阿毗遮摩那饿鬼事注释巴利
1. Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā
“在水不分开的地方行走”这句话,是世尊住在竹林精舍时,为了一个猎人饿鬼而说的。据说,在波罗奈城的另一边,渡过恒河对岸,经过瓦萨跋村之后,有个叫准陀提拉的村子,那里住着一个猎人。他在林中猎杀野兽,把最好的肉放在炭火上烤熟吃掉,剩下的肉用叶子包好,捆起来,用扁担挑着回村。村里的男孩们在村口看见他,就伸着手跑过来,喊着:“给我肉!给我肉!”他就分给他们每人一点点肉。后来有一天,他没得到肉,就把伍答拉咖花戴在身上,又用手拿了许多花,朝村子走去。那些男孩在村口看见他,照样伸着手跑过来喊:“给我肉!给我肉!”他就给每个男孩一串花。巴利
Abhijjamānevārimhīti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ luddapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira aparadisābhāge pāragaṅgāya vāsabhagāmaṃ atikkamitvā cundaṭṭhilanāmake gāme eko luddako ahosi. So araññe mige vadhitvā varamaṃsaṃ aṅgāre pacitvā khāditvā avasesaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā kājena gahetvā gāmaṃ āgacchati. Taṃ bāladārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāvanti. So tesaṃ thokaṃ thokaṃ maṃsaṃ deti. Athekadivasaṃ maṃsaṃ alabhitvā uddālakapupphaṃ piḷandhitvā bahuñca hatthena gahetvā gāmaṃ gacchantaṃ taṃ dārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāviṃsu. So tesaṃ ekekaṃ pupphamañjariṃ adāsi.
后来过了些时候,他死后投生到饿鬼道,赤身裸体,相貌丑陋怪异,看起来非常可怕,连在梦里都得不到饮食。他把伍答拉咖花环绑在头上,心想:“我到准陀提拉村去,在亲戚们跟前也许能得到点什么。”于是,他就在恒河的水面上行走,水不分开,他徒步逆流而上。那时,有一位名叫拘离耶的大臣,是频婆娑罗王的重臣。他平息了边境的叛乱后返回,命令象兵、马兵等随从部队从陆路先行,自己乘船顺着恒河而下。他看见那个饿鬼这样行走,便问道:巴利
Atha aparena samayena kālaṃ katvā petesu nibbatto naggo virūparūpo bhayānakadassano supinepi annapānaṃ ajānanto sīse ābandhitauddālakakusumamālākalāpo ‘‘cundaṭṭhilāyaṃ ñātakānaṃ santike kiñci labhissāmī’’ti gaṅgāya udake abhijjamāne paṭisotaṃ padasā gacchati. Tena ca samayena koliyo nāma rañño bimbisārassa mahāmatto kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā paṭinivattento hatthiassādiparivārabalaṃ thalapathena pesetvā sayaṃ gaṅgāya nadiyā anusotaṃ nāvāya āgacchanto taṃ petaṃ tathā gacchantaṃ disvā pucchanto –
你在这不分开的水面上,沿着恒河往前走;
光着身子,像前黎明鬼,佩戴花环,打扮整齐;
饿鬼,你要去哪里?又会住在哪里?巴利
‘‘Abhijjamāne vārimhi, gaṅgāya idha gacchasi; Naggo pubbaddhapetova, māladhārī alaṅkato; Kuhiṃ gamissasi peta, kattha vāso bhavissatī’’ti. –
他说了这首偈。其中,“abhijjamāne”这个用词指的是没有被分开的聚合体,也就是恒河的水里。“idha”是指在这个地方。“pubbaddhapetova”意思是像身体的前半部分被分离出去一样,就像脱离了恶趣的天子一样。怎么说呢?“佩戴花环、装饰华丽”,意思是用花环装饰,让头上的饰物显得庄严。“kattha vāso bhavissati”意思是:你住在哪个村子或哪个地方,请告诉我。巴利
Gāthamāha. Tattha abhijjamāneti padanikkhepena abhijjamāne saṅghāte, vārimhi gaṅgāyāti gaṅgāya nadiyā udake. Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Pubbaddhapetovāti kāyassa purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto viya. Kathaṃ? Māladhārī alaṅkatoti, mālāhi piḷandhitvā alaṅkatasīsaggoti attho. Kattha vāso bhavissatīti katarasmiṃ gāme dese vā tuyhaṃ nivāso bhavissati, taṃ kathehīti attho.
现在,为了说明当时那位饿鬼和拘利族人所说的话,结集经典的长老们诵出——巴利
Idāni yaṃ tadā tena petena koliyena ca vuttaṃ, taṃ dassetuṃ saṅgītikārā –
我要去准陀提拉村,那个饿鬼这样说道。
在跋沙村和波罗奈城之间,就在附近。巴利
‘‘Cundaṭṭhilaṃ gamissāmi, peto so iti bhāsati; Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike.
那位名叫拘利耶的大臣看见他之后,
他把炒米、饭食、奶饭和一对黄色衣袍布施给了那个饿鬼。巴利
‘‘Tañca disvā mahāmatto, koliyo iti vissuto; Sattuṃ bhattañca petassa, pītakañca yugaṃ adā.
船停着的时候,他令理发师布施。
在理发师所布施之物上,就在那个地方显现为饿鬼的。巴利
‘‘Nāvāya tiṭṭhamānāya, kappakassa adāpayi; Kappakassa padinnamhi, ṭhāne petassa dissatha.
从那以后,他穿着漂亮的衣服,戴着花环,打扮得整整齐齐;
对于处在(饿鬼)境地的饿鬼,布施能带来利益;
所以,出于悲悯,你们应当一次又一次地布施给饿鬼们。——他们诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato; Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha; Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna’’nti. – gāthāyo avocuṃ;
388 在那里,有一个叫准陀提拉的村庄。在跋沙村和波罗奈城之间、靠近波罗奈城的地方:也就是在跋沙村与波罗奈城的正中间。因为和“之间”这个词搭配,这里的业格用来表示“附近”的意思。确实,那个村庄就在波罗奈城附近。这里的意思是:在跋沙村和波罗奈城之间,有一个名叫准陀提拉的村庄,离波罗奈城不远,他说:“我要去那个村庄。”巴利
388. Tattha cundaṭṭhilanti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santiketi vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca vemajjhe. Antarā-saddayogena hetaṃ sāmyatthe upayogavacanaṃ. Bārāṇasiyā santike hi so gāmoti. Ayañhettha attho – antare vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca yo cundaṭṭhilanāmako gāmo bārāṇasiyā avidūre, taṃ gāmaṃ gamissāmīti.
389 名叫拘利耶的人,就是以“拘利耶”这个名号为人所熟知的。炒面和饭食,就是炒面以及饭食。他给了一套黄色的衣料,就是给了黄色的、色泽如黄金的一套衣料。巴利
389.Koliyo iti vissutoti koliyoti evaṃpakāsitanāmo. Sattuṃ bhattañcāti sattuñceva bhattañca. Pītakañca yugaṃ adāti pītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ vatthayugañca adāsi.
390 有人问“什么时候给的?”回答说:“船停着的时候。”所谓“让理发师给”,是说把船停下,让那里的一位理发师近事男给出去;对所布施的那套衣料,要这样连接理解。“顿时”,就是就在那一刹那。“显现在那饿鬼身上”,是在那饿鬼的身体上显现出来,他的内衣和外衣都得以具足。因此说“于是衣饰美好,佩戴花鬘,庄严具足”,意思是衣服美好,用花鬘等饰物善加庄严。“当那饿鬼站在那个位置时,布施就生效”,是说这份布施因为站在应受布施的位置上,所以对那饿鬼生效,产生了作用。因此“应当一再出于对诸饿鬼的慈悯而施”,意思是出于对诸饿鬼的悲悯,为了诸饿鬼,应当一再行布施。巴利
390. Kadā adāsīti ce āha nāvāya tiṭṭhamānāya. Kappakassa adāpayīti gacchantiṃ nāvaṃ ṭhapetvā tattha ekassa nhāpitassa upāsakassa dāpesi , dinnamhi vatthayugeti yojanā. Ṭhāneti ṭhānaso taṅkhaṇaññeva. Petassa dissathāti petassa sarīre paññāyittha, tassa nivāsanapārupanavatthaṃ sampajji. Tenāha ‘‘tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato’’ti, suvatthavasano mālābharaṇehi sumaṇḍitapasādhito. Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappathāti dakkhiṇeyyaṭṭhāne ṭhitā panesā dakkhiṇā tassa petassa yasmā upakappati, viniyogaṃ agamāsi. Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunanti petānaṃ anukampāya pete uddissa punappunaṃ dakkhiṇaṃ dadeyyāti attho.
这时,那位拘利族大臣因为怜悯那个饿鬼,完成了布施仪式,然后顺流而下,在太阳升起时到达了波罗奈城。世尊为了帮助他们,从空中飞来,站在恒河岸边。那位拘利族大臣也下了船,满心欢喜地邀请世尊:“尊者,请世尊慈悯,今天接受我的饭食。”世尊以沉默表示接受。那位大臣知道世尊已经接受了,就立刻让人在一处宜人的地方搭起一座巨大的枝叶凉棚,在棚顶和四面用各种色彩鲜艳、花样繁多的布料和种种装饰品装扮得华丽美观,然后在里面为世尊铺好座位。世尊就在铺好的座位上坐了下来。巴利
Atha so koliyamahāmatto taṃ petaṃ anukampamāno dānavidhiṃ sampādetvā anusotaṃ āgantvā sūriye uggacchante bārāṇasiṃ sampāpuṇi. Bhagavā ca tesaṃ anuggahatthaṃ ākāsena āgantvā gaṅgātīre aṭṭhāsi. Koliyamahāmattopi nāvāto otaritvā haṭṭhapahaṭṭho bhagavantaṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, bhagavā ajjatanāya bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāvadeva ramaṇīye bhūmibhāge mahantaṃ sākhāmaṇḍapaṃ upari catūsu ca passesu nānāvirāgavaṇṇavicittavividhavasanasamalaṅkataṃ kāretvā tattha bhagavato āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.
这时,那位大臣走到世尊跟前,用香、花等物供养,顶礼之后坐到一边,把之前自己说过的话以及饿鬼的回答都禀告了世尊。世尊心想:“让比丘僧团来吧。”这个念头刚一产生,比丘僧团就被佛陀的威神力推动,像一群金色天鹅围绕着达塔拉特哈天鹅王一样,围绕在法王身边。就在那时,大众也纷纷聚集起来,心想:“一定会有宏大的说法。”那位大臣看到这一幕,心生净信,用精美的硬食和软食供养以佛陀为首的比丘僧团,让他们吃饱喝足。世尊吃完饭,出于对大众的悲悯,发愿说:“让波罗奈城附近村庄的居民们都聚集过来吧。”凭借神通力,那些大众全都聚集来了,世尊又让许多饿鬼显现出来。他们当中,有的身上披着破烂的碎布片,有的只用自己的头发遮住私处,有的赤身裸体像刚出生的婴儿一样,被饥渴逼得皮包骨头,只剩一副骨架,四处游荡,让大众亲眼看见。巴利
Atha so mahāmatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno heṭṭhā attano vuttavacanaṃ petassa ca paṭivacanaṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Cintitasamanantarameva buddhānubhāvasañcodito suvaṇṇahaṃsagaṇo viya dhataraṭṭhahaṃsarājaṃ bhikkhusaṅgho dhammarājaṃ samparivāresi. Tāvadeva mahājano sannipati ‘‘uḷārā dhammadesanā bhavissatī’’ti. Taṃ disvā pasannamānaso mahāmatto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena santappesi. Bhagavā katabhattakicco mahājanassa anukampāya ‘‘bārāṇasisamīpagāmavāsino sannipatantū’’ti adhiṭṭhāsi. Sabbe ca te iddhibalena mahājanā sannipatiṃsu, uḷāre cassa pete pākaṭe akāsi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhaṇḍadharā, keci attano keseheva paṭicchāditakopinā, keci naggā yathājātarūpā khuppipāsābhibhūtā tacapariyonaddhā aṭṭhimattasarīrā ito cito ca paribbhamantā mahājanassa paccakkhato paññāyiṃsu.
这时,世尊变现出那样一种神通,让那些饿鬼聚集到一处,把自己所造的恶业向大众公开宣告。结集者为了说明这件事的用意,说道:巴利
Atha bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā te ekajjhaṃ sannipatitvā attanā kataṃ pāpakammaṃ mahājanassa pavedesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
有些人穿粗麻衣,有些人穿头发衣;
饿鬼们为了求食而四处奔走,走向各个方向。巴利
‘‘Sātunnavasanā eke, aññe kesanivāsanā; Petā bhattāya gacchanti, pakkamanti disodisaṃ.
有些人跑得远远的,结果什么也没得到,只好又折回来。
他们饥渴交迫,神志迷乱,被击倒在地。巴利
‘‘Dūre eke padhāvitvā, aladdhāva nivattare; Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā.
有些在那里跌倒后,又在地上扑倒;
过去没做过善事,就像在烈日下被火烤过一样。巴利
‘‘Keci tattha papatitvā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā; Pubbe akatakalyāṇā, aggidaḍḍhāva ātape.
我们过去是恶行之人,是家庭主妇、族中的母亲。
当应施之物就在眼前时,我们却没有为自己备好灯洲。巴利
‘‘Mayaṃ pubbe pāpadhammā, gharaṇī kulamātaro; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.
丰足的饮食,也照样被撒弃掉;
对走上正道的出家修行人,我们却什么也没布施过。巴利
‘‘Pahūtaṃ annapānampi, apissu avakirīyati; Sammaggate pabbajite, na ca kiñci adamhase.
不愿干活,懒散懈怠,贪图美味,贪求昂贵。
我们给了一口饭,却对接受的人破口大骂。巴利
‘‘Akammakāmā alasā, sādukāmā mahagghasā; Ālopapiṇḍadātāro, paṭiggahe paribhāsimhase.
那些房子和那些女仆,还有那些首饰,都不是我们的;
他们享用着那些东西,而我们却要承受痛苦。巴利
‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇāni no; Te aññe paricārenti, mayaṃ dukkhassa bhāgino.
苇席女常被人看不起,造车女也常挨饿;
旃陀罗女们都很悲惨,理发师们也是一次又一次如此。巴利
‘‘Veṇī vā avaññā honti, rathakārī ca dubbhikā; Caṇḍālī kapaṇā honti, kappakā ca punappunaṃ.
不管是哪些低贱、贫穷的家庭,
他们就在那些地方投生,这就是悭吝者的趣向。巴利
‘‘Yāni yāni nihīnāni, kulāni kapaṇāni ca; Tesu tesveva jāyanti, esā maccharino gati.
过去生中也曾行善、乐于布施而不吝啬的施主们,
他们填满天界,也让难陀园大放光明。巴利
‘‘Pubbe ca katakalyāṇā, dāyakā vītamaccharā; Saggaṃ te paripūrenti, obhāsenti ca nandanaṃ.
那些贪求欲乐的人,在最胜殿中尽情享乐之后,
他们死后,会投生到高贵的家族,投生到富有的家庭。巴利
‘‘Vejayante ca pāsāde, ramitvā kāmakāmino; Uccākulesu jāyanti, sabhogesu tato cutā.
在有尖顶的楼阁和宫殿里,在铺着毛毯的床座上,
孔雀尾羽做的拂子轻扫过身体,出生在有名望的家族。巴利
‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke ponakatthate; Bījitaṅgā morahatthehi, kule jātā yasassino.
人们被从一个人的膝上抱到另一个人的膝上,佩戴花环,打扮得漂漂亮亮;
乳母们早晚都来侍候,一心寻求安乐。巴利
‘‘Aṅkato aṅkaṃ gacchanti, māladhārī alaṅkatā; Dhātiyo upatiṭṭhanti, sāyaṃ pātaṃ sukhesino.
这不是没积福德的人能有的,这是积了福德的人才会有的。
那无忧的欢喜园,令人愉悦,是三十三天众的大林园。巴利
‘‘Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ; Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ.
没做过善事的人,今生没有快乐,来世也没有。
做了福德的人,今生和来世都能得到快乐。巴利
‘‘Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca; Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca.
想和他们在一起的人,应当多行善事;
做了福德的人确实欢喜,他们在天界享有种种欲乐。——她们诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ; Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino’’ti. – gāthāyo avocuṃ;
392 在这里,“穿破布衣”是指穿着剪碎、撕裂成一片片破布的衣服。“有些”是指某些人。“以发为衣”是指只用自己的头发遮住私处。“为求食物而走”:她们心想:“也许我们从这里去到别处,不管到哪里,或许能得到一些剩饭、别人吐掉的食物,或者胎垢之类的东西。”于是她们不在任何地方停留,就为了找吃的而继续走。“四处奔走”是指从一方走向另一方,走到相隔许多由旬远的地方。巴利
392. Tattha sātunnavasanāti chinnabhinnapilotikakhaṇḍanivāsanā. Eketi ekacce. Kesanivāsanāti keseheva paṭicchāditakopinā. Bhattāya gacchantīti ‘‘appeva nāma ito gatā yattha vā tattha vā kiñci ucchiṭṭhabhattaṃ vā vamitabhattaṃ vā gabbhamalādikaṃ vā labheyyāmā’’ti katthacideva aṭṭhatvā ghāsatthāya gacchanti. Pakkamanti disodisanti disato disaṃ anekayojanantarikaṃ ṭhānaṃ pakkamanti.
393 在很远很远的地方。有些:指某些饿鬼。奔走之后:为了找吃的而跑过去之后。什么都没得到就折返:指连一点食物或水都没得到,就这样回去。昏厥:指因为饥饿、口渴等痛苦而昏了过去。神志迷乱:指晕头转向地到处游荡。摔倒在地:指因为那种昏厥,站都站不住,就像被扔掉的泥团一样干枯萎缩,倒在地上。巴利
393.Dūreti dūreva ṭhāne. Eketi ekacce petā. Padhāvitvāti ghāsatthāya upadhāvitvā. Aladdhāva nivattareti kiñci ghāsaṃ vā pānīyaṃ vā alabhitvā eva nivattanti. Pamucchitāti khuppipāsādidukkhena sañjātamucchā. Bhantāti paribbhamantā. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti tāya eva mucchāya uppattiyā ṭhatvā avakkhittamattikāpiṇḍā viya vissussitvā pathaviyaṃ patitā.
394 在那里,指的是所到的地方。倒在地上,是说像掉进悬崖一样,因为饥渴等痛苦而无法站立,所以倒在地上;或者说,在她们所到的地方,因为得不到食物等而彻底绝望,就像被人迎面撞击、捶打一样倒在地上,这就是这句话的意思。过去未作善,是指在前一世没有造作善业。如被火焚烧,是说在酷暑时节,在阳光暴晒的地方被火焚烧一样,她们被饥渴之火燃烧,承受极大的痛苦,这就是这句话的意思。巴利
394.Tatthāti gataṭṭhāne. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti papāte patitā viya jighacchādidukkhena ṭhātuṃ asamatthabhāvena bhūmiyaṃ patitā, tattha vā gataṭṭhāne ghāsādīnaṃ alābhena chinnāsā hutvā kenaci paṭimukhaṃ sumbhitā pothitā viya bhūmiyaṃ patitā hontīti attho. Pubbe akatakalyāṇāti purimabhave akatakusalā. Aggidaḍḍhāva ātapeti nidāghakāle ātapaṭṭhāne agginā daḍḍhā viya, khuppipāsagginā ḍayhamānā mahādukkhaṃ anubhavantīti attho.
395 过去,指过去世。恶法,是指因为嫉妒、吝啬等而本性低劣。家庭主妇,就是家中的女主人。家族之母,是指族中孩子们的母亲,或者族中男人们的母亲。洲,指依靠处,这里说的是福德。因为福德是众生在善趣中的依靠处,所以称为依靠处。我们未曾作,就是我们没有做过。巴利
395.Pubbeti atītabhave. Pāpadhammāti issukīmaccharīādibhāvena lāmakasabhāvā. Gharaṇīti gharasāminiyo. Kulamātaroti kuladārakānaṃ mātaro, kulapurisānaṃ vā mātaro. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññanti attho. Tañhi sattānaṃ sugatīsu patiṭṭhābhāvato ‘‘patiṭṭhā’’ti vuccati. Nākamhāti na karimha.
396 “众多”就是很多。“饮与食”就是食物和饮料。“且被撒弃”:这里的“su”只是个语助词,意思是“且被撒弃、被丢弃”。“于正道行者”:指正确行道、正确修行的人,这里特指正确修行的女性。“于出家者”:指出家的女性。这里的处格是用在与格之义,意思是:当有正道行者或出家者在场、可以作为布施对象时。“我们未曾施与任何东西”:他们被懊悔压倒,说道:“我们连一点点该布施的东西都没布施过。”巴利
396.Pahūtanti bahuṃ. Annapānampīti annañca pānañca. Apissu avakirīyatīti sūti nipātamattaṃ, api avakirīyati chaṭṭīyati. Sammaggateti sammā gate sammā paṭipanne sammā paṭipannāya. Pabbajiteti pabbajitāya. Sampadāne hi idaṃ bhummavacanaṃ. Sammaggate vā pabbajite sati labbhamāneti attho. Na ca kiñci adamhaseti ‘‘kiñcimattampi deyyadhammaṃ nādamhā’’ti vippaṭisārābhibhūtā vadanti.
397 不乐不善业者:喜欢做不该做的事、喜欢不善业,就叫不乐不善业者;或者,喜欢善士应当做的善业,就叫乐善业者,不乐善业者就是不乐于善业,意思是对善法没有兴趣。懈怠者:懒惰,对做善事没有精力。贪美味者:喜欢甜美可口的东西。大食者:饭量大。这两句都说明,他们得到又好又甜的食物后,不给任何有需要的人,只顾自己吃。施与一口食者:连一口饭团那么少的食物也肯布施的人。于接受者:指接受布施的人。我们曾轻蔑地说:我们曾带着轻蔑说话,意思是鄙视、嘲笑。巴利
397.Akammakāmāti sādhūti akattabbaṃ kammaṃ akusalaṃ kāmentīti akammakāmā, sādhūhi vā kattabbaṃ kusalaṃ kāmentīti kammakāmā, na kammakāmāti akammakāmā , kusaladhammesu acchandikāti attho. Alasāti kusītā kusalakammakaraṇe nibbīriyā. Sādukāmāti sātamadhuravatthupiyā. Mahagghasāti mahābhojanā, ubhayenāpi sundarañca madhurañca bhojanaṃ labhitvā atthikānaṃ kiñci adatvā sayameva bhuñjitāroti dasseti. Ālopapiṇḍadātāroti ālopamattassapi bhojanapiṇḍassa dāyakā. Paṭiggaheti tassa paṭiggaṇhanake. Paribhāsimhaseti paribhavaṃ karontā bhāsimha, avamaññimha uppaṇḍimhā cāti attho.
398 那些房屋:我们过去把哪些地方执著为“我的家”,那些房屋如今还照样立在那里,可是现在对我们一点用都没有了——这就是要表达的意思。那些婢女和那些装饰品也不属于我们了:这里的道理也是一样。这里的 no 就是“我们的”,te 就是那些房屋等东西。别人在享用:意思是别人在支配、使用、享受这些东西。我们是苦的承受者:我们过去一味沉迷玩乐,丢下财产,不知道把它变成能带走的旅途资粮,如今就成了饥饿、口渴等苦的承受者——他们这样责备自己而说。巴利
398.Te gharāti yattha mayaṃ pubbe ‘‘amhākaṃ ghara’’nti mamattaṃ akarimhā, tāni gharāni yathāṭhitāni, idāni no na kiñci upakappatīti adhippāyo. Tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni noti etthāpi eseva nayo. Tattha noti amhākaṃ. Teti te gharādike. Aññe paricārenti, paribhogādivasena viniyogaṃ karontīti attho. Mayaṃ dukkhassa bhāginoti mayaṃ pana pubbe kevalaṃ kīḷanappasutā hutvā sāpateyyaṃ pahāya gamanīyaṃ anugāmikaṃ kātuṃ ajānantā idāni khuppipāsādidukkhassa bhāgino bhavāmāti attānaṃ garahantā vadanti.
399 399. 现在,因为众生从饿鬼趣死后,即使投生到人间,也大多数是凭着那种业的残余果报,成为低贱出身、穷困潦倒的人,所以为了说明这个道理,用“编篱者”等语说了两首偈颂。其中,“编篱者”是指编藤族,意思是做竹编、苇编的人。“vā”这个词表示不确定。“被轻贱者”是指该受轻视的人,意思是该被人看不起。“Vambhanā”是另一种读法,意思是被他人欺压的人。“造车者”是指皮匠。“毒友者”是指毒害朋友、伤害朋友的人。“旃陀罗女”是指旃陀罗出身。“穷人”是指乞讨者,极度可怜。“理发师”是指理发师出身。到处都应接“honti punappunaṃ”(他们一再成为),意思是他们一次又一次地投生在这些低贱家族中。巴利
399. Idāni yasmā petayonito cavitvā manussesu uppajjantāpi sattā yebhuyyena tasseva kammassa vipākāvasesena hīnajātikā kapaṇavuttinova honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘veṇivā’’tiādinā dve gāthā vuttā. Tattha veṇivāti venajātikā, vilīvakārā naḷakārā hontīti attho. Vā-saddo aniyamattho. Avaññāti avaññeyyā, avajānitabbāti vuttaṃ hoti. ‘‘Vambhanā’’ti vā pāṭho, parehi bādhanīyāti attho. Rathakārīti cammakārino. Dubbhikāti mittadubbhikā mittānaṃ bādhikā. Caṇḍālīti caṇḍālajātikā. Kapaṇāti vanibbakā ativiya kāruññappattā . Kappakāti kappakajātikā, sabbattha ‘‘honti punappuna’’nti yojanā, aparāparampi imesu nihīnakulesu uppajjantīti vuttaṃ hoti.
400 就在那些地方出生:也就是在尼沙陀族、弗居娑族等种种其他穷困、极其受人轻贱、最为困苦的家族中。他们因为悭吝的污垢,先投生到那些低劣家族中的饿鬼里,从那里死后,又再投生到这些地方。因此说:“这就是悭吝者的趣。”巴利
400.Tesu tesveva jāyantīti yāni yāni aññānipi nesādapukkusakulādīni kapaṇāni ativiya vambhaniyāni paramaduggatāni ca, tesu tesu eva nihīnakulesu macchariyamalena petesu nibbattitvā tato cutā nibbattanti. Tenāha ‘‘esā maccharino gatī’’ti.
401 401. 这样显示了没有造福德的众生的趣向之后,现在为了显示已造福德者的趣向,说了“过去也曾造善”等七首偈颂。其中,“他们使天界充满”:那些在过去前世曾造善的人,是布施者、乐于布施功德、已远离悭吝垢染,他们以自己的容貌圆满和眷属圆满,使天界、天神世界充满、使之圆满。并且“照耀欢喜园”:不只是使之充满而已,欢喜园本来就以如意树等的光辉自然闪耀,而他们更以自己的衣服饰品的光彩和身体的光明,压过它并照耀它,使它明亮灿烂。巴利
401. Evaṃ akatapuññānaṃ sattānaṃ gatiṃ dassetvā idāni katapuññānaṃ gatiṃ dassetuṃ ‘‘pubbe ca katakalyāṇā’’ti satta gāthā vuttā. Tattha saggaṃ te paripūrentīti ye pubbe purimajātiyaṃ katakalyāṇā dāyakā dānapuññābhiratā vigatamalamaccherā, te attano rūpasampattiyā ceva parivārasampattiyā ca saggaṃ devalokaṃ paripūrenti paripuṇṇaṃ karonti. Obhāsenti ca nandananti na kevalaṃ paripūrentiyeva, atha kho kapparukkhādīnaṃ pabhāhi sabhāveneva obhāsamānampi nandanavanaṃ attano vatthābharaṇajutīhi sarīrappabhāya ca abhibhavitvā ceva obhāsetvā ca jotenti.
402 “贪求欲乐的人”:就是对于那些自己想要的种种欲乐,能够随心所欲地享受受用的人。“在高贵家中”:就是在高贵的刹帝利等家族当中。“在富有家中”:就是在拥有大财富的家中。“从那里死后”:就是从那个天界死后。巴利
402.Kāmakāminoti yathicchitesu kāmaguṇesu yathākāmaṃ paribhogavanto. Uccākulesūti uccesu khattiyakulādīsu kulesu. Sabhogesūti mahāvibhavesu. Tato cutāti tato devalokato cutā.
403 在有尖顶的楼阁和宫殿里:就是在有尖顶的楼阁和宫殿当中。身体被扇着风:指身体正被人用扇子扇凉。手里拿着孔雀尾羽扇:指手里拿着用孔雀尾羽装饰的扇子。“有名声的人”:意思是身边有很多随从、享受快乐。巴利
403.Kūṭāgāreca pāsādeti kūṭāgāre ca pāsāde ca. Bījitaṅgāti bījiyamānadehā. Morahatthehīti morapiñchapaṭimaṇḍitabījanīhatthehi. Yasassinoti parivāravanto ramantīti adhippāyo.
404 从膝盖到膝盖地走:意思是,即使在婴儿时期,他们也只在亲族和乳母的膝上被传来传去,从来不会落到地上。侍奉:就是做服侍的事。寻求安乐者:指想要安乐的人;他们为了避开哪怕只是“别受冷、别受热”这样一点点苦,而去做服侍——这就是这段话的意思。巴利
404.Aṅkato aṅkaṃ gacchantīti dārakakālepi ñātīnaṃ dhātīnañca aṅkaṭṭhānato aṅkaṭṭhānameva gacchanti, na bhūmitalanti adhippāyo. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti. Sukhesinoti sukhamicchantā, ‘‘mā sītaṃ vā uṇhaṃ vā’’ti appakampi dukkhaṃ pariharantā upatiṭṭhantīti adhippāyo.
405 这欢喜园之所以叫“无忧”,是因为那里没有让人忧伤的事。它令人愉悦、令人欢喜,是三十三天众的大园林,像一座大近林一样。可是,没有修过福德的人得不到它,他们没办法拥有。这就是这句话的意思。巴利
405.Nayidaṃ akatapuññānanti idaṃ sokavatthuabhāvato asokaṃ rammaṃ ramaṇīyaṃ tidasānaṃ tāvatiṃsadevānaṃ mahāvanaṃ mahāupavanabhūtaṃ nandanaṃ nandanavanaṃ akatapuññānaṃ na hoti, tehi laddhuṃ na sakkāti attho.
406 这里说的是:在这个人间,人们特别会去修福德,这句话就是针对这个情况说的。或者,“这里”是指现世。“那边”是指来世。巴利
406.Idhāti imasmiṃ manussaloke visesato puññaṃ karīyati, taṃ sandhāyāha. Idhāti vā diṭṭhadhamme. Paratthāti samparāye.
407 “他们的”,是指前面所说的那些天神。“想要和他们共处”,是指希望和他们在一起。“拥有财富”,是指具备财富,也就是完全享有天界的五种欲乐而欢喜。剩下的意思很清楚。巴利
407.Tesanti tehi yathāvuttehi devehi. Sahabyakāmānanti sahabhāvaṃ icchantehi. Bhogasamaṅginoti bhogehi samannāgatā, dibbehi pañcakāmaguṇehi samappitā modantīti attho. Sesaṃ uttānatthameva.
就这样,世尊借那些饿鬼的共同相似之处,以及众生自己所作之业所趣向之处和福德业所趣向之处的说明,让以拘利族大臣为首、心生警醒而聚集在场的大众随顺他们的意乐,详细地开示了法。说法结束时,八亿四千万有情现观了法。巴利
Evaṃ tehi petehi sādhāraṇato attanā katakammassa ca gatiyā puññakammassa ca gatiyā paveditāya saṃviggamanassa koḷiyāmaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahājanassa ajjhāsayānurūpaṃ bhagavā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
2. 《沙那瓦西长老饿鬼事》注释巴利
2. Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā
“拘利那城的长老”这一句,是世尊住在竹林精舍时,因尊者沙那瓦西长老的亲戚饿鬼而说的。据说在过去,波罗奈城有个叫棋王的国王,他的儿子在园林里游玩后回来,看见一位名叫苏内德的独觉佛乞食后正从城里出来,就因权势而骄横起来,心里起了恶念:“这个光头怎么不对我合掌就走了?”他从象背上下来,嘴上说着“你乞到食物了吗”,却从独觉佛手里夺过钵,摔在地上打碎了。那时,那位独觉佛因为已对一切境界达到平等不动,毫无改变,只是以悲悯流露出的喜悦和清净信心看着他。王子却被无端的嗔怒染污了心,说:“你不知道我是棋王的儿子吗?你这样看着我,能把我怎么样?”说完就嘲笑着走了。他刚一离开,身上就生起了像地狱之火燃烧一样的剧烈身热。他被这极大的热恼压倒,身体遭受极度苦受的逼迫,死后投生到了无间地狱。巴利
Kuṇḍināgariyo theroti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāṇavāsittherassa ñātipete ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ kitavassa nāma rañño putto uyyānakīḷaṃ kīḷitvā nivattanto sunettaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya caritvā nagarato nikkhamantaṃ disvā issariyamadamatto hutvā ‘‘kathañhi nāma mayhaṃ añjaliṃ akatvā ayaṃ muṇḍako gacchatī’’ti paduṭṭhacitto hatthikkhandhato otaritvā ‘‘kacci te piṇḍapāto laddho’’ti ālapanto hatthato pattaṃ gahetvā pathaviyaṃ pātetvā bhindi. Atha naṃ sabbattha tādibhāvappattiyā nibbikāraṃ karuṇāvipphārasomanassanipātapasannacittameva olokentaṃ aṭṭhānāghātena dūsitacitto ‘‘kiṃ maṃ kitavassa rañño puttaṃ na jānāsi, tvaṃ olokayanto mayhaṃ kiṃ karissasī’’ti vatvā avahasanto pakkāmi. Pakkantamattasseva cassa narakaggidāhapaṭibhāgo balavasarīradāho uppajji. So tena mahāsantāpenābhibhūtakāyo atibāḷhaṃ dukkhavedanābhitunno kālaṃ katvā avīcīmahāniraye nibbatti.
他在那里有时右侧卧,有时左侧卧,有时仰面朝天,有时趴着向下,就这样翻来覆去,以种种方式受了八万四千年的煎熬,死后又投生到饿鬼道,在漫长无比的时间里承受饥饿、口渴等痛苦。从饿鬼道死后,正好赶上这尊佛出世的时代,他投生在拘利那城附近的一个渔夫村里。他生起了宿命智,凭着这种能力回忆起自己过去所受过的苦,所以虽然已经长大成人,却因为害怕造恶,即使和亲戚们住在一起,也不肯跟着去捕鱼。亲戚们去捕鱼时,他不想杀鱼,就躲起来;要是去了,就把渔网弄破,或者把活鱼拿出来放回水里。亲戚们看不惯他这种做法,就把他从家里赶了出去。不过他有一个兄弟,对他感情很深。巴利
So tattha dakkhiṇapassena vāmapassena uttāno avakujjoti bahūhi pakārehi parivattitvā caturāsīti vassasahassāni paccitvā tato cuto petesu apirimitakālaṃ khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde kuṇḍinagarassa samīpe kevaṭṭagāme nibbatti. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji, tena so pubbe attanā anubhūtapubbaṃ dukkhaṃ anussaranto vayappattopi pāpabhayena ñātakehipi saddhiṃ macchabandhanatthaṃ na gacchati. Tesu gacchantesu macche ghātetuṃ anicchanto nilīyati, gato ca jālaṃ bhindati, jīvante vā macche gahetvā udake vissajjeti, tassa taṃ kiriyaṃ arocantā ñātakā gehato taṃ nīhariṃsu. Eko panassa bhātā sinehabaddhahadayo ahosi.
当时,具寿阿难住在拘利那城附近的沙那山。那时,那个渔夫的儿子被亲戚们赶出家门,四处流浪,来到那个地方,在吃饭的时候走到长老跟前。长老问他之后,知道他想吃东西,就给了他饭食。吃完饭,长老了解了他的全部经历,看出他听了法谈之后心里很欢喜,就问:“贤友,你愿意出家吗?”“是的,尊者,我愿意出家。”长老就让他出了家,带着他一起去见世尊。于是世尊说:“阿难,你要怜悯这个沙弥。”但他因为过去没积善业,得到的供养很少。于是世尊为了帮助他,安排他去给比丘们用的水瓶灌水。在家信众看到后,就为他设立了很多常供饭食。巴利
Tena ca samayena āyasmā ānando kuṇḍinagaraṃ upanissāya sāṇapabbate viharati. Atha so kevaṭṭaputto ñātakehi pariccatto hutvā ito cito ca paribbhamanto taṃ padesaṃ patto bhojanavelāya therassa santikaṃ upasaṅkami. Thero taṃ pucchitvā bhojanena atthikabhāvaṃ ñatvā tassa bhattaṃ datvā katabhattakicco sabbaṃ taṃ pavattiṃ ñatvā dhammakathāya pasannamānasaṃ ñatvā ‘‘pabbajissasi, āvuso’’ti? ‘‘Āma, bhante, pabbajissāmī’’ti. Thero taṃ pabbājetvā tena saddhiṃ bhagavato santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘ānanda, imaṃ sāmaṇeraṃ anukampeyyāsī’’ti. So ca akatakusalattā appalābho ahosi. Atha naṃ satthā anuggaṇhanto bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pānīyaghaṭānaṃ paripūraṇe niyojesi. Taṃ disvā upāsakā tassa bahūni niccabhattāni paṭṭhapesuṃ.
他在后来某个时候受了具足戒,证得阿罗汉果,成为长老,和十二位比丘一起住在沙那山。他的亲戚大约有五百人,因为没有积累善业,反而积集了悭吝等恶法,死后投生到饿鬼道中。他的父母心想“这人以前被我们从家里赶了出去”,感到羞愧,不敢去见他,就派了那个对他怀着深情的兄弟去。那兄弟在长老进村乞食的时候,右膝跪在地上,合掌表明自己的身份,说了“尊者,您的母亲和父亲……”等偈颂。而开头以“拘利那城的长老”等开头的五首偈颂,是结集法藏的长老们为了显示这些偈颂之间的关联,特意放在这里的。巴利
So aparena samayena laddhūpasampado arahattaṃ patvā thero hutvā dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ sāṇapabbate vasi. Tassa pana ñātakā pañcasatamattā anupacitakusalakammā upacitamaccherādipāpadhammā kālaṃ katvā petesu nibbattiṃsu. Tassa pana mātāpitaro ‘‘esa amhehi pubbe gehato nikkaḍḍhito’’ti sārajjamānā taṃ anupasaṅkamitvā tasmiṃ baddhasinehaṃ bhātikaṃ pesesuṃ. So therassa gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhasamaye dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāpetvā katañjalī attānaṃ dassetvā ‘‘mātā pitā ca te, bhante’’tiādigāthā avoca. Kuṇḍināgariyo therotiādayo pana ādito pañca gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā.
住在军持城的尊者长老,是萨那婆西的居民。
有一位名叫布吒婆楼的沙门,已经修好了诸根。巴利
‘‘Kuṇḍināgariyo thero, sāṇavāsinivāsiko; Poṭṭhapādoti nāmena, samaṇo bhāvitindriyo.
他的母亲、父亲和兄弟,都落入恶道,生在阎魔的世界里;
造了恶业之后,从此处堕入饿鬼界。巴利
‘‘Tassa mātā pitā bhātā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
他们堕入恶趣,为针刺所苦,疲惫赤裸,枯槁羸弱;
那些惊恐万分、极度害怕的残忍凶恶者,不现身。巴利
‘‘Te duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā; Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.
他的兄弟离开后,他赤身裸体,独自走在一条路上;
他四肢着地匍匐而行,好让长老看见他。巴利
‘‘Tassa bhātā vitaritvā, naggo ekapathekako; Catukuṇḍiko bhavitvāna, therassa dassayītumaṃ.
长老没有理会,默不作声地走了过去。
他于是告诉长老:“我是你哥哥,已经投生成了饿鬼。”巴利
‘‘Thero cāmanasikatvā, tuṇhībhūto atikkami; So ca viññāpayī theraṃ, ‘bhātā petagato ahaṃ’.
尊者,您的母亲和父亲沦落到悲惨的阎魔世界,
造了恶业之后,从此处堕入饿鬼界。巴利
‘‘Mātā pitā ca te bhante, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
因此他们境遇悲惨,像被针扎一样饥渴难熬,疲惫不堪,赤身裸体,瘦弱憔悴;
那些惊恐万状、极度害怕的凶恶者,不现身。巴利
‘‘Tena duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā; Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.
具悲悯心的你,请怜悯我们;布施之后,请为我们回向。
靠你布施的东西,这些库林人才能活下去。巴利
‘‘Anukampassu kāruṇiko, datvā anvādisāhi no; Tava dinnena dānena, yāpessanti kurūrino’’ti.
408-9 在这其中,“军持城长老”是指在名叫军持城的城市里出生并长大的长老;也有写成“军持卡城长老”的版本,意思一样。“住在萨那瓦西尼的人”是指住在萨那山的人。“名叫波咤帕陀”是指他的名字叫波咤帕陀。“沙门”是指已经止息了罪恶的人。“已修习诸根”是指通过修习圣道而修习了信等诸根,意思是阿拉汉。“他的”是指那位萨那瓦西长老的。“堕入恶趣者”是指已经投生到恶趣的人。巴利
408-9. Tattha kuṇḍināgariyo theroti evaṃnāmake nagare jātasaṃvaḍḍhatthero, ‘‘kuṇḍikanagaro thero’’tipi pāṭho, so evattho. Sāṇavāsinivāsikoti sāṇapabbatavāsī. Poṭṭhapādoti nāmenāti nāmena poṭṭhapādo nāma. Samaṇoti samitapāpo. Bhāvitindriyoti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyo, arahāti attho. Tassāti tassa sāṇavāsittherassa. Duggatāti duggatigatā.
410 “针所刺者”:因为身体腐烂粗糙,只剩一副骨架,被名为“针”的饥渴所逼迫、折磨。也有人读作“针喉”,意思是口像针孔一样细小。“疲惫”:身心疲惫。“赤裸”:裸形无衣。“瘦弱”:身体只剩骨与皮,所以瘦弱。“畏惧者”:因为“这位沙门是我们的儿子”而羞愧,生起恐惧。“大恐怖者”:因为自己过去所造的业而生起大恐怖。“不显现”:不显露自己,不来到面前。“残忍者”:行为残忍者。巴利
410.Sūcikaṭṭāti pūtinā lūkhagattā aṭṭakā, sūcikāti laddhanāmāya khuppipāsāya aṭṭā pīḷitā. ‘‘Sūcikaṇṭhā’’ti keci paṭhanti, sūcichiddasadisamukhadvārāti attho. Kilantāti kilantakāyacittā. Nagginoti naggarūpā niccoḷā. Kisāti aṭṭhittacamattasarīratāya kisadehā. Uttasantāti ‘‘ayaṃ samaṇo amhākaṃ putto’’ti ottappena utrāsaṃ āpajjantā . Mahattāsāti attanā pubbe katakammaṃ paṭicca sañjātamahābhayā. Na dassentīti attānaṃ na dassenti, sammukhībhāvaṃ na gacchanti. Kurūrinoti dāruṇakammantā.
411 他的兄弟,就是萨那瓦西长老的兄弟。已越过,意思是已经过去了,也就是消除了羞愧、恐惧和害怕。或者也可以读作 vituritvā,意思是匆忙,显出慌张的样子。在单行道上,就是只能容一人走的小路。单独一人,就是孤零零的,没有同伴。成为四肢蜷行者,就是用四肢蜷缩着身体活动,用两个膝盖和两只手行走和站立,变成这样的状态。他以前为了遮住私处就这样做,所以这次也这样做了。为了向长老显示,就是为了向长老指示并展示自己。巴利
411.Tassa bhātāti sāṇavāsittherassa bhātā. Vitaritvāti vitiṇṇo hutvā, ottappasantāsabhayāti attho. Vituritvāti vā pāṭho, turito hutvā, taramānarūpo hutvāti vuttaṃ hoti. Ekapatheti ekapadikamagge. Ekakoti ekiko adutiyo. Catukuṇḍiko bhavitvānāti catūhi aṅgehi kuṇḍeti attabhāvaṃ pavattetīti catukuṇḍiko, dvīhi jāṇūhi dvīhi hatthehi gacchanto tiṭṭhanto ca, evaṃbhūto hutvāti attho. So hi evaṃ purato kopīnapaṭicchādanā hotīti tathā akāsi. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ uddisayi dassesi.
412 没有作意,就是没有像“这是某某人”那样去作意、去注意。而他,就是那个饿鬼。兄弟已生为饿鬼,我说:“我过去世是兄弟,如今成了饿鬼,来到这里。”这样告知长老,这就是文句的衔接。巴利
412.Amanasikatvāti ‘‘ayaṃ nāma eso’’ti evaṃ manasi akaritvā anāvajjetvā. So cāti so peto. Bhātā petagato ahanti ‘‘ahaṃ atītattabhāve bhātā, idāni petabhūto idhāgato’’ti vatvā viññāpayi theranti yojanā.
413-5 为了说明他是怎样告知的,就说了以“母亲和父亲”等开头的三首偈颂。其中,“母亲和父亲”就是指你的母亲和父亲。“请慈悯”就是请护念、请生起慈悯。“请给予”就是请给予。“我们”就是我们。“由你所布施的”就是由你所布施的。巴利
413-5. Yathā pana viññāpayi, taṃ dassetuṃ ‘‘mātā pitā cā’’tiādinā tisso gāthā vuttā. Tattha mātā pitā ca teti tava mātā ca pitā ca. Anukampassūti anuggaṇha anudayaṃ karohi. Anvādisāhīti ādisa. Noti amhākaṃ. Tava dinnenāti tayā dinnena.
听了这话之后,为了说明长老是怎么做的,就说了下面的话:巴利
Taṃ sutvā thero yathā paṭipajji, taṃ dassetuṃ –
长老为了乞食而行走,另外还有十二位比丘。
大家聚到了一起,是为了分发食物这件事。巴利
‘‘Thero caritvā piṇḍāya, bhikkhū aññe ca dvādasa; Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, bhattavissaggakāraṇā.
长老对他们所有人说:你们把得到的东西都给我吧。
我要出于对亲属的悲悯,举办僧团供食。巴利
‘‘Thero sabbeva te āha, yathāladdhaṃ dadātha me; Saṅghabhattaṃ karissāmi, anukampāya ñātinaṃ.
他们把供品交给了长老,长老就邀请僧团。
长老布施之后,把功德回向给母亲、父亲和兄弟:
愿这份布施属于我的亲人们,愿亲人们都快乐。巴利
‘‘Niyyādayiṃsu therassa, thero saṅghaṃ nimantayi; Datvā anvādisi thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
刚刚回向之后,食物就出现了。
清净、殊胜、具足种种滋味与配菜。巴利
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, bhojanaṃ udapajjatha; Suciṃ paṇītaṃ sampannaṃ, anekarasabyañjanaṃ.
从那以后,那位喜悦、容貌俊美、强壮又快乐的兄弟出现了。
尊者,食物很丰盛,可您看,我们却赤身裸体。
尊者,请您这样精勤努力,让我们能获得衣服。巴利
‘‘Tato uddassayī bhātā, vaṇṇavā balavā sukhī; Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante, passa naggāmhase mayaṃ; Tathā bhante parakkama, yathā vatthaṃ labhāmase.
长老从垃圾堆里捡起一根针,
把捡来的破布做成布片,布施给四方僧团。巴利
‘‘Thero saṅkārakūṭamhā, uccinitvāna nantake; Pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā.
长老在布施之后,把功德回向给母亲、父亲和兄弟;
愿这份功德归给我的亲人们,愿亲人们都快乐。巴利
‘‘Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
刚刚被指派完,衣服就立刻出现了。
从那以后,那位穿着漂亮衣服的人为了向长老展示我。巴利
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vatthāni udapajjisuṃ; Tato suvatthavasano, therassa dassayītumaṃ.
凡是难陀王国土之内所有的遮盖衣物,
尊者,我们的衣物和遮盖物比那还要多。巴利
‘‘Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā; Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni no.
丝绸毯,还有亚麻布和棉布;
它们又宽大又贵重,那些在窗口悬挂。巴利
‘‘Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca; Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare.
我穿上任何让心欢喜的衣物;
尊者,请您这样努力,让我们能得到住处。巴利
‘‘Te mayaṃ paridahāma, yaṃ yañhi manaso piyaṃ; Tathā bhante parakkama, yathā gehaṃ labhāmase.
长老盖好了一座树叶小屋,把它布施给了四方僧伽。
长老布施之后,又回向给母亲、父亲和兄弟;
愿这份功德归于我的亲人们,愿亲人们都快乐。巴利
‘‘Thero paṇṇakuṭiṃ katvā, saṅghe cātuddise adā; Datvā ca anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
刚刚被指示之后,房屋就立刻出现了;
有尖顶的楼阁住处,按部分划分、按比例度量。巴利
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, gharāni udapajjisuṃ; Kūṭāgāranivesanā, vibhattā bhāgaso mitā.
在人间,没有像我们这样的家。
在天界是什么样的家,我们这里的家也就是那样。巴利
‘‘Na manussesu īdisā, yādisā no gharā idha; Api dibbesu yādisā, tādisā no gharā idha.
它们璀璨闪耀,光明遍照四方;
尊者,请您这样精勤努力,好让我们能得到水喝。巴利
‘‘Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā; Tathā bhante parakkama, yathā pānīyaṃ labhāmase.
长老装满水罐后,把它布施给了四方僧众;
长老布施之后,把功德回向给母亲、父亲和兄弟;
愿我这份功德归于我的亲族,愿亲族们得到快乐。巴利
‘‘Thero karaṇaṃ pūretvā, saṅghe cātuddise adā; Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
刚刚指定之后,饮用水就出现了;
深邃又方正,是善巧化现的莲花池。巴利
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, pānīyaṃ udapajjatha; Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.
清凉的河水,有很好的渡口,清凉而没有臭味;
红莲和青莲铺满水面,水里到处是花粉。巴利
‘‘Sītodikā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā; Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.
在那里沐浴、饮水之后,我向长老显现。
尊者,水很多,可我们的脚疼得裂开了。巴利
‘‘Tattha nhatvā pivitvā ca, therassa paṭidassayuṃ; Pahūtaṃ pānīyaṃ bhante, pādā dukkhā phalanti no.
我们四处游荡,瘸着腿走在有瓦砾和荆棘的地方。
尊者,请您就这样努力,让我们能弄到一辆车。巴利
‘‘Āhiṇḍamānā khañjāma, sakkhare kusakaṇṭake; Tathā bhante parakkama, yathā yānaṃ labhāmase.
长老得到单层凉鞋后,把它布施给了四方僧团。
长老把东西布施出去以后,又回向给母亲、父亲和兄弟。
愿这份功德归给我的亲人们,愿亲人们都快乐。巴利
‘‘Thero sipāṭikaṃ laddhā, saṅghe cātuddise adā; Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
刚一回向完,饿鬼们就乘车来了。
尊者,我们因为您以食物和衣服给予的怜悯而受到照顾。巴利
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe , petā rathena māgamuṃ; Anukampitamha bhadante, bhattenacchādanena ca.
用房屋布施、饮水布施,还有车辆布施,这两样;
尊者,我们前来礼敬世间那位悲悯的牟尼。他们说了这些偈颂。巴利
‘‘Gharena pānīyadānena, yānadānena cūbhayaṃ; Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti. – gāthāyo āhaṃsu;
416-7 其中,长老为了乞食而四处行走。与长老同住的另外十二位比丘,以及其他十二位比丘,一起聚集到同一个地方。为什么聚集呢?是为了分发饭食的缘故,也就是为了用餐这件事。他们,就是指那些比丘。如所得,意思是无论得到了什么。施与,就是请你们给。巴利
416-7. Tattha thero caritvā piṇḍāyāti thero piṇḍāpātacārikāya caritvā. Bhikkhū aññe ca dvādasāti therena saha vasantā aññe ca dvādasa bhikkhū ekajjhaṃ ekato sannipatiṃsu. Kasmāti ce? Bhattavissaggakāraṇāti bhattakiccakāraṇā bhuñjananimittaṃ. Teti te bhikkhū. Yathāladdhanti yaṃ yaṃ laddhaṃ. Dadāthāti detha.
418 “已供养”就是他们布施了。“邀请僧团”是说,施主以指定僧团的方式,邀请那十二位比丘来接受那顿饭。“回向”就是指定。为了说明他们回向给了谁,所以说了这个偈颂:“愿这归于我的母亲、父亲和兄弟,愿这归于我的亲属,愿亲人们快乐。”巴利
418.Niyyādayiṃsūti adaṃsu. Saṅghaṃ nimantayīti te eva dvādasa bhikkhū saṅghuddesavasena taṃ bhattaṃ dātuṃ nimantesi. Anvādisīti ādisi. Tattha yesaṃ anvādisi, te dassetuṃ ‘‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti vuttaṃ.
419 “回向之后紧接着”说的是刚回向完的那个当下。食物出现了,是说那些饿鬼的食物出现了。接着问“是什么样的食物”,回答说“洁净的”等等。其中“具有种种滋味与菜肴”,是指与种种滋味的菜肴相结合,或者也可以理解为具有种种滋味和种种菜肴。“此后”,是指从得到食物之后。巴利
419.Samanantarānuddiṭṭheti uddiṭṭhasamanantarameva. Bhojanaṃ udapajjathāti tesaṃ petānaṃ bhojanaṃ uppajji. Kīdisanti āha ‘‘suci’’ntiādi. Tattha anekarasabyañjananti nānārasehi byañjanehi yuttaṃ, atha vā anekarasaṃ anekabyañjanañca. Tatoti bhojanalābhato pacchā.
420 “兄弟显现”:已经变成饿鬼的兄弟,向长老显现了自己。“有容貌、有力量、快乐”:因为得到那份食物,他当下就变得容貌端严、力量具足、快乐起来。“尊者,食物很多”:尊者,靠您布施的威力,我们得到了很多、不少的食物。“请看,我们是裸体的”:请您看一看,我们却是赤身裸体的。所以,尊者,请您努力想办法,让我们能得到衣服。意思是:无论用什么方法、做什么样的努力,只要能让我们全都得到衣服,就请您那样去努力。巴利
420.Uddassayī bhātāti bhātikabhūto peto therassa attānaṃ dassesi. Vaṇṇavā balavā sukhīti tena bhojanalābhena tāvadeva rūpasampanno balasampanno sukhitova hutvā. Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhanteti, bhante, tava dānānubhāvena pahūtaṃ anappakaṃ bhojanaṃ amhehi laddhaṃ. Passa naggāmhaseti olokehi, naggikā pana amha, tasmā tathā, bhante, parakkama payogaṃ karohi. Yathā vatthaṃ labhāmaseti yena pakārena yādisena payogena sabbeva mayaṃ vatthāni labheyyāma, tathā vāyamathāti attho.
421 “从垃圾堆”:指从各处的垃圾堆放处。“收集之后”:指通过寻找的方式拿取之后。“碎布”:指那些边缘破损、被丢弃的布块。由于这些布块处于破碎的状态,所以叫“碎布”。长老便用这些碎布做成袈裟,供养僧团,因此说“以碎布成衣,供养四方僧团”。其中,“供养四方僧团”是指布施给从四方前来的比丘僧团;这里所用的依格,正是用来表示给予的对象。巴利
421.Saṅkārakūṭamhāti tattha tattha saṅkāraṭṭhānato. Uccinitvānāti gavesanavasena gahetvā. Nantaketi chinnapariyante chaḍḍitadussakhaṇḍe . Te pana yasmā khaṇḍabhūtā pilotikā nāma honti, tāhi ca thero cīvaraṃ katvā saṅghassa adāsi, tasmā āha ‘‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’’ti. Tattha saṅghe cātuddise adāti catūhipi disāhi āgatabhikkhusaṅghassa adāsi. Sampadānatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ.
423-4 “善衣著者”:指穿着好衣服的人。“为向长老显示”:意思是把自身展示给长老看,也就是显现出来、变得明显可见。“于此覆盖”:意思是把这里当作覆盖之处。巴利
423-4.Suvatthavasanoti sundaravatthavasano. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ dassayi dassesi, pākaṭo ahosi. Paṭicchādayati etthāti paṭicchadā.
428-9 尖顶屋与住所:指呈尖顶形状的房屋,以及其他被称为住所的房屋。这是按性别颠倒的方式说的。被区分:指按方形、四方形、长形、圆形等形状加以区分。依部分而计量:指被部分划分限定。我们的:指我们的。于此:指在这个饿鬼世界。即使在诸天中的“即使”只是一个无实义的小品词,意思是说在天界当中。巴利
428-9.Kūṭāgāranivesanāti kūṭāgārabhūtā tadaññanivesanasaṅkhātā ca gharā. Liṅgavipallāsavasena hetaṃ vuttaṃ. Vibhattāti samacaturassaāyatavaṭṭasaṇṭhānādivasena vibhattā. Bhāgaso mitāti bhāgena paricchinnā. Noti amhākaṃ. Idhāti imasmiṃ petaloke. Api dibbesūti apīti nipātamattaṃ, devalokesūti attho.
431 “作”就是造作。“装满后”就是装满了水。“被水和花蕊充满”是说,在每一处水面上,因为满满覆盖着红莲、青莲等花蕊团簇,所以叫作充满。“结果”就是开花;“裂开”则是指在脚后跟周围等处裂开,这是其含义。巴利
431.Karaṇanti dhamakaraṇaṃ. Pūretvāti udakassa pūretvā. Vārikiñjakkhapūritāti tattha tattha vārimatthake padumuppalādīnaṃ kesarabhārehi sañchāditavasena pūritā. Phalantīti pupphanti, paṇhikapariyantādīsu vidālentīti attho.
435-6 “四处游荡”就是到处走动。“我们跛行”就是像跛脚的人那样走。“在沙砾和拘舍草刺上”是指在有沙砾、有拘舍草刺的地面上,踩着沙砾和拘舍草刺走。“车乘”是指车、轿等任何一种交通工具。“单层底凉鞋”就是只有一层鞋底的凉鞋。巴利
435-6.Āhiṇḍamānāti vicaramānā. Khañjāmāti khañjanavasena gacchāma. Sakkhare kusakaṇṭaketi sakkharavati kusakaṇṭakavati ca bhūmibhāge, sakkhare kusakaṇṭake ca akkamantāti attho. Yānanti rathavayhādikaṃ yaṃkiñci yānaṃ. Sipāṭikanti ekapaṭalaupāhanaṃ.
437-8 以车乘而来:这里的“m”是连声字,连起来读就是“以车乘而来”。“两者”是指两种布施,也就是车乘布施和饭食等四种资具的布施。这里,以饮水布施也把医药布施包含在内了。其余内容因为前面已经解释过,意思很清楚,就不再重复了。巴利
437-8.Rathena māgamunti makāro padasandhikaro, rathena āgamaṃsu. Ubhayanti ubhayena dānena, yānadānena ceva bhattādicatupaccayadānena ca. Pānīyadānena hettha bhesajjadānampi saṅgahitaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.
长老把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为缘起,说道:“就像这些人现在这样,你在紧挨着今生的前一个过去生中,也曾投生为饿鬼,遭受了巨大的痛苦。”说完之后,世尊应长老的请求,讲述了《饿鬼事经》,接着为到场的大众说法。大众听了之后,生起强烈的警醒,从此乐于行布施、持戒等各种善行。巴利
Thero taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘yathā ime etarahi, evaṃ tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā therena yācito suttapetavatthuṃ kathetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano sañjātasaṃvego dānasīlādipuññakammanirato ahosīti.
车匠饿鬼事注疏巴利
3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā
琉璃柱,美妙又光辉——这句话,是世尊住在舍卫城时,因为一位饿鬼而说的。据说在过去迦叶佛的时代,有一个女人,戒行和品行都具足,依靠善知识,对教法生起了虔诚的信心。她建了一座住所,墙壁、柱子、台阶和地面都分布得匀称美观、彩绘多样,非常好看。她请比丘们在那里坐下,用精美的饮食供养他们,然后把这座住所献给了比丘僧团。后来她命终之后,因为另一个恶业的力量,转生到雪山王那里的车匠湖附近,成了一个天宫饿鬼。由于她供养僧团住所的福德之力,她得到了一座天宫,全部由各种宝物构成,广大庄严,四面八方都极为美观,令人心生欢喜,在莲池中,就像欢喜园一样庄严;她自己也成了金色,容貌美丽,看起来赏心悦目,端庄可亲。巴利
Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaranti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti. Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃ nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti, sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi.
她在那儿没有男人陪伴,独自享受着天界的福报。在那里长久没有男人相伴而住,她生起了不喜乐。她感到厌倦,心想:“有个办法。”于是把天界的芒果扔进河里。后面的经过,完全按照《康纳蒙达饿鬼事》里所说的来理解。不过在这里,有一位住在波罗奈城的青年,在恒河中看见其中一个芒果,就去找它的来源,一路辗转来到那个地方,看见那条河,顺着河流走到了她住的地方。她看见他,把他带到自己的住处,热情招待后坐了下来。他看到她住处的种种殊胜,就问道:巴利
Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati. Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā. Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘attheso upāyo’’ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati. Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ. Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvā tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato. Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi. So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –
登上以琉璃为柱、光彩夺目、具种种心念的天宫,
你安住其中,大威力的王后,如行于轨道上的十五的月亮。巴利
‘‘Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ; Tatthacchasi devi mahānubhāve, pathaddhani pannaraseva cando.
你的色泽像金子一样,明亮耀眼,非常好看;
你坐在最殊胜、无可比拟的狮子座上,独自一人,也没有丈夫。巴利
‘‘Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho, uttattarūpo bhusa dassaneyyo; Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā, ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko.
这些莲池是给你的,四周遍布,繁花满布,还有许多白莲。
金沙铺满四周,那里没有淤泥,也没有水草。巴利
‘‘Imā ca te pokkharaṇī samantā, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā; Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā, na tattha paṅko paṇako ca vijjati.
这些天鹅赏心悦目,令人喜爱,它们总是在水面上游来游去;
它们一起发出悦耳的声音,音色圆润,就像大鼓的响声一样。巴利
‘‘Haṃsā cime dassanīyā manoramā, udakasmimanupariyanti sabbadā; Samayya vaggūpanadanti sabbe, bindussarā dundubhīnaṃva ghoso.
名声显赫、光彩照人的女子啊,你正扶着船站在那里。
睫毛修长、面带笑容、说话亲切的你,全身各支分样样美好,显得格外光彩照人。巴利
‘‘Daddallamānā yasasā yasassinī, nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi; Āḷārapamhe hasite piyaṃvade, sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi.
这座天宫没有尘垢,安稳地立在平坦之处,带着园林,让欢喜和喜悦不断增长。
我想和您这位容貌无可挑剔的女子一起,在这欢喜园里共享快乐。巴利
‘‘Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ, uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ; Icchāmahaṃ nāri anomadassane, tayā saha nandane idha moditu’’nti. –
他诵出了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
439 在那里,就是在那个天宫里。Acchasi 的意思是,在想坐的时候就能坐下。Devī 是对她的称呼,也就是“女神”。Mahānubhāve 指具备大神通威德。Pathaddhanī 指自己所在的道路,也就是虚空中的路。Pannaraseva cando 的意思是,像十五日的月亮那样圆满无缺,光辉照耀。巴利
439. Tattha tatthāti tasmiṃ vimāne. Acchasīti icchiticchitakāle nisīdasi. Devīti taṃ ālapati. Mahānubhāveti mahatā dibbānubhāvena samannāgate. Pathaddhanīti attano pathabhūte addhani, gaganatalamaggeti attho. Pannaraseva candoti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho.
440 你的容貌也像黄金一样,你的肤色又跟炽热的黄金相似,极其令人喜爱。因此说“像炽燃的黄金,非常庄严好看”。Atule 的意思是极其珍贵;或者 Atule 是对天神的称呼,意思是容貌无与伦比。Natthi ca tuyha sāmiko 的意思是你没有丈夫。巴利
440.Vaṇṇoca te kanakassa sannibhoti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo. Tenāha ‘‘uttattarūpo bhusa dassaneyyo’’ti. Atuleti mahārahe. Atuleti vā devatāya ālapanaṃ, asadisarūpeti attho. Natthi ca tuyha sāmikoti tuyhaṃ sāmiko ca natthi.
441 “有很多花”是指有很多莲花、青莲花等各种花。“以金粉”是指以金砂。“四周遍布”是指从四面八方铺满。“在那里”是指在那些池塘里。“泥和水藻”是指既没有淤泥,也没有水面的浮垢。巴利
441.Pahūtamalyāti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyo . Suvaṇṇacuṇṇehīti suvaṇṇavālukāhi. Samantamotthatāti samantato okiṇṇā. Tatthāti tāsu pokkharaṇīsu. Paṅko paṇako cāti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati.
442 这些天鹅看着赏心悦目,又让人心生欢喜——意思是这些天鹅既看着舒服,又讨人喜欢。周遍游荡——就是到处游来游去。一切时——就是在所有季节里。共集——就是聚在一起。美妙——就是声音甜美悦耳。鸣叫——就是它们发出叫声。圆音——就是声音不散乱、圆融集中。音声如鼓——因为声音美妙圆润又集中,所以就像大鼓的声音一样;意思就是你的池塘里天鹅的鸣叫声如大鼓声。巴利
442.Haṃsā cime dassanīyā manoramāti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca. Anupariyantīti anuvicaranti. Sabbadāti sabbesu utūsu. Samayyāti saṅgamma. Vaggūti madhuraṃ. Upanadantīti vikūjanti. Bindussarāti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā. Dundubhīnaṃva ghosoti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho.
443 Daddallamānā(闪耀)说的是极其炽盛地放光。Yasasā(以荣光)说的是凭借天神的威德。Nāvāyā(以船)说的是在舟中。因为看见那个女鬼坐在莲花池里一艘金船上的昂贵大座上嬉水,才这样说道。Avalambā(倚靠)说的是倚着、靠着支撑物。Tiṭṭhasi(你站着)这里“站”这个词有否定行走的意思,所以是在说拒绝行走。也有版本写作“Nisajjasi”(你坐着),那就应当理解为安坐。Āḷārapamhe(睫毛长弯)说的是睫毛弯曲、修长、黑亮。Hasite(在笑颜)说的是脸上带着微笑或开怀大笑。Piyaṃvade(说爱语)说的是说令人喜爱的话。Sabbaṅgakalyāṇī(一切肢节善美)说的是身体的一切部分都美丽,意思是所有大小肢体都端正美好。Virocasi(你照耀)说的是你光彩闪耀。巴利
443.Daddallamānāti ativiya abhijalantī. Yasasāti deviddhiyā. Nāvāyāti doṇiyaṃ. Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha. Avalambāti avalambitvā apassenaṃ apassāya. Tiṭṭhasīti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ. ‘‘Nisajjasī’’ti vā pāṭho, nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo. Āḷārapamheti vellitadīghanīlapakhume. Hasiteti hasitamahāhasitamukhe. Piyaṃvadeti piyabhāṇinī. Sabbaṅgakalyāṇīti sabbehi aṅgehi sundare, sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho. Virocasīti virājesi.
444 离尘,就是远离了尘垢,没有过失。立于平坦处,就是站在平坦的地面上,或者因为四方端正庄严而立于平整之地,意思是周围一切都美妙。有园林,就是拥有欢喜园。增长喜乐,就是令喜乐与愉悦增长,也就是增长快乐与喜悦。女子,是对她的称呼。无上美观者,因为肢节圆满,容貌无可指摘。使欢喜,就是能令人欢喜。在此,指在这个欢喜园或天宫中。享受,连接起来意思是我想要享受快乐。巴利
444.Virajanti vigatarajaṃ niddosaṃ. Same ṭhitanti same bhūmibhāge ṭhitaṃ, caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ, samantabhaddakanti attho. Uyyānavantanti nandanavanasahitaṃ. Ratinandivaḍḍhananti ratiñca nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ, sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho. Nārīti tassā ālapanaṃ. Anomadassaneti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane. Nandaneti nandanakare. Idhāti nandanavane, vimāne vā. Moditunti abhiramituṃ icchāmīti yojanā.
那位青年说完这番话后,那位天宫中的天女回答他说——巴利
Evaṃ tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī –
你就在今生造下今生应受果报的业,也让你的心安住在这里;
你在这里造下能感受果报的业,就能得到我,你这个贪求欲乐的人。巴利
‘‘Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ, cittañca te idha nihitaṃ bhavatu; Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāmini’’nti. –
她说了这首偈颂。其中,“你应当在这里造作应受报的业”的意思是:你应当在这个天界之处,造作并积累能在这里成熟、能带来果报的善业。“安置在这里”是指被引导放置在这里;也可以读作“倾向这里”,意思是让你的心倾向于这个地方、朝向这里、向这里倾斜。“我”就是指我。“你将得到”就是你将获得。巴利
Gāthamāha. Tattha karohi kammaṃ idha vedanīyanti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi. Idha nihitanti idhūpanītaṃ, ‘‘idha ninna’’nti vā pāṭho, imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu. Mamanti maṃ. Lacchasīti labhissasi.
那位青年听了天宫女鬼的话,就从那里回到人间。他把心转向那个地方,做了能投生到那里的福德业,不久就死了,投生到那里,成了那个女鬼的同伴。为了说明这件事,结集者们说:巴利
So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –
他说了声“好啊”答应了她之后,
他在那里造下了要承受果报的业。
造了要在那里承受果报的业,
那位青年就投生成了她的同伴。巴利
‘‘Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā, Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ; Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ, Upapajji so māṇavo tassā sahabyata’’nti. –
结集者们诵出了这最后的偈颂。其中,“善哉”是表示接受、应允的语气词。“她”指那位天女。“应允了”意思是接受了她的话。“应于彼处感受的”指的是在那座天宫中,其乐果应与她共同感受的善业。“同伴”即共住、同伴之意。那位青年投生为她的同伴——这是句子的连接意义。其余的内容,意思浅显易解。巴利
Osānagāthamāhaṃsu. Tattha sādhūti sampaṭicchane nipāto. Tassāti tassā vimānapetiyā. Paṭissuṇitvāti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā. Tahiṃ vedanīyanti tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ. Sahabyatanti sahabhāvaṃ. So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā. Sesaṃ uttānameva.
他们俩在那里长久享受天界的福报。后来,那个男子因为业报耗尽而命终;那个女子却凭着自己福业成为福田的性质,在那里住满了整整一个佛出世之间的漫长时间。后来,我们的世尊出现在世间,转动了殊胜的法轮,次第而行,住在祇园精舍。有一天,具寿大目犍连在山中游历,看见了那座宫殿和那位天女鬼,就用“琉璃柱美妙光辉……”等偈颂问她。她便从头到尾把自己的全部经历告诉了他。长老听了以后,回到舍卫城,向世尊禀报。世尊以这件事为因缘,为在场的大众说法。大众听了之后,都欢喜地投入布施等福德之法中。巴利
Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi, itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassara’’ntiādikāhi gāthāhi pucchi. Sā cassa ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi. Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti.
4. 粗糠饿鬼事的注释巴利
4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā
“粗糠……一个人一再地稻谷……”这件事,是导师住在舍卫城时,针对四个饿鬼而说的。据说,离舍卫城不远的一个村子里,有一个人做奸诈的买卖,靠缺斤短两等手段谋生。他拿稻谷的谷壳,用铜色泥土浸泡加工,让它变重,再混进红米里卖。他的儿子因为“父亲不恭敬来家里的朋友和伙伴们”而发火,拿起轭上的皮鞭打母亲的头。他的媳妇偷吃了准备给大家吃的肉,后来被他们追问时,就发誓说:“如果我吃了那块肉,就让我生生世世割下自己背上的肉来吃。”而他的妻子,当有人向她讨要某件用具时,她说“没有”;被他们逼问得紧了,就说了谎并发誓:“如果我把有的说成没有,就让我每投生一处,都变成吃粪的。”巴利
Bhusāni eko sāliṃ punāparoti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi. So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi. Tassa putto ‘‘gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī’’ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi. Tassa suṇisā sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ, bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyya’’nti sapathamakāsi. Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘natthī’’ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘sace santaṃ natthīti vadāmi, jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyya’’nti musāvādena sapathamakāsi.
那四个人后来在某时命终,投生到文阇山林里,成了饿鬼。在那里,那个奸商因为业果,双手抓起熊熊燃烧的粗糠,往自己头上撒,承受着巨大的痛苦;他的儿子被铁锤砸破自己的头,也是自作自受,感受着不小的苦;他的儿媳因为业果,用极其锋利、又长又大的指甲,割下自己背上的肉来吃,感受着无量的痛苦;他的妻子那边,原本香气扑鼻、清净无瑕、没有黑点的粳米饭,刚一端到面前,就变成了爬满各种虫子、极其恶臭、令人厌恶的粪便,她只好双手捧着吃下去,感受着极大的痛苦。巴利
Te cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu. Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati, tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati, tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati, taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti.
那四个人投生为饿鬼、正遭受巨大痛苦时,具寿大目犍连在山间游行,有一天来到了那个地方。他看见那些饿鬼之后——巴利
Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato. Te pete disvā –
有人吃着谷糠,另一个人却在吃稻谷;这个女人在吃自己的血肉。
你也在受用这粪尿、不净、不可爱的东西,这到底是什么果报呢?巴利
‘‘Bhusāni eko sāliṃ punāparo, ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ; Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ, paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko’’ti. –
长老用这首偈颂问他们过去造了什么业。其中,“bhusāni”是谷糠的意思。“eko”是独自一人的意思。“sāliṃ”是宾格形式,用于属格义,意思是:他把燃烧着的稻谷糠撒在自己头上。“punāparo”是又另一个人。那个打了母亲头的人,用铁杵打自己的头,结果头裂开了,说的就是这件事。“sakamaṃsalohitaṃ”是说吃自己背上的肉和血,这是按文句连接起来理解的。“akantaṃ”是不可爱、可厌的。“kissa ayaṃ vipāko”是:“你们如今所感受的这些,是何种恶业的果报呢?”巴利
Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi. Tattha bhusānīti palāpāni. Ekoti ekako. Sālinti sālino. Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ, sālino palāpāni pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo. Punāparoti puna aparo. Yo hi so mātusīsaṃ pahari, so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti, taṃ sandhāya vadati. Sakamaṃsalohitanti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā. Akantanti amanāpaṃ jegucchaṃ. Kissa ayaṃ vipākoti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ, yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho.
长老这样问他们各自造了什么业之后,那个骗子商人的妻子就把他们所有人造过的业都讲了出来——巴利
Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –
这个人前世伤害过母亲,而这个人是个奸诈的商人;
这个人吃了肉,又用说谎来骗人。巴利
‘‘Ayaṃ pure mātaraṃ hiṃsati, ayaṃ pana kūṭavāṇijo; Ayaṃ maṃsāni khāditvā, musāvādena vañceti.
我曾生在人当中、身为女人,是在家人,是全家人的女主人;
有东西在时我就把它藏起来,愿我不要从这里给出任何东西。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, agārinī sabbakulassa issarā; Santesu pariguhāmi, mā ca kiñci ito adaṃ.
我用妄语来遮掩,说“我家里没有这个东西”。
如果我隐瞒了真实存在的东西,就让我把粪便当饭吃。巴利
‘‘Musāvādena chādemi, natthi etaṃ mama gehe; Sace santaṃ niguhāmi, gūtho me hotu bhojanaṃ.
因为那个业的果报,以及妄语的两者;
香喷喷的稻米饭,对我而言变成了大便。巴利
‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ; Sugandhaṃ sālino bhattaṃ, gūthaṃ me parivattati.
不会白费的业,业确实不会消失。
我吃着、喝着这恶臭的、爬满蛆虫的粪秽。她说了这首偈颂。巴利
‘‘Avañjhāni ca kammāni, na hi kammaṃ vinassati; Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ, bhuñjāmi ca pivāmi cā’’ti. – gāthā abhāsi;
448 在这里,她指着儿子说“这(个人)”。所谓“伤害”,就是用力量压迫,意思是拿棍子打。“Kūṭavāṇijo”就是狡诈的商人,意思是用欺骗的手段做买卖。所谓“吃了肉”,就是吃了和别人共有的肉之后,用“我没吃”这样的妄语来骗他们。巴利
448. Tattha ayanti puttaṃ dassenti vadati. Hiṃsatīti thāmena paribādheti, muggarena paharatīti attho. Kūṭavāṇijoti khalavāṇijo, vañcanāya vaṇijjakārakoti attho . Maṃsāni khāditvāti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘na khādāmī’’ti musāvādena te vañceti.
449-50 家主妇,就是家里的女主人。Santesu 指确实存在、被他人乞讨的物品。Pariguhāmi 是我藏起来。这是因时态颠倒而说的。Mā ca kiñci ito adanti 指我没有把自己这里的哪怕一点点东西施给有需要的人。Chādemi 是我用“我家里没有这个”这样的妄语来掩盖。巴利
449-50.Agārinīti gehasāminī. Santesūti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu. Pariguhāmīti paṭicchādesiṃ. Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Mā ca kiñci ito adanti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ. Chādemiti ‘‘natthi etaṃ mama gehe’’ti musāvādena chādesiṃ.
451-2 “我的粪便在转变”,意思是:香喷喷的粳米饭,因为我的业力,转成了粪便,变成了粪。“不空”的意思是不落空、不会没有结果。因为业确实不会消失:已经积下的业,在还没有给出果报之前,确实不会消失。“虫”指的是长满了虫,已经生出一大堆虫。“粪”就是大便。其余部分因为以下已经讲过其中的道理,所以很容易明白。巴利
451-2.Gūthaṃ me parivattatīti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati. Avañjhānīti amoghāni anipphalāni. Na hi kammaṃ vinassatīti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati. Kiminanti kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ. Mīḷhanti gūthaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.
长老听了那个女饿鬼的话后,就把这件事禀告给世尊。世尊以这件事作为缘起,为在场的大众开示佛法。那次开示给大众带来了利益。巴利
Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
5. 童子饿鬼事注释巴利
5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā
“善逝的智慧真是稀有奇妙”——这是《童子饿鬼事》的故事。它是怎么来的呢?据说在舍卫城,有很多近事男组成法会,在城里搭了一座大帐篷,用各种颜色的布装饰好,一大早就邀请以佛陀为首的比丘僧团,请他们坐在铺设了最上等坐垫的座位上,用香、花等供养之后,举行了盛大的布施。有一个人看到这一幕,心被悭吝的污垢缠住了,受不了这样的恭敬供养,就说了这样的话:“这些东西全都扔到垃圾堆里去吧,别给这些秃头。”近事男们听了之后,心里震动,想道:“这个人真是造了很重的恶业啊,竟然这样冒犯以佛陀为首的比丘僧团。”他们就把这件事告诉了他的母亲,说:“你去替我们向世尊和弟子僧团请求原谅吧。”她答应说:“好。”她责备并劝导了儿子之后,来到世尊和比丘僧团面前,说明儿子所犯的过错,请求原谅,然后连续七天用粥供养世尊和比丘僧团。她的儿子不久就死了,投生到一个靠不清净的营生过活的妓女肚子里。那妓女刚生下他,知道是个男孩,就让人把他丢到坟场里。他在那里凭着自己善业的力量得到了保护,没有任何人伤害他,像在母亲怀里一样安稳地睡着。也有人说,是天神保护了他。巴利
Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇanti idaṃ kumārapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā mahādānaṃ pavattenti. Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha – ‘‘varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ, na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinna’’nti. Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ, yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddha’’nti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘gaccha, tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī’’ti āhaṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi. Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti. Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘dārako’’ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi. So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi. Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti.
那时,世尊在黎明时分从大悲定中出定,以佛眼观察世间,看见那个被丢弃在坟场的男孩。日出时分,世尊来到坟场。大众心想:“导师来到这里,一定有原因。”于是聚集起来。世尊对聚集的大众说:“不能轻视这个男孩。虽然他现在被丢弃在坟场,无依无靠,但将来在今生和来世都会获得极大的成就。”众人便问:“尊者,他前世造了什么业呢?”世尊被这样请问后,便说道:巴利
Atha bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi. ‘‘Satthā idhāgato, kāraṇenettha bhavitabba’’nti mahājano sannipati. Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘nāyaṃ dārako oññātabbo, yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito, āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī’’ti vatvā tehi manussehi ‘‘kiṃ nu kho, bhante, iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamma’’nti puṭṭho –
大众向以佛陀为首的比丘僧团,献上了盛大的供养。
这时他的心发生了变异,说出了粗恶、不雅的话。巴利
‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ; Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbha’’nti. –
世尊先按适当的方式,说明了那个男孩过去所造的业和未来将会得到的成就,然后针对聚集起来的大众,随他们的根机意乐说法,接着又作了一场越来越殊胜的说法。说法结束时,八万四千众生对法获得了现观。有一位拥有八亿家财的家长,当着世尊的面认领说:“这是我的儿子。”世尊想:“这样,这个男孩就得到了保护,大众也得到了利益。”于是便回了精舍。巴利
Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘mayhaṃ putto’’ti aggahesi. Bhagavā ‘‘ettakena ayaṃ dārako rakkhito, mahājanassa ca anuggaho kato’’ti vihāraṃ agamāsi.
后来,那位家主去世了,他接手了家主留给他的财产,把家业经营起来,就在那座城里成了一个大富居士,一心喜欢布施等善行。有一天,比丘们在法堂里议论起来:“哎呀,导师对众生真是慈悲啊!那个小孩当时无依无靠,如今却享受着大富大贵,还在做种种广大的福业。”导师听到这话后,授记说:“比丘们,他的福报不止这么一点。他寿命结束之后,会投生到三十三天,成为帝释天的儿子,获得广大的天界福报。”比丘们和大众听了这话,就说:“看来,有远见的世尊正是看到了这个因缘,才在那个男孩刚出生被丢在荒凉坟场时,亲自到那里去救护他。”他们这样赞叹世尊卓越的智慧,并谈论着他那一生的事迹。为了阐明这个含义,结集者们说:巴利
So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho nūna satthā sattesu anukampako, sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati, uḷārāni ca puññāni karotī’’ti. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, tassa ettakāva sampatti, atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati, mahatiṃ dibbasampattiñca paṭilabhissatī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano ca ‘‘idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī’’ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
善逝的智慧真是奇妙稀有,导师就这样为那个人授记。
有些人确实福报广大,有些人则福报微薄。巴利
‘‘Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ, satthā yathā puggalaṃ byākāsi; Ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke.
这个男孩被丢在弃尸场里,靠拇指的油脂熬过夜晚;
夜叉、鬼怪或爬虫,都不会伤害这位积了福德的男孩。巴利
‘‘Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito, aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ; Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā, viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ.
群狗也舔了他的双脚,乌鸦和豺狼在四周转来转去;
鸟群把胎垢叼走,乌鸦则把眼垢叼走。巴利
‘‘Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde, dhaṅkā siṅgālā parivattayanti; Gabbhāsayaṃ pakkhigaṇā haranti, kākā pana akkhimalaṃ haranti.
没有人给他安排任何守护,也没有准备药物或芥子烟熏。
他们没有采纳星宿相合之事,也没有撒各种谷物。巴利
‘‘Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci, na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā; Nakkhattayogampi na aggahesuṃ, na sabbadhaññānipi ākiriṃsu.
就像这样,落到最惨的境地,夜里被运来丢到坟场;
就像一团没炼过的酥油在抖动,生命还剩下一点点,悬着没断。巴利
‘‘Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ, rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ; Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ, sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ.
被天与人共同敬奉的他看见了那位(童子),看清之后,这位智慧广大的人便作出了预言:
这个王子将会成为这座城里出身最高贵、财富最丰厚的家族之人。巴利
‘‘Tamaddasā devamanussapūjito, disvā ca taṃ byākari bhūripañño; ‘Ayaṃ kumāro nagarassimassa, aggakuliko bhavissati bhogato ca’.
459 第459段没有可翻译的巴利文内容。巴利
459.
什么样的誓愿,什么样的梵行,这善修什么的果报?
他遭遇了这样的灾祸,之后将会体验那样的成就。巴利
‘‘Kissa vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhi’’nti. –
他们说了六首偈颂。巴利
Cha gāthā avocuṃ.
453 这里,“稀有之色”指的是稀有之性。“善逝之智”指的是不与其他人共有的、正自觉者的智慧,这是就了知众生根性倾向与随眠等的一切知智而说的。而这正是他人无法触及的境界,那又怎么能称为“智”呢?于是说“导师如何记说补特伽罗”。这就表明,正是通过导师的说法,才能知道此智的稀有性。巴利
453. Tattha accherarūpanti acchariyasabhāvaṃ. Sugatassa ñāṇanti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa ñāṇaṃ, āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ. Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘satthā yathā puggalaṃ byākāsī’’ti. Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti.
现在为了说明记说,说道:有些人福德广大,有些人福德微薄。它的意思是:在这里,某些人虽然善法广大,但由于所遇不善助缘的力量,因为出身等原因而变得低劣;而另一些众生福德微薄,也就是善法很少,但由于福田殊胜等原因,那份福德具有大威光,因而变得殊胜。巴利
Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke’’ti āha. Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti, parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti.
454 “尸陀林”就是坟场。“拇指的乳汁”是指从拇指流出的乳汁,意思是天神从拇指滴下的奶。“不是夜叉,也不是爬虫”是说:无论是毗舍遮鬼、夜叉,还是任何爬行的东西,凡是能爬能走的,都不能伤害他、不能侵扰他。巴利
454.Sīvathikāyāti susāne. Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena, devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho. Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ.
455 它们用自己的舌头舔他的脚。dhaṅkā 是乌鸦的叫声。parivattayanti 的意思是,它们一边守护着他,心想“别让任何人伤害这个男孩”,一边为了确认他是否健康无恙,不停地来回转绕。gabbhāsaya 指胎垢。pakkhigaṇā 指秃鹫、黑鸢之类的鸟群。haranti 意思是清除。akkhimala 指眼垢。巴利
455.Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ. Dhaṅkāti kākā. Parivattayantīti ‘‘mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyu’’nti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti. Gabbhāsayanti gabbhamalaṃ. Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā. Harantīti apanenti. Akkhimalanti akkhigūthaṃ.
456 有些人——某些人——而非人则为他安排了守护。药,是指当时以及未来能带来健康的良药。或者用芥子烟熏,是指为了守护刚出生的男婴而用芥子来烟熏,他们连这个也没有为他做——这里就是在说明这一点。也没有取星宿会合,意思是也没有采用星宿的会合。“这个婴儿是在某个星宿、某个日期、某个时刻出生的”——这样的出生占卜,也没有任何人为他做,这就是它的意思。也没有撒一切谷物,意思是举行吉祥仪式时,为了药用而撒下混有芥子油的稻谷等一切谷物,他们也没有为他做这个,这就是它的意思。巴利
456.Kecīti keci manussā, amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Osadhanti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ. Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti, tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti. Nakkhattayogampi na aggahesunti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu. ‘‘Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto’’ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho. Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti, tampissa nākaṃsūti attho.
457 像这样,就是这种样子。陷入极度的困苦,就是陷入最大的困境,遭受极其严重的痛苦。夜间被带来,就是在夜间被带来。像鲜奶油团一样,就是像一团新鲜奶油,因为仅仅只有一点肉,所以这样说。颤抖,就是因为虚弱而抖动。有疑惑,就是因为怀疑“是还活着呢,还是已经死了呢”而心存疑虑。残余生命,就是因为维持生命存续的种种条件都已不存在,仅仅剩下一点生命而已。巴利
457.Etādisanti evarūpaṃ . Uttamakicchapattanti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ. Rattābhatanti rattiyaṃ ābhataṃ. Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ, maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ. Pavedhamānanti dubbalabhāvena pakampamānaṃ. Sasaṃsayanti ‘‘jīvati nu kho na nu kho jīvatī’’ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ. Jīvitasāvasesanti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ.
458 他将成为最上族姓的人,因为财富的缘故。意思是:以财富为标志,凭借财富的力量,他将成为最上族姓、最高贵族姓的人。巴利
458.Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho.
459 “Kissa vata”这首偈颂,是站在世尊身边的男居士们,以他所造的业为提问内容而说出来的。应当知道,这是在坟场聚集时所说的。其中,“kissa”的意思是“他的什么”;“vata”指誓愿的受持。再次说“kissa”时,是把格位转变之后来理解:是怎样的善行誓愿和梵行?“etādisaṃ”是“这样的”,也就是生在妓女腹中、被丢弃在坟场这一类情形;“byasanaṃ”是“灾祸、不幸”。“tādisaṃ”是“那样的”,意思是像“靠拇指上的一点油膏熬过一夜”等等,以及“这个男孩将成为这座城里最上等家族的人”等等所说的那一类情况。“iddhi”指天神通,也就是天界的成就。巴利
459. ‘‘Kissa vata’’nti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā. Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā. Tattha kissāti kiṃ assa. Vatanti vatasamādānaṃ. Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā. Etādisanti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ, susāne chaḍḍananti evarūpaṃ. Byasananti anatthaṃ. Tādisanti tathārūpaṃ, ‘‘aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti’’ntiādinā, ‘‘ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī’’tiādinā ca vuttappakāranti attho. Iddhinti deviddhiṃ, dibbasampattinti vuttaṃ hoti.
现在,结集者们为了说明世尊当时是如何回答那些男居士所问的,便这样说道:巴利
Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi, taṃ dassentā saṅgītikārā –
大众向以佛陀为首的比丘僧团,献上了盛大的供养。
这时他的心发生了变异,说出了粗恶、不堪入耳的话。巴利
‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ; Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ.
他驱除了那个寻思,随后获得了喜悦与清净信心。
他供养了住在祇园精舍的如来,用粥,整整七夜。巴利
‘‘So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā, pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā; Tathāgataṃ jetavane vasantaṃ, yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ.
他的誓愿,以及那清净的梵行,正是他善修所得的果报。
他遭遇了这样的灾祸之后,就会享受那样的胜妙成就。巴利
‘‘Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ.
他就在这个世界里活满一百年,一直享受着一切欲乐;
身体毁坏之后,在来世,他会去到帝释天的同伴那里。巴利
‘‘Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassā’’ti. –
他们说了四首偈颂。巴利
Catasso gāthā avocuṃ.
460 这里,“大众”指人群,意思就是近事男众。“在那里”指在那次供养中。“他的”指那个男孩的。“心的变易”指在前一生中,他的心变得不恭敬、不尊重、不认同。 “非善语”指他说了粗恶的话,那样的话不适合在善人集会中说出来。巴利
460. Tattha janatāti janasamūho, upāsakagaṇoti adhippāyo. Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ. Assāti tassa dārakassa. Cittassahu aññathattanti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi. Asabbhanti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi.
461 “So”指的就是这个男孩。“Taṃ vitakkaṃ”指那个恶寻。“Pavinodayitvā”指通过母亲的劝导而平息。“Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā”指获得喜悦与净信,生起这些。“Yāguyā upaṭṭhāsi”指他以布施粥来侍奉。“Sattarattaṃ”就是七天。巴利
461.Soti so ayaṃ. Taṃ vitakkanti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ. Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā. Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā. Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi. Sattarattanti sattadivasaṃ.
462 他的这誓愿、这梵行,意思是:我前面讲过的,对自己内心的平静以及布施,就是此人的誓愿和梵行,除此之外没有别的。巴利
462.Tassavataṃ taṃ pana brahmacariyanti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca, aññaṃ kiñci natthīti attho.
463 463.“住立后”是指就在这人间住立,直到寿命终结。“来世”是指在下一生。“与婆娑婆为伴”是指他将以帝释天——诸天之主——之子的身份,成为帝释天的同伴。这里说的是未来的事,却用了现在时的说法。其余各处都很清楚。巴利
463.Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā. Abhisamparāyanti punabbhave. Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassa puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati. Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
6. 《塞莉尼饿鬼事》注释巴利
6. Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā
“裸形、容貌丑陋”这一句,是世尊住在祇园精舍时,以舍利尼饿鬼为因缘而说的。据说在俱卢国的象城,有一个名叫舍利尼的女子,靠卖色为生。那时,为了举行布萨,比丘们从各处聚集而来。后来又有一次大比丘众的集会。人们看到后,准备了芝麻、米、酥油、鲜奶油、蜂蜜等许多布施物品,举行了大布施。而那时,这个妓女没有信心,也没有清净的信心,内心被悭吝的垢秽所缠缚。尽管那些人对她说:“来吧,请随喜这份布施!”她却对他们表现出不信,说道:“给那些剃光头的沙门有什么用?”她连一点点微物都不肯施舍。巴利
Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante seriṇīpetiṃ ārabbha vuttaṃ. Kururaṭṭhe kira hatthinipure seriṇī nāma ekā rūpūpajīvinī ahosi. Tattha ca uposathakaraṇatthāya tato tato bhikkhū sannipatiṃsu. Puna mahābhikkhusannipāto ahosi. Taṃ disvā manussā tilataṇḍulādiṃ sappinavanītamadhuādiñca bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā mahādānaṃ pavattesuṃ. Tena ca samayena sā gaṇikā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā tehi manussehi ‘‘ehi tāva idaṃ dānaṃ anumodāhī’’ti ussāhitāpi ‘‘kiṃ tena muṇḍakānaṃ samaṇānaṃ dinnenā’’ti appasādameva nesaṃ sampavedesi, kuto appamattakassa pariccāgo.
她后来在某时命终,投生成了某个边远城市护城河堤岸上的一个女饿鬼。那时,象城有一位男居士因为经商来到那座城市。一天后夜,天快亮的时候,他因为某件事走到护城河堤岸上。她在那里看见了他,认出了他,就赤裸着身体、只剩皮包骨头,模样极其可怕,站在离他不远的地方,让他看见自己。那位男居士看见她之后——巴利
Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññatarassa paccantanagarassa parikhāpiṭṭhe petī hutvā nibbatti. Atha hatthinipuravāsī aññataro upāsako vaṇijjāya taṃ nagaraṃ gantvā rattiyā paccūsasamaye parikhāpiṭṭhaṃ gato tādisena payojanena. Sā tattha taṃ disvā sañjānitvā naggā aṭṭhittacamattāvasesasarīrā ativiya bībhacchadassanā avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –
你光着身子,模样难看,瘦得皮包骨,青筋像网一样爬满全身;
“肋骨高突,极其瘦削,你是谁?在此站立?”巴利
‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā; Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –
他以偈颂询问。她对他说道——巴利
Gāthāya pucchi. Sāpissa –
尊者,我是饿鬼,生在阎魔世界,境遇悲惨;
造了恶业之后,就从这里投生到饿鬼界去了。巴利
‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
他用自己的偈颂说明了自己的身份。接着,他又用这样的话——巴利
Gāthāya attānaṃ pakāsesi. Puna tena –
你到底用身体、言语和心意造了什么恶行?
因何种业的果报,你从此处趣向饿鬼世间?巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她被以偈颂询问了所造之业。巴利
Gāthāya katakammaṃ pucchitā –
在开敞无遮的渡口,我曾搜寻谋求半个小钱。
在可供布施的财物现前时,我没有为自己作洲渚。巴利
‘‘Anāvaṭesu titthesu, viciniṃ aḍḍhamāsakaṃ; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano.
我口渴得走向河流,河水却转为干涸。
我走向树荫,烈日却跟着转过来。巴利
‘‘Nadiṃ upemi tasitā, rittakā parivattati; Chāyaṃ upemi uṇhesu, ātapo parivattati.
炽热如火的风朝我吹来,烧灼着我。
尊者,这是我应得的,而且我还应得比这更恶劣的其他恶报。巴利
‘‘Aggivaṇṇo ca me vāto, ḍahanto upavāyati; Etañca bhante arahāmi, aññañca pāpakaṃ tato.
到了象城之后,请告诉我的母亲:
我见到了你的女儿,她处境悲惨,堕在阎魔世间;
造了恶业之后,从此处堕入饿鬼界。巴利
‘‘Gantvāna hatthiniṃ puraṃ, vajjesi mayha mātaraṃ; ‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’.
我这里确实存有一样东西,但我没有把它说明。
四十万,以及床座的下方。巴利
‘‘Atthi me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā; Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.
愿她从此为我作布施,也愿她以此维持生计;
我母亲布施后,愿她回向那份功德于我。
那时我将会快乐,一切欲望都圆满具足。巴利
‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā; Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –
她用这六首偈颂,讲了自己过去所造的业,也讲了自己接下来应当做的事。巴利
Imāhi chahi gāthāhi attanā katakammañceva puna tena attano kātabbaṃ atthañca ācikkhi.
467 在那里,所谓“无人遮止的渡口”,是指河、湖等地方供人洗澡、打水的渡口,谁都可以自由进出,没有人阻拦。所谓“我搜寻了半摩沙迦”,是说被贪欲压倒,心想:“也许有人忘了或落下了什么,我或许能从这里捡到一点。”于是哪怕只是半摩沙迦那么点东西,我也去搜寻。另一种理解是:所谓“无人遮止的渡口”,是指沙门、婆罗门作为使众生的身语意行得以清净的因由而成为渡口,任何人来亲近都不受阻拦;而“我搜寻了半摩沙迦”,是说我的心被悭吝的污垢控制,对任何人什么都不肯给,反而刻意去搜寻半摩沙迦那么点东西,并没有积累福德。因此说:“当有可布施之物时,我却没有为自己造一盏灯。”巴利
467. Tattha anāvaṭesu titthesūti kenaci anivāritesu nadītaḷākādīnaṃ titthapadesesu, yattha manussā nhāyanti, udakakiccaṃ karonti, tādisesu ṭhānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti ‘‘manussehi ṭhapetvā vissaritaṃ apināmettha kiñci labheyya’’nti lobhābhibhūtā aḍḍhamāsakamattampi viciniṃ gavesiṃ. Atha vā anāvaṭesu titthesūti upasaṅkamanena kenaci anivāritesu sattānaṃ payogāsayasuddhiyā kāraṇabhāvena titthabhūtesu samaṇabrāhmaṇesu vijjamānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti maccheramalapariyuṭṭhitacittā kassaci kiñci adentī aḍḍhamāsakampi visesena ciniṃ, na sañciniṃ puññaṃ. Tenāha ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano’’ti.
468 渴就是口渴。空竭是说:像乌鸦都能喝到水那样浅的河流,本来在流淌,却因为我的恶业变得没有水,空空的,只剩下沙子在那里翻动。在暑热中指炎热的时节。烈日转起意思是:我走到树荫的地方,那里反而变成了烈日暴晒的地方。巴利
468.Tasitāti pipāsitā. Rittakāti kākapeyyā sandamānāpi nadī mama pāpakammena udakena rittā tucchā vālikamattā hutvā parivattati. Uṇhesūti uṇhasamayesu. Ātapo parivattatīti chāyāṭṭhānaṃ mayi upagatāya ātapo sampajjati.
469-70 “火色”是说,接触起来像火一样。因此说“燃烧着炙烤”。“尊者,这些我也理应承受”,这里的“尊者”,是她对那位近事男用的尊称。她的意思是:“尊者,像前面所说的口渴等苦,以及比那更凶恶、更剧烈的苦,我都理应承受,因为我造了相应的恶业。”“你应当说”,就是你应该这样说。巴利
469-70.Aggivaṇṇoti samphassena aggisadiso. Tena vuttaṃ ‘‘ḍahanto upavāyatī’’ti. Etañca, bhante, arahāmīti, bhanteti taṃ upāsakaṃ garukārena vadati. Bhante, etañca yathāvuttaṃ pipāsādidukkhaṃ, aññañca tato pāpakaṃ dāruṇaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ arahāmi tajjassa pāpassa katattāti adhippāyo. Vajjesīti vadeyyāsi.
471-72 这里,“放置了”而“没有说明”,意思是没讲明“在这里放了多少”。现在,为了指出它的数量和放置的地方,她说:“四十万,在床座下面。”其中“床座”,指的是她以前自己睡的床座。“从那里”,是从埋藏的财宝里取出一部分,以我的名义来布施。“她的”,指的是我母亲的。巴利
471-72.Ettha nikkhittaṃ, anakkhātanti ‘‘ettakaṃ ettha nikkhitta’’nti anācikkhitaṃ. Idāni tassa parimāṇaṃ ṭhapitaṭṭhānañca dassentī ‘‘cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato’’ti āha. Tattha pallaṅkassāti pubbe attano sayanapallaṅkassa. Tatoti nihitadhanato ekadesaṃ gahetvā mamaṃ uddissa dānaṃ detu. Tassāti mayhaṃ mātuyā.
那位饿鬼这样说后,这位近事男接受了她说的话,把该在那里办的事办妥,然后前往象城,把这件事告诉了她的母亲。为了说明这件事——巴利
Evaṃ tāya petiyā vutte so upāsako tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā tattha attano karaṇīyaṃ tīretvā hatthinipuraṃ gantvā tassā mātuyā tamatthaṃ ārocesi. Tamatthaṃ dassetuṃ –
Sādhūti so paṭissutvā, gantvāna hatthiniṃ puraṃ;
他对她的母亲说:巴利
Avoca tassā mātaraṃ –
我见到了你的女儿,她处境悲惨,堕在阎魔世间;
做了恶业之后,她就从这里投生到了饿鬼界。巴利
‘‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
她在那里劝导我,却避开了我的母亲。
我见到了你的女儿,她处境悲惨,堕在阎魔世间;
做了恶业之后,她就从这里投生到了饿鬼界。巴利
‘‘Sā maṃ tattha samādapesi, vajjesi mayha mātaraṃ; ‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
我这里确实有东西放着,但我没有把它说明白。
在床座下方,有四十万。巴利
‘‘‘Atthi ca me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā; Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.
那就愿她从那里为我作布施,也愿这成为她的生计;
母亲布施之后,愿她随喜这份供养。
那时我会很快乐,一切想要的都能圆满得到。巴利
‘‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā; Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’.
从那以后,她确实做了布施,并把那份供养回向给了她。
这位饿鬼女得到了安乐,她的生活也过得很好。巴利
‘‘Tato hi sā dānamadā, tassā dakkhiṇamādisī; Petī ca sukhitā āsi, tassā cāsi sujīvikā’’ti. –
结集者们这样说。那些偈颂确实很容易理解。巴利
Saṅgītikārā āhaṃsu. Tā suviññeyyāva.
她母亲听了之后,就向比丘僧团做了布施,并把功德回向给她。她因此获得了圆满的资具,安住其中,于是向母亲显现自身,说明了事情的原委。母亲把这件事告诉了比丘们,比丘们又把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为八种成就的因缘,为在场的众人开示法义。那次开示让大众获得了真实的利益。巴利
Taṃ sutvā tassā mātā bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tassā ādisi. Tena sā paṭiladdhūpakaraṇasampattiyaṃ ṭhitā mātu attānaṃ dassetvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi, mātā bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第七《猎人饿鬼事》注释巴利
7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā
“被男女众围绕的年轻人”——这是世尊住在竹林精舍时,针对一个猎鹿人死后变成的饿鬼说的。据说在王舍城,有个猎人日夜猎杀鹿来谋生。他有一个近事男(优婆塞)朋友,那个朋友一直没办法让他完全停止恶行,就对他说:“来吧,朋友,你至少在夜里停止杀生吧!”就这样劝他在夜里做善事。他于是夜里停止杀生,只在白天杀生。巴利
Naranāripurakkhatoyuvāti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.
他后来在某时命终,投生为王舍城附近的一个宫殿饿鬼。白天他承受极大的痛苦,到了夜里,则具足五种欲乐并享受其中。具寿那罗陀见到他之后——巴利
So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –
年轻男子,被男女众人簇拥着,你因那些令人贪恋的种种欲乐而光彩照人;
你白天经历了什么事由,前世到底做了什么?巴利
‘‘Naranāripurakkhato yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi; Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –
他用这首偈颂来发问。其中,“被男女众围绕”是指被那些充当侍从的天子和天女们簇拥着、亲近侍奉。“年轻”就是年少。“可爱诱人的事物”是指那些令人贪恋、能引生贪欲的东西。“五欲之乐”是指五欲的各个方面。“你光彩照人”意思是:因为你具足这些,所以在夜里容光焕发。因此他说“你白天遭受刑罚”——也就是说,在白天的时候,你却要承受种种刑罚和杀害。或者,“rajanī”是指夜晚,“yehi”只是虚词。“你前世造了”——“Kimakāsi purimāya jātiyā”:你这样导致快乐与痛苦的业,究竟造于哪一前生呢?请讲一讲那个业。巴利
Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha naranāripurakkhatoti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. Yuvāti taruṇo. Rajanīyehīti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Sobhasīti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. Rajanīti vā rattīsu. Yehīti nipātamattaṃ. Kimakāsi purimāya jātiyāti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho .
饿鬼听了之后,就向长老讲述自己造过的业:巴利
Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –
我曾住在可爱的王舍城,在那令人愉悦的山围城中,
过去我是个猎鹿的人,双手沾满鲜血,性情残暴。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.
对不会反抗的众生,对众多生命,内心怀着恶意;
我总是到处游荡,极其残暴,以伤害他人为乐,从不约束自己。巴利
‘‘Avirodhakaresu pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso; Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.
我那时有个心地善良的朋友,是个有信仰的在家居士。
他也因为怜悯我,一次又一次地劝阻我。巴利
‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako; Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.
莫造恶业,孩子,莫堕恶趣;
如果你想死后得到快乐,就停止杀生,不要放纵自己。巴利
‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā; Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.
我听了那位希望我得安乐、心怀利益与怜悯者的话后,
我没有完全照着教导去做,因为我一向沉迷于恶行,是个没有智慧的人。巴利
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino; Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.
智慧广大的人啊,出于悲悯,你又一次把我安顿在克制之中。
如果你白天杀害众生,那就让你在夜晚有所克制吧。巴利
‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi; Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.
我白天杀了众生,夜晚则成为远离者、约束者。
我夜晚纵情享乐,白天却悲惨地被啃食。巴利
‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato; Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.
因为那个善业,我在夜里享受到非人的快乐。
白天,那些狗狂怒地充满敌意,从四面八方跑过来要吃我。巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.
那些持续不断地精勤努力、坚定不移地投入善逝教法的人,
我认为他们唯证得不死、无为的境界。巴利
‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane; Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –
他说了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
479-80 这里,“凶残者”就是暴虐的人。“血手”是指因为经常杀生,双手沾满鲜血。“暴戾者”意思是粗暴,也就是伤害众生的人。“对无害者”是指在鹿、鸟等对任何人都不制造敌意的众生当中。巴利
479-80. Tattha luddoti dāruṇo. Lohitapāṇīti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. Dāruṇoti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. Avirodhakaresūti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.
482-83 「无律仪」就是说不守护诸根、戒行败坏。「全分教导」是指全部的教诫,意思是任何时候都远离杀生。「长久乐恶」是指长时间沉迷于恶行。巴利
482-83.Asaṃyamāti asaṃvarā dussīlyā. Sakalānusāsaninti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. Cirapāpābhiratoti cirakālaṃ pāpe abhirato.
484 他在善行上约束自己。他安置、指示:“白天你杀生,那晚上就该收手。”这是对安置方式的说明。据说,他凭借标枪、罗网、陷阱等方式,夜里也照样干杀生的勾当。巴利
484.Saṃyameti sucarite. Nivesayīhi nivesesi. Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamoti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.
485 白天我被啃食,真是悲惨。如今我已堕入恶趣,遭受极大的痛苦,在白天的时候被啃食。据说,因为他曾在白天让狗去啃食鹿之类的猎物,所以就得到了与自己所造之业相应的果报——在白天,会有大狗跑过来,把他的身体啃得只剩下一堆骨头。可是到了夜晚,他的身体又恢复如常,享受天界的福报。因此说道:巴利
485.Divā khajjāmi duggatoti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –
我在夜里享受那份善业带来的非人间的福报;
白天被驱赶的狗,从四面八方奔过来,要啃食。巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.
这里,“paṭihatā”是指心被敌意所击,像结下了深仇一样。“samantā khādituṃ”是说它们跑过来,从四面八方啃食我的身体。这句话是就它们逼近时那种让人极度恐惧的情形而说的。不过,它们跑过来之后,会把我的身体吃得只剩骨头,然后才离开。巴利
Tattha paṭihatāti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. Samantā khāditunti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.
487 “Ye ca te satatānuyogino”这句结尾偈颂的简要意思是:我仅仅在夜里远离杀生,就享受到这样的福报。而那些在善逝、佛陀、世尊的教法中,对增上戒等恒常精勤、坚定精勤、时时刻刻不间断地投入修行的人,这些有福之人,我想,他们一定会证得那纯粹不夹杂世间快乐的、被称为“无为句”的不死境界;他们证得这一点,是没有任何障碍的。巴利
487.Ye ca te satatānuyoginoti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ anubhavāmi. Ye pana te purisā sugatassa buddhassa bhagavato sāsane adhisīlādike dhuvaṃ payuttā daḷhaṃ payuttā satataṃ sabbakālaṃ anuyogavantā, te puññavanto kevalaṃ lokiyasukhena asammissaṃ ‘‘asaṅkhataṃ pada’’nti laddhanāmaṃ amatameva adhigacchanti maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.
饿鬼这样说完后,长老就把这件事禀告了导师。导师以这件事作为起因,为到场的众人说法。全部内容都和前面说的一样。巴利
Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.
第二猎鹿人饿鬼事的注释巴利
8. Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā
世尊住在竹林精舍时,又讲了另一个猎鹿饿鬼的故事,这就是“在尖顶屋和宫殿中”这段偈颂的由来。据说,王舍城有个猎人家的年轻人,虽然家境富裕,却抛下享受财富的快乐,日夜不停地猎杀鹿,四处游荡。他有个做近事男的朋友,出于怜悯劝他说:“朋友,好啊,别再杀生了,别让这件事长久地给你带来不利和痛苦。”他却不听。于是那位近事男就去请求一位他所敬重、能让他心生欢喜的漏尽长老说:“尊者,好啊,请您为那个人应机说法,让他能戒除杀生。”巴利
Kūṭāgāre ca pāsādeti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante aparaṃ migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro māgaviko māṇavo vibhavasampannopi samāno bhogasukhaṃ pahāya rattindivaṃ mige hananto vicarati. Tassa sahāyabhūto eko upāsako anuddayaṃ paṭicca – ‘‘sādhu, samma, pāṇātipātato viramāhi, mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti ovādaṃ adāsi. So taṃ anādiyi. Atha so upāsako aññataraṃ attano manobhāvanīyaṃ khīṇāsavattheraṃ yāci – ‘‘sādhu, bhante, asukapurisassa tathā dhammaṃ desetha, yathā so pāṇātipātato virameyyā’’ti.
有一天,那位长老在王舍城托钵乞食,来到他家门口站着。猎人看见长老,生起极大的恭敬,迎上前去,请他进屋,铺设座位,然后请他坐下。长老在铺设好的座位上坐下,猎人也走上前来,坐在一旁。长老向他开示了杀生的过患,以及戒除杀生所带来的利益。他听了之后,还是不愿意戒除。于是长老对他说:“贤友,如果你实在没办法完全戒除,那至少先在夜里戒除吧。”他回答说:“好的,尊者,我在夜里不杀生。”从此他就在夜里戒除了杀生。剩下的情节和前面那个故事一样。偈颂里说:巴利
Athekadivasaṃ so thero rājagahe piṇḍāya caranto tassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā so māgaviko sañjātabahumāno paccuggantvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane, sopi theraṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Tassa thero pāṇātipāte ādīnavaṃ, tato viratiyā ānisaṃsañca pakāsesi. So taṃ sutvāpi tato viramituṃ na icchi. Atha naṃ thero āha – ‘‘sace, tvaṃ āvuso, sabbena sabbaṃ viramituṃ na sakkosi, rattimpi tāva viramassū’’ti, so ‘‘sādhu, bhante, viramāmi ratti’’nti tato virami. Sesaṃ anantaravatthusadisaṃ. Gāthāsu pana –
“在尖顶楼阁与宫殿中,在铺着长毛毯的床座上,”
你伴着五支乐器的美妙演奏尽情享乐。巴利
‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke gonakatthate; Pañcaṅgikena turiyena, ramasi suppavādite.
从那时起,夜晚结束,太阳升起时,
被扔在坟场里,你会遭受很多痛苦。巴利
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati; Apaviddho susānasmiṃ, bahudukkhaṃ nigacchasi.
到底是以身、以语、以意,造下了什么恶行?
你是因为什么业的果报,才遭受这样的苦呢?巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –
那罗陀长老用三首偈颂问他。接着,那个饿鬼对他说:巴利
Tīhi gāthāhi nāradatthero naṃ paṭipucchi. Athassa peto –
我曾住在可爱的王舍城,在那令人愉悦的山围城中,
我过去是个猎鹿的人,残忍又不知节制。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Migaluddo pure āsiṃ, luddo cāsimasaññato.
我那时有个心地善良的朋友,是个有信仰的在家居士。
他家里有一位常来受供养的比丘,是乔达摩的弟子;
他也出于悲悯,一次又一次地劝阻我。巴利
‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako; Tassa kulūpako bhikkhu, āsi gotamasāvako; Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.
莫造恶业,孩子,莫堕恶趣;
如果你想死后得到快乐,就停止杀生,不要放纵自己。巴利
‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā; Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā’.
我听了他的话,他一心盼我得到安乐,怀着慈悯想让我得利益;
我没有完全遵行他的一切教导,因为我一向沉迷于恶行,是个没有智慧的人。巴利
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino; Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.
那位有大智慧的人,出于悲悯,又一次把我安顿在自我约束之中。
如果你白天杀害众生,那么到了夜里,你就该约束自己。巴利
‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi; ‘Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo’.
我白天杀害众生,到了晚上就远离杀生,保持克制。
我夜晚纵情享乐,白天却悲惨地被啃食。巴利
‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato; Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.
因为那个善业,我享受非人的夜晚。
白天,那些狗像被打了似的,从四面八方冲过来要吃我。巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.
那些在善逝的教法里持续精进、恒常不懈用功的人,
我认为他们证得的确实就是不死,到达了无为的境界。巴利
‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane; Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –
他解释了这件事的含义。这些(偈颂)的意义,和前面所说的方式完全一样。巴利
Tamatthaṃ ācikkhi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayova.
第九则 诈欺裁判饿鬼事的注释巴利
9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā
“戴花鬘、戴头冠、戴臂钏”这一句,是世尊住在竹林精舍时,针对那个诈伪裁判的饿鬼而说的。当时,频婆娑罗王每月六天守布萨,许多跟随他的人都跟着守布萨。凡是来到国王身边的人,国王都会问:“你们今天守布萨了吗,还是没守?”其中有一个人,是在裁判所任职的,爱说离间话,狡诈不实,收受贿赂。他不敢说“我没守”,就回答说:“我守了,陛下。”他从国王面前出来后,一个朋友问他:“喂,朋友,你今天守布萨了吗?”他说:“朋友,我是因为害怕,才在国王面前那样说的,我并不是守布萨的人。”巴利
Mālī kiriṭī kāyūrīti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Tadā bimbisāro rājā māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati – ‘‘kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho’’ti? Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako ‘‘na upavutthomhī’’ti vattuṃ asahanto ‘‘upavutthomhi, devā’’ti āha. Atha naṃ rājasamīpato nikkhantaṃ sahāyo āha – ‘‘kiṃ, samma, ajja tayā upavuttho’’ti? ‘‘Bhayenāhaṃ, samma, rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathiko’’ti.
这时,他的朋友对他说:“既然这样,那你今天至少守个半布萨吧,受持布萨支。”他回答“好”,接受了朋友的话,回到家后没有吃东西,只漱了口,就决意受持布萨。夜里睡下后,因为空腹而起了强烈的风病之苦,寿命因此断绝,命终之后立刻投生在山谷里,成了一个有天宫的饿鬼。他仅仅因为一夜守护布萨,就得到了一座天宫,有一万名天女围绕,还有广大的天界福报。可是,由于他做过诈伪裁判和挑拨离间的事,背上的肉就自行坠入口中而被吃掉。具寿那罗陀从鹫峰山下来时看见了他,说道——巴利
Atha naṃ sahāyo āha – ‘‘yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī’’ti. So tassa vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjakūṭato otaranto disvā –
你戴着花环、头冠和臂钏,身上散发着檀香。
你面容明亮光洁,像太阳的光辉一样闪耀。巴利
‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, gattā te candanussadā; Pasannamukhavaṇṇosi, sūriyavaṇṇova sobhasi.
那些非人的随从们,你们是我的侍从;
一万名少女,她们是你的侍女;
她们佩戴着贝壳臂钏,以金饰为庄严。巴利
‘‘Amānusā pārisajjā, ye teme paricārakā; Dasa kaññāsahassāni, yā temā paricārikā; Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.
你具有大威神力,相貌令人毛骨悚然。
你亲手割下自己背上的肉,自己吃掉了。巴利
‘‘Mahānubhāvosi tuvaṃ, lomahaṃsanarūpavā; Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi.
究竟是以身、以语、以意,做了什么恶行?
吃肉的业报,就是吃自己的背肉。
自己亲手切下来吃吗?巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, piṭṭhimaṃsāni attano; Sāmaṃ ukkacca khādasīti.
我曾为了自己的不利,在众生世间游走。
通过离间语和妄语,以及用诡计和欺骗。巴利
‘‘Attanohaṃ anatthāya, jīvaloke acārisaṃ; Pesuññamusāvādena, nikativañcanāya ca.
那时我走到大众当中,说真话的时刻一到;
我抛弃了义理和正法,却去追随非法。巴利
‘‘Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā, saccakāle upaṭṭhite; Atthaṃ dhammaṃ nirākatvā, adhammamanuvattisaṃ.
一个人要是专在背后嚼舌根,他就是在啃自己的肉。
就像我今天吃的是自己的背肉。巴利
‘‘Evaṃ so khādatattānaṃ, yo hoti piṭṭhimaṃsiko; Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano.
那罗陀,这是你亲眼所见的;那些心怀悲悯的善者会这样说:
别说离间话,也别说谎,你千万别做啃人脊背肉的那种人。巴利
‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ; Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuva’’nti. –
长老用四首偈颂来问他,他也用四首偈颂回答了这个问题。巴利
Thero catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.
499 在这里,“戴花环者”是指佩戴花鬘的人,意思是说,他用天界的花装饰自己。“戴冠者”是指头上缠着冠冕的人。“戴臂钏者”是指佩戴臂钏的人,意思是说,他用臂上的饰物装扮自己。“肢体”是指身体的各个部分。“涂以栴檀膏”是指涂了檀香心材精华的人。“你闪耀如日轮之色”是说,你就像初升太阳那样的颜色,光明照耀。巴利原文也有作“你闪耀如无恼天之色”的,“无恼”是指颜色像无恼天众那样,也就是圣者的容貌,这是它的含义。巴利
499. Tattha mālīti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. Kiriṭīti veṭhitasīso. Kāyūrīti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. Gattāti sarīrāvayavā. Candanussadāti candanasārānulittā. Sūriyavaṇṇova sobhasīti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. ‘‘Araṇavaṇṇī pabhāsasī’’tipi pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti attho.
500 会众,是指属于集会的人,也就是侍从,这是它的含义。你,就是你。具有令人毛发竖立的相貌,是指具有让看见的人毛发竖立的样貌。这是因为他具备大威神力才这么说。割截,是指割开、切断,这是它的含义。巴利
500.Pārisajjāti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. Tuvanti tvaṃ. Lomahaṃsanarūpavāti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya hetaṃ vuttaṃ. Ukkaccāti ukkantitvā, chinditvāti attho.
503 我曾造作过,我曾实践过。以离间语和妄语,就是通过离间和妄语。以欺诈和蒙骗,就是通过欺诈和蒙骗——以假装贤善的样子去欺骗、坑害他人。巴利
503.Acārisanti acariṃ paṭipajjiṃ. Pesuññamusāvādenāti pesuññena ceva musāvādena ca. Nikativañcanāya cāti nikatiyā vañcanāya ca patirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.
504 “在应当说真话的时候”,就是指该说真话的时机。“义利”是指现世利益等种种好处。“法”是指原因、道理。“排拒”是指抛弃、放下之后。“他”是指那些做离间等行为的人,也就是那个众生。其余一切,都和前面所说的方式相同。巴利
504.Saccakāleti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. Atthanti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. Dhammanti kāraṇaṃ ñāyaṃ. Nirākatvāti chaḍḍetvā pahāya. Soti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
10. 毁谤舍利饿鬼事注释巴利
10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā
“站在虚空中”这一段,是《毁谤舍利饿鬼事》的故事。世尊在拘尸那罗末罗族拐弯处的沙罗树林中,两棵沙罗树之间般涅槃,舍利分配完毕之后,阿阇世王取回自己分得的那份舍利,在七年七个月零七天里,不断随念佛陀的功德,举行盛大的供养。那时,无量无数的人令心清净、生起信心,死后投生天界。可是大约有八万六千人,因为长久以来熏习的不信和邪见,心念颠倒,即使在本该生起净信的地方,也败坏了自己的心,结果投生到饿鬼道中。就在那座王舍城里,有一位家财丰厚的家主,他的妻子、女儿和媳妇都怀着净信,心想:“我们要去作舍利供养。”于是拿着香、花等物品,动身前往安置舍利的地方。那位家主却呵责她们说:“供养一堆骨头有什么用?”就这样毁谤了舍利供养。她们没有理会他的话,还是去那里作了舍利供养,然后回到家中。不久她们被重病压倒,很快就命终,投生到天界。而那位家主被愤怒冲昏了头,不久也命终,因为那恶业,投生到了饿鬼道中。巴利
Antalikkhasmiṃtiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.
有一天,具寿大迦叶出于对众生的悲悯,示现了这样的神通变化,让人们能看见那些饿鬼和那些天女。这样示现之后,他站在塔庙的庭院里,用三首偈颂向那个毁谤舍利的饿鬼发问。那个饿鬼回答了他——巴利
Athekadivasaṃ āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –
你站在半空中,身上散发着恶臭,腐烂的气味随风飘散;
蛆虫啃噬你这腐烂恶臭的口;你过去造了什么业?巴利
‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi; Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.
于是拿起刀,一次又一次地割截。
用盐水浇洒之后,又一次又一次地割截。巴利
‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ; Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.
你到底以身、以语、以意,造了什么恶行?
你是因为什么业的果报,才遭受这样的苦呢?巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.
我曾住在可爱的王舍城,在那令人愉悦的山围城中,
朋友,我是丰足的财富与谷物的主宰。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.
这是我的妻子,也是我的女儿,还是我的媳妇;
她们有花环、青莲花,还有昂贵的香粉;
我曾阻拦那些将供品送往佛塔的妇女,这个恶业是我造下的。巴利
‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me; Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ; Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.
我们是八万六千,各自感受着。
我们因为贬低对佛塔的供养,结果猛烈地堕入了地狱。巴利
‘‘Chaḷāsītisahassāni , mayaṃ paccattavedanā; Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.
当人们正在为伟大阿罗汉的塔举行供养时,
他们揭示过患,你们应当因此远离他们。巴利
‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe; Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.
你看这些走过来的女子,戴着花环,打扮得漂漂亮亮;
她们享受着花鬘带来的果报,既已成就,又具足名声。巴利
‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā; Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.
看到那种稀有、前所未有、让人汗毛直竖的景象,
有智慧的人向他行礼,向那位大牟尼致敬。巴利
‘‘Tañca disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ; Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.
我从此处离开后,确实获得了人身,
我会一次又一次地供养佛塔,毫不懈怠。巴利
‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.
507-8 在那里,“恶臭”是指难闻的气味,意思是死尸般的臭味。因此说“散发腐臭”。“从那里”是指因为散发恶臭、又被蛆虫啃咬,所以要从上方。“拿着刀,砍下去”——“一再地”:被业力驱使的众生拿着锋利的刀,一次又一次地切开那个伤口。“用碱水喷洒后,砍下去”——“一再地”:在被切开的地方浇上碱水后,又一次又一次地切开。巴利
507-8. Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha ‘‘pūti vāyasī’’ti. Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunanti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunanti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.
510 他是极其丰富的财富与谷物的主人:拥有极其丰足的钱财和粮食的主人、所有者,意思就是富豪、大富者。巴利
510.Issaro dhanadhaññassa, supahūtassāti ativiya pahūtassa dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.
511 这是我的妻子、女儿和媳妇:在过去世中,这位是我的妻子,这位是女儿,这位是媳妇。他为了说明她们如今已成为天女、站在虚空中,才这样说道。“崭新的”就是全新的。运送佛塔的人们阻挡她们,即那些为了供养佛塔而将舍利送来的人,他诽谤舍利,加以拒绝。我造下了那恶业:那诽谤舍利的恶业是我所做、是我所行的,他心生追悔而说出这话。巴利
511.Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. Paccagghanti abhinavaṃ. Thūpaṃ harantiyo vāresinti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.
512 “八万六千”是指八万再加上六千,总共八万六千。“我们”是把那些饿鬼和自己算在一起说的。“各自感受的苦受”,是指各自分别体验的苦受。“地狱”,是因为痛苦极其剧烈,所以把饿鬼界说成跟地狱一样。巴利
512.Chaḷāsītisahassānīti chasahassādhikā asītisahassamattā. Mayanti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.
513 那些在向阿罗汉、正等正觉者的佛塔举行供养大典时,像我一样指出塔供养的过患和过失的人,你们应当把这些人从那份福德中分离出去、让他们远离,把他们排除在外。他借这种说法,间接表明自己遭受了巨大的损失。巴利
513.Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.
514 “从空中来的”是指从虚空中飞来。“花鬘供养的果报”是指在佛塔上以花鬘作供养所得到的果报。“具足成就”是指她们以天界的福报而圆满。“她们有名声”是指她们身边有许多随从。巴利
514.Āyantiyoti ākāsena āgacchantiyo. Mālāvipākanti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā. Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo.
515 看到那件事之后,是指见到那极其微小的供养福德所感得的稀有、未曾有、令人毛骨悚然、极其广大的殊胜果报之后。有智慧的人礼敬,向那位大牟尼致敬——尊者迦叶,这些女子向您这位最上福田礼敬、致敬、顶礼,她们是在礼敬、在行顶礼,这就是这段话的意思。巴利
515.Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuninti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.
516 这时,那个饿鬼心里生起悚惧,为了说明与这份悚惧相应、自己未来应当做的事,说出这首偈颂:“那么我……”这首偈颂的意思浅显易懂。巴利
516. Atha so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘sohaṃ nūnā’’ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.
饿鬼这样说完之后,大迦叶就以这件事为因缘,对在场的众人说法。巴利
Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.
以十种故事装饰的巴利
Dasavatthupaṭimaṇḍitassa