第十二品
12. Dvādasakanipāto
具戒长老偈颂的注释
1. Sīlavattheragāthāvaṇṇanā
《十二集》中那些以“戒而已”等开头的偈颂,是具戒长老的偈颂。它的由来是什么呢?这位长老在过去诸佛那里积下了善根,在多生多世中积累了能导向解脱的善法。在这个佛陀出世的时代,他投生到王舍城,做了频婆娑罗王的儿子,名叫具戒。他成年后,阿阇世王想杀他,就把他架上凶暴的狂象,用种种手段加害,却始终杀不了他。因为他是最后生者,在证得阿罗汉果之前,不会有中途丧命的障碍。世尊看到这情形,就命令大目犍连长老:“把具戒王子带来。”长老用神通力,连那头大象一起带了过来。王子从象背上下来,顶礼世尊,坐在一边。世尊随他的根机为他说法。他听完法后生起净信,出家修行观法,不久就证得阿罗汉果,住在憍萨罗国。后来阿阇世王命令手下:“去杀了他!”那些人来到长老跟前站着,听了长老所说的法,心生警醒,生起净信,也出家了。长老便对他们说:
Dvādasakanipāte sīlamevātiādikā āyasmato sīlavattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño putto hutvā nibbatti, sīlavātissa nāmaṃ ahosi. Taṃ vayappattaṃ rājā ajātasattu māretukāmo caṇḍaṃ mattahatthiṃ āropetvā nānāvidhehi upāyehi upakkamantopi māretuṃ nāsakkhi pacchimabhavikassa arahattaṃ appatvā antarā jīvitantarāyābhāvato. Tassa pavattiṃ disvā bhagavā mahāmoggallānattheraṃ āṇāpesi – ‘‘sīlavakumāraṃ ānehī’’ti. Thero iddhibalena saddhiṃ hatthinā taṃ ānesi. Kumāro hatthito oruyha bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Bhagavā tassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ patvā kosalaraṭṭhe vasati. Atha naṃ ajātasattu ‘‘mārethā’’ti purise āṇāpesi. Te therassa santikaṃ gantvā ṭhitā therena kathitaṃ dhammakathaṃ sutvā sañjātasaṃvegā pasannacittā hutvā pabbajiṃsu. Thero tesaṃ –
在这世间,就应该好好修学戒律,并且要修学得非常扎实。
戒一旦被好好奉行,就能带来一切成就。
‘‘Sīlamevidha sikkhetha, asmiṃ loke susikkhitaṃ. Sīlañhi sabbasampattiṃ, upanāmeti sevitaṃ.
有智慧的人应当守护戒,因为他期盼三种安乐。
称赞和获得财利,以及死后在天界欢欣。
‘‘Sīlaṃ rakkheyya medhāvī, patthayāno tayo sukhe; Pasaṃsaṃ vittilābhañca, pecca sagge pamodanaṃ.
具戒的人确实能靠自制得到很多朋友;
破戒的人造作恶行,会被朋友们疏远抛弃。
‘‘Sīlavā hi bahū mitte, saññamenādhigacchati; Dussīlo pana mittehi, dhaṃsate pāpamācaraṃ.
破戒的人会得到坏名声和恶评。
具戒的人,总是得到美誉、名声和称赞。
‘‘Avaṇṇañca akittiñca, dussīlo labhate naro; Vaṇṇaṃ kittiṃ pasaṃsañca, sadā labhati sīlavā.
戒是开端,是基础,也是诸善法的母体;
戒是一切法的先导,因此应当清净戒行。
‘‘Ādi sīlaṃ patiṭṭhā ca, kalyāṇānañca mātukaṃ; Pamukhaṃ sabbadhammānaṃ, tasmā sīlaṃ visodhaye.
戒就像海岸和堤防一样,能起到防护作用,让心感到欢喜。
它也是一切诸佛的渡口,因此应当清净戒行。
‘‘Velā ca saṃvaraṃ sīlaṃ, cittassa abhihāsanaṃ; Titthañca sabbabuddhānaṃ, tasmā sīlaṃ visodhaye.
戒是无与伦比的力量,戒是最好的武器;
戒是最好的装饰,戒是不可思议的铠甲。
‘‘Sīlaṃ balaṃ appaṭimaṃ, sīlaṃ āvudhamuttamaṃ; Sīlamābharaṇaṃ seṭṭhaṃ, sīlaṃ kavacamabbhutaṃ.
戒是威力强大的桥,戒是无上的香;
戒是最好的涂香,它的香气随风飘遍四面八方。
‘‘Sīlaṃ setu mahesakkho, sīlaṃ gandho anuttaro; Sīlaṃ vilepanaṃ seṭṭhaṃ, yena vāti disodisaṃ.
戒是最佳伴侣,戒是殊胜的旅途资粮;
戒是最好的护送者,靠它才能走向四面八方。
‘‘Sīlaṃ sambalamevaggaṃ, sīlaṃ pātheyyamuttamaṃ; Sīlaṃ seṭṭho ativāho, yena yāti disodisaṃ.
就在今生今世就被人讥嫌,死后又堕入恶趣,心里忧愁苦恼;
愚痴的人在任何地方都闷闷不乐,在戒律上也不能安定下来。
‘‘Idheva nindaṃ labhati, peccāpāye ca dummano; Sabbattha dummano bālo, sīlesu asamāhito.
就在今生今世,他得到好名声;死后投生天界,心里也欢喜。
无论在哪里都心怀欢喜,有智慧,在持戒上稳稳扎根。
‘‘Idheva kittiṃ labhati, pecca sagge ca summano; Sabbattha sumano dhīro, sīlesu susamāhito.
619第619段没有可翻译的巴利文内容。
619.
在这教法里,戒本身就是最殊胜的,但有慧的人才是最高的。
于人间、诸天之中,依戒与慧而得胜利。"
‘‘Sīlameva idha aggaṃ, paññavā pana uttamo; Manussesu ca devesu, sīlapaññāṇato jaya’’nti. –
他用这些偈颂来讲说法。
Imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi.
在这里,应当修学戒本身;所谓“在这个世间”中的“这里”只是个虚词。意思是:在这个有情世间,一个想要利益自己的良家子,首先应当修学戒,包括行持与禁戒等各类别。修学的时候,应当通过让它达到不破损等状态,使戒被善加修学、极度清净、圆满无缺。或者,“在这个世间”也可以理解为:在这个行世间,在应当修学的诸法中,首先应当修学戒。因为即使获得了正见,戒仍然是立足的基础,所以说“戒确实……”等话。这里的“确实”是表示原因的虚词。因为戒如果被亲近、修习、守护,就能把人的成就、天的成就、涅槃的成就——这一切成就——带给具有戒的众生,令其获得。
Tattha sīlamevidha sikkhetha, asmiṃ loketi idhāti, nipātamattaṃ, imasmiṃ sattaloke atthakāmo kulaputto cārittavārittādibhedaṃ ādito sīlameva sikkheyya, sikkhanto ca naṃ susikkhitaṃ akhaṇḍādibhāvāpādanena suṭṭhu sikkhitaṃ suparisuddhaṃ paripuṇṇañca katvā sikkheyya. Asmiṃloketi vā imasmiṃ saṅkhāraloke sikkhitabbadhammesu sīlaṃ ādito sikkheyya. Diṭṭhisampattiyāpi sīlassa patiṭṭhābhāvato āha ‘‘sīlaṃ hī’’tiādi. Tattha hīti kāraṇavacanaṃ. Yasmā sīlaṃ sevitaṃ paricitaṃ rakkhitaṃ manussasampatti, dibbasampatti, nibbānasampattīti etaṃ sabbasampattiṃ taṃsamaṅgino sattassa upanāmeti āvahati.
“戒能带来一切成就”,这是把简要说的义理详细展开来说明,所以说了“应当守护戒”等话。其中,“应当守护”就是应当保护。因为远离杀生等恶行,又圆满履行应做的行仪和义务,由于战胜了敌对之法,这才叫做守护戒。“有慧者”就是有智慧的人,这是显示他守护戒的方法;因为依靠智慧的力量,他的受持才不会遭到破坏。“希望”就是想要。“三种乐”就是三种快乐,或者把乐的因由称为“乐”。“称赞”指名望,或者被智者称赞。“获得欢喜”指得到满足,也有版本读作“获得财富”,意思是得到钱财,因为具戒的人由于不放逸而获得大量财富。“死后”指命终之后。“在天界中喜乐”指在天界享受可意的五欲,并且希望获得喜乐——这样连接起来。也就是说:希望现世得到称赞和财富,来世在天界享受天界成就之乐的人,应当守护戒。
Sīlaṃ sabbasampattiṃ upanāmetīti saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassento ‘‘sīlaṃ rakkheyyā’’tiādimāha. Tattha rakkheyyāti gopeyya. Pāṇātipātādito hi viramanto vattapaṭivattañca pūrento paṭipakkhābhibhavanato taṃ rakkhati nāma. Medhāvīti paññavā, idaṃ tassa rakkhanupāyadassanaṃ ñāṇabalena hissa samādānaṃ avikopanañca hoti. Patthayānoti icchanto. Tayo sukheti tīṇi sukhāni. Sukhanimittaṃ vā ‘‘sukha’’nti adhippetaṃ. Pasaṃsanti kittiṃ, viññūhi vā pasaṃsanaṃ. Vittilābhanti tuṭṭhilābhaṃ. ‘‘Vittalābha’’nti ca paṭhanti, dhanalābhanti attho. Sīlavā hi appamattatāya mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati. Peccāti kālaṅkatvā. Sagge pamodananti devaloke iṭṭhehi kāmaguṇehi, modanañca patthayamānoti sambandho. Idhaloke pasaṃsaṃ vittilābhaṃ paraloke dibbasampattiyā modanañca icchanto sīlaṃ rakkheyyāti yojanā.
通过自制,指的是调伏身体等。因为能自制的人不伤害任何众生,给人无畏,所以能靠可爱、讨人喜欢的样子跟朋友们建立紧密关系。dhaṃsate 的意思是离开、消失。行恶,就是做杀生等恶业。因为希求利益的有情不亲近破戒的人,反而会避开他。
Saññamenāti kāyādīnaṃ saṃyamena. Saṃyato hi kāyaduccaritādīhi kañci aviheṭhento abhayadānaṃ dadanto piyamanāpatāya mittāni ganthati. Dhaṃsateti apeti. Pāpamācaranti pāṇātipātādipāpakammaṃ karonto. Dussīlañhi puggalaṃ atthakāmā sattā na bhajanti, aññadatthu parivajjenti.
不誉,就是没有品德,或者当面指责。恶名,就是坏名声、不好的声誉。誉,就是美德。称,就是广为流传的称扬。赞叹,就是当面的称赞。
Avaṇṇanti aguṇaṃ, sammukhā garahaṃ vā. Akittinti, ayasaṃ asilokaṃ. Vaṇṇanti guṇaṃ. Kittinti silokaṃ patthaṭayasataṃ. Pasaṃsanti sammukhā thomanaṃ.
“始”就是根本。因为戒是诸善法的开端。就像经里说的:“所以,比丘,你应当先在善法上把开端清净好。什么是善法的开端?就是极为清净的戒。”“依止”就是安住的基础。因为戒是一切超越常人之法的依止处。因此说“依止于戒”等等。它也是诸善法之母:意思是说,它是止、观等善法的母亲,能生出这些善法。它是诸法之首:在一切无过失的法中,比如欢喜等,它处于最前面的位置,意思是说它是一切善法生起的门户。因此,从“开端”等意义来说,应当通过使其无缺损等方式来清净戒,使之圆满。
Ādīti mūlaṃ. Sīlañhi kusalānaṃ dhammānaṃ ādi. Yathāha – ‘‘tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddha’’nti (saṃ. ni. 5.369). Patiṭṭhāti adhiṭṭhānaṃ. Sīlañhi sabbesaṃ uttarimanussadhammānaṃ patiṭṭhā. Tenāha – ‘‘sīle patiṭṭhāyā’’tiādi (saṃ. ni. 1.23; 192; peṭako. 22; mi. pa. 2.1.9). Kalyāṇānañca mātukanti samathavipassanādīnaṃ kalyāṇadhammānaṃ mātubhūtaṃ , janakanti, attho. Pamukhaṃ sabbadhammānanti, sabbesaṃ pāmojjādīnaṃ anavajjadhammānaṃ pamukhaṃ mukhabhūtaṃ, pavattidvāranti attho. Tasmāti ādibhāvādito. Visodhayeti akkhaṇḍādibhāvena sampādeyya.
“堤岸”的意思是:因为恶行不能越过它,所以叫堤岸,也就是界限的意思。或者说,它能动摇、摧毁破戒的状态,所以叫堤岸。作为守护的戒,能关上身恶行等生起的门。“喜悦”是指让心满足,因为它是无悔的因,所以能使心欢喜。它也是诸佛的渡口:声闻佛、独觉佛、正自觉者,戒是一切诸佛的渡口,既能冲走烦恼的垢秽,也能让人渡入涅槃的大海。
Velāti duccaritehi anatikkamanīyaṭṭhena velā, sīmāti attho . Velāyati vā dussilyaṃ calayati viddhaṃsetīti velā. Saṃvaraṃ sīlaṃ kāyaduccaritādīnaṃ uppattidvārassa pidahanato. Abhihāsananti tosanaṃ avippaṭisārahetutāya cittassābhippamodanato. Titthañca sabbabuddhānanti sāvakabuddhā, paccekabuddhā, sammāsambuddhāti sabbesaṃ buddhānaṃ kilesamalappavāhane nibbānamahāsamuddāvagāhaṇe ca titthabhūtañca.
戒是无可匹敌的力量——在摧破魔军时,它是独一无二的威力与军威。戒是最上的武器,在断除种种杂染时,它是最殊胜的打击之具。因为能庄严功德之身,所以是装饰。所谓“最胜”,就是在一切时候都是最好的东西。因为能保护有生命者,所以是不可思议的铠甲。也有人读作“abbhida”,意思是不可破坏。
Sīlaṃ balaṃ appaṭimanti mārasenappamaddane asadisaṃ balaṃ senāthāmo ca. Āvudhamuttamanti saṃkilesadhammānaṃ chedane uttamaṃ paharaṇaṃ. Guṇasarīropasobhanaṭṭhena ābharaṇaṃ. Seṭṭhanti sabbakālaṃ uttamaṃ dabbañca. Sapāṇaparittānato kavacamabbhutaṃ. ‘‘Abbhida’’nti ca paṭhanti, abhejjanti attho.
在跨越恶趣的暴流和轮回的暴流时,因为不被烦恼所沉没,所以戒就像桥梁。“大威势者”就是具有大力量。“无上香”:因为能逆风飘送到一切方所,所以是无上的香,能让一切众生心生喜悦。因此说“以此戒香,遍诸方所”,意思是具有这种戒香的人,他的香遍及一切方——也就是十方。“disodisā”也是巴利语,意思是十方。
Apāyamahoghātikkamane saṃsāramahoghātikkamane ca kilesehi asaṃsīdanaṭṭhena setu. Mahesakkhoti mahabbalo. Gandho anuttaroti paṭivātaṃ sabbadisāsu vāyanato anuttaro gandho sabbajanamanoharattā. Tenāha ‘‘yena vāti disodisa’’nti yena sīlagandhena taṃsamaṅgī disodisaṃ sabbā disā vāyati. ‘‘Disodisā’’tipi pāḷi, dasa disāti attho.
“干粮”就是袋装饭食。就像一个人带着袋装饭食赶路,不会因为途中饥饿而受苦;同样,具足戒的人带着清净的戒粮,走上轮回的旷野,所到之处都不会疲惫。所以戒被称为最上的干粮。同样,戒是最殊胜的路粮,因为它不与盗贼等共享,又能在各处实现所想要的成就。它能让人越过一处又一处地方,运送到想要去的地方,所以叫运载工具,也就是车乘。戒是最殊胜的车乘,因为它不受任何障碍,能到达一切想要去的地方。以此车乘,人能安乐地前往各方各处。
Sambalamevagganti sambalaṃ nāma puṭabhattaṃ. Yathā puṭabhattaṃ gahetvā maggaṃ gacchanto puriso antarāmagge jighacchādukkhena na kilamati, evaṃ sīlasampannopi suddhaṃ sīlasambalaṃ gahetvā saṃsārakantāraṃ paṭipanno gatagataṭṭhāne na kilamatīti sīlaṃ aggaṃ sambalaṃ nāma. Tathā sīlaṃ pātheyyamuttamaṃ corādīhi asādhāraṇattā tattha tattha icchitabbasampattinipphādanato ca. Atikkāmento taṃ taṃ ṭhānaṃ yathicchitaṭṭhānaṃ vā vāheti sampāpetīti ativāho, yānaṃ. Kenaci anupaddutaṃ hutvā icchitaṭṭhānappattihetutāya sīlaṃ seṭṭhaṃ ativāho. Yenāti yena ativāhena yāti disodisanti agatiṃ gatiñcāpi taṃ taṃ disaṃ sukheneva gacchati.
就在这一世,他就遭到谴责:在这个世界上,他内心被贪等烦恼污染,郁郁不乐,被人指责为“破戒者、恶法者”,遭到谴责和呵斥。死后到了下一世,又堕入恶趣,被阎魔的狱卒等人以“你这恶人、下贱种”之类的话谴责。他不只是遭到谴责而已——这个愚人在这一世因为行为恶劣、内心被污染,在下一世又因为业报惩罚等而受苦,所以愚人在一切处都郁郁不乐。怎么会这样呢?因为他在戒律上没有善加调伏,心没有好好地安立在戒律上,没有稳固地安住。
Idheva nindaṃ labhatīti idhalokepi dummano rāgādīhi dūsitacitto ‘‘dussīlo pāpadhammo’’ti nindaṃ garahaṃ labhati. Pecca paralokepi apāye ‘‘purisattakali avajātā’’tiādinā yamapurisādīhi ca nindaṃ labhati. Na kevalaṃ nindameva labhati, atha kho sabbattha dummano bālo idhaloke duccaritacaraṇena dūsitacitto paraloke kammakāraṇādivasena dukkhuppattiyāti sabbattha bālo dummano hoti. Kathaṃ? Sīlesu asamāhito sammā sīlesu na ṭhapitacitto appatiṭṭhitacitto.
就在这一世,他就能得到好名声。在这个世界上,他内心欢喜,被人称赞为“善士、具戒者、具足善法”,因此得到好名声。死后到了下一世,在天界也会得到这样的称赞:“这位善士具戒、具足善法,因此投生到了天众当中”,以此等方式得到好名声。他不只是得到好名声而已。有智慧、有坚毅的人,在戒上好好安定下来,心已投入、稳稳安住在戒上,无论在哪里,都因为这一世行善而内心欢喜,下一世获得福报而满心欢喜。戒才是这里最上的。戒有两种:世间戒和出世间戒。其中,世间戒能让人在欲界投生为刹帝利大户人家等,也能投生到天界和梵天界,还能成为获得利养等的条件。出世间戒则能超越整个轮回之苦,所以戒是最上的。正如这样说——
Idheva kittiṃ labhatīti idhalokepi sumano ‘‘sappuriso sīlavā kalyāṇadhammo’’ti kittiṃ labhati. Pecca paralokepi sagge ‘‘ayaṃ sappuriso sīlavā kalyāṇadhammo. Tathā hi devānaṃ sahabyataṃ upapanno’’tiādinā kittiṃ labhati. Na kevalaṃ kittimeva labhati, atha kho dhīro dhitisampanno sīlesu suṭṭhu samāhito appitacitto supatiṭṭhitacitto sabbattha idhaloke sucaritacaraṇena, paraloke sampattipaṭilābhena sumano somanassappatto hoti. Sīlameva idha agganti duvidhaṃ sīlaṃ lokiyaṃ lokuttaranti. Tattha lokiyaṃ tāva kāmaloke khattiyamahāsālādīsu, devaloke brahmaloke ca upapattivisesaṃ āvahati, lābhībhāvādikassa ca kāraṇaṃ hoti. Lokuttaraṃ pana sakalampi vaṭṭadukkhaṃ atikkāmetīti sīlaṃ aggameva. Tathā hi vuttaṃ –
以低劣的梵行,投生到刹帝利族中;
以中等的梵行,能生到天界;以最上的梵行,则得到净化。
‘‘Hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati; Majjhimena ca devattaṃ, uttamena visujjhatī’’ti. (jā. 1.8.75);
比丘们,如果一位比丘这样希望:“愿我能得到衣服、饮食、住处,以及生病时所需的医药用品。”那么,他就应当在戒行上做到圆满。又说:“比丘们,持戒者的心愿能够实现,因为他的心清净。”
Ākaṅkheyya ce, bhikkhave, bhikkhu – ‘‘lābhī assaṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti (ma. ni. 1.65), ‘‘sīlesvevassa paripūrakārī’’ti (ma. ni. 1.65), ‘‘ijjhati, bhikkhave, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā’’ti (a. ni. 8.35; dī. ni. 3.337) ca.
出世间的戒彻底断除了一切敌对法,从第七有开始就能逆转轮回之苦,说到它的无上地位,那根本不必多言。至于“有慧者最上”这句话,是从人的角度来说的:有慧的人才是最上、最高、最殊胜的。这是以人为立足点,来说明慧本身就是最殊胜的。现在,为了从作用上显示戒和慧的最胜性,所以说“由戒与慧而胜利”。这里的“胜利”一词,应当理解为语法上性、数的倒置,或者可以补上“曾有”的意思。其中,慧是以了知为义;由戒和慧,战胜敌对法。因为离开戒,慧就不可能生起;离开慧,戒也不能发挥作用——这两者是互相资助的。正如所说:“戒为慧所清净,慧为戒所清净。”而“在人中、在天中”这句话,是指示戒和慧特别殊胜的处所,因为在那些地方,它们才显出殊胜的作用。这里所说的定,属于戒这一边,因为定是慧的立足处;或者也可以说属于慧那一边,因为定需要修习,而且以戒为立足处。
Lokuttarasīlassa pana sabbaso pahīnapaṭipakkhassa sattamabhavato paṭṭhāya saṃsāradukkhaṃ vinivattentassa aggabhāve vattabbameva natthi. Paññavā pana uttamoti ‘‘paññavā pana puggalo uttamo paramo seṭṭhoyevā’’ti puggalādhiṭṭhānena paññāya eva seṭṭhabhāvaṃ vadati. Idāni sīlapaññānaṃ seṭṭhabhāvaṃ kiccato dassento ‘‘sīlapaññāṇato jaya’’nti āha. Jayanti ca liṅgavipallāso daṭṭhabbo, ahūti vā vacanaseso. Tattha pajānanaṭṭhena paññāṇaṃ, sīlato paññāṇato ca paṭipakkhajayo. Na hi sīlena vinā paññā sambhavati, paññāya ca vinā sīlaṃ kiccakaraṃ, aññamaññopakārakañcetaṃ. Vuttañhi ‘‘sīlaparidhotā paññā, paññāparidhotaṃ sīla’’nti (dī. ni. 1.317) manussesu ca devesūti idaṃ nesaṃ ṭhānavisesadassanaṃ. Tattha hi tāni savisesāni vattanti, samādhi panettha sīlapakkhiko paññāya adhiṭṭhānabhāvato, paññāpakkhiko vā bhāvetabbato sīlādhiṭṭhānato ca.
长老就这样以戒为切入点,为那些比丘说法,通过阐明自己戒行等功德极为清净,而宣告证得阿罗汉果。
Evaṃ thero tesaṃ bhikkhūnaṃ sīlamukhena dhammaṃ desento attano suvisuddhasīlādiguṇatādīpanena aññaṃ byākāsi.
2. 苏尼塔长老偈颂注释
2. Sunītattheragāthāvaṇṇanā
“我出身卑贱之家……”这些偈颂,是尊者苏尼塔长老说的。他是怎么来的呢?这位长老在过去诸佛那里积下了善根,在天界和人间一世又一世地流转受生。没有佛出世的时期,他生在一个良家,长大后跟一帮愚人混在一起,整天沉迷玩乐。有一天,他看见一位独觉佛进村乞食,就骂道:“你全身像长了烂疮一样,把整个身体遮起来到处讨饭干什么?难道不该靠种地、做生意来谋生吗?要是这些你都干不了,那就挨家挨户去掏粪挑屎,靠打扫厕所过日子吧。”因为造了这个业,他在地狱里受尽煎熬;靠着这业剩下的果报,在人间也几百次投生在扔花人的家里,就靠这个过活。到了现在这尊佛出世的时代,他还是生在扔花人的家里,靠清理粪尿过活,连吃的穿的都得不到。
Nīcekulamhītiādikā āyasmato sunītattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinitvā devamanussesu saṃsaranto buddhassa suññakāle kulagehe nibbattitvā vayappatto bālajanehi saddhiṃ kīḷāpasuto hutvā vicaranto ekaṃ paccekabuddhaṃ gāme piṇḍāya carantaṃ disvā, ‘‘kiṃ tuyhaṃ sabbaso vaṇitasarīrassa viya sakalaṃ kāyaṃ paṭicchādetvā bhikkhācaraṇena, nanu nāma kasivāṇijjādīhi jīvikā kappetabbā? Tāni ce kātuṃ na sakkosi, ghare ghare muttakarīsādīni nīharanto pacchā vatthusodhanena jīvāhī’’ti akkosi. So tena kammena niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena manussalokepi bahūni jātisatāni pupphachaḍḍakakule nibbattitvā tathā jīvikaṃ kappesi. Imasmiñca buddhuppāde pupphachaḍḍakakule eva nibbatto ukkārasodhanakammena jīvikaṃ kappeti ghāsacchādanamattampi alabhanto.
那时,世尊在后夜进入诸佛所惯行的大悲定,出定之后,以佛眼观察世间,看见苏尼塔内心深处,像陶器里的灯火一样燃烧着证得阿拉汉的因缘。天亮后上午时分,世尊穿好下衣,拿着钵和衣,由比丘僧团围绕,进入王舍城乞食,走向苏尼塔正在清理粪便的那条街。苏尼塔正把粪便等污物一处一处堆起来,装进筐里,用扁担挑着走。他看见世尊由比丘僧团围绕走来,又羞愧又惊慌,心乱如麻,既找不到别的路可走,也找不到地方可躲,就把扁担靠在墙边,身体紧贴着墙壁,合掌站着,仿佛想钻进墙缝里一样。也有人说:“他想从墙洞逃出去。”
Atha bhagavā pacchimayāme buddhāciṇṇaṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento sunītassa hadayabbhantare ghaṭe padīpaṃ viya pajjalantaṃ arahattūpanissayaṃ disvā vibhātāya rattiyā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya bhikkhusaṅghaparivuto rājagahaṃ piṇḍāya paviṭṭho. Yassaṃ vīthiyaṃ sunīto ukkārasodhanakammaṃ karoti, taṃ vīthiṃ paṭipajji. Sunītopi tattha tattha vighāsuccārasaṅkārādikaṃ rāsiṃ katvā piṭakesu pakkhipitvā kājenādāya pariharanto bhikkhusaṅghaparivutaṃ satthāraṃ āgacchantaṃ disvā sārajjamāno sambhamākulahadayo gamanamaggaṃ nilīyanokāsañca alabhanto kājaṃ bhittipasse ṭhapetvā ekena passena anupavisanto viya bhittiṃ allīno pañjaliko aṭṭhāsi. ‘‘Bhittichiddena apakkamitukāmo ahosī’’tipi vadanti.
导师走到他跟前,心里想:“这个人被自己的善根推动而来,却因为出身和职业低贱而羞愧,连面对我都不敢。我要让他生起自信。”于是,导师用像迦陵频伽鸟鸣一样悦耳、深沉洪亮、响彻全城的梵音叫他:“苏尼塔!”接着说:“你能放下这种痛苦的生活来出家吗?”苏尼塔听到导师的话,就像被甘露灌顶一样,生起极大的喜悦和欢喜,说道:“世尊,如果像我这样的人也能在这里出家,我为什么不出家呢?请世尊度我出家吧。”导师说:“来吧,比丘。”他当下就以“善来比丘”的方式得到了出家与具足戒,身上穿着神通所化的衣钵,看起来就像一位戒腊六十年的长老比丘,站在导师身边。世尊带他回到精舍,为他指示了禅修业处。他先成就了八定和五神通,再增长观智,成为具足六神通的阿拉汉。帝释天等天神和梵天都来礼敬他。因此说:
Satthā tassa samīpaṃ patvā ‘‘ayaṃ attano kusalamūlasañcoditaṃ upagataṃ maṃ sārajjamāno jātiyā kammassa ca nihīnatāya sammukhībhāvampi lajjati, handassa vesārajjaṃ uppādessāmī’’ti karavīkarutamañjunā sakalanagaraninnādavara-gambhīrena brahmassarena ‘‘sunītā’’ti ālapitvā ‘‘kiṃ imāya dukkhajīvikāya pabbajituṃ sakkhissatī’’ti āha. Sunīto tena satthu vacanena amatena viya abhisitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento ‘‘bhagavā, sace mādisāpi idha pabbajjaṃ labhanti, kasmāhaṃ na pabbajissāmi, pabbājetha maṃ bhagavā’’ti āha . Satthā ‘‘ehi, bhikkhū’’ti āha. So tāvadeva ehibhikkhubhāvena pabbajjaṃ upasampadañca labhitvā iddhimayapattacīvaradharo vassasaṭṭhikatthero viya hutvā satthu santike aṭṭhāsi. Bhagavā taṃ vihāraṃ netvā kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So paṭhamaṃ aṭṭha samāpattiyo, pañca ca abhiññāyo nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā chaḷabhiñño ahosi. Taṃ sakkādayo devā brahmāno ca upasaṅkamitvā namassiṃsu. Tena vuttaṃ –
那七百位殊胜的天神,以及梵天和帝释,都来到他跟前;
那些净信之心的人,礼敬已被生老征服的良种马苏尼塔。等等。
‘‘Tā devatā sattasatā uḷārā, brahmā ca indo upasaṅkamitvā; Ājānīyaṃ jātijarābhibhūtaṃ, sunītaṃ namassanti pasannacittā’’tiādi.
世尊看到苏尼塔被天众簇拥着,便微微一笑,称赞他,然后用“以苦行、以梵行”这首偈颂来开示法义。这时,许多比丘想让苏尼塔发出狮子吼,就问他:“贤友苏尼塔,你是从什么家族出家的?你是怎么出家的?又是怎么证悟诸谛的?”于是他把这一切都说了出来:
Bhagavā taṃyeva devasaṅghapurakkhataṃ disvā sitaṃ katvā pasaṃsanto ‘‘tapena brahmacariyenā’’ti gāthāya dhammaṃ desesi. Atha naṃ sambahulā bhikkhū sīhanādaṃ nadāpetukāmā, ‘‘āvuso sunīta, kasmā kulā tvaṃ pabbajito, kathaṃ vā pabbajito, kathañca saccāni paṭivijjhī’’ti pucchiṃsu. So taṃ sabbaṃ pakāsento –
我出生在低贱的家庭,贫穷,食物很少;
我干的是低贱的活儿,曾经是个扔花的人。
‘‘Nīce kulamhi jātohaṃ, daliddo appabhojano; Hīnakammaṃ mamaṃ āsi, ahosiṃ pupphachaḍḍako.
被人厌恶,遭人轻视和鄙夷;
我放下傲慢,让心谦卑下来,向众人一一礼敬。
‘‘Jigucchito manussānaṃ, paribhūto ca vambhito; Nīcaṃ manaṃ karitvāna, vandissaṃ bahukaṃ janaṃ.
于是我见到了正等觉者,被比丘僧团簇拥着。
大雄正进入摩揭陀人那座最殊胜的城。
‘‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, bhikkhusaṅghapurakkhataṃ; Pavisantaṃ mahāvīraṃ, magadhānaṃ puruttamaṃ.
我放下扁担,走上前去行礼;
只是为了悲悯我,那位人中至尊就停在那里。
‘‘Nikkhipitvāna byābhaṅgiṃ, vandituṃ upasaṅkamiṃ; Mameva anukampāya, aṭṭhāsi purisuttamo.
顶礼导师的双足之后,那时我站在一边。
我向一切众生中最尊贵的那位请求出家。
‘‘Vanditvā satthuno pāde, ekamantaṃ ṭhito tadā; Pabbajjaṃ ahamāyāciṃ, sabbasattānamuttamaṃ.
从那以后,那位心怀悲悯的导师,怜悯一切世间众生;
他对我说“来吧,比丘”,这就是我的即时具足戒。
626我就这样独自一人,住在林子里,从不懈怠。
我执行了导师的教导,就像胜者教导我的那样。
‘‘Tato kāruṇiko satthā, sabbalokānukampako; ‘Ehi bhikkhū’ti maṃ āha, sā me āsūpasampadā. 626. ‘‘Sohaṃ eko araññasmiṃ, viharanto atandito. Akāsiṃ satthu vacanaṃ, yathā maṃ ovadī jino.
在初夜时分,我回忆起过去生的往事。
夜里中夜分的时候,我净化了天眼。
在夜晚的后夜时分,我粉碎了那黑暗的蕴聚。
‘‘Rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ, pubbajātimanussariṃ; Rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ, dibbacakkhuṃ visodhayiṃ; Rattiyā pacchime yāme, tamokhandhaṃ padālayiṃ.
从那时起,黑夜结束、太阳升起时,
帝释天和梵天也来到我面前,双手合十向我行礼。
‘‘Tato ratyāvivasāne, sūriyuggamanaṃ pati; (Jā. 1.11.79); Indo brahmā ca āgantvā, maṃ namassiṃsu pañjalī.
礼敬你,人中良骏!礼敬你,人中最胜者!
你的诸漏已尽,朋友,你是值得受人供养的人。
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Yassa te āsavā khīṇā, dakkhiṇeyyosi mārisa.
那时,导师看见我被天众围绕,
露出微笑之后,宣说了这个意思:
‘‘Tato disvāna maṃ satthā, devasaṅghapurakkhataṃ; Sitaṃ pātukaritvāna, imamatthaṃ abhāsatha.
以苦行、梵行,以自制与调伏;
依靠这些,他成为婆罗门,这就是最上的婆罗门。
‘‘Tapena brahmacariyena, saṃyamena damena ca; Etena brāhmaṇo hoti, etaṃ brāhmaṇamuttama’’nti. –
他以这些偈颂发出狮子吼。
Imāhi gāthāhi sīhanādaṃ nadi.
在这里,“卑下”指低劣、一切中最下等的。所谓高低之分,本来就是依众生相对而说;但这里为了说明他出生在一切中最下等的补库萨家族,所以说“生于卑下家族”。因此说:“‘卑下’指低劣、一切中最下等的。”
“贫穷”指穷困。有些贫穷的人偶尔还能得到食物和衣服,生活不至于太艰难;但我却任何时候都生活艰难,低劣到连架在灶上的锅都没有,连看一眼像样的东西都未曾见过,因此说“少食”。
有些出身卑下家族、贫穷的人,从事的并不是卑下的职业;但我却不是这样,所以说“我的职业是卑下的”。
那是怎样的呢?我曾是扫花人。就像对无手的人依近取方式称为“有手的人”一样,这个名称是依近取方式而说的,也就是“扫花人”。或者是因为他肤色像枯萎的花堆,又处在粪秽之地,才这样称呼。
Tattha nīceti lāmake sabbanihīne. Uccanīcabhāvo hi nāma sattānaṃ upādāyupādāya, ayaṃ pana sabbanihīne pukkusakule uppannataṃ dassento ‘‘nīce kulamhi jāto’’ti āha. Tena vuttaṃ – ‘‘nīceti lāmake sabbanihīne’’ti. Daliddoti duggato, daliddāpi keci kadāci ghāsacchādanassa lābhino, akasiravuttino honti, ahaṃ pana sabbakālaṃ kasiravuttitāya hīno uddhanaṃ upaṭṭhapitaukkhaliko dassanayuttaṃ thevakampi apassiṃ yevāti dassento ‘‘appabhojano’’ti āha. Nīcakulikā daliddāpi keci anīcakammājīvā honti, mayhaṃ pana na tathāti dassento āha ‘‘hīnakammaṃ mamaṃ āsī’’ti. Kīdisanti ce? Ahosiṃ pupphachaḍḍako, hatthavikalassa hatthavāti viya upacāravasenāyaṃ imassa samaññā ahosi yadidaṃ ‘‘pupphachaḍḍako’’ti. Milātapupphasantharavaṇṇatāya vā ukkārabhūmiyā evaṃ vutto.
被人厌恶,是指因为出身和职业而遭人轻贱。于人众,是指被众人。被人鄙视,是指被人看不起。被人呵斥,是指被人辱骂。怀着卑下之心,是指把别人看得像须弥山一样高,把自己看得比他们脚下的尘土还低,以这样卑下、低劣的心态行事。礼敬众多人,是指在见到大众的时候,无论见到谁,都合掌顶礼,恭敬跪拜。
Jigucchitoti jātiyā ceva kammunā ca hīḷito. Manussānanti manussehi. Paribhūtoti avaññāto. Vambhitoti khuṃsito. Nīcaṃ manaṃ karitvānāti aññe manusse sineruṃ viya ukkhipitvā tesaṃ pādapaṃsutopi attānaṃ nihīnaṃ katvā pavattiyā nīcaṃ nihīnaṃ manaṃ katvā. Vandissaṃbahukaṃ jananti puthumahājanaṃ diṭṭhadiṭṭhakāle vandiṃ sirasi añjaliṃ karonto paṇāmiṃ.
Atha这个词,是用来标明一个新话题开始的虚词。Addasāsi就是addakkhiṃ,即“我看见”。Magadhānaṃ说的是:摩揭陀的王子们,他们居住的地方,按照习惯说法就叫“摩揭陀人的”,意思是摩揭陀国。Puruttamaṃ就是最殊胜的城市。
Athāti adhikārantaradīpane nipāto. Addasāsinti addakkhiṃ. Magadhānanti magadhā nāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhiyā ‘‘magadhāna’’nti vutto, magadhajanapadassāti attho. Puruttamanti uttamaṃ nagaraṃ.
“扁担”就是扁担。“我乞求出家”:当导师有机会开口,问“苏尼塔,你能出家吗?”时,我就乞求出家。“即时具足戒”:仅仅因为导师说了一句“来吧,比丘!”,我就得到了具足戒。“如他教导我”:就是“你要修习以止为先导的观”这样教导我之后,我照导师的话去做、去实践。“夜”等词,是为了显示那种修行的效果。其中,宿命智和未来分智因为所缘很多,所以经文按时间紧密相连的方式说“初夜、中夜”,用的是对格;而漏尽智不是这样,它是一次现观就生起的,所以经文用位格说“后夜”,应当这样理解。“Inda”指帝释天王,“Brahmā”指大梵天。举出帝释天和大梵天,就表示其他欲界天人和梵天也都来了,应当这样理解。这是用最突出的例子来代表整体,就像说“国王来了”一样。“他们礼敬”:他们用身体和语言行礼敬。
Byābhaṅginti kājaṃ. Pabbajjaṃ ahamāyācinti, ‘‘sunīta, pabbajituṃ sakkhissasī’’ti satthārā okāse kate ahaṃ pabbajjaṃ ayāciṃ. Āsūpasampadāti ‘‘ehi, bhikkhū’’ti satthu vacanamattena āsi upasampadā. Yathā maṃ ovadīti ‘‘evaṃ samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvehī’’ti yathā maṃ ovadi, tathā satthuno vacanaṃ akāsiṃ paṭipajjiṃ. Rattiyātiādi tassā paṭipattiyā rasadassanaṃ. Tattha pubbenivāsañāṇaṃ anāgataṃsañāṇañca bahukiccanti ‘‘paṭhamaṃ yāmaṃmajjhimaṃ yāma’’nti accantasaṃyogavasena upayogavacanaṃ vuttaṃ. Na tathā āsavakkhayañāṇaṃ ekābhisamayavasena pavattanatoti ‘‘pacchime yāme’’ti bhummavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Indoti sakko devarājā. Brahmāti mahābrahmā. Indabrahmaggahaṇena aññesaṃ kāmadevānaṃ brahmūnañca āgamanaṃ vuttamevāti daṭṭhabbaṃ. Ukkaṭṭhaniddeso hesa yathā ‘‘rājā āgato’’ti. Namassiṃsūti kāyena vācāya ca namakkāraṃ akaṃsu.
在这里,为了展示以身所作的礼敬,先说了“合掌”;为了展示以语所作的礼敬,又说了“礼敬您”等话。所谓“为天众所围绕”,因为“天”这个称呼已经包含了化生天界的含义,所以连梵天也包括在内了。所谓“展露微笑”,导师是因为想到自己教诫的大果报,以及诸天与梵天的功德成就,才露出了微笑。当他微笑时,并不像别人那样露出牙齿,只是微微张开双唇;仅仅这样,从极其洁白的牙齿间放射出的密集光芒,就胜过了天界水晶和珍珠的光辉,也胜过了群星闪烁的亮光,这些光芒向右绕导师的面庞三圈。看到这个情景,即使走在后面的人也知道导师展露了微笑。
Tattha kāyena kataṃ namakkāraṃ dassento ‘‘pañjalī’’ti vatvā vācāya kataṃ dassetuṃ ‘‘namo te’’tiādi vuttaṃ. Devasaṅghapurakkhatanti devaggahaṇena upapattidevabhāvato brahmānopi gahitā. Sitaṃ pātukaritvānāti attano ovādassa mahapphalataṃ devabrahmūnañca guṇasampattiṃ nissāya satthā sitaṃ pātvākāsi. Pātukaronto ca na aññe viya dante vidaṃseti, mukhādhānaṃ pana thokaṃ vivarati, tattakena ca abhibhūtadibbaphalikamuttarasmiyo avahasitatārakāsasimarīciyo susukkadāṭhasambhavā ghanarasmiyo nikkhamitvā tikkhattuṃ satthu mukhaṃ padakkhiṇaṃ karonti, taṃ disvā pacchato gacchantāpi satthā sitaṃ pātvākāsīti sañjānanti.
以“苦行”(tapa)一词,说的是守护诸根;有些人说,这是指受持头陀支。以“自制”(saṃyama)一词,说的是戒。以“调伏”(dama)一词,说的是智慧。以“梵行”(brahmacariya)一词,说的是其余最殊胜的修行。以“此”(etena)一词,说的是上面所说的苦行等。他成为婆罗门,是因为已经舍断了诸恶。“此”(etaṃ)指的是上面所说的苦行等。“最上婆罗门”(brāhmaṇamuttamaṃ),意思是最上的婆罗门,或者说在诸婆罗门中最殊胜、最第一,后面要补上“是”(ahū)这个说法。或者,“婆罗门”(brāhmaṇa)一词指的是梵行,如此就是最上的梵行,并不是由种姓等而成的——这就是要表达的意思。因为种姓、家族、出生地、血统等成就,并不是成为圣者的原因;增上戒学等,才是真正的原因。因此他这样说——
Tapenāti indriyasaṃvarena, ‘‘dhutadhammasamādānenā’’ti keci. Saṃyamenāti sīlena. Damenāti paññāya. Brahmacariyenāti avasiṭṭhaseṭṭhacariyāya. Etenāti yathāvuttena tapādinā. Brāhmaṇo hoti bāhitapāpabhāvato. Etanti tapādi yathāvuttaṃ. Brāhmaṇamuttamanti uttamaṃ brāhmaṇaṃ, brāhmaṇesu vā uttamaṃ sabbaseṭṭhaṃ, ahūti vacanaseso. Brāhmaṇanti vā brahmaññamāha, evaṃ uttamaṃ brahmaññaṃ, na jaccādīti adhippāyo. Na hi jātikulapadesagottasampattiādayo ariyabhāvassa kāraṇaṃ, adhisīlasikkhādayo eva pana kāraṇaṃ. Tenāha –
就像在垃圾堆里、被丢在大路边的
在那里,会生出一朵莲花,香气清净,令人心生欢喜。
如是,在已成为垃圾者当中,在已成为盲目的凡夫当中,
正等正觉者的弟子,以智慧远远超越(众人)。
‘‘Yathā saṅkāraṭhānasmiṃ, ujjhitasmiṃ mahāpathe; Padumaṃ tattha jāyetha, sucigandhaṃ manoramaṃ. ‘‘Evaṃ saṅkārabhūtesu, andhabhūte puthujjane; Atirocati paññāya, sammāsambuddhasāvako’’ti. (dha. pa. 58-59);
长老用这些偈颂来回答那些比丘所问的问题,这就是在作狮子吼。
Evaṃ thero tehi bhikkhūhi pucchitamatthaṃ imāhi gāthāhi vissajjento sīhanādaṃ nadīti.