善海长老偈的注释巴利
1. Sundarasamuddattheragāthāvaṇṇanā
第七品中从“Alaṅkatā”等开始的偈颂,是具寿善海长老的偈颂。它的由来是怎样的呢?这位长老在过去诸佛时也曾积集善行,在各处生死中不断累积功德,到这位佛陀出世时,投生为王舍城一位大富长者的儿子。他的名字叫大海。因为容貌十分端严,大家就称他为善海。他正值青年时,看见世尊进入王舍城时显现的佛陀威神力,生起信心,因为志求出离而出家。受具足戒后,受持头陀行,从王舍城前往舍卫城,在善友跟前学习观禅的修法,然后精勤修习业处而住。他的母亲在王舍城,节日那天看见别的长者子打扮得整整齐齐,带着妻子尽情欢庆,想起自己的儿子,就哭了起来。一个妓女看见她哭,问她为什么哭。她就把原因告诉了那个妓女。妓女听后说:“我能把他带回来给你,你先看看我作为女人的本事。”接着又说:“如果真能这样,我就让他娶她为妻,让她做这个家的女主人。”她给了那妓女很多钱财,把她打发走。那妓女带着大批随从前往舍卫城,在长老托钵行乞的地方,住在一户人家里,天天让别人恭敬地给长老送饭。她又打扮得整整齐齐,穿上金拖鞋,故意让人看见自己。后来有一天,她看见长老从家门口经过,就脱下金拖鞋,合掌走在长老前面,用种种方式引诱长老。长老听到后想:“凡夫的心确实轻浮不定,我现在就该立刻努力。”他就站在原地,加紧修行,证得了六神通。针对这件事,才说了下面的话——巴利
Sattakanipāte alaṅkatātiādikā āyasmato sundarasamuddattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarassa mahāvibhavassa seṭṭhino putto hutvā nibbatti. Samuddotissa nāmaṃ ahosi. Rūpasampattiyā pana sundarasamuddoti paññāyittha. So paṭhamavaye ṭhito bhagavato rājagahappavese buddhānubhāvaṃ disvā, paṭiladdhasaddho nissaraṇajjhāsayatāya pabbajitvā, laddhūpasampado samādinnadhutadhammo rājagahato sāvatthiṃ gantvā, kalyāṇamittassa santike vipassanācāraṃ uggahetvā, kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto viharati. Tassa mātā rājagahe ussavadivase aññe seṭṭhiputte sapajāpatike alaṅkatapaṭiyatte ussavakīḷaṃ kīḷante disvā, puttaṃ anussaritvā rodati. Taṃ disvā aññatarā gaṇikā rodanakāraṇaṃ pucchi. Sā tassā taṃ kāraṇaṃ kathesi. Taṃ sutvā gaṇikā ‘‘ahaṃ taṃ ānessāmi, passa tāva mama itthibhāva’’nti vatvā ‘‘yadi evaṃ taṃyeva tassa pajāpatiṃ katvā imassa kulassa sāminiṃ karissāmī’’ti tāya bahuṃ dhanaṃ datvā , vissajjitā mahatā parivārena sāvatthiṃ gantvā, therassa piṇḍāya vicaraṇaṭṭhāne ekasmiṃ gehe vasamānā divase divase aññehi therassa sakkaccaṃ piṇḍapātaṃ dāpesi. Alaṅkatapaṭiyattā ca hutvā suvaṇṇapādukā āruyha attānaṃ dassesi. Athekadivasaṃ gehadvārena gacchantaṃ theraṃ disvā, suvaṇṇapādukā omuñcitvā, añjaliṃ paggayha purato gacchantī nānappakāraṃ theraṃ kāmanimantanāya nimantesi. Taṃ sutvā thero ‘‘puthujjanacittaṃ nāma cañcalaṃ, yaṃnūna mayā idāneva ussāho karaṇīyo’’ti tattheva ṭhito bhāvanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ –
她打扮得漂漂亮亮,穿着华丽衣裳,戴着花环,浑身装饰得很精致。
双脚涂着虫胶染成红褐色,蹬上凉鞋,她是个妓女。巴利
‘‘Alaṅkatā suvasanā, māladhārī vibhūsitā; Alattakakatāpādā, pādukāruyha vesikā.
他脱下鞋子,在前方合掌而立;
她对我说话时,带着柔和温软的语调,脸上还挂着微笑。巴利
‘‘Pādukā oruhitvāna, purato pañjalīkatā; Sā maṃ saṇhena mudunā, mhitapubbaṃ abhāsatha.
你年纪还轻就出家了,要好好安住在我的教法里;
享受人间的欲乐吧,我给你财富。
我向你郑重保证,或者为你侍火。巴利
‘‘‘Yuvāsi tvaṃ pabbajito, tiṭṭhāhi mama sāsane; Bhuñja mānusake kāme, ahaṃ vittaṃ dadāmi te; Saccaṃ te paṭijānāmi, aggiṃ vā te harāmahaṃ.
等我们老了,两个人都要靠拄拐杖走路的时候,
我们两个人都出家吧,两边都能得胜。巴利
‘‘‘Yadā jiṇṇā bhavissāma, ubho daṇḍaparāyanā; Ubhopi pabbajissāma, ubhayattha kaṭaggaho’’’.
看到那妓女合掌乞求的样子,
打扮得漂漂亮亮、穿着华丽衣裳,就像死神设下的陷阱。巴利
‘‘Tañca disvāna yācantiṃ, vesikaṃ pañjalīkataṃ; Alaṅkataṃ suvasanaṃ, maccupāsaṃva oḍḍitaṃ.
从那时起,我心中生起了如理作意。
过患显现了,厌离也稳稳地建立起来。巴利
‘‘Tato me manasīkāro, yoniso udapajjatha; Ādīnavo pāturahu, nibbidā samatiṭṭhatha.
从那以后,我的心解脱了。看吧,这就是法的善妙本性。
三明已经证得,佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Tato cittaṃ vimucci me, passa dhammasudhammataṃ; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
在这里,“戴花环者”是指把花环当作装饰来佩戴的女人。“装饰”是指为了弥补身体缺陷,用鲜花和香、涂香等来打扮身体。“盛装”这个词,指的是用手饰、颈饰等饰物来装扮。所谓“脚涂赤虫胶”,是说双脚被染成了成熟的阇耶须摩那花颜色的虫胶染料色。这是一个复合词,本来应该说成“alattakakatapādā”,为了偈颂读起来顺畅而把音节拉长了。如果按非复合词来理解,就应该知道这里省略了“她的”这个词。“穿上鞋的妓女”,是指一个靠姿色谋生的女人,按照前面说的那样打扮好,穿上金鞋,这里省略了“站着”这个词。巴利
Tattha māladhārīti mālādhārinī piḷandhapupphadāmā. Vibhūsitāti ūnaṭṭhānassa pūraṇavasena pupphehi ceva gandhavilepanādīhi ca vibhūsitagattā. ‘‘Alaṅkatā’’ti iminā hatthūpagagīvūpagādīhi ābharaṇehi alaṅkaraṇaṃ adhippetaṃ. Alattakakatāpādāti pariṇatajayasumanapupphavaṇṇena lākhārasena rañjitacaraṇayugaḷā. Samāsapadañhetaṃ, ‘‘alattakakatapādā’’ti vattabbe gāthāsukhatthaṃ dīghaṃ katvā vuttaṃ. Asamāsabhāve pana ‘‘tassā’’ti vacanaseso veditabbo. Pādukāruyha vesikāti ekā rūpūpajīvikā itthī yathāvuttavesā suvaṇṇapādukā paṭimuñcitvā ‘‘ṭhitā’’ti vacanaseso.
从鞋上下来,意思是从鞋上下来,也就是脱下金鞋。合掌是指那个妓女对我高举双手合掌。自己说是说她没经过别人传话,而是亲自开口说。柔和是指温润,柔软是指甜美。以言语这个词虽然没明说,但因为已经说了说了,所以实际上就等于说出来了。巴利
Pādukā oruhitvānāti pādukāhi otaritvā, suvaṇṇapādukāyo omuñcitvāti attho. Pañjalīkatāti paggahitaañjalikā sā vesī maṃ. Sāmaṃ vā vacanaparamparaṃ vinā sayameva abhāsatha. Saṇhenāti maṭṭhena. Mudunāti madhurena. ‘‘Vacanenā’’ti avuttampi vuttameva hoti, abhāsathāti, vuttattā.
“你年纪轻轻就出家了”是说:你出家的时候还是个年轻人,年纪轻轻就已经出家了。这不正是在说明,出家应该等到第七个十年到来的时候吗?“你要留在我的教法里”意思是,你要安住于我的教诫之中。巴利
Yuvāsitvaṃ pabbajitoti tvaṃ pabbajanto yuvā, daharoyeva hutvā pabbajitosi, nanu pabbajantena sattame dasake sampatteva pabbajitabbanti dasseti. Tiṭṭhāhi mama sāsaneti mama vacane tiṭṭha.
“那么,这是什么意思呢?”她说:“享受人间欲乐吧。”对于想要享受欲乐的人来说,容貌圆满、青春圆满、眷属圆满和财富圆满都是所希求的。这时,他可能会说:“我哪来的财富圆满?”于是她说:“我给你财富。”他可能会想:“这话怎么能相信?”为了让他相信,她说道:“我向你承认这是真的,或者我为你取火来。”所谓“享受人间欲乐吧,我给你财富”,凡是我所承诺的,我完全承认它是真实的;如果你不相信我,我就为你取火来——取了火,以火为凭立誓,这就是意思。“两处皆胜”是指:我们两人年老时出家,在两方面都取得胜利。我们享受财富直到拄杖而行的时候,这样在今生也不会损失财富;我们以后出家,这样在来世也不会损失财富——这就是她的意图。“由此”是指那个因由,即以那个妓女用欲乐邀请时所说“你是青年”等话,以及“等我们老了”等话为因缘。长老把那些话当作驱策的刺棒,修行沙门法,圆满了自己的利益。其余部分与前面所说的方法相同。巴利
Kiṃ pana tanti āha ‘‘bhuñja mānusake kāme’’ti kāme paribhuñjitukāmassa rūpasampatti, vayasampatti, parivārasampatti, bhogasampatti ca icchitabbā. Tattha ‘‘kuto me bhogasampattī’’ti vadeyyāti, āha ‘‘ahaṃ vittaṃ dadāmi te’’ti. ‘‘Tayidaṃ vacanaṃ kathaṃ saddahātabba’’nti maññeyyāti taṃ saddahāpentī āha ‘‘saccaṃ te paṭijānāmi, aggiṃ vā te harāmaha’’nti. ‘‘Bhuñja mānusake kāme, ahaṃ vittaṃ dadāmi te’’ti yadidaṃ mayā paṭiññātaṃ, taṃ ekaṃsena saccameva paṭijānāmi, sace me na pattiyāyasi, aggiṃ vā te harāmahaṃ aggiṃ haritvā aggipaccayaṃ sapathaṃ karomīti attho. Ubhayattha kaṭaggahoti amhākaṃ ubhinnaṃ jiṇṇakāle pabbajjanaṃ ubhayattha jayaggāho. Yaṃ mayaṃ yāva daṇḍaparāyanakālā bhoge bhuñjāma, evaṃ idhalokepi bhogehi na jīyāma, mayaṃ pacchā pabbajissāma, evaṃ paralokepi bhogehi na jīyāmāti adhippāyo. Tatoti taṃ nimittaṃ, kāmehi nimantentiyā ‘‘yuvāsi tva’’ntiādinā ‘‘yadā jiṇṇā bhavissāmā’’tiādinā ca tassā vesiyā vuttavacanahetu. Tañhi vacanaṃ aṅkusaṃ katvā thero samaṇadhammaṃ karonto sadatthaṃ paripūresi. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
2. 矮小跋提亚长老偈颂注释巴利
2. Lakuṇḍakabhaddiyattheragāthāvaṇṇanā
其他那些在酸草树园……等偈颂,是具寿矮小跋地亚长老的偈颂。它的起因是什么呢?据说,这位长老在莲华上世尊的时代,出生在天鹅城一个非常富有的家庭。成年后,他坐在导师身边听法。那时,他看见导师把一位比丘安排在妙音第一的位置上,自己也渴望得到那个位置。他向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施,并发愿说:“愿我未来也能像这位比丘一样,在一尊佛陀的教法中成为妙音第一!”世尊观察到他没有障碍,为他授记后就离开了。巴利
Pare ambāṭakārāmetiādikā āyasmato lakuṇḍakabhaddiyattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhoge kule nibbattitvā, vayappatto satthu santike dhammaṃ suṇanto nisinno tasmiṃ khaṇe satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mañjussarānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā, sayampi taṃ ṭhānaṃ patthento buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā, ‘‘aho vatāhampi anāgate ayaṃ bhikkhu viya ekassa buddhassa sāsane mañjussarānaṃ aggo bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ akāsi. Bhagavā ca tassa anantarāyataṃ disvā byākaritvā pakkāmi.
他在那里一辈子做各种善事,在天界和人间之间轮回转生。到了弗沙佛的时代,他投生为一只羽毛斑斓的杜鹃鸟。有一次,它从国王的园林里用嘴衔着一颗甜美的芒果,飞出去时看见了导师,心里生起清净的信心,想:“我要供养他。”导师知道它的心意,就拿着钵坐下来。杜鹃鸟把熟芒果放进十力者的钵里,导师吃了。这只杜鹃鸟满怀清净信心,就凭着这份喜悦和快乐过了整整七天。因为这份善业,他后来得到了美妙的嗓音。到了迦叶正等正觉佛的时代,大家开始建塔,商量说:“我们建多大的?”有人说:“建七由旬那么大。”大家说:“这太大了。”有人说:“六由旬。”大家又说:“这也太大了。”接着又有人说五由旬、四由旬、三由旬、两由旬。这时他是当时的首席木匠,就对大家说:“来吧,各位,应该建一座将来容易维护的塔。”说完,他用绳子围量,站在大约一牛吼的地方,说:“每一面各一牛吼,塔的周长就是一由旬,高度也是一由旬。”大家都听从了他的话。就这样,他为无量佛陀的塔定了尺寸。但也因为这件事,无论他投生到哪里,身材都比别人矮小。巴利
So tattha yāvajīvaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto phussassa bhagavato kāle cittapattakokilo hutvā rājuyyānato madhuraṃ ambaphalaṃ tuṇḍenādāya gacchanto satthāraṃ disvā pasannamānaso ‘‘dassāmī’’ti cittaṃ uppādesi. Satthā tassa cittaṃ ñatvā pattaṃ gahetvā nisīdi. Kokilo dasabalassa patte ambapakkaṃ patiṭṭhāpesi. Satthā taṃ paribhuñji. So kokilo pasannamānaso teneva pītisukhena sattāhaṃ vītināmesi. Tena ca puññakammena mañjussaro ahosi. Kassapasammāsambuddhakāle pana cetiye āraddhe kiṃ pamāṇaṃ karoma? Sattayojanappamāṇaṃ. Atimahantametaṃ. Chayojanappamāṇaṃ. Etampi atimahantaṃ. Pañcayojanaṃ, catuyojanaṃ, tiyojanaṃ, dviyojananti vutte ayaṃ tadā jeṭṭhavaḍḍhakī hutvā ‘‘etha, bho, anāgate sukhapaṭijaggiyaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā rajjuyā parikkhipanto gāvutamattake ṭhatvā ‘‘ekekaṃ mukhaṃ gāvutaṃ gāvutaṃ hotu, cetiyaṃ ekayojanāvaṭṭaṃ yojanubbedhaṃ bhavissatī’’ti āha. Te tassa vacane aṭṭhaṃsu. Iti appamāṇassa buddhassa pamāṇaṃ akāsīti. Tena pana kammena nibbattanibbattaṭṭhāne aññehi nīcatarappamāṇo hoti.
他在我们的导师住世的时候,出生在舍卫城一个非常富有的家庭,名叫跋地亚。但因为身材极其矮小,大家就都叫他“矮小跋地亚”。他在导师身边听了法,生起信心,出家成为比丘,后来成为一位博学多闻、善于说法的比丘,用甜美的声音为别人讲说法义。有一天,在一个热闹的节庆日,他正乘车和一位婆罗门一起行进,有个妓女看见这位长老,露出牙齿笑了。长老便取她牙齿的相作为禅修所缘,生起了禅那,再以此为基修观,证得了不来果。他经常安住在对身体的正念中。有一天,在尊者法将舍利弗的教导下,他证得了阿罗汉果。因此,在《譬喻经》中说:巴利
So amhākaṃ satthu kāle sāvatthiyaṃ mahābhogakule nibbatti, bhaddiyotissa nāmaṃ ahosi. Atirassatāya pana lakuṇḍakabhaddiyoti paññāyittha. So satthu santike dhammaṃ sutvā, paṭiladdhasaddho pabbajitvā, bahussuto dhammakathiko hutvā madhurena sarena paresaṃ dhammaṃ kathesi. Athekasmiṃ ussavadivase ekena brāhmaṇena saddhiṃ rathena gacchantī aññatarā gaṇikā theraṃ disvā dantavidaṃsakaṃ hasi. Thero tassā dantaṭṭhike nimittaṃ gahetvā jhānaṃ uppādetvā, taṃ pādakaṃ katvā, vipassanaṃ paṭṭhapetvā, anāgāmī ahosi. So abhiṇhaṃ kāyagatāya satiyā viharanto ekadivasaṃ āyasmatā dhammasenāpatinā ovadiyamāno arahatte patiṭṭhahi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.55.1-33) –
有一位名叫莲华上的胜者,对一切法都具足慧眼。
距今十万劫前,这位导师出现于世。
那时,我是汉萨瓦蒂城一位富商之子,拥有大量财富。
我在经行处漫步后,来到了僧众的精舍。
那时,那位世间之光、导师宣说了正法;
他赞叹了妙音,说他是弟子中最殊胜的。
听了那话以后,我心里欢喜,就向大仙做了供养。
顶礼了导师的双足之后,我便发愿求得那个境地。
那时,佛陀、这位导师在僧团当中作了授记。
在未来世,你将实现那个心愿。
十万劫之后,将有生于甘蔗族者,
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
于他的法中,将有法嗣、亲生子、由法所化生者;
名为跋地亚,他将成为导师的弟子。
以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃了人身之后,我投生到了三十三天。
从这以前九十二劫的时候,弗沙佛出世,成为引导众生的导师。
他难以接近,难以压制,是超越整个世间的胜者。
他行为圆满,伟大、正直,威光显赫;
他为了利益一切众生,让众多众生从束缚中解脱出来。
在他的难陀园林中,我曾是一只弗沙杜鹃。
我住在香室附近的一棵芒果树上。
那时,我也见到那位为乞食而前行的应受供养者、最胜的胜者;
看见之后,心里生起清净的信心,我用悦耳的声音鸣叫。
那时我去了皇家园林,熟透了的、外皮像金子一样的。
我拿起一坨芒果,献给了正觉者。
那时,大悲的胜者了知了我的心。
导师从侍者手中接过了钵。
我曾满心欢喜地供养了大牟尼一团芒果。
钵被放入之后,用翅膀合掌,用甜美悦耳的声音。
用悦耳、动听、柔和的声音,
为了供养佛陀,我鸣叫着飞进巢里躺下。
那时,我的心充满喜悦,整个心思都沉浸在對佛陀的敬爱里。
一只凶恶的鹰飞过来,带着恶意杀死了我。
我从那里死后,投生在兜率天,享受了大安乐;
我靠着那业的力量,来到了人间。
在这个贤劫里,那位有大名声的梵天亲属;
他名叫迦叶,出自迦叶族,是说法者中最殊胜的一位,降生到世间。
他让教法光耀起来,降伏了各种邪见外道。
调伏了应当受调伏的人之后,他和弟子们一起入了般涅槃。
当那位世间最尊贵者般涅槃时,众多人民都生起了净信。
为了供养佛陀,人们为导师建造佛塔。
一座七由旬高、用七宝装饰的佛塔,
他们这样商量:“我们要为大仙建造。”
那时,我是迦尸国奇奇王的军队统帅。
我成了无量者之后,在塔庙中说了尺度。
那时,他们按照我的话,建起了一座高耸一由旬的塔庙。
他们为那位人中雄杰,建造了以种种珍宝庄严的(塔庙)。
以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃了人身之后,我投生到了三十三天。
而如今在这最后一生,我出生在一个富商之家。
在舍卫城这座最胜之城,城邑富足、繁荣、财宝丰饶。
在城门入口处见到善逝,心中惊奇;
出家不久,我就证得了阿罗汉果。
我以造作塔庙之量的那个业行,
我生来身体矮小,却免受轻视。
我用甜美的声音,礼敬了第七位仙人。
我在声音悦耳的比丘众中,证得了最上首位。
我用果实供养佛陀,又随念他的功德;
我具足沙门果,安住在无漏的境界中。
我的烦恼已经烧尽……佛陀的教法已经完成。巴利
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ seṭṭhiputto mahaddhano; Jaṅghāvihāraṃ vicaraṃ, saṅghārāmaṃ agacchahaṃ. ‘‘Tadā so lokapajjoto, dhammaṃ desesi nāyako; Mañjussarānaṃ pavaraṃ, sāvakaṃ abhikittayi. ‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, kāraṃ katvā mahesino; Vanditvā satthuno pāde, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. ‘‘Tadā buddho viyākāsi, saṅghamajjhe vināyako; Anāgatamhi addhāne, lacchase taṃ manorathaṃ. ‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Bhaddiyo nāma nāmena, hessati satthu sāvako. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Dvenavute ito kappe, phusso uppajji nāyako; Durāsado duppasaho, sabbalokuttamo jino. ‘‘Caraṇena ca sampanno, brahā uju patāpavā; Hitesī sabbasattānaṃ, bahuṃ mocesi bandhanā. ‘‘Nandārāmavane tassa, ahosiṃ phussakokilo; Gandhakuṭisamāsanne, ambarukkhe vasāmahaṃ. ‘‘Tadā piṇḍāya gacchantaṃ, dakkhiṇeyyaṃ jinuttamaṃ; Disvā cittaṃ pasādetvā, mañjunābhinikūjahaṃ. ‘‘Rājuyyānaṃ tadā gantvā, supakkaṃ kanakattacaṃ; Ambapiṇḍaṃ gahetvāna, sambuddhassopanāmayiṃ. ‘‘Tadā me cittamaññāya, mahākāruṇiko jino; Upaṭṭhākassa hatthato, pattaṃ paggaṇhi nāyako. ‘‘Adāsiṃ haṭṭhacittohaṃ, ambapiṇḍaṃ mahāmune; Patte pakkhippa pakkhehi, pañjaliṃ katvāna mañjunā. ‘‘Sarena rajanīyena, savanīyena vaggunā; Vassanto buddhapūjatthaṃ, nīḷaṃ gantvā nipajjahaṃ. ‘‘Tadā muditacittaṃ maṃ, buddhapemagatāsayaṃ; Sakuṇagghi upāgantvā, ghātayī duṭṭhamānaso. ‘‘Tato cutohaṃ tusite, anubhotvā mahāsukhaṃ; Manussayonimāgacchiṃ, tassa kammassa vāhasā. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. ‘‘Sāsanaṃ jotayitvā so, abhibhuyya kutitthiye; Vinayitvāna veneyye, nibbuto so sasāvako. ‘‘Nibbute tamhi lokagge, pasannā janatā bahū; Pūjanatthāya buddhassa, thūpaṃ kubbanti satthuno. ‘‘Sattayojanikaṃ thūpaṃ, sattaratanabhūsitaṃ; Karissāma mahesissa, iccevaṃ mantayanti te. ‘‘Kikino kāsirājassa, tadā senāya nāyako; Hutvāhaṃ appamāṇassa, pamāṇaṃ cetiye vadiṃ. ‘‘Tadā te mama vākyena, cetiyaṃ yojanuggataṃ; Akaṃsu naravīrassa, nānāratanabhūsitaṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jāto seṭṭhikule ahaṃ; Sāvatthiyaṃ puravare, iddhe phīte mahaddhane. ‘‘Purappavese sugataṃ, disvā vimhitamānaso; Pabbajitvāna na ciraṃ, arahattamapāpuṇiṃ. ‘‘Cetiyassa pamāṇaṃ yaṃ, akariṃ tena kammunā; Lakuṇḍakasarīrohaṃ, jāto paribhavāraho. ‘‘Sarena madhurenāhaṃ, pūjitvā isisattamaṃ; Mañjussarānaṃ bhikkhūnaṃ, aggattamanupāpuṇiṃ. ‘‘Phaladānena buddhassa, guṇānussaraṇena ca; Sāmaññaphalasampanno, viharāmi anāsavo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
后来,他宣说另一段时,说道:巴利
Aparabhāge aññaṃ byākaronto –
其他人在芒果园里,跋提长老则在密林中。
把渴爱连同它的根一起拔掉,就在那里好好修禅定。巴利
‘‘Pare ambāṭakārāme, vanasaṇḍamhi bhaddiyo; Samūlaṃ taṇhamabbuyha, tattha bhaddova jhāyati.
有些人沉醉于腰鼓、琵琶和铙钹,
我也喜欢待在树根下,乐于安住在佛陀的教法里。巴利
‘‘Ramanteke mudiṅgehi, vīṇāhi paṇavehi ca; Ahañca rukkhamūlasmiṃ, rato buddhassa sāsane.
如果佛陀能赐我一个愿望,而这个愿望我也真能得到;
我要一直为整个世界把正念放在身体上。巴利
‘‘Buddho ce me varaṃ dajjā, so ca labbhetha me varo; Gaṇhehaṃ sabbalokassa, niccaṃ kāyagataṃ sati’’nti. –
他说了这三首偈颂。巴利
Imā tisso gāthā abhāsi.
这里,“pare”是指最上、更殊胜、特出,意思就是殊胜。这个“para”一词确实表示“更上”的意思,就像在“paraṃ viya mattāyā”等语句中那样。“Ambāṭakārāme”是指名叫庵跋咤迦园的精舍。据说那座园林具足树荫和清水,又有密林丛的装点,十分宜人,因此才用“pare”来特别说明。也有人说,“庵跋咤迦林”是指“以庵跋咤迦树为标志的园林”。“Vanasaṇḍa”指密林,也就是树木、灌木、藤蔓稠密聚集的森林,这就是“林”的意思。“Bhaddiya”是名叫跋提耶的长老,他用说别人的方式来说自己。“Samūlaṃ taṇhamabbuyha”:渴爱的根就是无明。因此,这句话的意思是:连同无明一起,用最上之道把渴爱彻底拔除。其中,“bhaddova jhāyati”:因为具足出世间戒等功德而善美、贤善,他就在那片密林中,依现法乐住的境界,以最上果的禅那而入定,因为他已经所作已办了。巴利
Tattha pareti seṭṭhe adhike, visiṭṭheti attho. Adhikavācī hi ayaṃ parasaddo ‘‘paraṃ viya mattāyā’’tiādīsu viya. Ambāṭakārāmeti evaṃnāmake ārāme. So kira chāyūdakasampanno vanasaṇḍamaṇḍito ramaṇīyo hoti tena ‘‘pare’’ti visesetvā vutto. ‘‘Ambāṭakavane ambāṭakehi abhilakkhitavane’’ti ca vadanti. Vanasaṇḍamhīti vanagahane, ghananicitarukkhagacchalatāsamūhe vaneti attho. Bhaddiyoti evaṃnāmako, attānameva thero aññaṃ viya vadati. Samūlaṃ taṇhamabbuyhāti taṇhāya mūlaṃ nāma avijjā. Tasmā sāvijjaṃ taṇhaṃ aggamaggena samugghāṭetvāti attho. Tattha bhaddova jhāyatīti lokuttarehi sīlādīhi bhaddo sundaro tasmiṃyeva vanasaṇḍe katakiccatāya diṭṭhadhammasukhavihāravasena aggaphalajhānena jhāyati.
他以果位之乐和种种禅那等至来度过时日。这样显示了自己乐于远离之后,又通过“有些人乐著”等偈颂,以对比的方式说明同一个道理。其中,“mudiṅga”指安吉咖等类的腰鼓。“vīṇā”指难提尼等类的琵琶。“paṇava”指铙钹等乐器。有些享受欲乐的人以这些乐器为乐,但他们的那种快乐是卑贱的、与无义相应的。“Ahañca”:而我独自一人,乐于佛陀世尊的教法中,因此就乐于在树下,满怀喜悦地安住。巴利
Phalasukhena ca jhānasamāpattīhi ca vītināmetīti attano vivekaratiṃ dassetvā ‘‘ramanteke’’ti gāthāyapi byatirekamukhena tamevatthaṃ dasseti. Tattha mudiṅgehīti aṅgikādīhi murajehi. Vīṇāhīti nandinīādīhi vīṇāhi. Paṇavehīti turiyehi ramanti eke kāmabhogino, sā pana tesaṃ rati anariyā anatthasaṃhitā. Ahañcā ti ahaṃ pana, ekako buddhassa bhagavato sāsane rato, tato eva rukkhamūlasmiṃ rato abhirato viharāmīti attho.
他这样称赞自己乐于远离之后,现在为了赞叹他修习身至念业处而证得阿罗汉果,说了“若佛陀对我”这首偈颂。它的意思是:长老以推想的方式这样说——假如我向佛陀世尊乞求:“尊者!我向世尊乞求一个愿。”而世尊没有用“比丘!如来的愿已经过去了”来拒绝,而是按我所乞求的那样赐给我一个愿,并且那个愿能圆满我的心意、使我的愿望达到顶点;那么,“愿一切世间在一切时都修习身至念业处”,他表明要让一切世间恒常修习身至念,然后接受这个愿,而说:“我愿为一切世间,恒常地修习身至念。”现在,他以不观察者的指责为切入点,对观察加以赞叹——巴利
Evaṃ attano vivekābhiratiṃ kittetvā idāni yaṃ kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ bhāvetvā arahattaṃ patto, tassa pasaṃsanatthaṃ ‘‘buddho ce me’’ti gāthamāha. Tassattho – sace buddho bhagavā ‘‘ekāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ varaṃ yācāmī’’ti mayā yācito ‘‘atikkantavarā kho, bhikkhu, tathāgatā’’ti apaṭikkhipitvā mayhaṃ yathāyācitaṃ varaṃ dadeyya, so ca varo mamādhippāyapūrako labbhetha mayhaṃ manorathaṃ matthakaṃ pāpeyyāti thero parikappavasena vadati. ‘‘Bhante, sabbo loko sabbakālaṃ kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ bhāvetū’’ti ‘‘sabbalokassa niccaṃ kāyagatāsati bhāvetabbā’’ti katvā varaṃ gaṇhe ahanti dassento āha ‘‘gaṇhehaṃ sabbalokassa, niccaṃ kāyagataṃ sati’’nti. Idāni aparikkhaṇagarahāmukhena parikkhaṇaṃ pasaṃsanto –
那些凭外表认定我的人,还有那些跟着声音追寻我的人;
那些被贪欲和激情牵着走的人,他们不认识我。巴利
‘‘Ye maṃ rūpena pāmiṃsu, ye ca ghosena anvagū; Chandarāgavasūpetā, na maṃ jānanti te janā.
他既不了解内在,也看不见外在;
愚人完全被遮蔽,确实会被声音冲走。巴利
‘‘Ajjhattañca na jānāti, bahiddhā ca na passati; Samantāvaraṇo bālo, sa ve ghosena vuyhati.
他不了知内在,却向外观察;
他只看外在的果报,也一样被声音冲走。巴利
‘‘Ajjhattañca na jānāti, bahiddhā ca vipassati; Bahiddhā phaladassāvī, sopi ghosena vuyhati.
了知于内,观见于外;
他洞见无遮无障,不会被声音冲走。巴利
‘‘Ajjhattañca pajānāti, bahiddhā ca vipassati; Anāvaraṇadassāvī, na so ghosena vuyhatī’’ti. –
他说了这四首偈颂。巴利
Imā catasso gāthā abhāsi.
在这里,有些人以容貌来轻视我:那些无知的人,看到我相貌不好看、低劣,就认为“智慧跟外表差不多”,于是从法身方面把我看低,心里轻视地想“这个人很低劣”,以这种限定、评判的方式来看待我,这就是这段话的意思。还有些众生被声音带着走:那些众生因为我的声音悦耳,就以恭敬的方式追随我,把我看得很高。但他们对我的这种看法是错误的。因为我不该仅仅因为容貌就被轻视,也不该仅仅因为声音就被高看。所以,他们被欲贪的力量控制,并不了解我。这两类人,都被欲贪所支配,都没有断除欲贪,因此他们根本不了解已经完全断除欲贪的我。巴利
Tattha ye maṃ rūpena pāmiṃsūti ye janā aviddasū mama rūpena apasādikena nihīnena ‘‘ākārasadisī paññā’’ti, dhammasarīrena ca maṃ nihīnaṃ pāmiṃsu, ‘‘orako aya’’nti hīḷentā paricchindanavasena maññiṃsūti attho. Ye ca ghosena anvagūti ye ca sattā ghosena mañjunā maṃ sambhāvanāvasena anugatā bahu maññiṃsu, taṃ tesaṃ micchā, na hi ahaṃ rūpamattena avamantabbo, ghosamattena vā na bahuṃ mantabbo, tasmā chandarāgavasūpetā, na maṃ jānanti te janāti te duvidhāpi janā chandarāgassa vasaṃ upetā appahīnachandarāgā sabbaso pahīnachandarāgaṃ maṃ na jānanti.
为了说明“像我这样的人,不是他们所能了解的,因为他们对内在和外在的事物都没有彻底了知”,所以接着说了“内”等这些话。“内”,指的是自己身心相续中的蕴、处等法。“外”,指的是他人的身心相续。“内”也可以理解为:我内在的无学戒蕴等。“外”则是指我身上表现出来的具足威仪等外在色法的活动,以及眼识等的活动。“遍为障碍所蔽”,是说像这样对内对外都不了解,因此四面八方都被障碍所束缚,成为心被覆盖、智慧被遮蔽的。“彼实被音声所漂没”:那些愚痴的人,心智只是随着他人而转,随着音声、随着他人的言说,被牵引、被冲荡、被拽走。巴利
Avisayo tesaṃ mādiso ajjhattaṃ bahiddhā ca apariññātavatthutāyāti dassetuṃ ‘‘ajjhatta’’ntiādi vuttaṃ. Ajjhattanti attano santāne khandhāyatanādidhammaṃ. Bahiddhāti parasantāne. Atha vā ajjhattanti, mama abbhantare asekkhasīlakkhandhādiṃ. Bahiddhāti, mameva ākappasampattiyādiyuttaṃ bahiddhā rūpadhammappavattiṃ cakkhuviññāṇādippavattiñca. Samantāvaraṇoti evaṃ ajjhattañca bahiddhā ca ajānanena samantato āvaraṇayutto āvaṭañāṇagatiko. Sa ve ghosena vuyhatīti so paraneyyabuddhiko bālo ghosena paresaṃ vacanena vuyhati niyyati ākaḍḍhīyati.
在外观的人,则是这样:他按前面说的方式不了知内,却依靠传闻,或者通过观察外在的威仪具足等表现,特别地从外面去看。他心里想“这人应该是具备殊胜功德的吧”,这种人就是在外只见果报的人,以颠倒的方式只抓取果报,像前面说的那样被音声牵着走;这种人也不了解像我这样的人。巴利
Bahiddhā ca vipassatīti yo ca vuttanayena ajjhattaṃ na jānāti, bahiddhā pana sutānusārena ākappasampattiādiupadhāraṇena vā visesato passati. ‘‘Guṇavisesayutto siyā’’ti maññati, sopi bahiddhā phaladassāvī nayaggāhena phalamattaṃ gaṇhanto vuttanayena ghosena vuyhati, sopi mādise na jānātīti attho.
如果有人能从内部了知漏尽者自身当中的无学戒蕴等功德,又能从外部通过观察他的修行表现,特别看到他具备殊胜功德,那么这个人就是“无遮之见者”:他没有任何遮挡,能够看见并了知诸圣者的功德。他不会只被传言声音牵着走,因为他能如实地看见真相。巴利
Yo pana ajjhattañca khīṇāsavassa abbhantare asekkhasīlakkhandhādiguṇaṃ jānāti, bahiddhā cassa paṭipattisallakkhaṇena visesato guṇavisesayogaṃ passati. Anāvaraṇadassāvī kenaci anāvaṭo hutvā ariyānaṃ guṇe daṭṭhuṃ ñātuṃ samattho, na so ghosamattena vuyhati yāthāvato dassanatoti.
3. 跋提长老偈颂的注释巴利
3. Bhaddattheragāthāvaṇṇanā
“独子”等偈颂,是跋提长老的偈颂。它的由来是什么呢?据说,这位长老过去曾用衣服、饮食、住处、医药这四种资具,供养莲华上佛世尊和十万比丘僧众。凭着这份福业,他在天界和人间流转,到如今这尊佛出世时,投生在舍卫城的一个富豪家里。他的父母没有儿子,虽然向天神祈求等等,却始终得不到。于是他们去拜见导师,说:“尊者,如果我们能得到一个儿子,就把他交给您当侍者。”他们这样请求之后就回去了。导师知道了他们的心意,正好有一位天子寿命将尽,帝释天王就命令他说:“你投生到那户人家去吧。”他便投生到那里,人们给他取名叫跋提。到他七岁时,父母把他打扮好,带到世尊面前,说:“尊者,这就是我们向您祈求而得到的孩子,现在我们把他交给您。”世尊吩咐阿难长老:“给他剃度吧。”吩咐完就进了香室。阿难长老为他剃度后,简要地给他讲了修观的方法。他因为宿世善根深厚,修观时精勤用功,太阳还没落山,就修成了,证得六种神通。因此《譬喻经》(《长老譬喻经》1.5.54-69)中这样说:巴利
Ekaputtotiādikā āyasmato bhaddattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttaraṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca satasahassaparimāṇaṃ cīvarādīhi catūhi paccayehi pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhikule nibbatti. Nibbattamāno ca aputtakesu mātāpitūsu devatāyācanādīni katvāpi alabhantesu satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘sace, bhante, mayaṃ ekaṃ puttaṃ lacchāma, taṃ tumhākaṃ dāsatthāya dassāmā’’ti vatvā āyācitvā gatesu satthu adhippāyaṃ ñatvā aññataro devaputto khīṇāyuko hutvā ṭhito sakkena devaraññā ‘‘amukasmiṃ kule nibbattāhī’’ti āṇatto tattha nibbatti, bhaddotissa nāmaṃ akaṃsu. Taṃ sattavassuddesikaṃ jātaṃ mātāpitaro alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ netvā ‘‘ayaṃ so, bhante, tumhe āyācitvā laddhadārako, imaṃ tumhākaṃ niyyātemā’’ti āhaṃsu. Satthā ānandattheraṃ āṇāpesi – ‘‘imaṃ pabbājehī’’ti. Āṇāpetvā ca gandhakuṭiṃ pāvisi. Thero taṃ pabbājetvā saṅkhepena vipassanāmukhaṃ ācikkhi. So upanissayasampannattā vipassanāya kammaṃ karonto sūriye anoggateyeva bhāvanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.5.54-69) –
慈心的大圣人莲花上正等觉者,
所有人都来亲近这位一切世间最上的导师。
炒面饼和捆扎的食物,还有鱼肉、饮料和饭食;
所有人都向无与伦比的导师、向这无上福田行布施。
我也要布施,向那位天中天、如此的圣者。
邀请最胜的佛陀和殊胜的僧伽。
这些人是我派去的,他们邀请了如来。
还有整个比丘僧团,这无与伦比的福田。
十万张狮子座,黄金打造,铺着兽毛毯;
用棉褥和毛毯,还有亚麻布和棉布,
我准备了摩诃罗哈,一张适合佛陀的座位。
莲华上佛,了知世间,是天中之天,人中最上者。
被比丘僧团簇拥着,他来到我的门前。
上前迎接正等觉者,那位世间怙主、声名远扬者;
我以清净的信心和欢喜的心,奉献了这座僧园。
十万比丘,以及引导世间的佛陀;
他怀着清净的心,满心欢喜,用最上等的食物使他满足。
莲华上佛,世间解,诸供养之受纳者;
在比丘僧团中坐下后,说了这些偈颂:
这个座位是谁布施的,是黄金做成的,上面铺着长毛毯;
我要称颂那位(布施座位的人)的功德,请你们听我宣说。
他将七十四次成为天王;
他将享受种种福报,被天女们簇拥在前。
他将统治一千个小王国,安住于大地。
他将五十次成为转轮王。
在一切有生的趣处中,他都会出生在高贵家族里;
他后来受到白根的推动,就出家了;
名为跋地亚,他将成为导师的弟子。
我专心于远离,住在偏远的林间住处;
我已经证得一切果位,今天我已断除了一切烦恼。
他完全了知我的一切,是一切知者、世间导师;
在比丘僧团中坐下后,他把我安置在了最上首位。
四无碍解,及八解脱;
六种神通已经亲自证得,佛陀的教法已经修习完成。巴利
‘‘Padumuttarasambuddhaṃ, mettacittaṃ mahāmuniṃ; Upeti janatā sabbā, sabbalokagganāyakaṃ. ‘‘Sattukañca baddhakañca, āmisaṃ pānabhojanaṃ; Dadanti satthuno sabbe, puññakkhette anuttare. ‘‘Ahampi dānaṃ dassāmi, devadevassa tādino; Buddhaseṭṭhaṃ nimantetvā, saṅghampi ca anuttaraṃ. ‘‘Uyyojitā mayā cete, nimantesuṃ tathāgataṃ; Kevalaṃ bhikkhusaṅghañca, puññakkhettaṃ anuttaraṃ. ‘‘Satasahassapallaṅkaṃ, sovaṇṇaṃ gonakatthataṃ; Tūlikāpaṭalikāya, khomakappāsikehi ca; Mahārahaṃ paññāpayiṃ, āsanaṃ buddhayuttakaṃ. ‘‘Padumuttaro lokavidū, devadevo narāsabho; Bhikkhusaṅghaparibyūḷho, mama dvāramupāgami. ‘‘Paccuggantvāna sambuddhaṃ, lokanāthaṃ yasassinaṃ; Pasannacitto sumano, abhināmayiṃ saṅgharaṃ. ‘‘Bhikkhūnaṃ satasahassaṃ, buddhañca lokanāyakaṃ; Pasannacitto sumano, paramannena tappayiṃ. ‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Bhikkhusaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha. ‘‘Yenidaṃ āsanaṃ dinnaṃ, sovaṇṇaṃ gonakatthataṃ; Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato. ‘‘Catusattatikkhattuṃ so, devarajjaṃ karissati; Anubhossati sampattiṃ, accharāhi purakkhato. ‘‘Padesarajjaṃ sahassaṃ, vasudhaṃ āvasissati; Ekapaññāsakkhattuñca, cakkavattī bhavissati. ‘‘Sabbāsu bhavayonīsu, uccākulī bhavissati; So ca pacchā pabbajitvā, sukkamūlena codito; Bhaddiyo nāma nāmena, hessati satthu sāvako. ‘‘Vivekamanuyuttomhi, pantasenanivāsahaṃ; Phalañcādhigataṃ sabbaṃ, cattaklesomhi ajjahaṃ. ‘‘Mama sabbaṃ abhiññāya, sabbaññū lokanāyako; Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapesi maṃ. ‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
世尊知道他已证得六神通,就说:“来吧,跋提!”他当下就走到导师面前,顶礼之后,合掌站在导师身旁。这对他来说就是具足戒。据说,这就叫佛授具足戒。这位长老从自己的出生开始,以自己的经历为引子,向众人宣说智道:巴利
Tassa bhagavā chaḷabhiññuppattiṃ ñatvā ‘‘ehi, bhaddā’’ti āha. So tāvadeva satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā pañjaliko satthu samīpe aṭṭhāsi, sā eva cassa upasampadā ahosi. Buddhūpasampadā nāma kiresā. Thero jātito paṭṭhāya attano pavattiyā kathanamukhena aññaṃ byākaronto –
我曾经是个独生子,母亲疼我,父亲也疼我。
靠许多苦行和祈求,才得到了这个儿子。巴利
‘‘Ekaputto ahaṃ āsiṃ, piyo mātu piyo pitu; Bahūhi vatacariyāhi, laddho āyācanāhi ca.
他们出于悲悯,希望我得到利益、谋求我的福祉;
父母两人把我交给了佛陀。巴利
‘‘Te ca maṃ anukampāya, atthakāmā hitesino; Ubho pitā ca mātā ca, buddhassa upanāmayuṃ.
这个儿子得来艰难,娇生惯养,在安乐中长大。
主人啊,我们把他交给您,做胜利者的侍从。巴利
‘‘Kicchā laddho ayaṃ putto, sukhumālo sukhedhito; Imaṃ dadāma te nātha, jinassa paricārakaṃ.
导师接受了我,然后对阿难这样说道:
赶快让他出家吧,他将来一定会成为一匹良马。巴利
‘‘Satthā ca maṃ paṭiggayha, ānandaṃ etadabravi; Pabbājehi imaṃ khippaṃ, hessatyājāniyo ayaṃ.
导师让我出家后,胜者就进了精舍。
太阳还没落下,我的心就已经从烦恼中解脱了。巴利
‘‘Pabbājetvāna maṃ satthā, vihāraṃ pāvisī jino; Anoggatasmiṃ sūriyasmiṃ, tato cittaṃ vimucci me.
那时,导师拒绝之后,从独处静修中起身;
来吧,贤善者!他对我说,那即是我的即时具足戒。巴利
‘‘Tato satthā nirākatvā, paṭisallānavuṭṭhito; Ehi bhaddāti maṃ āha, sā me āsūpasampadā.
我出生才七年,就受得了具足戒。
三明已经证得,真是法的善妙性啊!巴利
‘‘Jātiyā sattavassena, laddhā me upasampadā; Tisso vijjā anuppattā, aho dhammasudhammatā’’ti. –
他说了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
其中,“以禁行”是指:听到沙门、婆罗门说“这样做,你们就能得到儿子”之后,就使人饮牛奶,以断食等禁行。“以恳求”是指:以对天神的恳求和对导师的恳求。这里的原因就是这个。至于另一件事,长老是为了显示父母的修行,也是为了显示这是历经艰难才得到的,而这样说。巴利
Tattha vatacariyāhīti, ‘‘evaṃ katvā puttaṃ labhissathā’’ti vuttaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ vacanaṃ sutvā, khīraṃ pāyitvā, anasanādivatacaraṇehi. Āyācanāhīti devatāyācanāhi satthuāyācanāya ca, idameva cettha kāraṇaṃ, itaraṃ thero mātāpitūnaṃ paṭipattidassanatthañceva kicchaladdhabhāvadassanatthañca vadati.
Te就是指父母。Upanāmayunti的意思是把他们领到跟前,upanāmesuṃ的意思是(他们)把他们领到跟前。巴利
Teti mātāpitaro. Upanāmayunti upanāmesuṃ.
在安乐中养育长大的;你的;仆役,意思是做什么的。巴利
Sukhedhitoti sukhasaṃvaḍḍhito. Teti tuyhaṃ. Paricārakanti kiṃkāraṃ.
这孩子将来会在我的教法里成为一匹良马。所以他这样说:赶快,就在今天让他出家!他这样说道。巴利
Hessatyājāniyo ayanti ayaṃ dārako mama sāsane ājānīyo bhavissati. Tasmā khippaṃ ajjeva pabbājehīti etaṃ abravi, āha.
让阿难长老为他剃度出家之后。“住在”指住在香室。“太阳尚未落山时”指太阳还没落山的时候。“从那时起我的心解脱了”意思是:从开始修观之后,没过多久,就在那一刹那,我的心从一切漏中解脱出来,我成了漏已尽的人。巴利
Pabbājetvānāti ānandattherena pabbājetvā. Vihāranti gandhakuṭiṃ. Anoggatasmiṃ sūriyasminti sūriye anatthaṅgateyeva. Tato cittaṃ vimucci meti tato vipassanārambhato paraṃ na cireneva khaṇena sabbāsavehi me cittaṃ vimucci, khīṇāsavo ahosiṃ.
因此,在我漏尽之后。“Nirākatvā”是指自己进入已证得的果等至,再从那里出定。因此他说“从独处静修中起来”。“Sā me āsūpasampadā”是指导师为着我而说出的“来吧,跋提”这句话,那就是我的具足戒。这样,他以年仅七岁便让我得到了具足戒,显示出导师对我所作的殊胜护念,以及教法能引导人趣向解脱。因此他说“啊,法的善妙性”。巴利
Tatoti mama āsavakkhayato pacchā. Nirākatvāti attanā samāpannaṃ phalasamāpattiṃ appetvā tato vuṭṭhāya. Tenāha ‘‘paṭisallānavuṭṭhito’’ti. Sā me āsūpasampadāti yā maṃ uddissa ‘‘ehi, bhaddā’’ti satthu vācā pavattā, sā eva me mayhaṃ upasampadā āsi. Evaṃ jātiyā sattavassena, laddhā me upasampadāti sātisayaṃ satthārā attano kataṃ anuggahaṃ sāsanassa ca niyyānikataṃ dasseti. Tenāha ‘‘aho dhammasudhammatā’’ti.
这里,虽然用“我的心已解脱”说明了他是漏尽者,但接着又说“三明已证得”,这是为了显示世间神通的一部分,从而阐明他具备六神通。因此《譬喻经》中说:“六神通已证得。”巴利
Ettha ca ‘‘cittaṃ vimucci me’’ti khīṇāsavabhāvaṃ pakāsetvāpi puna ‘‘tisso vijjā anuppattā’’ti lokiyābhiññekadesadassanaṃ chaḷabhiññabhāvavibhāvanatthaṃ. Tenāha apadāne ‘‘chaḷabhiññā sacchikatā’’ti.
4. 《苏跋迦长老偈注》巴利
4. Sopākattheragāthāvaṇṇanā
看见宫殿的影子等偈颂,是尊者苏跋迦长老的偈颂。它的由来是什么?这位长老在过去诸佛那里积下了功德,在一次次投生中不断积累善业。在悉达多世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,长大后通晓婆罗门的各种学问和技艺。后来他看见诸欲的过患,就舍弃在家生活,出家做了苦行者,住在山中。导师知道他快要死了,就来到他身边。他见到世尊,心生净信,洋溢着极大的喜悦,用花铺好座位献上。世尊在那里坐下,为他讲说与无常相应的法,然后就在他眼前从空中离去。他因此舍弃了以前执着的恒常观念,把无常想安放在心中,命终之后投生到天界。此后他在天界和人间一再流转,直到现在这位佛出世时,才在王舍城投生到苏跋迦的母胎。因为投生到苏跋迦的母胎,就得名“苏跋迦”。不过也有人说:他出生在商人家庭,“苏跋迦”只是名字而已。这种说法和《譬喻经》的经文相违,因为经文说:“到了最后一生时,我投生到苏跋迦的母胎。”巴利
Disvāpāsādachāyāyantiādikā āyasmato sopākattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā ekasmiṃ pabbate viharati. Satthā āsannamaraṇaṃ taṃ ñatvā tassa santikaṃ agamāsi. So bhagavantaṃ disvā pasannacitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ pavedento pupphamayaṃ āsanaṃ paññapetvā adāsi. Satthā tattha nisīditvā, aniccatāpaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kathetvā tassa passantasseva ākāsena agamāsi. So pubbe gahitaṃ niccaggāhaṃ pahāya aniccasaññaṃ hadaye ṭhapetvā, kālaṅkatvā, devaloke uppajitvā, aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto, imasmiṃ buddhuppāde rājagahe sopākayoniyaṃ nibbatti. So jātiāgatena sopākoti nāmena paññāyi. Keci pana ‘‘vāṇijakule nibbatto, ‘sopāko’ti pana nāmamatta’’nti vadanti. Taṃ apadānapāḷiyā virujjhati ‘‘pacchime bhave sampatte, sopākayonupāgami’’nti vacanato.
这孩子出生才四个月,父亲就去世了,由叔父抚养。他渐渐长到七岁。有一天,叔父心里想:“他老是跟我儿子吵架!”一生气,就把他带到坟场,用绳子把他的两只手捆在一起,又用同一根绳子把他紧紧绑在一具死尸身上,然后丢下他走了,心想:“让豺狼之类的野兽把他吃掉吧!”可是这孩子已是最后一生,凭着自身善业的果报,叔父自己下不了手杀他,豺狼之类的野兽也侵害不了他。这孩子到了半夜时分,就这样悲泣道:巴利
Tassa catumāsajātassa pitā kālamakāsi, cūḷapitā posesi. Anukkamena sattavassiko jāto. Ekadivasaṃ cūḷapitā ‘‘attano puttena kalahaṃ karotī’’ti kujjhitvā, taṃ susānaṃ netvā, dve hatthe rajjuyā ekato bandhitvā, tāya eva rajjuyā matamanussassa sarīre gāḷhaṃ bandhitvā gato ‘‘siṅgālādayo khādantū’’ti. Pacchimabhavikatāya dārakassa puññaphalena sayaṃ māretuṃ na visahi, siṅgālādayopi na abhibhaviṃsu. Dārako aḍḍharattasamaye evaṃ vippalapati –
我这无趣者的趣是什么?我这无亲者的亲是谁?
我被绑在坟场中间,谁来给我无畏?巴利
‘‘Kā gati me agatissa, ko vā bandhu abandhuno; Susānamajjhe bandhassa, ko me abhayadāyako’’ti.
那时,导师观察着应当受教化的众生,看见那孩子心中燃烧着证得阿罗汉果的亲依止,便放出光明,让他生起正念,然后这样说道:巴利
Satthā tāya velāya veneyyabandhave olokento dārakassa hadayabbhantare pajjalantaṃ arahattūpanissayaṃ disvā obhāsaṃ pharitvā satiṃ janetvā evamāha –
来吧,索巴咖,别害怕,看看如来。
我会把你救出来,就像从罗睺口中救出月亮一样。巴利
‘‘Ehi sopāka mā bhāyi, olokassu tathāgataṃ; Ahaṃ taṃ tārayissāmi, rāhumukheva candima’’nti.
男孩依佛陀的威神力,绑缚断开,在偈颂结束时证得入流果,站在香室前面。他的母亲找不到儿子,就去问孩子的叔父,叔父没有告诉她孩子的消息,她便到处四处寻找。她心想:“听说佛陀知道过去、未来、现在的事,我何不去见世尊,问清楚我儿子的消息?”于是她来到导师面前。导师用神通把那男孩隐藏起来。她问道:“尊者,我找不到我的儿子,但世尊知道他的消息吧?”巴利
Dārako buddhānubhāvena chinnabandhano gāthāpariyosāne sotāpanno hutvā gandhakuṭisammukhe aṭṭhāsi. Tassa mātā puttaṃ apassantī cūḷapitaraṃ pucchitvā tenassa pavattiyā akathitāya tattha tattha gantvā vicinantī ‘‘buddhā kira atītānāgatapaccuppannaṃ jānanti, yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā mama puttassa pavattiṃ jāneyya’’nti satthu santikaṃ agamāsi. Satthā, iddhiyā taṃ paṭicchādetvā, ‘‘bhante, mama puttaṃ na passāmi, apica bhagavā tassa pavattiṃ jānātī’’ti tāya puṭṭho –
儿子无法提供庇护,父亲不能,亲友也不能。
被死亡掌控的人,在亲人那里也找不到庇护。巴利
‘‘Na santi puttā tāṇāya, na pitā nāpi bandhavā; Antakenādhipannassa, natthi ñātīsu tāṇatā’’ti. (dha. pa. 288) –
他为她说法。她听完之后证得入流果,那个男孩则证得了阿罗汉果。因此,在《譬喻经》中这样说:巴利
Dhammaṃ kathesi. Taṃ sutvā sā sotāpannā ahosi. Dārako arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.2.112-123) –
在最高的山上,在森林里,清理山坡的时候;
名叫悉达多的世尊,来到了我的跟前。
我看见佛陀走来,他是世间最尊贵的这样的人。
铺好坐垫后,我献上了花座。
悉达多世间导师坐在花座上,
他知道了我的去处之后,就讲说了无常。
诸行确实是无常,它们有生有灭。
它们生起之后又灭去,它们的止息就是快乐。
说此语已,一切知者、世间最胜、人牛王;
那位勇士腾空而起,就像天鹅王飞在天空中。
舍弃了自己的见解之后,我修习无常想;
我只修习了一天,就在那里死去了。
受用二种成就,为白净根所策励;
当最后一世到来时,我投生到了贱民之胎中。
我离开家,出家过无家的生活;
我七岁那年就证得了阿罗汉果。
已经发起精进,心志投向涅槃,在戒律上很好地安住下来。
让大龙象欢喜之后,我得到了具足戒。
九十四劫之前,我那时所造下的业;
我从来不知道什么是恶趣,这就是供花的果报。
九十四劫以前,那时我修习的那种想;
我修习那种想,就证得了漏尽。
证得四无碍解……完成了佛陀的教法。巴利
‘‘Pabbhāraṃ sodhayantassa, vipine pabbatuttame; Siddhattho nāma bhagavā, āgacchi mama santikaṃ. ‘‘Buddhaṃ upagataṃ disvā, lokajeṭṭhassa tādino; Santharaṃ santharitvāna, pupphāsanamadāsahaṃ. ‘‘Pupphāsane nisīditvā, siddhattho lokanāyako; Mamañca gatimaññāya, aniccatamudāhari. ‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho. ‘‘Idaṃ vatvāna sabbaññū, lokajeṭṭho narāsabho; Nabhaṃ abbhuggamī vīro, haṃsarājāva ambare. ‘‘Sakaṃ diṭṭhiṃ jahitvāna, bhāvayāniccasaññahaṃ; Ekāhaṃ bhāvayitvāna, tattha kālaṃ kato ahaṃ. ‘‘Dve sampattī anubhotvā, sukkamūlena codito; Pacchime bhave sampatte, sapākayonupāgamiṃ. ‘‘Agārā abhinikkhamma, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Jātiyā sattavassohaṃ, arahattamapāpuṇiṃ. ‘‘Āraddhavīriyo pahitatto, sīlesu susamāhito; Tosetvāna mahānāgaṃ, alatthaṃ upasampadaṃ. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pupphadānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ saññaṃ bhāvayiṃ tadā; Taṃ saññaṃ bhāvayantassa, patto me āsavakkhayo. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
这时,世尊收起了神通。那位母亲见到儿子,满心欢喜,听说他已经漏尽,就让他出家,然后离开了。他走到香室的阴影处,向正在经行的导师行礼,然后跟着经行。世尊想准许他受具足戒,就用“什么是一”等十个问题来问他。他也领会了导师的意图,以一切知智来对照,用“一切众生依食而住”等回答来解答了那些问题。因此,这些问题就被称为“童子问”。导师对他的解答感到满意,就准许他受具足戒。于是,这种受具足戒的方式就被称为“解答得具足戒”。这位长老说明了自己的这段经历后,又宣示阿罗汉智——巴利
Atha bhagavā iddhiṃ paṭisaṃhari. Sāpi puttaṃ disvā haṭṭhatuṭṭho tassa khīṇāsavabhāvaṃ sutvā pabbājetvā gatā. So satthāraṃ gandhakuṭicchāyāyaṃ caṅkamantaṃ upasaṅkamitvā, vanditvā anucaṅkami. Tassa bhagavā upasampadaṃ anujānitukāmo ‘‘ekaṃ nāma ki’’ntiādinā dasa pañhe pucchi. Sopi satthu adhippāyaṃ gaṇhanto sabbaññutaññāṇena saṃsandento ‘‘sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’tiādinā (khu. pā. 4.1) te pañhe vissajjesi. Teneva te kumārapañhā nāma jātā. Satthā tassa pañhabyākaraṇena ārādhitacitto upasampadaṃ anujāni. Tena sā pañhabyākaraṇūpasampadā nāma jātā. Tassimaṃ attano pavattiṃ pakāsetvā thero aññaṃ byākaronto –
看见人中最殊胜者,在殿堂的阴影下经行;
于是,我走上前去,向人中最上者行礼。巴利
‘‘Disvā pāsādachāyāyaṃ, caṅkamantaṃ naruttamaṃ; Tattha naṃ upasaṅkamma, vandissaṃ purisuttamaṃ.
把袈裟偏袒在一边,双手合拢在胸前;
我跟着无垢者、一切众生中最尊贵的那位一起经行。巴利
‘‘Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, saṃharitvāna pāṇayo; Anucaṅkamissaṃ virajaṃ, sabbasattānamuttamaṃ.
从那以后,那位精通问题、善于了知的智者就向我提问。
我既不胆怯,也不害怕,我回答了导师。巴利
‘‘Tato pañhe apucchi maṃ, pañhānaṃ kovido vidū; Acchambhī ca abhīto ca, byākāsiṃ satthuno ahaṃ.
问题解答完毕后,如来随喜。
他环视比丘僧团,然后说了这番话:巴利
‘‘Vissajjitesu pañhesu, anumodi tathāgato; Bhikkhusaṅghaṃ viloketvā, imamatthaṃ abhāsatha.
鸯伽人和摩揭陀人真有福气,因为他们能受用这位(的供养)。
袈裟、团食、资具与床座,
起身迎接和恭敬礼敬,这些就是他们的利益。”他这样说道。巴利
‘‘‘Lābhā aṅgānaṃ magadhānaṃ, yesāyaṃ paribhuñjati; Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Paccuṭṭhānañca sāmīciṃ, tesaṃ lābhā’ti cābravi.
索巴咖,从今天起,你可以来见我。
索巴咖,就让这本身成为你的具足戒。巴利
‘‘‘Ajjadagge maṃ sopāka, dassanāyopasaṅkama; Esā ceva te sopāka, bhavatu upasampadā’’’.
七岁那年,就受了具足戒;
我保持着这最后一具身体,啊,这真是法的善妙性!——他诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Jātiyā sattavassena, laddhāna upasampadaṃ; Dhāremi antimaṃ dehaṃ, aho dhammasudhammatā’’ti. – imā gāthā abhāsi;
在那里,“殿影”指香室的阴凉处。“将礼敬”,指已顶礼。巴利
Tattha pāsādachāyāyanti gandhakuṭicchāyāyaṃ. Vandissanti, abhivandiṃ.
把双手收拢,就是像莲花花苞那样把两只手合在一起,也就是举起合掌的意思。随经行,是指导师经行时,跟在导师身后跟着走。离尘,是指远离贪等尘垢。巴利
Saṃharitvāna pāṇayoti ubho hatthe kamalamakuḷākārena saṅgate katvā, añjaliṃ paggahetvāti attho. Anucaṅkamissanti caṅkamantassa satthuno anupacchato anugamanavasena caṅkamiṃ. Virajanti vigatarāgādirajaṃ.
问题是指对童子所提问题的回答。了知者应当理解为已经了知的人,也就是遍知者的意思。因为“导师在问我”这种念头而生起的惊慌和恐惧,已经被彻底断除,就像拆掉了桥梁一样,所以他无所畏惧、毫不惊恐地作了回答。巴利
Pañheti kumārapañhe. Vidūti veditabbaṃ viditavā, sabbaññūti attho. ‘‘Satthā maṃ pucchatī’’ti uppajjanakassa chambhitattassa bhayassa ca setughātena pahīnattā acchambhī ca abhīto ca byākāsi.
“凡此”是指这些鸯伽和摩揭陀人中的这位索帕卡。“缘”是指病缘。“如法行”是指布施道路、扇风等如法的行为。巴利
Yesāyanti yesaṃ aṅgamagadhānaṃ ayaṃ sopāko. Paccayanti gilānapaccayaṃ. Sāmīcinti maggadānabījanādisāmīcikiriyaṃ.
“从今天开始”里的“d”是连接音节用的字,也就是“ajja agge”,把今天当作起点,也就是从今天起。巴利文本也写作“ajjatagge”,意思同样是“以今天为开端”。“前来见我”:不要去想“他出身低贱,年纪又太轻”这类念头,直接来见我。“正是这个”:指的是她与我的遍知智对照验证之后所作出的回答,而正是这个回答,将成为你的具足戒。以上是把经文连起来理解的说明。巴利文本也写作“我已得具足戒”。至于那些读作“得受具足戒”的版本,其中的“七岁”意思是“在第七年”,或者补上“成为”来理解,也就是“成为七岁的时候”。至于这里没有另外说明的内容,已经很容易理解了。巴利
Ajjadaggeti da-kāro padasandhikaro, ajja agge ādiṃ katvā, ajja paṭṭhāya. ‘‘Ajjatagge’’tipi pāḷi, ajjataṃ ādiṃ katvāti attho. Dassanāyopasaṅkamāti ‘‘hīnajacco, vayasā taruṇataro’’ti vā acintetvā dassanāya maṃ upasaṅkama. Esā cevāti yā tassa mama sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsandetvā katā pañhavissajjanā. Esāyeva te bhavatu upasampadā iti ca abravīti yojanā. ‘‘Laddhā me upasampadā’’tipi pāḷi. Ye pana ‘‘laddhāna upasampada’’ntipi paṭhanti, tesaṃ sattavassenāti sattamena vassenāti attho, sattavassena vā hutvāti vacanaseso. Yaṃ panettha avuttaṃ, taṃ suviññeyyameva.
5. 《萨罗跋耆长老偈》注释巴利
5. Sarabhaṅgattheragāthāvaṇṇanā
“用手折芦苇”等偈颂,是尊者萨罗邦伽长老所说的。这件事的由来是怎样的呢?这位长老也在过去诸佛那里积攒过善行,在各处生死轮回中不断积累以解脱为归宿的善业,到了现在这尊佛出世的时代,他投生到王舍城一位婆罗门家里,做了他的儿子,家里按族姓给他取的名字并不怎么引人注意。他长大以后,舍弃了对各种欲乐的贪著,出家做了苦行者,自己动手折来芦苇,搭了一间树叶小屋住在里面。从那时起,他就被人叫作“萨罗邦伽”(折芦苇者)。后来,世尊用佛眼观察世间,看到他具有证得阿罗汉果的因缘,就到他那里去,为他说法。他生起了信心,出家成为比丘,精勤修习观禅,不久就证得了阿罗汉果,仍然住在那里。那时,他做苦行者时搭的那间树叶小屋已经朽坏倒塌了。人们看到后问他:“尊者,您为什么不修一修这间小屋呢?”长老为了说明“这间小屋是按当年做苦行者时的样子搭的,现在没法再那样搭了”,就把这一切都讲了出来,说道:巴利
Sarehatthehītiādikā āyasmato sarabhaṅgattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, anabhilakkhitotissa kulavaṃsāgataṃ nāmaṃ ahosi. So vayappatto kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā saratiṇāni sayameva bhañjitvā paṇṇasālaṃ katvā vasati. Tato paṭṭhāya sarabhaṅgotissa samaññā ahosi. Atha bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento tassa arahattūpanissayaṃ disvā, tattha gantvā, dhammaṃ desesi. So paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ patvā tattheva vasati. Athassa tāpasakāle katā paṇṇasālā jiṇṇā paluggā ahosi. Taṃ disvā manussā ‘‘kissa, bhante, imaṃ kuṭikaṃ na paṭisaṅkharothā’’ti āhaṃsu. Thero ‘‘kuṭikā yathā tāpasakāle katā, idāni tathā kātuṃ na sakkā’’ti taṃ sabbaṃ pakāsento –
我用手把芦苇折断,搭了个草棚住在里面;
因此,人们就按世俗的习惯,叫我萨罗邦伽(折芦苇者)。巴利
‘‘Sare hatthehi bhañjitvā, katvāna kuṭimacchisaṃ; Tena me sarabhaṅgoti, nāmaṃ sammutiyā ahu.
今天我不该用手去折断芦苇了。
乔达摩尊者没有为我们制定学处。他诵出了这两首偈颂。巴利
‘‘Na mayhaṃ kappate ajja, sare hatthehi bhañjituṃ; Sikkhāpadā no paññattā, gotamena yasassinā’’ti. – dve gāthā abhāsi;
在这里,“用手折断芦苇”的意思是:我以前做苦行者的那段时间,用手把芦苇草折断,搭了一座草屋,住在里面,也坐在里面、躺在里面。“因此”是指为了搭草屋而折断芦苇。“依约定俗成”是指依照与含义相符的约定,被称为“萨罗邦伽”,这个名字就是这样来的。巴利
Tattha sare hatthehi bhañjitvāti, pubbe tāpasakāle saratiṇāni mama hatthehi chinditvā tiṇakuṭiṃ katvā acchisaṃ vasiṃ, nisīdiñceva nipajjiñca. Tenāti kuṭikaraṇatthaṃ sarānaṃ bhañjanena. Sammutiyāti anvatthasammutiyā sarabhaṅgoti, nāmaṃ ahu ahosi.
今天对我不允许,意思是:如今我已经受了具足戒,用手去折断芦苇草,对我来说是不被允许的,是不合适的。为什么呢?因为享有声誉的乔达摩为我们制定了学处。他以此表明:我们导师所制定的学处,即使为了活命,我们也绝不违犯。巴利
Na mayhaṃ kappate ajjāti ajja idāni upasampannassa mayhaṃ sare saratiṇe hatthehi bhañjituṃ na kappate na vaṭṭati. Kasmā? Sikkhāpadā no paññattā, gotamena yasassināti. Tena yaṃ amhākaṃ satthārā sikkhāpadaṃ paññattaṃ, taṃ mayaṃ jīvitahetunāpi nātikkamāmāti dasseti.
他这样以一种方式说明了不修葺草屋的原因之后,现在又从另一个角度来把它说明——巴利
Evaṃ ekena pakārena tiṇakuṭikāya apaṭisaṅkharaṇe kāraṇaṃ dassetvā idāni aparenapi pariyāyena naṃ dassento –
过去,萨罗邦伽从未见过那完整、全面的病。
此病已藉由遵从超越诸天者之言教而被看见。他说出了这首偈颂。巴利
‘‘Sakalaṃ samattaṃ rogaṃ, sarabhaṅgo nāddasaṃ pubbe; Soyaṃ rogo diṭṭho, vacanakarenātidevassā’’ti. – imaṃ gāthamāha;
在这里,“全部的”就是指一切。“完全的”是指圆满,意思是从所有方面都没有遗漏。所谓“病”,是就苦苦等来说,以恼坏之义而成为病,这是指五取蕴。“我以前没有见到”:在获得大师教诫之前,我没有见过。这个病已经被见到了,是由那位遵行超越诸天之尊者的教诫的人——萨罗邦伽。所谓天,包括世间天、再生天、清净天,因为他在戒等功德上超越了一切天而安住,所以称为“超越诸天者”。这位遵行正自觉者——也就是超越诸天者——教诫的萨罗邦伽,以与观智相应的道智,从五蕴中见到了这个被称为五蕴的病,也就是遍知了它。通过这一点,说明他连自身这个身体小屋都不再关心,又怎么会去修理外面的草屋呢?巴利
Tattha sakalanti sabbaṃ. Samattanti sampuṇṇaṃ, sabbabhāgato anavasesanti attho. Roganti dukkhadukkhatādivasena rujanaṭṭhena rogabhūtaṃ upādānakkhandhapañcakaṃ sandhāya vadati. Nāddasaṃ pubbeti satthu ovādapaṭilābhato pubbe na addakkhiṃ. Soyaṃ rogo diṭṭho, vacanakarenātidevassāti sammutidevā upapattidevā visuddhidevāti sabbepi deve attano sīlādiguṇehi atikkamitvā ṭhitattā atidevassa sammāsambuddhassa ovādapaṭikarena sarabhaṅgena so ayaṃ khandhapañcakasaṅkhāto rogo vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya pañcakkhandhato diṭṭho, pariññātoti attho. Etena evaṃ attabhāvakuṭikāyampi anapekkho bāhiraṃ tiṇakuṭikaṃ kathaṃ paṭisaṅkharissatīti dasseti.
现在,我依照这条道路修行时,如实看清了这具身体本身的病,而这条道路是一切诸佛共同走的。因此,他们教导的法也像一块从中间裂开的金子——本质还是金子。我就是站在这条道路上,才达到了苦的彻底灭尽。他这样宣说自己证得阿罗汉果的修行过程,说道:巴利
Idāni yaṃ maggaṃ paṭipajjantena mayā ayaṃ attabhāvarogo yāthāvato diṭṭho, svāyaṃ maggo sabbabuddhasādhāraṇo. Yena nesaṃ ovādadhammopi majjhe bhinnasuvaṇṇasadiso yatthāhaṃ patiṭṭhāya dukkhakkhayaṃ pattoti evaṃ attano arahattapaṭipattiṃ byākaronto –
毗婆尸佛走的是哪条道,尸弃佛和毗舍婆佛走的也正是那条道;
拘留孙佛、拘那含佛和迦叶佛,乔达摩也沿着这条正直之道走去。巴利
‘‘Yeneva maggena gato vipassī, yeneva maggena sikhī ca vessabhū; Kakusandhakoṇāgamano ca kassapo, tenañjasena agamāsi gotamo.
远离渴爱、不再执取,这七位佛陀都已安住于灭尽。
由这些已证得法、具足忍辱功德者,此法才得以宣说。巴利
‘‘Vītataṇhā anādānā, satta buddhā khayogadhā; Yehāyaṃ desito dhammo, dhammabhūtehi tādibhi.
为了悲悯众生,宣说四圣谛;
苦、集、道、灭——苦的彻底灭尽。巴利
‘‘Cattāri ariyasaccāni, anukampāya pāṇinaṃ; Dukkhaṃ samudayo maggo, nirodho dukkhasaṅkhayo.
在轮回里,无边的苦在谁身上止息,
身体崩坏、寿命终结之时,
不会再有新的来生,我在一切处都已彻底解脱。巴利
‘‘Yasmiṃ nivattate dukkhaṃ, saṃsārasmiṃ anantakaṃ; Bhedā imassa kāyassa, jīvitassa ca saṅkhayā; Añño punabbhavo natthi, suvimuttomhi sabbadhī’’ti. –
他说了这些偈颂:巴利
Imā gāthā abhāsi –
在这里,所谓“以哪条道”,就是指以那条有前行部分的圣八支道。“已去”是指已经修行进入、已经证得涅槃。“毗婆尸”就是毗婆尸正自觉者。“拘留孙”这里是不作语法区分的表述,也有读成“拘留孙、拘那含牟尼”的版本。“以那条直道”就是指以那条径直的圣道。巴利
Tattha yeneva maggenāti yeneva sapubbabhāgena ariyena aṭṭhaṅgikena maggena. Gatoti paṭipanno nibbānaṃ adhigato. Vipassīti vipassī sammāsambuddho. Kakusandhāti avibhattiko niddeso. ‘‘Kakusandhakoṇāgamanā’’tipi pāṭho. Tenañjasenāti teneva añjasena ariyamaggena.
无执取,就是没有取著,或者不能再结生。以灭尽为归宿,就是以涅槃为归宿、以涅槃为安立处。那些正自觉者所宣说的这个教法——这个教法就是由那些正自觉者所宣说、所阐明的。具法者,是指具有法身、具有法的体性者;或者是指从九种出世间法而生起、产生者;或者是指已经证得法者。如如不动者,是指在可爱等对象中达到如如不动状态者。巴利
Anādānāti anupādānā appaṭisandhikā vā. Khayogadhāti nibbānogadhā nibbānapatiṭṭhā. Yehāyaṃ desito dhammoti yehi sattahi sammāsambuddhehi ayaṃ sāsanadhammo desito pavedito. Dhammabhūtehīti dhammakāyatāya dhammasabhāvehi, navalokuttaradhammato vā bhūtehi jātehi, dhammaṃ vā pattehi. Tādibhīti, iṭṭhādīsu tādibhāvappattehi.
“四圣谛”等语,是在说明他们所宣说的法。其中,“四”是数量上的限定。“圣谛”是指对所限定的法的说明。从词义上说,既是圣者的,又因为不虚妄的意义而是谛,所以叫圣谛;或者因为是那位圣者——世尊——所宣说的谛,所以叫圣谛;或者因为这些谛能使人成为圣者,所以叫圣谛。因为具有可厌恶性和空虚性,所以叫苦,也就是五取蕴。苦从它生起,所以叫集,也就是渴爱。灭除烦恼而趋向,或者为求涅槃者所寻求,所以叫道,也就是正见等八种法。在这里没有被称为轮回牢狱的障碍,或者证得它时这个人就没有障碍,又或者苦在这里灭尽,所以叫灭,也就是涅槃。因此说“苦的灭尽”。这里是简略说明,详细说明应当依照《清净道论》中所说的方式来理解。巴利
‘‘Cattāriariyasaccānī’’tiādinā tehi desitaṃ dhammaṃ dasseti. Tattha cattārīti gaṇanaparicchedo. Ariyasaccānīti paricchinnadhammadassanaṃ. Vacanatthato pana ariyāni ca avitathaṭṭhena saccāni cāti ariyasaccāni, ariyassa vā bhagavato saccāni tena desitattā, ariyabhāvakarāni vā saccānīti ariyasaccāni. Kucchitabhāvato tucchabhāvato ca dukkhaṃ, upādānakkhandhapañcakaṃ. Taṃ dukkhaṃ samudeti etasmāti samudayo, taṇhā. Kilese mārento gacchati, nibbānatthikehi maggīyatīti vā maggo, sammādiṭṭhiādayo aṭṭha dhammā. Saṃsāracārakasaṅkhāto natthi ettha rodho, etasmiṃ vā adhigate puggalassa rodhābhāvo hoti, nirujjhati dukkhametthāti vā nirodho, nibbānaṃ. Tenāha ‘‘dukkhasaṅkhayo’’ti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge vuttanayeneva veditabbo.
在证得那个灭——涅槃——的时候,当圣道的修习存在时,这轮回中无边的、没有限量的生等苦就不再运转,被彻底断除,这就是灭。这是那些以法为身的正自觉者所宣说的法。通过“坏灭”等说法,以“病已被看见”来表明对苦的遍知,从而如实显示自己证得阿罗汉果。“Yasmiṃ nibbattate dukkhaṃ”这种读法则把整首偈颂连接如下:在被称为蕴等次第的轮回中,这无边的生等苦生起了,从这已得的苦之外,由于一再地投生而有的再次存在,那就是后有。由于这命根的灭尽,被称为身体的五蕴坏灭、消亡之后,就不再有后有。因此,我在一切处都已从一切烦恼、一切存在中彻底地解脱、脱离。巴利
Yasminti yasmiṃ nirodhe nibbāne adhigate. Nivattateti ariyamaggabhāvanāya sati anantakaṃ apariyantaṃ imasmiṃ saṃsāre jātiādidukkhaṃ na pavattati ucchijjati, so nirodhoti ayaṃ dhammabhūtehi sammāsambuddhehi desito dhammoti yojanā. ‘‘Bhedā’’tiādinā ‘‘rogo diṭṭho’’ti dukkhapariññāya sūcitaṃ attano arahattappattiṃ sarūpato dasseti. ‘‘Yasmiṃ nibbattate dukkha’’nti pana pāṭhe sakalagāthāya tatthāyaṃ yojanā – yasmiṃ khandhādipaṭipāṭisaññite saṃsāre idaṃ anantakaṃ jātiādidukkhaṃ nibbattaṃ, so ito dukkhappattito añño punappunaṃ bhavanabhāvato punabbhavo. Imassa jīvitindriyassa saṅkhayā kāyasaṅkhātassa khandhapañcakassa bhedā vināsā uddhaṃ natthi, tasmā sabbadhi sabbehi kilesehi sabbehi bhavehi suṭṭhu vimutto visaṃyutto amhīti.