迦毗罗鱼的故事巴利
1. Kapilamacchavatthu
导师住在祇园精舍时,以金鳞鱼这件事为因缘,宣说了这段关于“人”的法义开示。巴利
Manujassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kapilamacchaṃ ārabbha kathesi.
据说,过去迦叶佛般涅槃的时候,有两位同族兄弟出家,在佛弟子们身边做了比丘。两人当中,哥哥名叫萨迦陀,弟弟名叫迦毗罗。他们的母亲名叫萨提尼,妹妹名叫达巴那,她们也都在比丘尼中出家了。
他们出家之后,兄弟俩对老师和戒师尽到该做的义务,就这样住着。有一天,他们问:“尊者,在这个教法里有几种任务?”听到回答“有经典任务和观修任务两种”之后,哥哥说:“我要完成观修任务。”于是他在老师和戒师身边住了五年,领受了修到阿罗汉果的业处,进入森林精勤修行,证得了阿罗汉果。
弟弟则想:“我还年轻,等年纪大了再完成观修任务吧。”于是他开始承担经典任务,学习了三藏。靠着教理学习,他有了大批追随者;靠着追随者,又得到了利养。他被多闻的骄傲冲昏了头,被对利养的贪欲压倒,又仗着自己博学而傲慢,别人说是如法的,他偏说“不如法”;别人说不如法的,他偏说“如法”;别人说有罪过的,他说“没罪过”;别人说没罪过的,他说“有罪过”。
那些品行端正的比丘对他说:“迦毗罗贤友,不要这样说。”并为他开示法和律来劝导他,他却说:“你们知道什么?你们就像空拳头一样。”诸如此类的话,讥讽、轻蔑地到处走动。比丘们把这件事告诉了哥哥萨迦陀长老。长老也去见他,劝导说:“迦毗罗贤友,像你这样的人好好修行,才是教法久住的命脉。所以,切莫舍弃行持、排斥如法等事而说这种话。”但他也不听长老的话。即便如此,长老还是劝了两三次,见他始终不接受劝导,知道“他不听我的话”,就说:“贤友,那你就凭自己的行为被人认识吧。”说完就走了。从那时起,其他品行端正的比丘都远离了他。巴利
Atīte kira kassapabhagavato parinibbutakāle dve kulabhātaro nikkhamitvā sāvakānaṃ santike pabbajiṃsu. Tesu jeṭṭho sāgato nāma ahosi, kaniṭṭho kapilo nāma. Mātā pana nesaṃ sādhinī nāma, kaniṭṭhabhaginī tāpanā nāma. Tāpi bhikkhunīsu pabbajiṃsu. Evaṃ tesu pabbajitesu ubho bhātaro ācariyupajjhāyānaṃ vattapaṭivattaṃ katvā viharantā ekadivasaṃ, ‘‘bhante, imasmiṃ sāsane kati dhurānī’’ti pucchitvā ‘‘ganthadhuraṃ vipassanādhurañcāti dve dhurānī’’ti sutvā jeṭṭho ‘‘vipassanādhuraṃ pūressāmī’’ti pañca vassāni ācariyupajjhāyānaṃ santike vasitvā yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā vāyamanto arahattaṃ pāpuṇi. Kaniṭṭho ‘‘ahaṃ tāva taruṇo, vuḍḍhakāle vipassanādhuraṃ pūressāmī’’ti ganthadhuraṃ paṭṭhapetvā tīṇi piṭakāni uggaṇhi. Tassa pariyattiṃ nissāya mahāparivāro, parivāraṃ nissāya lābho udapādi. So bāhusaccamadena matto lābhataṇhāya abhibhūto atipaṇḍitamānitāya parehi vuttaṃ kappiyampi ‘‘akappiya’’nti vadeti, akappiyampi ‘‘kappiya’’nti vadeti, sāvajjampi ‘‘anavajja’’nti, anavajjampi ‘‘sāvajja’’nti. So pesalehi bhikkhūhi ‘‘mā, āvuso kapila, evaṃ avacā’’ti vatvā dhammañca vinayañca dassetvā ovadiyamānopi ‘‘tumhe kiṃ jānātha, rittamuṭṭhisadisā’’tiādīni vatvā khuṃsento vambhento carati. Athassa bhātu sāgatattherassāpi bhikkhū tamatthaṃ ārocesuṃ. Sopi naṃ upasaṅkamitvā, ‘‘āvuso kapila, tumhādisānañhi sammāpaṭipatti sāsanassa āyu nāma, tasmā paṭipattiṃ pahāya kappiyādīni paṭibāhanto mā evaṃ avacā’’ti ovadi. So tassapi vacanaṃ nādiyi. Evaṃ santepi thero dvattikkhattuṃ ovaditvā ovādaṃ agaṇhantaṃ ‘‘nāyaṃ mama vacanaṃ karotī’’ti ñatvā ‘‘tena, āvuso, paññāyissasi sakena kammenā’’ti vatvā pakkāmi . Tato paṭṭhāya naṃ aññe pesalā bhikkhū chaḍḍayiṃsu.
他成了行为恶劣的人,和一群同样行为恶劣的人混在一起生活。有一天,在布萨堂里,他拿起扇子,坐上法座,说:“我要诵巴帝摩卡了。”然后问:“贤友们,在这里聚会的比丘们,巴帝摩卡适用吗?”他看到比丘们都沉默不语,就说:“贤友们,既然没有法,也没有律,巴帝摩卡念了或没念,又有什么用?”说完就从座位上起身离开了。就这样,他让迦叶世尊的教法逐渐衰败。贤善长老也在当天般涅槃了。迦毘罗命终时,投生到了阿鼻大地狱。他的母亲和妹妹也跟随了他的邪见,辱骂、诽谤持戒的比丘们,同样投生到了那里。巴利
So durācāro hutvā durācāraparivuto viharanto ekadivasaṃ uposathagge ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti bījaniṃ ādāya dhammāsane nisīditvā ‘‘vattati, āvuso, ettha sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti pucchitvā ‘‘ko attho imassa paṭivacanena dinnenā’’ti tuṇhībhūte bhikkhū disvā, ‘‘āvuso, dhammo vā vinayo vā natthi, pātimokkhena sutena vā asutena vā ko attho’’ti vatvā āsanā vuṭṭhahi. Evaṃ so kassapassa bhagavato pariyattisāsanaṃ osakkāpesi. Sāgatattheropi tadaheva parinibbāyi. Kapilo āyupariyosāne avīcimhi mahāniraye nibbatti. Sāpissa mātā ca bhaginī ca tasseva diṭṭhānugatiṃ āpajjitvā pesale bhikkhū akkositvā paribhāsitvā tattheva nibbattiṃsu.
那时,有五百个男人靠打劫村庄之类的勾当,以偷盗为生。他们被当地百姓追捕,逃进森林,在那里找不到任何可以依靠的地方。他们看见一位林居比丘,就上前顶礼,说:“尊者,请您做我们的依靠吧。”长老说:“对你们来说,没有什么依靠比得上持戒了。你们全都受持五戒吧。”他们答应“好”,就受了戒。接着长老教导他们说:“现在你们是持戒的人了,就算为了活命,也绝不能破戒,也不能生起恶意。”他们答应“好”。后来当地百姓追到那个地方,四处搜寻,发现了这些盗贼,就把他们全都杀了。他们死后投生到天界,那个盗贼头目成了那里的天子之首。巴利
Tasmiṃ pana kāle pañcasatā purisā gāmaghātakādīni katvā corikāya jīvantā janapadamanussehi anubaddhā palāyamānā araññaṃ pavisitvā tattha kiñci paṭisaraṇaṃ apassantā aññataraṃ āraññikaṃ bhikkhuṃ disvā vanditvā ‘‘paṭisaraṇaṃ no, bhante, hothā’’ti vadiṃsu. Thero ‘‘tumhākaṃ sīlasadisaṃ paṭisaraṇaṃ nāma natthi, sabbepi pañcasīlāni samādiyathā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā sīlāni samādiyiṃsu. Atha ne thero ovadi – ‘‘idāni tumhe sīlavantā, jīvitahetupi vo neva sīlaṃ atikkamitabbaṃ, na manopadoso kātabbo’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchiṃsu. Atha ne janapadamanussā taṃ ṭhānaṃ patvā ito cito ca pariyesamānā te core disvā sabbe te jīvitā voropesuṃ. Te kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu, corajeṭṭhako jeṭṭhakadevaputto ahosi.
他们以顺逆的顺序在天界流转了一个佛间隔的时间,在这个佛出世的时候,出生在舍卫城城门附近一个五百户人家的渔夫村里。最年长的天子在渔夫村长的家里结生,其余的天子则各自在其他人家结生。就这样,他们在同一天结生,也在同一天从母胎中出生。渔夫村长派人去打听,得知这些孩子出生的情况后,心想:“这些孩子会成为我儿子的伙伴。”于是出钱抚养所有的孩子。他们从小一起玩泥沙,成了儿时伙伴,渐渐长大成人。其中,渔夫村长的儿子无论名声还是威势,都是最出众的。巴利
Te anulomapaṭilomavasena ekaṃ buddhantaraṃ devaloke saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagaradvāre pañcasatakulike kevaṭṭagāme nibbattiṃsu. Jeṭṭhakadevaputto kevaṭṭajeṭṭhakassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi, itare itaresu. Evaṃ tesaṃ ekadivaseyeva paṭisandhigahaṇañca mātukucchito nikkhamanañca ahosi. Kevaṭṭajeṭṭhako ‘‘atthi nu kho imasmiṃ gāme aññepi dārakā ajja jātā’’ti pariyesāpetvā tesaṃ jātabhāvaṃ ñatvā ‘‘ete mama puttassa sahāyakā bhavissantī’’ti sabbesaṃ posāvanikaṃ dāpesi. Te sabbepi sahapaṃsukīḷakā sahāyakā hutvā anupubbena vayappattā ahesuṃ. Tesaṃ kevaṭṭajeṭṭhakaputtova yasato ca tejato ca aggapuriso ahosi.
迦毘罗在地狱里受了一佛间隔的苦报之后,以剩余果报的力量,在那个时代投生为阿致罗筏底河里的一条鱼,身体是金色的,嘴巴却散发恶臭。有一天,那些伙伴们说:“咱们去捕鱼吧。”就拿了渔网之类的东西,撒进河里。这时,那条鱼游进了他们的网里。村民们看见后,全都大声喧哗起来:“咱们的孩子头一回捕鱼,就捕到了一条金鱼,现在国王一定会赏我们很多钱财!”那些伙伴把鱼放进船里,撑船来到国王那里。国王一见那条鱼,就问:“这是什么?”他们回答:“大王,是鱼。”国王看见鱼身是金色的,心想:“导师会知道它得金色身的原因。”就叫人带上鱼,来到世尊那里。那条鱼刚一张开嘴,整个祇园就变得极其恶臭。国王问世尊:“尊者,这条鱼为什么生来是金色的?为什么它嘴里散发出臭气?”巴利
Kapilopi ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā vipākāvasesena tasmiṃ kāle aciravatiyā suvaṇṇavaṇṇo duggandhamukho maccho hutvā nibbatti. Athekadivasaṃ te sahāyakā ‘‘macche bandhissāmā’’ti jālādīni gahetvā nadiyā khipiṃsu. Atha nesaṃ antojālaṃ so maccho pāvisi . Taṃ disvā sabbe kevaṭṭagāmavāsino uccāsaddamakaṃsu – ‘‘puttā no paṭhamaṃ macche bandhantā suvaṇṇamacchaṃ bandhiṃsu, idāni no rājā bahudhanaṃ dassatī’’ti. Tepi kho sahāyakā macchaṃ nāvāya pakkhipitvā nāvaṃ ukkhipitvā rañño santikaṃ agamaṃsu. Raññāpi taṃ disvāva ‘‘kiṃ eta’’nti vutte ‘‘maccho, devā’’ti āhaṃsu. Rājā suvaṇṇavaṇṇaṃ macchaṃ disvā ‘‘satthā etassa suvaṇṇavaṇṇakāraṇaṃ jānissatī’’ti macchaṃ gāhāpetvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Macchena mukhe vivaṭamatteyeva sakalajetavanaṃ ativiya duggandhaṃ ahosi. Rājā satthāraṃ pucchi – ‘‘kasmā, bhante, maccho suvaṇṇavaṇṇo jāto, kasmā cassa mukhato duggandho vāyatī’’ti?
大王,在迦叶世尊的教法时期,有一位名叫迦毗罗的比丘。他博学多闻,拥有众多弟子,但被对利养的贪求所压倒。对于那些不接受他说法的人,他就辱骂、诽谤,还使世尊的教法衰败。因为那个业,他投生到阿鼻地狱,以剩余的果报,如今生为鱼。然而,因为他长久读诵佛语、称说佛陀的功德,由于这个流果,他获得了这金色的身体。又因为他曾辱骂、诽谤比丘们,所以从他口中散发出臭气。大王,要让他说话吗?请让他说吧,尊者。于是导师问他:你是迦毗罗吗?是的,尊者,我是迦毗罗。你从哪里来?从阿鼻大地狱来,尊者。你的长兄贤善去了哪里?已般涅槃了,尊者。那你的母亲成就呢?投生在大地狱了,尊者。你的妹妹炽燃呢?投生在大地狱了,尊者。你现在要去哪里?仍去阿鼻大地狱,尊者。说完,他被懊悔所压倒,用头撞击船,当场命终,投生到地狱。大众都感到震惊,汗毛直竖。巴利
Ayaṃ, mahārāja, kassapabhagavato pāvacane kapilo nāma bhikkhu ahosi bahussuto mahāparivāro lābhataṇhāya abhibhūto attano vacanaṃ agaṇhantānaṃ akkosakaparibhāsako, tassa ca bhagavato sāsanaṃ osakkāpesi, so tena kammena avīcimhi nibbattitvā vipākāvasesena idāni maccho hutvā jāto. Yaṃ pana so dīgharattaṃ buddhavacanaṃ vācesi, buddhassa ca guṇaṃ kathesi, tassa nissandena imaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ paṭilabhi. Yaṃ bhikkhūnaṃ akkosakaparibhāsako ahosi, tenassa mukhato duggandho vāyati. ‘‘Kathāpemi naṃ, mahārājā’’ti? ‘‘Kathāpetha, bhante’’ti. Atha naṃ satthā pucchi – ‘‘tvaṃsi kapilo’’ti? ‘‘Āma, bhante, ahaṃ kapilo’’ti. ‘‘Kuto āgatosī’’ti? ‘‘Avīcimahānirayato, bhante’’ti. ‘‘Jeṭṭhabhātiko te sāgato kuhiṃ gato’’ti? ‘‘Parinibbuto, bhante’’ti. ‘‘Mātā pana te sādhinī kaha’’nti? ‘‘Mahāniraye nibbattā, bhante’’ti. ‘‘Kaniṭṭhabhaginī ca te tāpanā kaha’’nti? ‘‘Mahāniraye nibbattā, bhante’’ti. ‘‘Idāni tvaṃ kahaṃ gamissasī’’ti? ‘‘Avīcimahānirayameva, bhante’’ti vatvā vippaṭisārābhibhūto nāvaṃ sīsena paharitvā tāvadeva kālaṃ katvā niraye nibbatti. Mahājano saṃviggo ahosi lomahaṭṭhajāto.
这时,世尊观察了聚集在场的会众心里的倾向,为了开示与那一刻相应的法,先诵出《经集》中迦毘罗经的偈颂——“法行、梵行,他们称此为无上的依怙”——然后说了下面这些偈颂:巴利
Atha bhagavā tasmiṃ khaṇe sannipatitāya parisāya cittācāraṃ oloketvā taṅkhaṇānurūpaṃ dhammaṃ desetuṃ ‘‘dhammacariyaṃ brahmacariyaṃ, etadāhu vasuttama’’nti suttanipāte (su. ni. 276) kapilasuttaṃ kathetvā imā gāthā abhāsi –
放逸度日的人,渴爱就像藤蔓一样疯长;
他到处飘荡,就像森林里一只想要果实的猴子。巴利
‘‘Manujassa pamattacārino, taṇhā vaḍḍhati māluvā viya; So plavatī hurā huraṃ, phalamicchaṃva vanasmi vānaro.
这卑劣的渴爱在世间紧缠着,无论它征服了谁,
他的忧愁不断增长,就像被大雨浇灌的茅草一样。巴利
‘‘Yaṃ esā sahate jammī, taṇhā loke visattikā; Sokā tassa pavaḍḍhanti, abhivaṭṭhaṃva bīraṇaṃ.
谁能战胜世间这卑劣又难以超越的渴爱,
忧愁就从那人身上掉落,像水珠从莲叶上滚落一样。巴利
‘‘Yo cetaṃ sahate jammiṃ, taṇhaṃ loke duraccayaṃ; Sokā tamhā papatanti, udabinduva pokkharā.
我对你们说,愿你们吉祥,所有在这里聚集的人;
你们当掘除渴爱之根,如同为采香根而掘除毗罗那草一般;
别让魔罗像激流冲折芦苇那样,一次又一次地把你们摧折。巴利
‘‘Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā; Taṇhāya mūlaṃ khaṇatha, usīratthova bīraṇaṃ; Mā vo naḷaṃva sotova, māro bhañji punappuna’’nti.
这里,“放逸而行的人”是指具有失念特质的放逸者。对于放逸的人,禅那、观、道果都不增长。就像藤蔓缠住树木、覆盖树木,使树木毁坏,同样,他的渴爱依靠六门反复生起,所以不断增长,这就是这里的意思。他被渴爱控制,在各种生命存在中不断漂流、奔走。这像什么呢?就像林中想找果子的猴子,为了得到树上的果子而在林中奔跑,抓住这棵树的树枝,放开后又抓另一棵,再放开又抓另一棵,不能说它“抓不到树枝就坐着不动”。同样,被渴爱控制的人在四处奔走时,也不能说“得不到所缘,渴爱就停止活动了”。巴利
Tattha pamattacārinoti sativossaggalakkhaṇena pamādena pamattacārissa puggalassa neva jhānaṃ na vipassanā na maggaphalāni vaḍḍhanti. Yathā pana rukkhaṃ saṃsibbantī pariyonandhantī tassa vināsāya māluvālatā vaḍḍhati , evamassa cha dvārāni nissāya punappunaṃ uppajjanato taṇhā vaḍḍhatīti attho. So plavatī hurā huranti so taṇhāvasiko puggalo bhave bhave uplavati dhāvati. Yathā kiṃ viyāti? Phalamicchaṃva vanasmi vānaro, yathā rukkhaphalaṃ icchanto vānaro vanasmiṃ dhāvati, tassa tassa rukkhassa sākhaṃ gaṇhāti, taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhāti, tampi muñcitvā aññaṃ gaṇhāti, ‘‘sākhaṃ alabhitvā sannisinno’’ti vattabbataṃ nāpajjati, evameva taṇhāvasiko puggalo hurā huraṃ dhāvanto ‘‘ārammaṇaṃ alabhitvā taṇhāya apavattaṃ patto’’ti vattabbataṃ nāpajjati.
这种六门渴爱征服了哪一类人呢?它因为卑劣,所以叫“贱劣”;因为它像毒蛇一样,又因为具有毒花性、毒果性、毒受用性,以及对色等对象死死粘着、耽著,所以被称为“执著”。就像雨季里反复下雨浇灌着比兰那草,使它不断生长;同样,那个人的内在的、以轮回为根的忧愁也不断增长。这就是这段话的意思。巴利
Yanti yaṃ puggalaṃ esā lāmakabhāvena jammī visāhāratāya visapupphatāya visaphalatāya visaparibhogatāya rūpādīsu visattatāya āsattatāya visattikāti saṅkhyaṃ gatā chadvārikataṇhā abhibhavati. Yathā nāma vassāne punappunaṃ vassantena devena abhivaṭṭhaṃ bīraṇatiṇaṃ vaḍḍhati, evaṃ tassa puggalassa anto vaṭṭamūlakā sokā abhivaḍḍhantīti attho.
难超越:如果有人能征服、战胜这种难以超越的渴爱——因为这种渴爱很难越过、很难断除,所以叫“难超越”——那么,以轮回为根源的忧愁就会从这个人身上掉落。就像水珠落在莲池的荷叶上不会停留一样,忧愁也不会停留。这就是这段话的意思。巴利
Duraccayanti yo pana puggalo evaṃ vuttappakāraṃ atikkamituṃ pajahituṃ dukkaratāya duraccayaṃ taṇhaṃ sahati abhibhavati, tamhā puggalā vaṭṭamūlakā sokā papatanti. Yathā nāma pokkhare padumapatte patitaṃ udakabindu na patiṭṭhāti, evaṃ na patiṭṭhahantīti attho.
我把这话告诉你们,就是出于这个原因,我才对你们说。愿你们吉祥,意思是愿你们平安顺遂,不要像卡毗罗那样走向毁灭。根,就是你们要用阿罗汉道智,把这六门渴爱的根挖掉。像什么呢?就像为了得到香根草而挖掉比兰那草一样。好比一个需要香根草的人,用一把大锄头去挖比兰那草,同样地,你们也要把它的根挖掉,这就是这里的意思。愿你们不要像河里的芦苇被水流一再冲断那样,一次又一次被魔罗折断——意思是说,愿你们不要像长在河流急水中的芦苇,被湍急的水流冲断那样,反复被烦恼魔、死魔和天子魔所摧折。巴利
Taṃ vo vadāmīti tena kāraṇena ahaṃ tumhe vadāmi. Bhaddaṃ voti bhaddaṃ tumhākaṃ hotu, mā ahaṃ kapilo viya vināsaṃ pāpuṇathāti attho. Mūlanti imissā chadvārikataṇhāya arahattamaggañāṇena mūlaṃ khaṇatha. Kiṃ viyāti? Usīratthova bīraṇaṃ, yathā usīrena atthiko puriso mahantena kudālena bīraṇaṃ khaṇati, evamassā mūlaṃ khaṇathāti attho. Mā vo naḷaṃva sotova, māro bhañji punappunanti mā tumhe nadīsote jātaṃ naḷaṃ mahāvegena āgato nadīsoto viya kilesamāro maraṇamāro devaputtamāro ca punappunaṃ bhañjatūti attho.
开示结束时,那五百位渔夫之子也都生起了悚惧心,渴望彻底终结痛苦,就在世尊面前出家。不久之后,他们便彻底终结了痛苦,与世尊一同享有不动住等至之法的受用,成为同一受用者。巴利
Desanāvasāne pañcasatāpi kevaṭṭaputtā saṃvegaṃ āpajjitvā dukkhassantakiriyaṃ patthayamānā satthu santike pabbajitvā na cirasseva dukkhassantaṃ katvā satthārā saddhiṃ āneñjavihārasamāpattidhammaparibhogena ekaparibhogā ahesunti.
母猪的故事巴利
2. Sūkarapotikāvatthu
导师住在竹林精舍时,针对那只食粪的猪崽,讲说了这段题为“如于根”的法教。巴利
Yathāpi mūleti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto gūthasūkarapotikaṃ ārabbha kathesi.
有一次,导师正要进王舍城乞食,看见一只小猪崽,就露出了微笑。阿难长老看见导师微笑时从张开的嘴里放出的齿光,就问微笑的原因:“尊者,是什么原因让您微笑呢?”导师对他说:“阿难,你看见那只小猪崽了吗?”“看见了,尊者。”这只猪在拘留孙佛的教法时期,曾是讲堂附近的一只母鸡。它听到一位修观行的比丘诵习业处时的诵法声,从那里死后投生到王族,成了名叫乌婆利的公主。后来她走进厕所,看见一堆蛆虫,就对蛆虫生起想,证得了初禅。她在那里住到寿命尽,死后投生到梵天界。从梵天界死后,又随着业力流转,如今投生到了猪胎里。我看见这个因缘,所以露出了微笑。听了这话,以阿难长老为首的比丘们生起了极大的悚惧。导师让他们生起悚惧之后,为了显示对存在的渴爱的过患,就站在街道中间,说了这些偈颂——巴利
Ekasmiṃ kira samaye satthā rājagahaṃ piṇḍāya pavisanto ekaṃ sūkarapotikaṃ disvā sitaṃ pātvākāsi. Tassa sitaṃ karontassa mukhavivaraniggataṃ dantobhāsamaṇḍalaṃ disvā ānandatthero ‘‘ko nu kho, bhante, hetu sitassa pātukammāyā’’ti sitakāraṇaṃ pucchi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘passasetaṃ, ānanda, sūkarapotika’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. Esā kakusandhassa bhagavato sāsane ekāya āsanasālāya sāmantā kukkuṭī ahosi. Sā ekassa yogāvacarassa vipassanākammaṭṭhānaṃ sajjhāyantassa dhammaghosaṃ sutvā tato cutā rājakule nibbattitvā ubbarī nāma rājadhītā ahosi. Sā aparabhāge sarīravalañjaṭṭhānaṃ paviṭṭhā puḷavakarāsiṃ disvā tattha puḷavakasaññaṃ uppādetvā paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilabhi. Sā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā brahmaloke nibbatti. Tato cavitvā puna gativasena ālulamānā idāni sūkarayoniyaṃ nibbatti, idaṃ kāraṇaṃ disvā mayā sitaṃ pātukatanti. Taṃ sutvā ānandattherappamukhā bhikkhū mahantaṃ saṃvegaṃ paṭilabhiṃsu. Satthā tesaṃ saṃvegaṃ uppādetvā bhavataṇhāya ādīnavaṃ pakāsento antaravīthiyaṃ ṭhitakova imā gāthā abhāsi –
就像树根没有受损、还很牢固,
即使树被砍断,它还是会重新长出来;
同样,当渴爱的随眠还没有被拔除时,
这个苦就一次又一次地生起。巴利
‘‘Yathāpi mūle anupaddave daḷhe, Chinnopi rukkho punareva rūhati; Evampi taṇhānusaye anūhate, Nibbattatī dukkhamidaṃ punappunaṃ.
一个人有三十六条水流,都朝着可爱的事物奔涌,势头猛烈;
依附于贪爱的种种寻思,猛烈地冲走持恶见者。巴利
‘‘Yassa chattiṃsati sotā, manāpasavanā bhusā; Mahāvahanti duddiṭṭhiṃ, saṅkappā rāganissitā.
一切处都有水流奔涌,藤蔓一出生就站住了。
看到那根生起的藤蔓后,要用智慧斩断它的根。巴利
‘‘Savanti sabbadhi sotā, latā uppajja tiṭṭhati; Tañca disvā lataṃ jātaṃ, mūlaṃ paññāya chindatha.
那些水流和贪爱
众生有喜悦。
他们贪恋快乐,一心追求快乐,
他们这些人确实会走向生和老。巴利
‘‘Saritāni sinehitāni ca, Somanassāni honti jantuno; Te sātasitā sukhesino, Te ve jātijarūpagā narā.
被渴爱牵着走的众生,
就像被绑住的兔子一样四处挣扎。
被结缚和执著捆住的有情,
他们一次又一次地陷入痛苦,长久如此。巴利
‘‘Tasiṇāya purakkhatā pajā, Parisappanti sasova bandhito; Saṃyojanasaṅgasattakā, Dukkhamupenti punappunaṃ cirāya.
被渴爱牵着走的众生,
他们像被绑住的兔子一样惊恐逃窜。
所以,应当消除渴爱。
希望自己离贪的人。巴利
‘‘Tasiṇāya purakkhatā pajā, Parisappanti sasova bandhito; Tasmā tasiṇaṃ vinodaye, Ākaṅkhanta virāgamattano’’ti.
在这里,“以根”的意思是:比如有一棵树,它的根向四个方向各分成四股,向下也笔直生长,共有五种根。只要这些根没有遭到砍、劈、烧、刺等任何一种破坏,因为根稳固、叶子坚韧,这棵树即使上面被砍断,也会借着枝条重新长出来。同样,当六门渴爱的随眠未被阿罗汉道智所破坏、未被断除时,这种以生等为种类的苦,就会在各种各样的生存状态中一再产生。这就是这里的含义。巴利
Tattha mūleti yassa rukkhassa catūsu disāsu catudhā heṭṭhā ca ujukameva gate pañcavidhamūle chedanaphālanapācanavijjhanādīnaṃ kenaci upaddavena anupaddave thirapattatāya daḷhe so rukkho uparicchinnopi sākhānaṃ vasena punadeva rūhati, evameva chadvārikāya taṇhāya anusaye arahattamaggañāṇena anuhate asamucchinne tasmiṃ tasmiṃ bhave jātiādibhedaṃ idaṃ dukkhaṃ punappunaṃ nibbattatiyevāti attho.
对于何人而言?对于某个人,依据“依内所缘有十八种渴爱行,依外所缘有十八种渴爱行”来说,凭借这三十六种渴爱行的作用,具备三十六种流,在可爱的色等对象上漏泄流转——这就是乐著于味的渴爱。它变得粗重、强盛。由于这个人智慧败坏,邪见一再生起,因此以广大之势成为“大”,不依靠禅那或观,而被依止贪的意图所带动。这就是这段话的意思。巴利
Yassāti yassa puggalassa ‘‘iti ajjhattikassūpādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassūpādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritānī’’ti imesaṃ taṇhāvicaritānaṃ vasena chattiṃsatiyā sotehi samannāgatā manāpesu rūpādīsu āsavati pavattatīti manāpasavanā taṇhā bhusā balavatī hoti, taṃ puggalaṃ vipannañāṇatāya duddiṭṭhiṃ punappunaṃ uppajjanato mahantabhāvena mahā hutvā jhānaṃ vā vipassanaṃ vā anissāya rāganissitā saṅkappā vahantīti attho.
「一切处流」:这些渴爱之流,因为依着眼门等而在一切色等所缘上流动,或者因为在一切有中流动,所以叫「一切处流」。「藤蔓」:因为缠绕、纠结的意思,就像藤蔓一样,所以叫「藤蔓」。生起而住立:从六门生起后,停留在色等所缘上。见彼:就是以「这渴爱在哪里生起,就在那里生起」的方式,依它生起之处而看见那渴爱之藤蔓。以慧斩断:就像在树林里用刀砍断长出来的藤蔓一样,应该以道慧从根处把它斩断。这就是其中的意思。巴利
Savanti sabbadhi sotāti ime taṇhāsotā cakkhudvārādīnaṃ vasena sabbesu rūpādīsu ārammaṇesu savanato, sabbāpi rūpataṇhā…pe… dhammataṇhāti sabbabhavesu vā savanato sabbadhi savanti nāma. Latāti paliveṭhanaṭṭhena saṃsibbanaṭṭhena ca latā viyāti latā. Uppajja tiṭṭhatīti chahi dvārehi uppajjitvā rūpādīsu ārammaṇesu tiṭṭhati. Tañca disvāti taṃ pana taṇhālataṃ ‘‘etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjatī’’ti jātaṭṭhānavasena disvā. Paññāyāti satthena vane jātaṃ lataṃ viya maggapaññāya mūle chindathāti attho.
已随逐、已流去的,就是“已流”。被衣等资具方面生起的爱著所滋润,就是“已滋润”;意思是说,被渴爱的滋润所涂染。“悦意”:对受渴爱支配的众生,就会生起这样的悦意。“他们乐著”:那些受渴爱支配的人,成为依赖乐、依止乐的人,成为求乐者、遍求乐者。“他们”:这样一类人,走向生、老、病、死,所以称为“趣向生老等者”。“众生”:这些有情被因能生恐惧故名为渴爱的渴爱所前导、围绕。巴利
Saritānīti anusaṭāni payātāni. Sinehitānīti cīvarādīsu pavattasinehavasena sinehitāni ca, taṇhāsinehamakkhitānīti attho. Somanassānīti taṇhāvasikassa jantuno evarūpāni somanassāni bhavanti. Te sātasitāti te taṇhāvasikā puggalā sātanissitā sukhanissitā ca hutvā sukhesino sukhapariyesino bhavanti. Te veti ye evarūpā narā, te jātijarābyādhimaraṇāni upagacchantiyevāti jātijarūpagā nāma honti. Pajāti ime sattā tāsakaraṇena tasiṇāti saṅkhyaṃ gatāya taṇhāya purakkhatā parivāritā hutvā.
被缚:就像在森林里被猎人捆住的兔子,它们害怕、惊慌。被结缚和执着捆住的众生:众生被十种结缚的执着,以及七种贪著等捆住,系在那些上面,或者粘在那些上面。长久:意思是长时间、很久以来,一次又一次地经历生等种种苦。因此:因为众生被渴爱牵着走、被渴爱缠住,所以,一个想要自己离贪、断除贪等、想要证得涅槃的比丘,应当用阿罗汉道驱除、排除、除掉、丢弃这个渴爱。巴利
Bandhitoti luddena araññe baddho saso viya parisappanti bhāyanti. Saṃyojanasaṅgasattakāti dasavidhena saṃyojanasaṅgena ceva sattavidhena rāgasaṅgādinā ca sattā baddhā tasmiṃ vā laggā hutvā. Cirāyāti ciraṃ dīghamaddhānaṃ punappunaṃ jātiādikaṃ dukkhaṃ upagacchantīti attho. Tasmāti yasmā tasiṇāya purakkhatā paliveṭhitā sattā, tasmā attano virāgaṃ rāgādivigamaṃ nibbānaṃ patthento ākaṅkamāno bhikkhu arahattamaggenetaṃ tasiṇaṃ vinodaye panuditvā nīharitvā chaḍḍeyyāti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等果位。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.
这位小猪女从那里死后,投生到金地的王族家庭;从那里死后,投生到波罗奈城;从那里死后,投生到苏波罗迦港一个贩马商人的家里;从那里死后,投生到迦维罗港一个船主的家里;从那里死后,投生到阿努拉德普勒城一个豪贵之家;从那里死后,又投生到同一城市南方一个叫富裕村的村庄,成为一位名叫苏马纳的家长的女儿,名字也叫苏马纳。后来,她父亲在那村庄被废弃后,搬到提叉湖国一个叫大牟尼村的地方住下。杜陀伽摩尼国王的大臣拉昆达卡帝巴罗因某件事去到那里,看见了她,为她举行了盛大的吉祥仪式,把她带到摩诃富楼那村。那时,住在拘提山普大寺、名叫大阿那律的尊者在那里托钵乞食,站在她家门口看见了她,便对比丘们说:“贤友们,那位被称为小猪女的女子,如今竟成了拉昆达卡帝巴罗大臣的妻子,真是稀有啊!”她听到这话,打开了前生的记忆,获得了宿命智。就在那时,她生起悚惧之心,征得丈夫同意后,以极大的荣耀在五力长老尼座下出家,随后在提须摩诃寺听闻《大念处经》的开示,安住于入流果。后来,在达蜜罗之乱被平定后,她前往亲属居住的地方,也就是富裕村,住在那里,在迦罗大寺听闻《蛇喻经》,证得了阿拉汉果。巴利
Sāpi kho sūkarapotikā tato cavitvā suvaṇṇabhūmiyaṃ rājakule nibbatti, tato cutā bārāṇasiyaṃ, tato cutā suppārakapaṭṭane assavāṇijagehe nibbatti, tato cutā kāvīrapaṭṭane nāvikassa gehe nibbatti, tato cutā anurādhapure issarakulagehe nibbatti, tato cutā tasseva dakkhiṇadisāya bhokkantagāme sumanassa nāma kuṭumbikassa dhītā nāmena sumanā eva hutvā nibbatti. Athassā pitā tasmiṃ gāme chaḍḍite dīghavāpiraṭṭhaṃ gantvā mahāmunigāme nāma vasi. Tattha naṃ duṭṭhagāmaṇirañño amacco lakuṇḍakaatimbaro nāma kenacideva karaṇīyena gato disvā mahantaṃ maṅgalaṃ katvā ādāya mahāpuṇṇagāmaṃ gato. Atha naṃ koṭipabbatamahāvihāravāsī mahāanuruddhatthero nāma tattha piṇḍāya caritvā tassā gehadvāre ṭhito disvā bhikkhūhi saddhiṃ kathesi, ‘‘āvuso, sūkarapotikā nāma lakuṇḍakaatimbaramahāmattassa bhariyabhāvaṃ pattā, aho acchariya’’nti. Sā taṃ kathaṃ sutvā atītabhave ugghāṭetvā jātissarañāṇaṃ paṭilabhi. Taṅkhaṇaññeva uppannasaṃvegā sāmikaṃ yācitvā mahantena issariyena pañcabalakattherīnaṃ santike pabbajitvā tissamahāvihāre mahāsatipaṭṭhānasuttakathaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Pacchā damiḷamaddane kate ñātīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ bhokkantagāmameva gantvā tattha vasantī kallamahāvihāre āsīvisopamasuttantaṃ sutvā arahattaṃ pāpuṇi.
她在般涅槃那天,比丘和比丘尼们来问她,她就把自己全部的经过连续不断地讲给比丘尼僧团听,然后在聚集起来的比丘僧团中间,和住在曼陀罗园的说法师摩诃提须长老互相核对之后,说道:“我过去生在人道,从那里死后投生为母鸡,在那里从鹰那里遭受断头之祸,转生到王舍城;后来在遍行外道女众中出家,死后投生到初禅天,从那里死后投生到长者家;不久又死去,投生到猪胎里;从那里死后投生到金地国;从那里死后投生到波罗奈;从那里死后投生到苏波罗迦港;从那里死后投生到迦维罗港;从那里死后投生到阿努拉德普勒;从那里死后投生到富裕村。”就这样,她经历了或顺或逆的十三个身体之后,说:“如今我已生起厌离,出家修行,证得了阿罗汉果。你们所有人都应当不放逸地努力修行。”说完,让四众弟子生起悚惧之心,她就般涅槃了。巴利
Sā parinibbānadivase bhikkhubhikkhunīhi pucchitā bhikkhunisaṅghassa sabbaṃ imaṃ pavattiṃ nirantaraṃ kathetvā sannipatitassa bhikkhusaṅghassa majjhe maṇḍalārāmavāsinā dhammapadabhāṇakamahātissattherena saddhiṃ saṃsanditvā ‘‘ahaṃ pubbe manussayoniyaṃ nibbattitvā tato cutā kukkuṭī hutvā tattha senassa santikā sīsacchedaṃ patvā rājagahe nibbattā, paribbājikāsu pabbajitvā paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbattitvā tato cutā seṭṭhikule nibbattā nacirasseva cavitvā sūkarayoniṃ gantvā tato cutā suvaṇṇabhūmiṃ, tato cutā bārāṇasiṃ, tato cutā suppārakapaṭṭanaṃ, tato cutā kāvīrapaṭṭanaṃ, tato cutā anurādhapuraṃ, tato cutā bhokkantagāma’’nti evaṃ samavisame terasa attabhāve patvā ‘‘idāni ukkaṇṭhitvā pabbajitvā arahattaṃ pattā, sabbepi appamādena sampādethā’’ti vatvā catasso parisā saṃvejetvā parinibbāyīti.
3. 还俗比丘的故事巴利
3. Vibbhantabhikkhuvatthu
导师住在竹林精舍时,针对一位还俗的比丘,讲了这段法义。巴利
Yonibbanathoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto ekaṃ vibbhantakaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
据说,有一位比丘是大迦叶尊者的同住弟子。他修成了四种禅那,后来在舅舅金匠家里看到一个不相应的景象,心被系缚住了,就此还俗。那时人们嫌他懒惰,不肯干活,就把他从家里赶了出去。他结交恶友,靠偷盗维持生活,四处游荡。有一天,人们抓住他,把他双手反绑得紧紧的,在每个十字路口用鞭子抽打,押往刑场。大迦叶尊者进城乞食时,看见他正从南门被押出去,就让人把绑绳松开,对他说:“你应当重新忆念以前所修习的业处。”他因这番教导而获得了正念,又再次成就了第四禅那。那时人们说:“押到刑场去杀掉。”就把他架在刑柱上吓唬他。他却不害怕,也不惊慌。当时站在各个方向的人们,举起剑、刀、矛、戟等各种武器,见他面对数百个手持武器的人,竟然毫不畏缩,既不胆怯也不颤抖,都惊叹道:“诸位请看这个人!在数百个手持武器的人中间,他既不慌张也不发抖,真是稀奇!”大众觉得非常不可思议,发出高声惊呼,把这件事禀告了国王。国王听了这个缘由后说:“不要放了他。”众人也来到世尊面前,把这件事禀告了。世尊放出光明,为他宣说正法,说出了这个偈颂——巴利
Eko kira mahākassapattherassa saddhivihāriko hutvā cattāri jhānāni uppādetvāpi attano mātulassa suvaṇṇakārassa gehe visabhāgārammaṇaṃ disvā tattha paṭibaddhacitto vibbhami. Atha naṃ manussā alasabhāvena kammaṃ kātuṃ anicchantaṃ gehā nīhariṃsu. So pāpamittasaṃsaggena corakammena jīvikaṃ kappento vicari. Atha naṃ ekadivasaṃ gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā catukke catukke kasāhi tāḷentā āghātanaṃ nayiṃsu. Thero piṇḍāya carituṃ pavisanto taṃ dakkhiṇena dvārena nīhariyamānaṃ disvā bandhanaṃ sithilaṃ kāretvā ‘‘pubbe tayā paricitakammaṭṭhānaṃ puna āvajjehī’’ti āha. So tena ovādena satuppādaṃ labhitvā puna catutthajjhānaṃ nibbattesi. Atha naṃ ‘‘āghātanaṃ netvā ghātessāmā’’ti sūle uttāsesuṃ. So na bhāyati na santasati. Athassa tasmiṃ tasmiṃ disābhāge ṭhitā manussā asisattitomarādīni āvudhāni ukkhipitvāpi taṃ asantasantameva disvā ‘‘passatha, bho, imaṃ purisaṃ, anekasatānañhi āvudhahatthānaṃ purisānaṃ majjhe neva chambhati na vedhati, aho acchariya’’nti acchariyabbhutajātā mahānādaṃ naditvā rañño taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Rājā taṃ kāraṇaṃ sutvā ‘‘vissajjetha na’’nti āha. Satthu santikampi gantvā tamatthaṃ ārocayiṃsu. Satthā obhāsaṃ pharitvā tassa dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
那个已证涅槃、心向丛林的人,
虽然已经脱离了森林,却还是往森林里跑;
你们来看这个补特伽罗,
解脱了,却又跑回束缚里去。巴利
‘‘Yo nibbanatho vanādhimutto, Vanamutto vanameva dhāvati; Taṃ puggalametha passatha, Mutto bandhanameva dhāvatī’’ti.
这句话的意思是:有一个人,在居家的时候舍弃了叫做执著的丛林;出家之后,他成了远离丛林的人,心却倾注在叫做天住、也叫苦行林的苦行林上。他已经从叫做居家束缚、叫做渴爱林的地方解脱出来,却又奔向那叫做居家束缚、叫做渴爱林的丛林。你们来看这个人,他已经从居家束缚中解脱,却又奔向居家束缚。巴利
Tassattho – yo puggalo gihibhāve ālayasaṅkhātaṃ vanathaṃ chaḍḍetvā pabbajitatāya nibbanatho dibbavihārasaṅkhāte tapovane adhimutto gharāvāsabandhanasaṅkhātā taṇhāvanā mutto hutvā puna gharāvāsabandhanasaṅkhātaṃ taṇhāvanameva dhāvati, etha taṃ puggalaṃ passatha, eso gharāvāsabandhanato mutto gharāvāsabandhanameva dhāvatīti.
听了这个开示之后,他就在那些国王的侍从中间,即使坐在尖桩上,也建立起生灭观,把三相导入观照,思惟诸行,证得了入流果。他享受着定境的快乐,飞升到空中,就从空中去到世尊那里,顶礼世尊,然后就在国王也在场的众人中间,证得了阿罗汉果。巴利
Imaṃ pana desanaṃ sutvā so rājapurisānaṃ antare sūlagge nisinnova udayabbayaṃ paṭṭhapetvā tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasanto sotāpattiphalaṃ patvā samāpattisukhaṃ anubhavanto vehāsaṃ uppatitvā ākāseneva satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā sarājikāya parisāya majjheyeva arahattaṃ pāpuṇīti.
第4则故事:牢狱巴利
4. Bandhanāgāravatthu
导师住在祇园精舍时,针对牢狱这件事,讲了“并非木制为坚固”这一教法。巴利
Nataṃ daḷhanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto bandhanāgāraṃ ārabbha kathesi.
据说有一次,很多人抓到许多撬门破锁、拦路抢劫、杀人害命的盗贼,把他们带到憍萨罗王面前。国王下令用脚镣、绳索、锁链把他们绑起来。那时大约有三十位从乡间来的比丘,想拜见世尊,来了之后顶礼世尊。第二天他们进舍卫城托钵乞食,走到牢狱那里,看见了那些盗贼。乞食回来,傍晚时分他们来到世尊面前,问道:“尊者,今天我们托钵乞食时,在牢狱里看到很多盗贼被脚镣等绑着,受着极大的苦。他们没法弄断那些绑缚逃走。尊者,除了那些绑缚之外,还有没有别的更坚固的绑缚呢?”世尊说:“比丘们,那些算什么绑缚呢?对于财富、谷物、儿女、妻子等的渴爱,也就是被称为烦恼的绑缚,它比那些绑缚坚固百倍、千倍、十万倍。这么强大又极难断除的绑缚,过去的智者们却能把它斩断,进入雪山出家。”说完,世尊便引出了过去的故事。巴利
Ekasmiṃ kira kāle bahū sandhicchedakapanthaghātakamanussaghātake core ānetvā kosalarañño dassayiṃsu. Te rājā andubandhanarajjubandhanasaṅkhalikabandhanehi bandhāpesi. Tiṃsamattāpi kho jānapadā bhikkhū satthāraṃ daṭṭhukāmā āgantvā disvā vanditvā punadivase sāvatthiṃ piṇḍāya carantā bandhanāgāraṃ gantvā te core disvā piṇḍapātapaṭikkantā sāyanhasamaye tathāgataṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, ajja amhehi piṇḍāya carantehi bandhanāgāre bahū corā andubandhanādīhi baddhā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā, te tāni bandhanāni chinditvā palāyituṃ na sakkonti, atthi nu kho, bhante, tehi bandhanehi thirataraṃ aññaṃ bandhanaṃ nāmā’’ti pucchiṃsu. Satthā, ‘‘bhikkhave, kiṃ bandhanāni nāmetāni, yaṃ panetaṃ dhanadhaññaputtadārādīsu taṇhāsaṅkhātaṃ kilesabandhanaṃ, etaṃ etehi sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena thirataraṃ, evaṃ mahantampi panetaṃ ducchindaniyaṃ bandhanaṃ porāṇakapaṇḍitā chinditvā himavantaṃ pavisitvā pabbajiṃsū’’ti vatvā atītaṃ āhari –
过去,在波罗奈城梵授王统治的时候,菩萨出生在一个贫穷的居士家庭。他成年后,父亲去世了。他靠做雇工来赡养母亲。后来,母亲不顾他的意愿,给他娶了一位良家女子进门,之后不久母亲也去世了。他的妻子怀了孕,但他并不知道,就对妻子说:“贤妻,你去做工谋生吧,我要出家了。”妻子说:“夫君,我不是已经怀孕了吗?等我生下孩子,你见过孩子之后再出家吧。”他答应说:“好吧。”等到妻子生产时,他问:“贤妻,你已平安生产,现在我要出家了。”妻子说:“请等孩子断奶之后再说吧。”于是她又怀了孕。他心想:“这样一次次答应下去,我就走不成了。不如不告诉她,偷偷逃走,出家去。”于是他没有告诉妻子,夜里起身逃走了。这时守城的士兵抓住了他。他说:“长官,我是要赡养母亲的人,请放了我吧。”他就这样让人放了自己,然后在一个地方住下来,出家做了仙人,获得了神通与等至,安住在禅那的喜乐中。他住在那里时,发出了这样的感兴语:“像这样难以斩断的妻儿系缚、烦恼系缚,我也已经斩断了。”巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ duggatagahapatikule nibbatti. Tassa vayappattassa pitā kālamakāsi. So bhatiṃ katvā mātaraṃ posesi. Athassa mātā anicchamānasseva ekaṃ kuladhītaraṃ gehe katvā aparabhāge kālamakāsi. Bhariyāyapissa kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhahi. So gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ajānantova, ‘‘bhadde, tvaṃ bhatiṃ katvā jīva, ahaṃ pabbajissāmī’’ti āha. ‘‘Sāmi, nanu gabbho me patiṭṭhito, mayi vijātāya dārakaṃ disvā pabbajissasī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tassā vijātakāle, ‘‘bhadde, tvaṃ sotthinā vijātā, idāni ahaṃ pabbajissāmī’’ti āpucchi. Atha naṃ sā ‘‘puttassa tāva thanapānato apagamanakālaṃ āgamehī’’ti vatvā puna gabbhaṃ gaṇhi. So cintesi – ‘‘imaṃ sampaṭicchāpetvā gantuṃ na sakkā, imissā anācikkhitvāva palāyitvā pabbajissāmī’’ti. So tassā anācikkhitvāva rattibhāge uṭṭhāya palāyi. Atha naṃ nagaraguttikā aggahesuṃ. So ‘‘ahaṃ, sāmi, mātuposako nāma, vissajjetha ma’’nti attānaṃ vissajjāpetvā ekasmiṃ ṭhāne vasitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññāsamāpattiyo labhitvā jhānakīḷāya kīḷanto vihāsi. So tattha vasantoyeva ‘‘evarūpampi nāma me ducchindaniyaṃ puttadārabandhanaṃ kilesabandhanaṃ chinna’’nti imaṃ udānaṃ udānesi.
导师引述这段过去的事,为了阐明当时所发出的感兴语,而宣说了以下这些偈颂:巴利
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā tena udānitaṃ udānaṃ pakāsento imā gāthā abhāsi –
智者不会说那是坚固的束缚,
凡是由铁、木、草所制成者
对珠宝耳饰极度贪染,
对儿女和妻子的牵挂。巴利
‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, Yadāyasaṃ dārujapabbajañca; Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, Puttesu dāresu ca yā apekkhā.
智者说,这是坚固的束缚,
能把人拖向恶趣、又松垮、还难以挣脱的束缚。
斩断这个也而出家游行,
不再有任何牵挂,舍弃了欲乐。巴利
‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, Ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ; Etampi chetvāna paribbajanti, Anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.
在这里,“智者”指的是佛陀等有智慧的人。铁做的锁链、木做的脚镣,还有用草、树皮等搓成绳子做成的绳缚,这些东西用刀等工具就能砍断,所以智者不说它们坚固,这就是这句话的意思。“染著而染污”是说变得染著之后又被染污,意思是贪染极其深厚。“在珠宝和耳环上”是指在珠宝和耳环上,或者指镶饰珠宝的耳环上。“这才是坚固的”:对于那些极度染著于珠宝耳环的人来说,他们的贪染,以及他们对儿女妻子的牵挂和渴爱,这些由烦恼构成的束缚,智者说这才是坚固的。“向下拖曳”:因为它把众生拖拽下去,使他们堕入四恶趣,所以叫向下拖曳。“松散”:它在被绑的地方不会割破皮肤、肌肉,不会流血,甚至让人感觉不到被绑着,在陆路、水路等地方还能照常做事,所以叫松散。“难解脱”:因为贪的缘故,烦恼的束缚哪怕只生起一次,也像乌龟咬住目标誓不松口一样难以挣脱,所以叫难解脱。“斩断这些之后”:用智慧的利剑斩断这些甚至很坚固的烦恼束缚之后,不再牵挂,舍弃欲乐,出家游行,离去,出家,这就是这句话的意思。巴利
Tattha dhīrāti buddhādayo paṇḍitapurisā yaṃ saṅkhalikasaṅkhātaṃ ayasā nibbattaṃ āyasaṃ, andubandhanasaṅkhātaṃ dārujaṃ, yañca pabbajatiṇehi vā aññehi vā vākādīhi rajjuṃ katvā kataṃ rajjubandhanaṃ, taṃ asiādīhi chindituṃ sakkuṇeyyabhāvena thiranti na vadantīti attho. Sārattarattāti sārattā hutvā rattā, bahalatararāgarattāti attho. Maṇikuṇḍalesūti maṇīsu ceva kuṇḍalesu ca, maṇivicittesu vā kuṇḍalesu. Etaṃ daḷhanti ye maṇikuṇḍalesu sārattarattā, tesaṃ so rāgo ca yā puttadāresu apekkhā taṇhā, etaṃ kilesamayaṃ bandhanañca paṇḍitapurisā daḷhanti vadanti. Ohārinanti ākaḍḍhitvā catūsu apāyesu pātanato avaharati heṭṭhā haratīti ohārinaṃ. Sithilanti bandhanaṭṭhāne chavicammamaṃsāni na chindati, lohitaṃ na nīharati, bandhanabhāvampi ajānāpetvā thalapathajalapathādīsu kammāni kātuṃ detīti sithilaṃ. Duppamuñcanti lobhavasena hi ekavārampi uppannaṃ kilesabandhanaṃ daṭṭhaṭṭhānato kacchapo viya dummociyaṃ hotīti duppamuñcaṃ. Etampi chetvānāti etaṃ daḷhampi kilesabandhanaṃ ñāṇakhaggena chinditvā anapekkhino hutvā kāmasukhaṃ pahāya paribbajanti, pakkamanti pabbajantīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
5. 凯玛长老尼的故事巴利
5. Khemātherīvatthu
“那些贪染的人”这一篇法教,是导师住在竹林精舍时,针对频婆娑罗王的第一王后凯玛而说的。巴利
Ye rāgarattāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto khemaṃ nāma rañño bimbisārassa aggamahesiṃ ārabbha kathesi.
据说,她在莲华上佛的足下发过愿,所以容貌极其美丽,令人一见就心生欢喜。她听说“导师在讲色的过患”,就不肯去导师那里。国王知道她已被自己的美貌迷醉,就让人作了赞美竹林精舍的歌曲,交给舞者等人去唱。她听到他们唱这些歌,觉得竹林精舍好像从未见过、从未听过一样。她问:“你们唱的是哪座园林?”有人回答:“王后,就是您的竹林园啊。”她听了就想去看那座园林。导师知道她要来,就坐在大众中间,一边说法,一边在自己身旁变现出一个手拿扇子、正在扇风的美丽女子。差摩王后一走进来,看见那个女子,心里想:“人们都说正自觉者在讲色的过患,可这里却有个女子站在他身边扇扇子。我连她的十六分之一都比不上,我从没见过这么美的女子。看来他们是在用不实的话诽谤导师吧。”她这么一想,就不去听如来的说法声,只盯着那个女子看。导师知道她对那个色身生起了极大的推崇,就让那个色身依次显出初老等相,最后像前面说的那样,只留下一堆白骨。差摩看见后,心里想:“这样的色身,也在片刻之间就坏灭尽了。这色身里实在没有任何坚实。”导师观察到她的心念,说:“差摩,你曾以为‘这色身里有坚实’,现在看看它没有坚实吧。”接着说了这首偈:巴利
Sā kira padumuttarapādamūle patthitapatthanā ativiya abhirūpā pāsādikā ahosi. ‘‘Satthā kira rūpassa dosaṃ kathetī’’ti sutvā pana satthu santikaṃ gantuṃ na icchi. Rājā tassā rūpamadamattabhāvaṃ ñatvā veḷuvanavaṇṇanāpaṭisaṃyuttāni gītāni kāretvā naṭādīnaṃ dāpesi. Tesaṃ tāni gāyantānaṃ saddaṃ sutvā tassā veḷuvanaṃ adiṭṭhapubbaṃ viya asutapubbaṃ viya ca ahosi. Sā ‘‘kataraṃ uyyānaṃ sandhāya gāyathā’’ti pucchitvā, ‘‘devī, tumhākaṃ veḷuvanuyyānamevā’’ti vutte uyyānaṃ gantukāmā ahosi. Satthā tassā āgamanaṃ ñatvā parisamajjhe nisīditvā dhammaṃ desentova tālavaṇṭaṃ ādāya attano passe ṭhatvā bījamānaṃ abhirūpaṃ itthiṃ nimmini. Khemā, devīpi pavisamānāva taṃ itthiṃ disvā cintesi – ‘‘sammāsambuddho rūpassa dosaṃ kathetīti vadanti, ayañcassa santike itthī bījayamānā ṭhitā, nāhaṃ imissā kalabhāgampi upemi, na mayā īdisaṃ itthirūpaṃ diṭṭhapubbaṃ, satthāraṃ abhūtena abbhācikkhanti maññe’’ti cintetvā tathāgatassa kathāsaddampi anisāmetvā tameva itthiṃ olokayamānā aṭṭhāsi. Satthā tassā tasmiṃ rūpe uppannabahumānataṃ ñatvā taṃ rūpaṃ paṭhamavayādivasena dassetvā heṭṭhā vuttanayeneva pariyosāne aṭṭhimattāvasānaṃ katvā dassesi. Khemā taṃ disvā ‘‘evarūpampi nāmetaṃ rūpaṃ muhutteneva khayavayaṃ sampattaṃ, natthi vata imasmiṃ rūpe sāro’’ti cintesi. Satthā tassā cittācāraṃ oloketvā, ‘‘kheme, tvaṃ ‘imasmiṃ rūpe sāro atthī’ti cintesi, passa dānissa asārabhāva’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
凯玛,你看这具身体,患病、污秽不净、腐烂发臭;
流脓淌水,正是愚人们所渴望的。巴利
‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa kheme samussayaṃ; Uggharantaṃ paggharantaṃ, bālānaṃ abhipatthita’’nti. (apa. therī 2.2.354);
她在偈颂结束时证得了入流果。于是导师对她说:“凯玛,这些众生被贪欲染着、被嗔恨败坏、被愚痴迷惑,无法超越自己渴爱的洪流,就卡在那里出不来。”导师这样说法时,说出了这首偈颂:巴利
Sā gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha naṃ satthā, ‘‘kheme, ime sattā rāgarattā dosapaduṭṭhā mohamūḷhā attano taṇhāsotaṃ samatikkamituṃ na sakkonti, tattheva laggantī’’ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
那些被贪欲染着的人,纷纷流向(感官之流),
就像蜘蛛自己织出的网。
智者斩断这个之后也前行。
无期待,彻底断除了一切苦。巴利
‘‘Ye rāgarattānupatanti sotaṃ, Sayaṃ kataṃ makkaṭakova jālaṃ; Etampi chetvāna vajanti dhīrā, Anapekkhino sabbadukkhaṃ pahāyā’’ti.
在这里,就像蜘蛛结好网后,躺在网中央的肚脐位置,如果有飞虫或苍蝇落在网边,它就迅速过去刺穿它们,吸食它们的汁液,然后又回到原来的地方躺下。同样地,那些被贪欲染污、被嗔恨败坏、被愚痴蒙蔽的众生,随顺自己造作的渴爱之流,无法超越它——这就是如此难以超越的束缚。所谓“智者斩断它之后离去”,意思是:智者斩断这个束缚后,无所期待、无所执著,以阿罗汉道彻底断除一切苦而离去、前行。巴利
Tattha makkaṭakova jālanti yathā nāma makkaṭako suttajālaṃ katvā majjhe ṭhāne nābhimaṇḍale nipanno pariyante patitaṃ paṭaṅgaṃ vā makkhikaṃ vā vegena gantvā vijjhitvā tassa rasaṃ pivitvā puna gantvā tasmiṃyeva ṭhāne nipajjati, evameva ye sattā rāgarattā dosapaduṭṭhā mohamūḷhā sayaṃkataṃ taṇhāsotaṃ anupatanti, te taṃ samatikkamituṃ na sakkonti, evaṃ duratikkamaṃ. Etampi chetvāna vajanti dhīrāti paṇḍitā etaṃ bandhanaṃ chetvā anapekkhino nirālayā hutvā arahattamaggena sabbadukkhaṃ pahāya vajanti, gacchantīti attho.
说法结束时,凯玛证得了阿罗汉果,大众也因此得到了法教的真实利益。导师对国王说:“大王,凯玛现在适合出家,也适合入般涅槃。”国王说:“尊者,请让她出家吧,不必入般涅槃。”她出家后,成为了上首弟子。巴利
Desanāvasāne khemā arahatte patiṭṭhahi, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosi. Satthā rājānaṃ āha – ‘‘mahārāja, khemāya pabbajituṃ vā parinibbāyituṃ vā vaṭṭatī’’ti. Bhante, pabbājetha naṃ, alaṃ parinibbānenāti. Sā pabbajitvā aggasāvikā ahosīti.
郁伽西那的故事巴利
6. Uggasenavatthu
导师住在竹林精舍时,为了郁伽西那而说了这段以“先放开”开头的法教。巴利
Muñca pureti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto uggasenaṃ ārabbha kathesi.
据说有五百个艺人,每隔一年或半年就来到王舍城,为国王表演七天,赚到很多金银。观众给的赏钱更是没有上限。大批人站在床架和叠起来的床架上观看表演。这时,有个会翻跳的艺人的女儿爬上一根竹竿,在竹竿顶端翻转身子,在竹竿顶端的空中像行走一样一边跳舞一边唱歌。那时候,有个叫郁伽西那的富家公子和朋友一起站在叠起的床架上,看见了她,对她的手脚舞动等姿态生起了爱恋。他回到家后说:“如果能得到她,我就能活下去;如果得不到,我就死在这里。”于是断绝饮食,躺在床上。父母问他:“孩子,你哪里不舒服?”他说:“如果能得到那个艺人的女儿,我就能活;如果得不到,我就死在这里。”父母说:“孩子,别这样。我们会为你找一个和我们家世、财产相配的姑娘。”他听了还是那样说,照样躺着。他父亲再三恳求,也没能说服他,就把他的朋友叫来,给了一千金币,派他去说:“你拿着这些金币,去让他把女儿嫁给我儿子。”那人说:“我不收钱就送人。不过,如果他得不到她就活不下去,那就让他和我们一起走好了,我会把女儿给他。”父母把这件事告诉了儿子。他说:“我要和他们一起走。”他不顾父母的再三请求,不听他们的话,就出发去了艺人那里。艺人把女儿给了他,他就和艺人一起在村落、城镇、王都中表演技艺,四处游走。巴利
Pañcasatā kira naṭā saṃvacchare vā chamāse vā patte rājagahaṃ gantvā rañño sattāhaṃ samajjaṃ katvā bahuṃ hiraññasuvaṇṇaṃ labhanti, antarantare ukkhepadāyānaṃ pariyanto natthi. Mahājano mañcātimañcādīsu ṭhatvā samajjaṃ olokesi. Athekā laṅghikadhītā vaṃsaṃ abhiruyha tassa upari parivattitvā tassa pariyante ākāse caṅkamamānā naccati ceva gāyati ca. Tasmiṃ samaye uggaseno nāma seṭṭhiputto sahāyakena saddhiṃ mañcātimañce ṭhito taṃ oloketvā tassā hatthapādavikkhepādīsu uppannasineho gehaṃ gantvā ‘‘taṃ labhanto jīvissāmi, alabhantassa me idheva maraṇa’’nti āhārūpacchedaṃ katvā mañcake nipajji. Mātāpitūhi, ‘‘tāta, kiṃ te rujjatī’’ti pucchitopi ‘‘taṃ me naṭadhītaraṃ labhantassa jīvitaṃ atthi, alabhantassa me idheva maraṇa’’nti vatvā, ‘‘tāta, mā evaṃ kari, aññaṃ te amhākaṃ kulassa ca bhogānañca anurūpaṃ kumārikaṃ ānessāmā’’ti vuttepi tatheva vatvā nipajji. Athassa pitā bahuṃ yācitvāpi taṃ saññāpetuṃ asakkonto tassa sahāyaṃ pakkosāpetvā kahāpaṇasahassaṃ datvā ‘‘ime kahāpaṇe gahetvā attano dhītaraṃ mayhaṃ puttassa detū’’ti pahiṇi. So ‘‘nāhaṃ kahāpaṇe gahetvā demi, sace pana so imaṃ alabhitvā jīvituṃ na sakkoti, tena hi amhehi saddhiṃyeva vicaratu, dassāmissa dhītara’’nti āha. Mātāpitaro puttassa tamatthaṃ ārocesuṃ. So ‘‘ahaṃ tehi saddhiṃ vicarissāmī’’ti vatvā yācantānampi tesaṃ kathaṃ anādiyitvā nikkhamitvā nāṭakassa santikaṃ agamāsi. So tassa dhītaraṃ datvā tena saddhiṃyeva gāmanigamarājadhānīsu sippaṃ dassento vicari.
她跟那人一起生活后,没过多久就生了个儿子。她逗孩子玩的时候唱道:“赶牛车人的儿子,搬货人的儿子,啥也不懂的人的儿子!”那人把牛车转圈后,在原地给牛割草;在表演技艺的地方,就把得到的货物顶在头上搬走。据说那女人正是拿这些事来逗孩子时这样说的。他意识到她是在唱关于自己的歌后,问她:“你是指我吗?”她说:“是的,是指你。”他说:“既然如此,我要逃跑了。”她却说:“我与你逃跑或回来有什么关系呢?”并反复唱着同样的歌。据说她依仗自己的美貌和财富,不把任何人放在眼里。他心想:“她这种傲慢是依仗什么?”得知是依仗技艺后,他想:“好吧,我要学习这门技艺。”于是去岳父那里学会了这门需要知识的技艺,并在村落等地展示技艺,逐渐来到王舍城,宣布:“七天后,富家子乌格萨诺将为市民展示技艺。”巴利
Sāpi tena saddhiṃ saṃvāsamanvāya nacirasseva puttaṃ labhitvā kīḷāpayamānā ‘‘sakaṭagopakassa putta, bhaṇḍahārakassa putta, kiñci ajānakassa puttā’’ti vadati. Sopi nesaṃ sakaṭaparivattakaṃ katvā ṭhitaṭṭhāne goṇānaṃ tiṇaṃ āharati, sippadassanaṭṭhāne laddhabhaṇḍakaṃ ukkhipitvā harati . Tadeva kira sandhāya sā itthī puttaṃ kīḷāpayamānā tathā vadati. So attānaṃ ārabbha tassā gāyanabhāvaṃ ñatvā taṃ pucchi – ‘‘maṃ sandhāya kathesī’’ti? ‘‘Āma, taṃ sandhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ sante ahaṃ palāyissāmī’’ti . Sā ‘‘kiṃ pana mayhaṃ tayā palāyitena vā āgatena vā’’ti punappunaṃ tadeva gītaṃ gāyati. Sā kira attano rūpasampattiñceva dhanalābhañca nissāya taṃ kismiñci na maññati. So ‘‘kiṃ nu kho nissāya imissā ayaṃ māno’’ti cintento ‘‘sippaṃ nissāyā’’ti ñatvā ‘‘hotu, sippaṃ uggaṇhissāmī’’ti sasuraṃ upasaṅkamitvā tassa jānanakasippaṃ uggaṇhitvā gāmanigamādīsu sippaṃ dassento anupubbena rājagahaṃ āgantvā ‘‘ito sattame divase uggaseno seṭṭhiputto nagaravāsīnaṃ sippaṃ dassessatī’’ti ārocāpesi.
王舍城的居民们搭起床架、高台等看台,到了第七天聚在一起。郁伽西那也爬上一根六十肘高的竹竿,站在竹竿顶端。那天清晨,导师观察世间时,看见他已落入自己的智慧之网中,便思惟“会发生什么”,随即了知:“明天这位富家子为了展示技艺,会站在竹竿顶上,大众为了看他将会聚集。我要在那里说一首四句偈,听完之后,八万四千众生将证悟法,郁伽西那也将立足于阿罗汉果。”第二天,导师看准时机,由比丘僧团围绕,进入王舍城托钵。郁伽西那在世尊还没进城时,为了引起喧闹,向大众打了个响指作信号,然后站上竹竿顶端,在空中翻转七次,再落下来站在竹竿顶上。就在那一刻,世尊正进城,他运用神通让大众都不去看郁伽西那,只看他自己。郁伽西那环视大众,心想“大众不看我了”,陷入忧愁,想道:“我花了一整年练成的技艺,在世尊进城时,大众却不看我而只看世尊,我的技艺表演真是白费了。”巴利
Nagaravāsino mañcātimañcādayo bandhāpetvā sattame divase sannipatiṃsu. Sopi saṭṭhihatthaṃ vaṃsaṃ abhiruyha tassa matthake aṭṭhāsi. Taṃ divasaṃ satthā paccūsakāle lokaṃ volokento taṃ attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho bhavissatī’’ti āvajjento ‘‘sve seṭṭhiputto sippaṃ dassessāmīti vaṃsamatthake ṭhassati, tassa dassanatthaṃ mahājano sannipatissati. Tatra ahaṃ catuppadikaṃ gāthaṃ desessāmi, taṃ sutvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissati, uggasenopi arahatte patiṭṭhahissatī’’ti aññāsi. Satthā punadivase kālaṃ sallakkhetvā bhikkhusaṅghaparivuto rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Uggasenopi satthari antonagaraṃ apaviṭṭheyeva unnādanatthāya mahājanassa aṅgulisaññaṃ datvā vaṃsamatthake patiṭṭhāya ākāseyeva satta vāre parivattitvā oruyha vaṃsamatthake aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe satthā nagaraṃ pavisanto yathā taṃ parisā na oloketi, evaṃ katvā attānameva olokāpesi. Uggaseno parisaṃ oloketvā ‘‘na maṃ parisā oloketī’’ti domanassappatto ‘‘idaṃ mayā saṃvacchare kattabbaṃ sippaṃ, satthari nagaraṃ pavisante parisā maṃ anoloketvā satthārameva oloketi, moghaṃ vata me sippadassanaṃ jāta’’nti cintesi.
导师知道了他心里的想法,就叫来大目犍连,说:“去吧,目犍连,去告诉那位富家子弟:‘据说你要展示技艺。’”长老走过去,站在竹竿下面,叫住那位富家子弟,说了这首偈颂:巴利
Satthā tassa cittaṃ ñatvā mahāmoggallānaṃ āmantetvā ‘‘gaccha, moggallāna, seṭṭhiputtaṃ vadehi ‘sippaṃ kira dassetū’’’ti āha. Thero gantvā vaṃsassa heṭṭhā ṭhito seṭṭhiputtaṃ āmantetvā imaṃ gāthamāha –
来吧,艺人之子,看看这位大力乌伽森。
你为大众表演吧,让众人开心起来。巴利
‘‘Iṅgha passa naṭaputta, uggasena mahabbala; Karohi raṅgaṃ parisāya, hāsayassu mahājana’’nti.
他听完尊者的话,心里非常欢喜,想:“看来导师是想看看我的技艺。”于是仍然站在竹竿顶上,说了这首偈颂:巴利
So therassa kathaṃ sutvā tuṭṭhamānaso hutvā ‘‘satthā maññe mama sippaṃ passitukāmo’’ti vaṃsamatthake ṭhitakova imaṃ gāthamāha –
来吧,大智慧、大神力的目犍连,你来看看!
我为大众表演,让众人欢喜。巴利
‘‘Iṅgha passa mahāpañña, moggallāna mahiddhika; Karomi raṅgaṃ parisāya, hāsayāmi mahājana’’nti.
说完这番话,他从竹竿顶端跃入空中,在虚空里翻转了十四次,然后落下来,仍站在竹竿顶端。这时,导师对他说:“乌伽森,所谓有智慧的人,应当舍弃对过去、未来、现在诸蕴的执著,从生等当中解脱出来。”说完,便说出这首偈颂:巴利
Evañca pana vatvā vaṃsamatthakato vehāsaṃ abbhuggantvā ākāseva cuddasakkhattuṃ parivattitvā oruyha vaṃsamatthakeva aṭṭhāsi. Atha naṃ satthā, ‘‘uggasena, paṇḍitena nāma atītānāgatapaccuppannesu khandhesu ālayaṃ pahāya jātiādīhi muccituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
放下过去,放下未来,
放下中间,到达存在的彼岸;
在一切处,心都已解脱。
你将不再经历生与老。巴利
‘‘Muñca pure muñca pacchato, Majjhe muñca bhavassa pāragū; Sabbattha vimuttamānaso, Na punaṃ jātijaraṃ upehisī’’ti.
在这里,“舍弃前面”,就是对过去的诸蕴,舍弃爱著、贪染、执取、欲求、缠缚、执持、执著和渴爱。“后面”,就是对未来的诸蕴,也舍弃这些爱著等。“中间”,就是对现在的诸蕴,也舍弃这些。既如此,“到达有的彼岸”,就是依证知、遍知、断除、修习、作证之力,越过三种有而到达彼岸;对一切以蕴、界、处等所分别的有为法,心得解脱而安住,不再经历生、老、死。这就是这段话的意思。巴利
Tattha muñca pureti atītesu khandhesu ālayaṃ nikantiṃ ajjhosānaṃ patthanaṃ pariyuṭṭhānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ taṇhaṃ muñca. Pacchatoti anāgatesupi khandhesu ālayādīni muñca. Majjheti paccuppannesupi tāni muñca. Bhavassa pāragūti evaṃ sante tividhassāpi bhavassa abhiññāpariññāpahānabhāvanāsacchikiriyavasena pāragū pāraṅgato hutvā khandhadhātuāyatanādibhede sabbasaṅkhate vimuttamānaso viharanto puna jātijarāmaraṇāni na upagacchatīti attho.
开示结束时,八万四千众生通达了法。那位富商之子还站在竹竿顶端的时候,就和无碍解一起证得了阿罗汉果。他从竹竿上下来,来到导师面前,以五体投地的方式礼敬导师,请求出家。于是导师伸出右手,说:“来吧,比丘。”他当下就成了具足八种资具、像戒腊六十年的长老比丘一样。接着,比丘们问他:“贤友乌伽森,你从六十肘高的竹竿顶端下来时,有没有害怕?”他回答:“贤友们,我没有害怕。”比丘们便向导师禀告:“尊者,乌伽森说‘我不害怕’,他讲了不实的话,声称得到了上人法。”导师说:“诸比丘,不是这样。像我儿子乌伽森那样已断除诸结的比丘,不会害怕,不会恐惧。”于是,在《婆罗门品》中说了这首偈:巴利
Desanāvasāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Seṭṭhiputtopi vaṃsamatthake ṭhitakova saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā vaṃsato oruyha satthu santikaṃ āgantvā pañcapatiṭṭhitena satthāraṃ vanditvā pabbajjaṃ yāci. Atha naṃ satthā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘ehi bhikkhū’’ti āha. So tāvadeva aṭṭhaparikkhāradharo saṭṭhivassikatthero viya ahosi. Atha naṃ bhikkhū, ‘‘āvuso uggasena, saṭṭhihatthassa te vaṃsassa matthakato otarantassa bhayaṃ nāma nāhosī’’ti pucchitvā ‘‘natthi me, āvuso, bhaya’’nti vutte satthu ārocesuṃ, ‘‘bhante, uggaseno ‘na bhāyāmī’ti vadati, abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī’’ti. Satthā ‘‘na, bhikkhave, mama puttena uggasenena sadisā chinnasaṃyojanā bhikkhū bhāyanti, na tasantī’’ti vatvā brāhmaṇavagge imaṃ gāthamāha –
斩断了一切结缚的人,确实不会再恐惧;
超越了束缚,彻底脱离系缚,我称这样的人为婆罗门。巴利
‘‘Sabbasaṃyojanaṃ chetvā, yo ve na paritassati; Saṅgātigaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 397; su. ni. 626);
开示结束时,许多人现观了法。又有一天,比丘们在法堂里议论起来:“贤友们,为什么一个具足证得阿拉汉果资粮的比丘,会因为一个舞女而跟舞者们混在一起?他具足证得阿拉汉果资粮的因缘又是什么呢?”导师来了之后问:“比丘们,你们现在聚在一起谈什么?”他们回答:“就是这件事。”导师说:“比丘们,这两件事都是他一个人做的。”为了说明这个道理,便引述了过去的事。巴利
Desanāvasāne bahūnaṃ dhammābhisamayo ahosi. Punekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘kiṃ nu kho, āvuso, evaṃ arahattūpanissayasampannassa bhikkhuno naṭadhītaraṃ nissāya naṭehi saddhiṃ vicaraṇakāraṇaṃ, kiṃ arahattūpanissayakāraṇa’’nti? Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, ubhayampetaṃ iminā eva kata’’nti vatvā tamatthaṃ pakāsetuṃ atītaṃ āhari.
据说,过去在建造迦叶十力佛的金塔时,波罗奈城的善男子们把许多嚼食和啖食装到车上,说“我们要去帮忙干活”,便前往建塔的地方。途中,他们看见一位长老正进村乞食。这时,一位良家女子看到长老后,对丈夫说:“夫君,这位圣者正在进村乞食,我们车上有很多嚼食和啖食,去把他的钵拿来,我们来布施吧。”丈夫便取来钵,装满嚼食和啖食,放到长老手中,两人一起发愿:“尊者,愿我们能成为您所亲证之法的分享者。”那位长老也是漏尽者,因此他观察后,知道他们的愿望将会实现,便微笑了一下。那女子看见后,对丈夫说:“夫君,圣者对我们笑了,他将来会是个舞者。”丈夫对她说:“贤妻,会这样的。”说完就离开了。这就是他们过去的业。他们在那里住到寿命尽后,往生天界,从天界死后,那女子投生在舞者家中,男子投生在富商家中。因为他曾对她回答“贤妻,会这样的”,他便与舞者们一起游荡。依靠供养那位漏尽长老团食的功德,他证得了阿拉汉果。那位舞女也出家,心想“我丈夫去了哪里,我也要去那里”,并安住于阿拉汉果。巴利
Atīte kira kassapadasabalassa suvaṇṇacetiye kariyamāne bārāṇasivāsino kulaputtā bahuṃ khādanīyabhojanīyaṃ yānakesu āropetvā ‘‘hatthakammaṃ karissāmā’’ti cetiyaṭṭhānaṃ gacchantā antarāmagge ekaṃ theraṃ piṇḍāya pavisantaṃ passiṃsu. Athekā kuladhītā theraṃ oloketvā sāmikaṃ āha – ‘‘sāmi, ayyo, piṇḍāya pavisati, yānake ca no bahuṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ, pattamassa āhara, bhikkhaṃ dassāmā’’ti. So taṃ pattaṃ āharitvā khādanīyabhojanīyassa pūretvā therassa hatthe patiṭṭhapetvā ubhopi patthanaṃ kariṃsu, ‘‘bhante, tumhehi diṭṭhadhammasseva bhāgino bhaveyyāmā’’ti. Sopi thero khīṇāsavova, tasmā olokento tesaṃ patthanāya samijjhanabhāvaṃ ñatvā sitaṃ akāsi. Taṃ disvā sā itthī sāmikaṃ āha – ‘‘amhākaṃ, ayyo, sitaṃ karoti, eko naṭakārako bhavissatī’’ti. Sāmikopissā ‘‘evaṃ bhavissati, bhadde’’ti vatvā pakkāmi. Idaṃ tesaṃ pubbakammaṃ. Te tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbattitvā tato cavitvā sā itthī naṭagehe nibbatti, puriso seṭṭhigehe. So ‘‘evaṃ, bhadde, bhavissatī’’ti tassā paṭivacanassa dinnattā naṭehi saddhiṃ vicari. Khīṇāsavattherassa dinnapiṇḍapātaṃ nissāya arahattaṃ pāpuṇi. Sāpi naṭadhītā ‘‘yā me sāmikassa gati, mayhampi sā eva gatī’’ti pabbajitvā arahatte patiṭṭhahīti.
7. 小弓箭手智者的故事巴利
7. Cūḷadhanuggahapaṇḍitavatthu
导师住在祇园精舍时,为开示“被寻所搅动的人”,针对小弓箭手智者说了这部法教。巴利
Vitakkamathitassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto cūḷadhanuggahapaṇḍitaṃ ārabbha kathesi.
据说,有一位年轻比丘,在分粥抽签的地方拿了自己的签,带着签粥到集会堂去喝。那里没有水,他就为了找水去了一户人家。那家有个少女一见到他,就生起了爱意,说:“尊者,以后如果还需要水,就来这里吧。”从那以后,每当他找不到水,就去那里。她接过他的钵,给他水。这样过了一段时间,她又给他粥,后来有一天还让他就在那里坐下,供养了饭食。她坐到他身边,挑起话说:“尊者,这个家里并不是什么都没有,只是我们找不到一个可以来往的人罢了。”他只听了几句她的话,就生起了厌离。后来有一天,一些客比丘看见他,问:“贤友,你为什么这么消瘦、脸色苍白?”他说:“贤友,我生起厌离了。”他们便带他去见他的老师和戒师。老师们又把他带到世尊那里,把这件事禀告了世尊。世尊问:“比丘,你真的生起厌离了吗?”他答:“是真的。”世尊说:“你在我这样一位已经发起精进的佛陀的教法中出家,为什么不但没让人说你是‘入流者’或‘一来者’,反而让人说你是‘厌离者’呢?你造了很重的业。”接着又问:“你是因为什么生起厌离的?”他说:“尊者,有一个女人这样对我说。”世尊说:“比丘,她的这种行为不足为奇。她过去曾舍弃全阎浮提第一的神箭手智者,爱上刚碰见的一个人而害死了他。”说完,为了阐明此事,在诸比丘的请求下——巴利
Eko kira daharabhikkhu salākagge attano pattasalākaṃ gahetvā salākayāguṃ ādāya āsanasālaṃ gantvā pivi. Tattha udakaṃ alabhitvā udakatthāya ekaṃ gharaṃ agamāsi. Tattha taṃ ekā kumārikā disvāva uppannasinehā, ‘‘bhante, puna pānīyena atthe sati idheva āgaccheyyāthā’’ti āha. So tato paṭṭhāya yadā pānīyaṃ na labhati, tadā tattheva gacchati. Sāpissa pattaṃ gahetvā pānīyaṃ deti. Evaṃ gacchante kāle yāgumpi datvā punekadivasaṃ tattheva nisīdāpetvā bhattaṃ adāsi. Santike cassa nisīditvā , ‘‘bhante, imasmiṃ gehe na kiñci natthi nāma, kevalaṃ mayaṃ vicaraṇakamanussameva na labhāmā’’ti kathaṃ samuṭṭhāpesi. So kathipāheneva tassā kathaṃ sutvā ukkaṇṭhi. Atha naṃ ekadivasaṃ āgantukā bhikkhū disvā ‘‘kasmā tvaṃ, āvuso, kiso uppaṇḍupaṇḍukajātosī’’ti pucchitvā ‘‘ukkaṇṭhitomhi, āvuso’’ti vutte ācariyupajjhāyānaṃ santikaṃ nayiṃsu. Tepi naṃ satthu santikaṃ netvā tamatthaṃ ārocesuṃ. Satthā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī’’ti pucchitvā ‘‘sacca’’nti vutte ‘‘kasmā tvaṃ mādisassa āraddhavīriyassa buddhassa sāsane pabbajitvā ‘sotāpanno’ti vā ‘sakadāgāmī’ti vā attānaṃ avadāpetvā ‘ukkaṇṭhito’ti vadāpesi, bhāriyaṃ te kammaṃ kata’’nti vatvā ‘‘kiṃ kāraṇā ukkaṇṭhitosī’’ti pucchi. ‘‘Bhante, ekā maṃ itthī evamāhā’’ti vutte, ‘‘bhikkhu, anacchariyaṃ etaṃ tassā kiriyaṃ. Sā hi pubbe sakalajambudīpe aggadhanuggahapaṇḍitaṃ pahāya taṃmuhuttadiṭṭhake ekasmiṃ sinehaṃ uppādetvā taṃ jīvitakkhayaṃ pāpesī’’ti vatvā tassatthassa pakāsanatthaṃ bhikkhūhi yācito –
过去,在小弓箭手智者那个时候,他在塔克西拉一位名扬四方的老师跟前学成了技艺。老师很满意,把女儿嫁给了他。他带着妻子前往波罗奈城。走到一处森林入口时,他用四十九支箭射杀了四十九个盗贼。箭射完了,他就抓住盗贼首领,把他摔倒在地,说:“贤妻,拿刀来!”可她在那一刻对刚见到的盗贼生起了爱意,竟然把刀柄递到了盗贼手里。盗贼杀了小弓箭手智者,然后带着她走了。他心想:“这女人要是见到别的男人,也会像害死她丈夫那样害死我,我还留她干什么?”他看到一条河,就把她留在河这边,拿了她的行李,说:“你就在这儿等着,我把行李运过去。”就这样把她扔在那里,装作要离开的样子——巴利
Atīte cūḷadhanuggahapaṇḍitakāle takkasilāyaṃ disāpāmokkhassa ācariyassa santike sippaṃ uggahetvā tena tuṭṭhena dinnaṃ dhītaraṃ ādāya bārāṇasiṃ gacchantassa ekasmiṃ aṭavimukhe ekūnapaññāsāya kaṇḍehi ekūnapaññāsacore māretvā kaṇḍesu khīṇesu corajeṭṭhakaṃ gahetvā bhūmiyaṃ pātetvā, ‘‘bhadde, asiṃ āharā’’ti vutte tāya taṅkhaṇaṃ diṭṭhacore sinehaṃ katvā corassa hatthe asitharuṃ ṭhapetvā corena dhanuggahapaṇḍitassa māritabhāvaṃ āvikatvā corena ca taṃ ādāya gacchantena ‘‘mampi esā aññaṃ disvā attano sāmikaṃ viya mārāpessati , kiṃ me imāyā’’ti ekaṃ nadiṃ disvā orimatīre taṃ ṭhapetvā tassā bhaṇḍakaṃ ādāya ‘‘tvaṃ idheva hohi, yāvāhaṃ bhaṇḍikaṃ uttāremī’’ti tattheva taṃ pahāya gamanabhāvañca āvikatvā –
婆罗门,你带上全部行李,已经渡到对岸了。
快点回来,赶紧回来,既然我已布施,也把我渡过去吧。
你以长久相处者换来了我这个素不相识之人。
女士,你用无常交换恒常;
我也会用别人来换掉你,女士。
我将从这里去往更远的地方。
他在羊角拗丛里扭动身体,做出嬉笑的样子;
这里没有舞蹈,没有歌唱,也没有配合得恰到好处的节拍;
不在笑的时候,好腰肢的美人,你究竟为什么笑呢?
豺狼啊,你这愚痴无智的家伙,你这没脑子的野狗;
被鱼和鱼所征服的人啊,你像个可怜虫一样发呆。
别人的过失容易看见,自己的过失却很难看见。
我想,你是在为失去丈夫和情人而独自悲伤吧。
兽王啊,事情确实就像你说的那样,豺狼。
我如今从这里离开后,一定会跟着丈夫走,顺从地做他的妻子。
偷陶盘的人,也会偷铜盘。
你已经造了恶,还会再这样造下去。巴利
‘‘Sabbaṃ bhaṇḍaṃ samādāya, pāraṃ tiṇṇosi brāhmaṇa; Paccāgaccha lahuṃ khippaṃ, mampi tārehi dānito. ‘‘Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, Nimīni bhotī addhuvaṃ dhuvena; Mayāpi bhotī nimineyya aññaṃ, Ito ahaṃ dūrataraṃ gamissaṃ. ‘‘Kāyaṃ eḷagalāgumbe, karoti ahuhāsiyaṃ; Nayīdha naccaṃ vā gītaṃ vā, tāḷaṃ vā susamāhitaṃ; Anamhikāle susoṇi, kiṃ nu jagghasi sobhane. ‘‘Siṅgāla bāla dummedha, appapaññosi jambuka; Jīno macchañca pesiñca, kapaṇo viya jhāyasi. ‘‘Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ; Jīnā patiñca jārañca, maññe tvaññeva jhāyasi. ‘‘Evametaṃ migarāja, yathā bhāsasi jambuka; Sā nūnāhaṃ ito gantvā, bhattu hessaṃ vasānugā. ‘‘Yo hare mattikaṃ thālaṃ, kaṃsathālampi so hare; Katañceva tayā pāpaṃ, punapevaṃ karissasī’’ti. (jā. 1.5.128-134) –
把这部《五集》里的《小弓箭手本生》详细讲完之后,他说:“那时候的小弓箭手智者就是你,那个女子就是现在这位少女,而化成豺狼的样子前来制服她的,就是我——帝释天王。”说完又教导他:“那个女子只因为片刻间看一眼就生起的迷恋,就害死了整个赡部洲最顶尖的智者。比丘,你要断掉对那个女子生起的贪爱,安住下来。”接着,为了进一步为他说法,诵出了这两首偈颂:巴利
Imaṃ pañcakanipāte cūḷadhanuggahajātakaṃ vitthāretvā ‘‘tadā cūḷadhanuggahapaṇḍito tvaṃ ahosi, sā itthī etarahi ayaṃ kumārikā, siṅgālarūpena āgantvā tassā niggahakārako sakko devarājā ahamevā’’ti vatvā ‘‘evaṃ sā itthī taṃmuhuttadiṭṭhake ekasmiṃ sinehena sakalajambudīpe aggapaṇḍitaṃ jīvitā voropesi, taṃ itthiṃ ārabbha uppannaṃ tava taṇhaṃ chinditvā viharāhi bhikkhū’’ti taṃ ovaditvā uttarimpi dhammaṃ desento imā dve gāthā abhāsi –
被寻思搅得心神不宁的人,
贪欲强烈且随观净美者。
渴爱更加增长,
正是这个人,把束缚系得牢固。巴利
‘‘Vitakkamathitassa jantuno, Tibbarāgassa subhānupassino; Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati, Esa kho daḷhaṃ karoti bandhanaṃ.
乐于止息寻思的人,
始终具念,持续修习不净。
他确实将彻底终结。
这能斩断魔罗的束缚。巴利
‘‘Vitakkūpasame ca yo rato, Asubhaṃ bhāvayate sadā sato; Esa kho byanti kāhiti, Esa checchati mārabandhana’’nti.
在这里,“被寻搅动的人”,是指被欲寻等寻思搅得动摇不定的人。“贪欲强烈的人”,是指贪欲很厚重的人。“随观为净的人”,是指对可意的对象,因为以执取净相等方式而心散乱,于是随观为“净”的人。“渴爱”:对这样的人,连禅那等任何一种都不会增长,反而只有从六门生起的渴爱更加增长。“正是这个人”:这个人把渴爱的束缚做得坚固、非常牢固。“寻的止息”:是指被称为邪寻等止息的、在十种不净中的初禅。“常具念”:在这里,是指对那不净禅那生起欢喜后,因为恒常现起正念而具念,修习它。“将令灭尽”:这位比丘将使在三有中生起的渴爱走到尽头、灭尽。“魔罗的束缚”:意思是,这个人也将断除那称为三地轮回的魔罗束缚。巴利
Tattha vitakkamathitassāti kāmavitakkādīhi vitakkehi nimmathitassa. Tibbarāgassāti bahalarāgassa. Subhānupassinoti iṭṭhārammaṇe subhanimittagāhādivasena vissaṭṭhamānasatāya subhanti anupassantassa. Taṇhāti evarūpassa jhānādīsu ekampi na vaḍḍhati, atha kho chadvārikā taṇhāyeva bhiyyo vaḍḍhati. Esa khoti eso puggalo taṇhābandhanaṃ daḷhaṃ suthiraṃ karoti. Vitakkūpasameti micchāvitakkādīnaṃ vūpasamasaṅkhāte dasasu asubhesu paṭhamajjhāne. Sadā satoti yo ettha abhirato hutvā niccaṃ upaṭṭhitasatitāya sato taṃ asubhajhānaṃ bhāveti. Byanti kāhitīti esa bhikkhu tīsu bhavesu uppajjanakaṃ taṇhaṃ vigatantaṃ karissati. Mārabandhananti eso tebhūmakavaṭṭasaṅkhātaṃ mārabandhanampi chindissatīti attho.
说法结束时,那位比丘证得了入流果,在场的人也因此得到了有意义的法教。巴利
Desanāvasāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
世尊住在祇园精舍时,针对魔说了这部法开示,这就是“已达究竟者”这句的由来。巴利
Niṭṭhaṅgatoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto māraṃ ārabbha kathesi.
有一天,在非时,许多长老进入祇园精舍,走到罗睺罗长老的住处,把他叫了起来。他找不到别的住处,就在如来的香室前躺下。那时,这位具寿已经证得阿罗汉果,是一位不再需要依止的人。魔罗仍住在他化自在天宫,看见那位具寿躺在香室前,心想:“沙门乔达摩那个会疼的手指头躺在外头,他自己却睡在香室里面。等那手指被压到时,他自己也会跟着疼吧。”于是魔罗变化成一头巨大的象王,走过来用鼻子缠住长老的头,发出巨大的鹭鸣声。导师坐在香室里,知道那是魔罗,就说:“魔罗,就算有十万个像你这样的,也吓不到我的儿子。因为我的儿子无所畏惧、已离贪爱、具大精进、有大智慧。”说完,便诵出这些偈颂:巴利
Ekadivasañhi vikāle sambahulā therā jetavanavihāraṃ pavisitvā rāhulattherassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā taṃ uṭṭhāpesuṃ. So aññattha vasanaṭṭhānaṃ apassanto tathāgatassa gandhakuṭiyā pamukhe nipajji. Tadā so āyasmā arahattaṃ patto avassikova hoti. Māro vasavattibhavane ṭhitoyeva taṃ āyasmantaṃ gandhakuṭipamukhe nipannaṃ disvā cintesi – ‘‘samaṇassa gotamassa rujanakaaṅgulī bahi nipanno, sayaṃ antogandhakuṭiyaṃ nipanno, aṅguliyā pīḷiyamānāya sayampi pīḷito bhavissatī’’ti. So mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvā āgamma soṇḍāya therassa matthakaṃ parikkhipitvā mahantena saddena koñcanādaṃ ravi. Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova tassa mārabhāvaṃ ñatvā, ‘‘māra, tādisānaṃ satasahassenāpi mama puttassa bhayaṃ uppādetuṃ na sakkā. Putto hi me asantāsī vītataṇho mahāvīriyo mahāpañño’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
已达到终点,不再恐惧,已离贪欲,没有烦恼污垢;
他斩断了存在的箭,这是最后的聚合。巴利
‘‘Niṭṭhaṅgato asantāsī, vītataṇho anaṅgaṇo; Acchindi bhavasallāni, antimoyaṃ samussayo.
已离渴爱,不再执取,精通词句的解析。
要懂得字母的组合,以及它们的前后顺序;
他确实是最后身者,
被称为大慧者大士。巴利
‘‘Vītataṇho anādāno, niruttipadakovido; Akkharānaṃ sannipātaṃ, jaññā pubbāparāni ca; Sa ve antimasārīro, Mahāpañño mahāpurisoti vuccatī’’ti.
在这里,“到达终极”是指:在这套教法里,出家修行的人所证得的阿罗汉果就叫“终极”,到达、证得这个果位,就是这句话的意思。“无所恐惧”是指:因为内心没有贪等烦恼所带来的恐惧,所以不会害怕。“已断除有之箭”是指:他把一切会导向轮回存在的箭全都断除了。“此身聚集”是指:这是他的最后一具身体。巴利
Tattha niṭṭhaṅgatoti imasmiṃ sāsane pabbajitānaṃ arahattaṃ niṭṭhaṃ nāma, taṃ gato pattoti attho. Asantāsīti abbhantare rāgasantāsādīnaṃ abhāvena asantasanako. Acchindi bhavasallānīti sabbānipi bhavagāmīni sallāni acchindi. Samussayoti ayaṃ etassa antimo deho.
“无取”是指对五蕴等不执取。“通晓词句”是指精通词无碍解等,也就是对四种无碍解都很善巧。“了知字母的组合与前际后际”:了知字母的组合,也就是字母的聚集,并且了知前一个字母和后一个字母、后一个字母和前一个字母。所谓了知前一个字母和后一个字母,是说当开头的字母已经知道时,即使中间和结尾的字母还不知道,也能知道“这些字母中,这是中间,这是结尾”。所谓了知后一个字母和前一个字母,是说当结尾的字母已经知道时,即使开头和中间的字母还不知道,也能知道“这些字母中,这是中间,这是开头”。即使只知道中间的字母,也能知道“这些字母中,这是开头,这是结尾”。如此便是大慧者。“他确实是以最后之身为身”:这是指安住于尽头之身,由于具备能摄持广大义、法、词、辩以及戒蕴等的慧,所以是大慧者;又依据“我因心解脱,舍利弗,说为大丈夫”这一说法,由于心解脱,所以称为大丈夫。这就是其含义。巴利
Anādānoti khandhādīsu niggahaṇo. Niruttipadakovidoti niruttiyañca sesapadesu cāti catūsupi paṭisambhidāsu chekoti attho. Akkharānaṃ sannipātaṃ, jaññā pubbāparāni cāti akkharānaṃ sannipātasaṅkhātaṃ akkharapiṇḍañca jānāti, pubbakkharena aparakkharaṃ, aparakkharena pubbakkharañca jānāti. Pubbakkharena aparakkharaṃ jānāti nāma – ādimhi paññāyamāne majjhapariyosānesu apaññāyamānesupi ‘‘imesaṃ akkharānaṃ idaṃ majjhaṃ, idaṃ pariyosāna’’nti jānāti. Aparakkharena pubbakkharaṃ jānāti nāma – ante paññāyamāne ādimajjhesu apaññāyamānesu ‘‘imesaṃ akkharānaṃ idaṃ majjhaṃ, ayaṃ ādī’’ti jānāti. Majjhe paññāyamānepi ‘‘imesaṃ akkharānaṃ ayaṃ ādi, ayaṃ anto’’ti jānāti. Evaṃ mahāpañño. Sa ve antimasārīroti esa koṭiyaṃ ṭhitasarīro, mahantānaṃ atthadhammaniruttipaṭibhānānaṃ sīlakkhandhādīnañca pariggāhikāya paññāya samannāgatattā mahāpañño, ‘‘vimuttacittattā khvāhaṃ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmī’’ti (saṃ. ni. 5.377) vacanato vimuttacittatāya ca mahāpurisoti vuccatīti attho.
说法结束时,许多人证得了入流果等圣果。魔波旬心想:“沙门乔达摩知道我了吗?”就在那里消失了。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. Māropi pāpimā ‘‘jānāti maṃ samaṇo gotamo’’ti tatthevantaradhāyīti.
优波迦邪命外道的故事巴利
9. Upakājīvakavatthu
导师在半路上,针对优波迦邪命外道,宣说了“一切胜”这个法教。巴利
Sabbābhibhūti imaṃ dhammadesanaṃ satthā antarāmagge upakaṃ ājīvakaṃ ārabbha kathesi.
有一次,导师已经证得一切知智,在菩提树下度过了七个七天,然后拿着自己的衣钵,为了转法轮而前往波罗奈,踏上了十八由旬的路程。途中,他看见了一位名叫优波迦的邪命外道。那人看见导师后问道:“贤友,你的诸根很明净,肤色清净光洁。你是随谁出家的?谁是你的导师?你欢喜谁的法?”于是导师对他说:“我没有亲教师,也没有老师。”然后说了这首偈颂:巴利
Ekasmiñhi samaye satthā pattasabbaññutaññāṇo bodhimaṇḍe sattasattāhaṃ vītināmetvā attano pattacīvaramādāya dhammacakkapavattanatthaṃ bārāṇasiṃ sandhāya aṭṭhārasayojanamaggaṃ paṭipanno antarāmagge upakaṃ ājīvakaṃ addasa. Sopi satthāraṃ disvā ‘‘vippasannāni kho te, āvuso, indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, kaṃsi tvaṃ, āvuso, uddissa pabbajito, ko vā te satthā, kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī’’ti pucchi. Athassa satthā ‘‘mayhaṃ upajjhāyo vā ācariyo vā natthī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
我是征服一切者、了知一切者,
不被一切诸法所染污;
舍断一切,于渴爱灭尽得解脱,
自己亲自证知之后,应指向谁呢?巴利
‘‘Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, Sabbesu dhammesu anūpalitto; Sabbañjaho taṇhakkhaye vimutto, Sayaṃ abhiññāya kamuddiseyya’’nti.
在这其中,被称为“战胜一切”的人,是因为他战胜了一切属于三界的事物。“了知一切”的人,是指他了知了一切属于四界的事物。“在一切事物中”,是指在一切属于三界的事物中,他不被渴爱和邪见所染污。“舍弃一切”的人,是指他舍弃了一切属于三界的事物而安住。“在渴爱灭尽中解脱”,是指在渴爱灭尽、也就是阿罗汉果生起时,他以无学解脱而获得解脱。“自己证知”,是指对于应当证知、应当遍知等各类事物,他自己亲自了知。“还会归向谁呢”,意思是“这是我的亲教师,或是我的轨范师吗?”他还会归向谁呢?巴利
Tattha sabbābhibhūti sabbesaṃ tebhūmakadhammānaṃ abhibhavanato sabbābhibhū. Sabbavidūti viditasabbacatubhūmakadhammo. Sabbesu dhammesūti sabbesupi tebhūmakadhammesu taṇhādiṭṭhīhi anūpalitto. Sabbañjahoti sabbe tebhūmakadhamme jahitvā ṭhito. Taṇhakkhaye vimuttoti taṇhakkhayante uppādite taṇhakkhayasaṅkhāte arahatte asekhāya vimuttiyā vimutto. Sayaṃ abhiññāyāti abhiññeyyādibhede dhamme sayameva jānitvā. Kamuddiseyyanti ‘‘ayaṃ me upajjhāyo vā ācariyo vā’’ti kaṃ nāma uddiseyyanti.
说法结束时,邪命外道优波迦对如来的话既不赞同,也不反对。他只是摇了摇头,吐了吐舌头,然后走上一条仅容一人通行的小路,去了某个猎人的住处。巴利
Desanāvasāne upako ājīvako tathāgatassa vacanaṃ nevābhinandi, na paṭikkosi. Sīsaṃ pana cāletvā jivhaṃ nillāḷetvā ekapadikamaggaṃ gahetvā aññataraṃ luddakanivāsanaṭṭhānaṃ agamāsīti.
帝释问事巴利
10. Sakkapañhavatthu
“一切施”这个法教,是导师住在祇园精舍时,针对帝释天王而说的。巴利
Sabbadānanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sakkaṃ devarājānaṃ ārabbha kathesi.
有一次,三十三天的天神们聚在一起,提出了四个问题:“在各种布施里,哪一种布施最殊胜?在各种味道里,哪一种味道最殊胜?在各种快乐里,哪一种快乐最殊胜?为什么说渴爱灭尽才是最殊胜的?”这些问题,连一位天神也判断不了。于是一个天神问另一个天神,另一个又问下一个,就这样互相询问,在一万个世界之间游历了十二年。过了这么久,还是看不出这些问题的含义,于是一万世界的天神们聚在一起,来到四大天王那里。四大天王问:“各位,怎么会有这么多大天神聚集?”他们回答:“我们提出了四个问题,却没法判断,所以来到你们这里。”四大天王问:“各位,是什么问题呢?”他们说:“关于布施、味道、快乐:哪一种布施、哪一种味道、哪一种快乐最殊胜?还有,为什么渴爱灭尽最殊胜?我们就是因为没法判断这些问题才来的。”四大天王说:“各位,我们也不懂这些问题的含义。不过我们的王——帝释天,上千人一起思考的事情,他只要一想,当下就能明白。他在智慧和福报上都超过我们。来吧,我们到他那里去。”于是他们带着那群天神,来到帝释天王那里。帝释天也问:“各位,怎么会有这么多大天神聚集?”他们把这件事报告了帝释天。帝释天说:“各位,这些问题,别人也弄不明白,这些是属于佛陀所知的领域。现在世尊住在哪里?”听说住在祇园后,他说:“来吧,我们到他那里去。”于是他和天神大众一起,在夜里照亮了整个祇园,来到世尊面前,顶礼后站在一边。世尊问:“大王,你带着这么多大天神来这里,是为了什么?”帝释天说:“世尊,天神大众提出了这些问题,别人都没有能力知道它们的含义。请您为我们说明这些问题的含义。”巴利
Ekasmiñhi samaye tāvatiṃsadevaloke devatā sannipatitvā cattāro pañhe samuṭṭhāpesuṃ ‘‘kataraṃ dānaṃ nu kho dānesu, kataro raso rasesu, katarā rati ratīsu jeṭṭhakā, taṇhakkhayova kasmā jeṭṭhakoti vuccatī’’ti? Te pañhe ekā devatāpi vinicchituṃ nāsakkhi. Eko pana devo ekaṃ devaṃ, sopi aparanti evaṃ aññamaññaṃ pucchantā dasasu cakkavāḷasahassesu dvādasa saṃvaccharāni vicariṃsu. Ettakenāpi kālena pañhānaṃ atthaṃ adisvā dasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā catunnaṃ mahārājānaṃ santikaṃ gantvā ‘‘kiṃ, tātā, mahādevatāsannipāto’’ti vutte ‘‘cattāro pañhe samuṭṭhāpetvā vinicchituṃ asakkontā tumhākaṃ santikaṃ āgatamhā’’ti. ‘‘Kiṃ pañhaṃ nāmetaṃ, tātā’’ti. ‘‘Dānarasaratīsu katamā dānarasaratī nu kho seṭṭhā, taṇhakkhayova kasmā seṭṭho’’ti ime pañhe vinicchituṃ asakkontā āgatamhāti. Tātā, mayampi imesaṃ atthe na jānāma, amhākaṃ pana rājā janasahassena cintite atthe cintetvā taṅkhaṇeneva jānāti, so amhehi paññāya ca puññena ca visiṭṭho, etha, tassa santikaṃ gacchāmāti tameva devagaṇaṃ ādāya sakkassa devarañño santikaṃ gantvā tenāpi ‘‘kiṃ, tātā, mahanto devasannipāto’’ti vutte tamatthaṃ ārocesuṃ. ‘‘Tātā, imesaṃ pañhānaṃ atthaṃ aññopi jānituṃ na sakkoti, buddhavisayā hete. Satthā panetarahi kahaṃ viharatī’’ti pucchitvā ‘‘jetavane’’ti sutvā ‘‘etha, tassa santikaṃ gamissāmā’’ti devagaṇena saddhiṃ rattibhāge sakalaṃ jetavanaṃ obhāsetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhito ‘‘kiṃ, mahārāja, mahatā devasaṅghena āgatosī’’ti vutte, ‘‘bhante, devagaṇena ime nāma pañhā samuṭṭhāpitā, añño imesaṃ atthaṃ jānituṃ samattho nāma natthi, imesaṃ no atthaṃ pakāsethā’’ti āha.
导师说:“善哉,大王!我确实圆满了诸波罗蜜,作了大舍离,正是为了断除像您这样的人的疑惑,才证悟了一切知智。在您所问的问题中,一切布施里法施最殊胜,一切味道里法味最殊胜,一切快乐里法乐最殊胜,而渴爱的灭尽则因为能成就阿罗汉果,所以确实是最殊胜的。”说完这番话后,导师说出了下面这首偈颂——巴利
Satthā ‘‘sādhu mahārāja, mayā hi pāramiyo pūretvā mahāpariccāge pariccajitvā tumhādisānaṃ kaṅkhacchedanatthameva sabbaññutaññāṇaṃ paṭividdhaṃ, tayā pucchitapañhesu hi sabbadānānaṃ dhammadānaṃ seṭṭhaṃ, sabbarasānaṃ dhammaraso seṭṭho, sabbaratīnaṃ dhammarati seṭṭhā, taṇhakkhayo pana arahattaṃ sampāpakattā seṭṭhoyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
法布施胜过一切布施,
法味胜过一切味道。
法喜胜过一切喜乐。
贪爱的灭尽,能战胜一切苦。巴利
‘‘Sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti, Sabbarasaṃ dhammaraso jināti; Sabbaratiṃ dhammarati jināti, Taṇhakkhayo sabbadukkhaṃ jinātī’’ti.
在这里,“一切布施中,法布施最胜”的意思是:就算有人在整个轮围界内,从人间一直到梵天界,毫无间断地摆好座位,请诸佛、独觉佛和诸漏已尽的圣者们坐在一起,供养他们像芭蕉树干那么大的袈裟;在那样盛大的集会中,仅仅用一首四句偈来表达随喜,仍然是最殊胜的。因为那种物质布施的功德,连那首偈子功德的十六分之一都比不上。同样,法的宣说、诵持和听闻,功德也是极大的。而能让许多众生得以闻法的那个人,他得到的利益尤其大。即使面对那样的集会,用满钵的殊胜团食来布施,或者用满钵的酥油等药物来布施,或者建造成百上千座像大寺那样的大精舍、像铜殿那样的殿堂来布施坐卧处,乃至像给孤独长者等人那样为建精舍而广行布施——这一切都比不上哪怕只是以一首四句偈来随喜所行的法布施,法布施才是最殊胜、最上的。什么原因呢?因为做这些福业的人,都是先闻了法才去做的,不是没闻法就去做的。如果这些众生没有闻法,他们连一瓢粥、一勺饭都不会布施。因为这个原因,在一切布施中,法布施才是最殊胜的。再者,除了佛陀和独觉佛以外,即使是像舍利弗那样,拥有能在整整一劫天降大雨时数清雨滴数量的智慧,也没办法靠自己的力量证得须陀洹果等果位;他们是听了阿说示长老等人所说的法之后,才亲证须陀洹果的;也是依世尊说法,才亲证声闻波罗蜜智的。大王,因为这个原因,法布施才是最殊胜的。所以世尊说:“一切布施中,法布施最胜。”巴利
Tattha sabbadānaṃ dhammadānanti sacepi hi cakkavāḷagabbhe yāva brahmalokā nirantaraṃ katvā sannisinnānaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ kadaligabbhasadisāni cīvarāni dadeyya, tasmiṃ samāgame catuppadikāya gāthāya katānumodanāva seṭṭhā. Tañhi dānaṃ tassā gāthāya soḷasiṃ kalaṃ nāgghati. Evaṃ dhammassa desanāpi vācanampi savanampi mahantaṃ. Yena ca puggalena bahūnaṃ taṃ dhammassavanaṃ kāritaṃ, tasseva ānisaṃso mahā. Tathārūpāya eva parisāya paṇītapiṇḍapātassa patte pūretvā dinnadānatopi sappitelādīnaṃ patte pūretvā dinnabhesajjadānatopi mahāvihārasadisānaṃ vihārānañca lohapāsādasadisānañca pāsādānaṃ anekāni satasahassāni kāretvā dinnasenāsanadānatopi anāthapiṇḍikādīhi vihāre ārabbha katapariccāgatopi antamaso catuppadikāya gāthāya anumodanāvasenāpi pavattitaṃ dhammadānameva varaṃ seṭṭhaṃ. Kiṃ kāraṇā? Evarūpāni hi puññāni karontā dhammaṃ sutvāva karonti, no asutvā. Sace hi ime sattā dhammaṃ na suṇeyyuṃ, uḷuṅkamattaṃ yāgumpi kaṭacchumattaṃ bhattampi na dadeyyuṃ. Iminā kāraṇena sabbadānehi dhammadānameva seṭṭhaṃ. Apica ṭhapetvā buddhe ca paccekabuddhe ca sakalakappaṃ deve vassante udakabindūni gaṇetuṃ samatthāya paññāya samannāgatā sāriputtādayopi attano dhammatāya sotāpattiphalādīni adhigantuṃ nāsakkhiṃsu, assajittherādīhi kathitadhammaṃ sutvā sotāpattiphalaṃ sacchikariṃsu, satthu dhammadesanāya sāvakapāramīñāṇaṃ sacchikariṃsu. Imināpi kāraṇena, mahārāja, dhammadānameva seṭṭhaṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘sabbadānaṃ dhammadānaṃ jinātī’’ti.
不过,一切香、味等种种味,就算是最上等的、诸天享用的甘露食物之味,也会把人拖进轮回,只成为感受痛苦的因缘。而被称为三十七菩提分法和九种出世间法的法味,才是一切味中最殊胜的。因此说:“一切味中,法味最胜。”至于得子之乐、得女之乐、财富之乐、女色之乐、歌舞音乐等种种乐,也有无数种差别,这些同样会把人拖进轮回,只成为感受痛苦的因缘。但是,在说法、听法或诵法时内心生起的那种喜,能让人身心踊跃、流泪、毛发竖立,这种法乐能终结轮回,最终导向阿罗汉果。所以,在一切乐中,唯有这样的法乐最殊胜。因此说:“一切乐中,法乐最胜。”而渴爱灭尽时生起的阿罗汉果,因为能彻底战胜整个轮回的苦,所以是一切中最殊胜的。因此说:“渴爱灭尽,战胜一切苦。”巴利
Sabbe pana gandharasādayopi rasā ukkaṃsato devatānaṃ sudhābhojanarasopi saṃsāravaṭṭe pātetvā dukkhānubhavanasseva paccayo. Yo panesa sattatiṃsabodhipakkhiyadhammasaṅkhāto ca navalokuttaradhammasaṅkhāto ca dhammaraso, ayameva sabbarasānaṃ seṭṭho. Tena vuttaṃ – ‘‘sabbarasaṃ dhammaraso jinātī’’ti . Yāpesā puttaratidhīturatidhanaratiitthiratinaccagītavāditādiratipabhedā ca anekappabhedā ratī, sāpi saṃsāravaṭṭe pātetvā dukkhānubhavanasseva paccayo. Yā panesā dhammaṃ kathentassa vā suṇantassa vā vācentassa vā anto uppajjamānā pīti udaggabhāvaṃ janeti, assūni pavatteti, lomahaṃsaṃ janeti, sāyaṃ saṃsāravaṭṭassa antaṃ katvā arahattapariyosānā hoti. Tasmā sabbaratīnaṃ evarūpā dhammaratiyeva seṭṭhā. Tena vuttaṃ – ‘‘sabbaratiṃ dhammarati jinātī’’ti taṇhakkhayo pana taṇhāya khayante uppannaṃ arahattaṃ sakalassapi vaṭṭadukkhassa abhibhavanato sabbaseṭṭhameva. Tena vuttaṃ – ‘‘taṇhakkhayo sabbadukkhaṃ jinātī’’ti.
世尊这样讲解这首偈颂的含义时,就有八万四千众生通达了法。帝释天听完世尊说法后,顶礼世尊,这样说:“尊者,像这样殊胜的法布施,为什么不把功德也分给我们呢?从今以后,请世尊对比丘僧团说法后,也把功德分给我们吧,尊者。”世尊听了他的话,召集比丘僧团,说道:“比丘们,从今天起,无论是大型说法、日常说法,还是坐在近旁的开示,甚至只是随喜说法之后,你们都应该把功德分给一切众生。”巴利
Evaṃ satthari imissā gāthāya atthaṃ kathenteyeva caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Sakkopi satthu dhammakathaṃ sutvā satthāraṃ vanditvā evamāha – ‘‘bhante, evaṃjeṭṭhake nāma dhammadāne kimatthaṃ amhākaṃ pattiṃ na dāpetha, ito paṭṭhāya no bhikkhusaṅghassa kathetvā pattiṃ dāpetha, bhante’’ti. Satthā tassa vacanaṃ sutvā bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā, ‘‘bhikkhave, ajjādiṃ katvā mahādhammassavanaṃ vā pākatikadhammassavanaṃ vā upanisinnakathaṃ vā antamaso anumodanampi kathetvā sabbasattānaṃ pattiṃ dadeyyāthā’’ti āha.
11. 无子长者的事巴利
11. Aputtakaseṭṭhivatthu
“财富害人”——导师住在祇园时,围绕一位名叫“无子”的长者,讲说了这篇法的开示。巴利
Hananti bhogāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aputtakaseṭṭhiṃ nāma ārabbha kathesi.
波斯匿王听说他死了以后,就问:“没有儿子的遗产该归谁?”听说“归国王”,到了第七天,就派人把那位长者家里的财物搬进王宫。然后他来到世尊那里。世尊问他:“大王,大白天您从哪儿来?”他回答说:“尊者,舍卫城有位长者居士死了,我把那没有儿子的遗产搬进王宫,然后就过来了。”这些内容,都应该按照经里(相应部1.130)所记载的方式来理解。巴利
Tassa kira kālakiriyaṃ sutvā rājā pasenadi kosalo ‘‘aputtakaṃ sāpateyyaṃ kassa pāpuṇātī’’ti pucchitvā ‘‘rañño’’ti sutvā sattahi divasehi tassa gehato dhanaṃ rājakulaṃ abhiharāpetvā satthu santikaṃ upasaṅkamitvā ‘‘handa kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divādivassā’’ti vutte ‘‘idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi, gahapati, kālakato, tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ abhiharitvā āgacchāmī’’ti āha. Sabbaṃ sutte (saṃ. ni. 1.130) āgatanayeneva veditabbaṃ.
据说,当金盘里盛着各种美味食物端上来时,他却说:“这种食物是人吃的吗?你们是在这屋里跟我闹着玩吗?”食物摆好后,他就用土块、棍棒之类把那些人打跑,说道“这是人的食物”,自己吃碎米饭配酸粥。同样,当合意的衣服、车乘、伞盖被端上来时,他也用土块、棍棒之类把那些人打跑,自己穿粗麻布衣,坐一辆破旧小车,由一片树叶伞遮着。国王把这些事禀告世尊后,世尊就讲了他过去的业。巴利
So kira suvaṇṇapātiyā nānaggarasabhojane upanīte ‘‘evarūpaṃ nāma manussā bhuñjanti, kiṃ tumhe mayā saddhiṃ imasmiṃ gehe keḷiṃ karothā’’ti bhojane upaṭṭhite leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā palāpetvā ‘‘idaṃ manussānaṃ bhojana’’nti kaṇājakaṃ bhuñjati biḷaṅgadutiyaṃ. Vatthayānachattesupi manāpesu upaṭṭhāpitesu te manusse leḍḍudaṇḍādīhi paharanto palāpetvā sāṇāni dhāreti, jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenāti evaṃ raññā ārocite satthā tassa pubbakammaṃ kathesi.
大王,过去有一位长者居士,曾经用钵食供养一位名叫多伽罗尸弃的独觉佛。他说了一句“给沙门钵食”,就从座位上起身离开了。据说,那个没有信心的愚人这样说完离开之后,他的妻子却满怀信心和净信,心想:“这么久以来,我终于从他嘴里听到一个‘给’字。今天我要满足自己的心愿,供养钵食。”于是她接过独觉佛的钵,盛满精美的食物,供养了他。那人回来时看见了,就问:“沙门,你得到了什么?”他拿过钵,看到里面精美的钵食,心生后悔,这样想:“这钵好食物,还不如让奴仆或雇工吃了。他们吃了会替我干活;这个沙门吃了,只会去睡觉。我这钵食算是白白浪费了。”此外,他还为了财产,杀害了兄弟的独子。据说,那孩子牵着他的手指到处走,嘴里说着“这是我父亲的车”、“这是他的牛”之类的话。于是那位长者心想:“他现在就这么说,等这孩子长大了,这家里的财富谁来守护?”于是他把孩子带到树林里,在一棵树下抓住孩子的脖子,像劈开块根一样把脖子劈开,杀死后丢在那里。这就是他过去的业。因此说:巴利
Bhūtapubbaṃ so, mahārāja, seṭṭhi, gahapati, tagarasikhiṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi. ‘‘Detha samaṇassa piṇḍa’’nti vatvā so uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Tasmiṃ kira assaddhe bāle evaṃ vatvā pakkante tassa bhariyā saddhā pasannā ‘‘cirassaṃ vata me imassa mukhato ‘dehī’ti vacanaṃ sutaṃ, ajja mama manorathaṃ pūrentī piṇḍapātaṃ dassāmī’’ti paccekabuddhassa pattaṃ gahetvā paṇītabhojanassa pūretvā adāsi. Sopi nivattamāno taṃ disvā ‘‘kiṃ, samaṇa, kiñci te laddha’’nti pattaṃ gahetvā paṇītapiṇḍapātaṃ disvā vippaṭisārī hutvā evaṃ cintesi – ‘‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyuṃ. Te hi imaṃ bhuñjitvā mayhaṃ kammaṃ karissanti, ayaṃ pana gantvā bhuñjitvā niddāyissati, naṭṭho me so piṇḍapāto’’ti. So bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi. So kirassa aṅguliṃ gahetvā vicaranto ‘‘idaṃ mayhaṃ pitusantakaṃ yānakaṃ, ayaṃ tassa goṇo’’tiādīni āha. Atha naṃ so seṭṭhi ‘‘idāni tāvesa evaṃ vadeti, imassa pana vuḍḍhippattakāle imasmiṃ gehe bhoge ko rakkhissatī’’ti taṃ araññaṃ netvā ekasmiṃ gacchamūle gīvāya gahetvā mūlakandaṃ viya gīvaṃ phāletvā māretvā tattheva chaḍḍesi. Idamassa pubbakammaṃ. Tena vuttaṃ –
大王,那位长者和居士,因为用钵食供养了多伽罗尸弃独觉佛,凭着这个业的果报,七次投生到善趣的天界;又凭着同一个业的剩余果报,就在这舍卫城里,七次当上了长者。大王,那位长者和居士,布施之后却后悔了,心想:“这钵饭还不如让奴仆或雇工们吃了。”凭着这个业的果报,他的心不倾向于享用丰盛的饮食,不倾向于享用丰盛的衣物,不倾向于享用丰盛的车乘,也不倾向于享用丰盛的五欲之乐。大王,那位长者和居士,为了财产杀害了兄弟的独子,凭着这个业的果报,在地狱里被烧煮了数百、数千、数十万年;又凭着同一个业的剩余果报,这已经是第七次,他没有子嗣的遗产被收进了国王的库藏。大王,那位长者和居士,过去的福业已经耗尽,新的福业又没有积累。大王,如今那位长者和居士,正在大号叫地狱里被烧煮。巴利
‘‘Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi, gahapati, tagarasikhiṃ paccekabuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi, tassa kammassa vipākena sattakkhattuṃ sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajji, tasseva kammassa vipākāvasesena imissāyeva sāvatthiyā sattakkhattuṃ seṭṭhittaṃ kāresi. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi, gahapati, datvā pacchā vippaṭisārī ahosi ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti, tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya vatthabhogāya, nāssuḷārāya yānabhogāya, nāssuḷārānaṃ pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ bhogāya cittaṃ namati. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi, gahapati, bhātu ca pana ekaputtaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi, tassa kammassa vipākena bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni niraye paccittha, tasseva kammassa vipākāvasesena idaṃ sattamaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājakosaṃ paveseti. Tassa kho pana, mahārāja, seṭṭhissa gahapatissa purāṇañca puññaṃ parikkhīṇaṃ, navañca puññaṃ anupacitaṃ. Ajja pana, mahārāja, seṭṭhi, gahapati, mahāroruve niraye paccatī’’ti (saṃ. ni. 1.131).
国王听了世尊的话,说道:“啊,尊者,这业报实在太重了!明明有这么多财富,自己却从不享用,也没有在像您这样的佛陀住在近处的精舍时修福业。”世尊说:“正是这样,大王。愚痴的人得到财富后,不去寻求涅槃,反而依靠财富生起渴爱,这渴爱会长久地伤害他们。”说完,世尊诵出这首偈颂:巴利
Rājā satthu vacanaṃ sutvā ‘‘aho, bhante, bhāriyaṃ kammaṃ, ettake nāma bhoge vijjamāne neva attanā paribhuñji, na tumhādise buddhe dhuravihāre viharante puññakammaṃ akāsī’’ti āha . Satthā ‘‘evametaṃ, mahārāja, dummedhapuggalā nāma bhoge labhitvā nibbānaṃ na gavesanti, bhoge nissāya uppannataṇhā panete dīgharattaṃ hanatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
财富会害死没智慧的人,却害不了那些寻求彼岸的人。
愚痴的人因为贪爱财富,伤害他人以及自己。巴利
‘‘Hananti bhogā dummedhaṃ, no ca pāragavesino; Bhogataṇhāya dummedho, hanti aññeva attana’’nti.
在这里,“不伤害寻求彼岸者”是指:那些寻求涅槃彼岸的人,财富不会伤害他们。“只伤害自己”的意思是:愚痴的人依靠财富生起渴爱,就像伤害别人一样,其实只是在伤害自己。巴利
Tattha no ca pāragavesinoti ye pana nibbānapāragavesino puggalā, na te bhogā hananti. Aññeva attananti bhoge nissāya uppannāya taṇhāya duppañño puggalo pare viya attānameva hanatīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第十二个是盎古罗的故事巴利
12. Aṅkuravatthu
导师住在红毯石上时,以盎古罗为因缘,讲了这段法教——《草的过失》。这件事在“乐于禅那的智者”那一偈(《法句》181)里已经详细说过。那里讲的是因陀迦的事。据说,阿那律长老进村托钵时,因陀迦把自己带来的一勺食物供养给了长老。他因此得到的福德,比盎古罗花一万年铺成十二由旬长的施灶、然后布施所得到的果报还要大。所以导师才这样说。导师这样说完之后,为了说明这个道理——“盎古罗,布施应当经过抉择再施与,这样才会像播在良田里的良种一样,结出大果。你却没有那样做,所以你的布施没有成为大果。”——便开示道:巴利
Tiṇadosānīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā paṇḍukambalasilāyaṃ viharanto aṅkuraṃ ārabbha kathesi. Vatthu ‘‘ye jhānappasutā dhīrā’’ti (dha. pa. 181) gāthāya vitthāritameva. Vuttañhetaṃ tattha indakaṃ ārabbha. So kira anuruddhattherassa antogāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhassa attano ābhataṃ kaṭacchumattakaṃ bhikkhaṃ dāpesi. Tadassa puññaṃ aṅkurena dasavassasahassāni dvādasayojanikaṃ uddhanapantiṃ katvā dinnadānato mahapphalataraṃ jātaṃ. Tasmā evamāha. Evaṃ vutte satthā, ‘‘aṅkura, dānaṃ nāma viceyya dātuṃ vaṭṭati, evaṃ taṃ sukhette suvuttabījaṃ viya mahapphalaṃ hoti. Tvaṃ pana tathā nākāsi, tena te dānaṃ na mahapphalaṃ jāta’’nti imamatthaṃ vibhāvento –
布施应当经过抉择后再施,施在能结大果报的地方。
经过抉择的布施,是善逝所赞叹的。
在这人世间,那些真正值得供养的人;
布施给这些人,果报很大。
犹如播在良田里的种子。巴利
‘‘Viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ; Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ, Ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke; Etesu dinnāni mahapphalāni, Bījāni vuttāni yathāsukhette’’ti. (pe. va. 329) –
说完之后,为了进一步开示法义,他又诵出了这些偈颂:巴利
Vatvā uttarimpi dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
田地以杂草为患,众生以贪与嗔为患。
因此,布施于离贪者,能得大果报。巴利
‘‘Tiṇadosāni khettāni, rāgadosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vītarāgesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.
田地因为有杂草而受害,众生因为有嗔恨而受害;
因此,布施于离嗔者,能得大果报。巴利
‘‘Tiṇadosāni khettāni, dosadosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vītadosesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.
田地因杂草而有过失,这些众生因愚痴而有过失。
所以,对已经断除愚痴的人做布施,确实会带来大果报。巴利
‘‘Tiṇadosāni khettāni, mohadosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vītamohesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.
田地因为有杂草而算有过失,这些众生则因为有贪欲而算有过失。
所以,对远离贪欲的人布施,确实能得大果报。巴利
‘‘Tiṇadosāni khettāni, icchādosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vigaticchesu, dinnaṃ hoti mahapphala’’nti.
在这里,“杂草之过”是指:像稗草之类的杂草长出来,会毁坏种着早稻和晚稻的田地,因此那些田地就结不出很多果实。同样,对众生来说,贪从内心生起时,就会染污众生,因此在他们那里所布施的,就不会有大果报。可是,布施给诸漏尽者,就会有大果报。因此说:巴利
Tattha tiṇadosānīti sāmākādīni tiṇāni uṭṭhahantāni pubbaṇṇāparaṇṇāni khettāni dūsenti, tena tāni na bahuphalāni honti. Evaṃ sattānampi anto rāgo uppajjanto satte dūseti, tena tesu dinnaṃ mahapphalaṃ na hoti . Khīṇāsavesu dinnaṃ pana mahapphalaṃ hoti. Tena vuttaṃ –
田地因杂草而受害,众生因贪欲和嗔恚而受害;
所以,对离贪者布施,确实会得到大果报。巴利
‘‘Tiṇadosāni khettāni, rāgadosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vītarāgesu, dinnaṃ hoti mahapphala’’nti. –
剩下的偈颂也应当按同样的方式理解。巴利
Sesagāthāsupi eseva nayo.
说法结束时,安库拉和因达卡都证得了入流果,前来听法的大众也都得到了真实的法益。巴利
Desanāvasāne aṅkuro ca indako ca sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.