rāgādīnaṃ sallānaṃ bandhanato sallabandhanā.
“秃头”是指剃掉了头发的人。“披僧伽梨衣者”是指从各处捡来破布片,把它们缝成僧伽梨衣来穿的人。巴利
Muṇḍanti muṇḍitakesaṃ. Tattha tattha nantakāni gahetvā saṅghāṭicīvarapārupanena saṅghāṭipārutaṃ.
站着得到的食物,是指站在敞开门户的人家门前所获得的食物。乞食,是指为了得到这种食物而四处行乞。无家者的依止,是指出家人所亲近和依靠的、用来维持生活的资具;出家人正是依靠它来活命。巴利
Uttiṭṭhapiṇḍoti vivaṭadvāre ghare ghare patiṭṭhitvā labhanakapiṇḍo. Uñchoti tadatthaṃ uñchācariyā. Anagārūpanissayoti anagārānaṃ pabbajitānaṃ upagantvā nissitabbato upanissayabhūto jīvitaparikkhāro. Tañhi nissāya pabbajitā jīvanti.
“已吐出”是指已经丢弃。“由大圣者们”是指由佛陀等大圣者。“在安稳处”是指在远离欲轭等伤害的涅槃中。“他们”是指那些大圣者。“不动之乐”是指已经证得的涅槃之乐。因此,想要求得它的人,应当彻底舍弃诸欲,这就是这段话的意旨。巴利
Vantāti chaḍḍitā. Mahesīhīti buddhādīhi mahesīhi. Khemaṭṭhāneti kāmayogādīhi anupaddavaṭṭhānabhūte nibbāne. Teti mahesayo. Acalaṃ sukhanti nibbānasukhaṃ pattā. Tasmā taṃ patthentena kāmā pariccajitabbāti adhippāyo.
“我不应与诸欲相会”,意思是:我无论何时都不该和诸欲走到一起。为什么这么说呢?经文接着用“在那些欲中,找不到庇护”等话来回答:当人们仔细审视那些欲时,其中没有任何一种能提供哪怕一丁点庇护,让人免于无益的伤害。把它比作大火堆,是取它极度灼热逼恼的意思。说它是苦,是取它苦的性质。巴利
Māhaṃ kāmehi saṃgacchinti ahaṃ kadācipi kāmehi na samāgaccheyyaṃ. Kasmāti ce āha – ‘‘yesu tāṇaṃ na vijjatī’’tiādi, yesu kāmesu upaparikkhiyamānesu ekasmimpi anatthaparittāṇaṃ nāma natthi. Aggikkhandhūpamā mahābhitāpaṭṭhena. Dukhā dukkhamaṭṭhena.
这就是路上的危险和恐怖,也就是所谓的欲,因为人们不知道它会带来无穷的祸害。它带来疲惫,因为它扰乱内心。它有荆棘,因为它会刺穿人。它叫贪求,也极难通行,因为贪求是贪婪的根源。它非常难行,是巨大的障碍。说它大,是因为很难越过。说它是迷醉的源头,是因为它让人陷入迷醉。巴利
Paripantho esa bhayo yadidaṃ kāmā nāma aviditavipulānatthāvahattā. Savighāto cittavighātakarattā. Sakaṇṭako vinivijjhanattā. Gedho suvisamo cesoti giddhihetutāya gedho. Suṭṭhu visamo mahāpalibodho so. Duratikkamanaṭṭhena mahanto. Mohanāmukho mucchāpattihetuto.
蛇是可怕的形态,意思是它的本性极其恐怖,就像巨大的天蛇一样,会带来无益等种种痛苦。诸欲被比喻为蛇头,是因为它们具有像蛇一样令人恐惧的性质。巴利
Upasaggo bhīmarūpoti atibhiṃsanakasabhāvo, mahanto devatūpasaggo viya anatthakādidukkhāvahanato. Sappasirūpamā kāmā sappaṭibhayaṭṭhena.
众生被欲泥粘住,这里说的“欲泥”就是指名为欲望的泥沼,众生就陷在里面、粘着不放。巴利
Kāmapaṅkena sattāti kāmasaṅkhātena paṅkena sattā laggā.
通向恶趣的道路,就是指通往地狱等恶道的路。以欲为因,就是以享受欲乐为原因。多,是因为杀生等种种不同而有很多种类。带来疾病,从“恼坏”这个意义上说,就是带来被称为疾病的苦,这苦有现世所感等种种不同。巴利
Duggatigamanaṃ magganti nirayādiapāyagāminaṃ maggaṃ. Kāmahetukanti kāmopabhogahetukaṃ. Bahunti pāṇātipātādibhedena bahuvidhaṃ. Rogamāvahanti rujjanaṭṭhena rogasaṅkhātassa diṭṭhadhammikādibhedassa dukkhassa āvahanakaṃ.
如此是指用“敌人、杀手”这一类说法来讲。能生出敌人,就是能产生敌对状态。热恼,就是能灼烧,也就是应当被灼烧的意思。杂染,就是带来杂染。世间的肉饵,就是世间中像肉饵一样的东西。应被束缚,就是应当被那些作为束缚的结所增长,也就是应被结缚的意思。死束缚,因为它是诸有等处出生的原因、是转起的原因,所以是死的缠缚。巴利
Evanti ‘‘amittā vadhakā’’tiādinā vuttappakārena. Amittajananāti amittabhāvassa nibbattanakā. Tāpanāti santāpanakā, tapanīyāti attho. Saṃkilesikāti saṃkilesāvahā. Lokāmisāti loke āmisabhūtā. Bandhaniyāti bandhabhūtehi saṃyojanehi vaḍḍhitabbā, saṃyojaniyāti attho. Maraṇabandhanāti bhavādīsu nibbattinimittatāya pavattakāraṇato ca maraṇavibandhanā.
令人疯狂:因为与变易之法分离,所以使人忧愁发狂,或者因为不断增长而一再带来迷醉。令人高声嚷嚷:就是“啊,乐啊!啊,乐啊!”这样一再向上嚷嚷。也有一种读法是“ullolanā”,就像狗为了饭团而摇尾巴,为了饵食而一再抚弄、哄骗众生,带来衰败和被人轻视。碎心者:通过生起热恼等,对现在和未来的心具有击碎的作用。或者读作“cittappamaddino”,意思相同。如果有人读作“cittappamādino”,那意思是带来心的放逸。为了杂染:就是为了恼害、为了折磨。被魔迅速撒网:这些欲应当看作魔迅速撒下的网,因为它们给众生带来危害。巴利
Ummādanāti vipariṇāmadhammānaṃ viyogavasena sokummādakarā, vaḍḍhiyā vā uparūparimadāvahā. Ullapanāti ‘‘aho sukhaṃ aho sukha’’nti uddhaṃ uddhaṃ lapāpanakā. ‘‘Ullolanā’’tipi pāṭho, bhattapiṇḍanimittaṃ naṅguṭṭhaṃ ullolento sunakho viya āmisahetu satte uparūparilālanā, parābhavāvaññātapāpanakāti attho. Cittappamāthinoti pariḷāhuppādanādinā sampati āyatiñca cittassa pamathanasīlā. ‘‘Cittappamaddino’’ti vā pāṭho, so evattho. Ye pana ‘‘cittappamādino’’ti vadanti, tesaṃ cittassa pamādāvahāti attho. Saṃkilesāyāti vibādhanāya upatāpanāya vā. Khippaṃ mārena oḍḍitanti kāmā nāmete mārena oḍḍitaṃ kuminanti daṭṭhabbā sattānaṃ anatthāvahanato.
“有无边的过患”,就是像“这是诱惑、令人陶醉”等说法,以及“在这里,被寒冷逼迫、被炎热逼迫”等说法(《中部》1.167),还有《苦蕴经》等里面讲的那样,有无穷无尽的过患、许许多多的毛病。“多苦”是说连着地狱等各种各样的苦。“大毒”是说因为它的果报又辣又苦,就像诃罗诃罗等剧毒一样。“少味”是说像剑刃上的蜜滴一样,只有一丁点滋味。“生斗诤”是说会让贪染等增长。“使白分干涸”是说毁坏众生无过失的那一部分。巴利
Anantādīnavāti ‘‘lobhanaṃ madanañceta’’ntiādinā, ‘‘idha sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato’’tiādinā (ma. ni. 1.167) ca dukkhakkhandhasuttādīsu vuttanayena apariyantādīnavā bahudosā. Bahudukkhāti āpāyikādibahuvidhadukkhānubandhā. Mahāvisāti kaṭukāsayhaphalatāya halāhalādimahāvisasadisā . Appassādāti satthadhārāgatamadhubindu viya parittassādā. Raṇakarāti sārāgādisaṃvaḍḍhakā. Sukkapakkhavisosanāti sattānaṃ anavajjakoṭṭhāsassa vināsakā.
“我”就是指她本人。意思是:她像前面说的那样,在导师面前听闻正法后生起信心,舍弃欲乐,出家而安住。“这样的”就是指前面所说的那种样子。“作了”就是“这样作了”,意思是由于前面所说的原因。“我不会再回到它那里”意思是:那些我过去已经吐弃的欲乐,我不会再受用。“常乐于涅槃”意思是:从出家那时起,一切时候都乐于涅槃,因此我不会再回到它那里。文意应当这样连接起来理解。巴利
Sāhanti sā ahaṃ, heṭṭhā vuttanayeneva satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā kāme pahāya pabbajitvā ṭhitāti attho. Etādisanti evarūpaṃ vuttappakāraṃ. Katvāti iti katvā, yathāvuttakāraṇenāti attho. Na taṃ paccāgamissāmīti taṃ mayā pubbe vantakāme puna na paribhuñjissāmi. Nibbānābhiratā sadāti yasmā pabbajitakālato paṭṭhāya sabbakālaṃ nibbānābhiratā, tasmā na taṃ paccāgamissāmīti yojanā.
越过欲乐的争斗,是指越过了诸欲的战场,而这是我应当做的,要以圣道奋力一击来完成。渴望清凉之境,是指由于一切烦恼的躁动与热恼都已止息,而渴望被称为清凉境界的阿罗汉果。一切结缚灭尽,是指欣乐于一切结缚都已灭尽的涅槃之中。巴利
Raṇaṃ taritvā kāmānanti kāmānaṃ raṇaṃ taritvā, tañca mayā kātabbaṃ ariyamaggasaṃpahāraṃ katvā. Sītibhāvābhikaṅkhinīti sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamena sītibhāvasaṅkhātaṃ arahattaṃ abhikaṅkhantī. Sabbasaṃyojanakkhayeti sabbesaṃ saṃyojanānaṃ khayabhūte nibbāne abhiratā.
依靠那条圣道,诸佛等大仙渡过了轮回的大瀑流;我也沿着他们所走的道路前行,通过持戒等修行而达到目标。巴利
Yenatiṇṇā mahesinoti yena ariyamaggena buddhādayo mahesino saṃsāramahoghaṃ tiṇṇā, ahampi tehi gatamaggaṃ anugacchāmi, sīlādipaṭipattiyā anupāpuṇāmīti attho.
安住于法:就是安住于圣果之法。无欲:因为欲贪已经止息,所以得名“无欲”,也就是阿罗汉果。成就之后:就是已经完成,并透过证得最上的道而获得。他禅修:就是专注地观照那果定。巴利
Dhammaṭṭhanti ariyaphaladhamme ṭhitaṃ. Anejanti paṭippassaddha ejatāya anejanti laddhanāmaṃ aggaphalaṃ. Upasampajjāti sampādetvā aggamaggādhigamena adhigantvā. Jhāyatīti tameva phalajjhānaṃ upanijjhāyati.
今天已经是出家后的第八天。从出家那天算起,到今天正好是第八天;意思是说,他是在过去从今日往前推算的第八天出家的。具足信心,就是圆满具备信心。由正法而美,就是通过证得正法而美。巴利
Ajjaṭṭhamī pabbajitāti pabbajitā hutvā pabbajitato paṭṭhāya ajja aṭṭhamadivaso, ito atīte aṭṭhamiyaṃ pabbajitāti attho. Saddhāti saddhāsampannā. Saddhammasobhanāti saddhammādhigamena sobhanā.
所谓“Bhujissā”,是指通过断除那些像奴隶身份一样的烦恼,而成为Bhujissā;通过灭除欲贪等债务,而成为无债者。巴利
Bhujissāti dāsabhāvasadisānaṃ kilesānaṃ pahānena bhujissā. Kāmacchandādiiṇāpagamena aṇaṇā.
据说,这三首偈颂是世尊对比丘们展示并赞叹那位长老尼时说的:她出家后第八天就证得阿罗汉果,坐在一棵树下进入果定。巴利
Imā kira tisso gāthā pabbajitvā aṭṭhame divase arahattaṃ patvā aññatarasmiṃ rukkhamūle phalasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinnaṃ theriṃ bhikkhūnaṃ dassetvā pasaṃsantena bhagavatā vuttā.
这时,帝释天王以天眼看见这件事,心想:“这位长老尼受到导师如此称赞,诸天都应该去侍奉她。”于是他立刻和三十三天的诸天一起前去,顶礼之后合掌站在一旁。关于这件事,结集者们说:巴利
Atha sakko devānamindo taṃ pavattiṃ dibbena cakkhunā disvā ‘‘evaṃ satthārā pasaṃsīyamānā ayaṃ therī yasmā devehi ca payirupāsitabbā’’ti tāvadeva tāvatiṃsehi devehi saddhiṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Taṃ sandhāya saṅgītikārehi vuttaṃ –
帝释天带着天众,以神通力来到她面前;
众生主礼敬她,那位名叫须跋的铁匠之女。巴利
‘‘Taṃ sakko devasaṅghena, upasaṅkamma iddhiyā; Namassati bhūtapati, subhaṃ kammāradhītara’’nti.
在这里,帝释天王因为在三欲有中是一切众生的主宰,所以得到“众生主”这个称号;他与天众一起,以自己的天威神力来到那位须跋铁匠之女面前,向她礼敬。意思是说,他以五体投地的方式顶礼。巴利
Tattha tīsu kāmabhavesu bhūtānaṃ sattānaṃ pati issaroti katvā bhūtapatīti laddhanāmo sakko devarājā devasaṅghena saddhiṃ taṃ subhaṃ kammāradhītaraṃ attano deviddhiyā upasaṅkamma namassati, pañcapatiṭṭhitena vandatīti attho.