自我调御者的故事巴利
1. Attadantavatthu
“我是龙象”这个说法,是导师住在憍赏弥时,以自己为例讲的。这件事的经过,在《不放逸品》第一首偈颂的注释里已经详细说过。那里是这样说的(《法句注·1.娑摩婆提事》):巴利
Ahaṃnāgo vāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā kosambiyaṃ viharanto attānaṃ ārabbha kathesi. Vatthu appamādavaggassa ādigāthāvaṇṇanāya vitthāritameva. Vuttañhetaṃ tattha (dha. pa. aṭṭha. 1.sāmāvativatthu) –
摩犍提没办法对那些女人做什么,就想:“我要对付沙门乔达摩。”她贿赂了城里的居民,下令说:“等沙门乔达摩进城走动的时候,你们就带着奴仆、佣人一起骂他、羞辱他,把他赶走。”那些持邪见的人对三宝没有信心,看见世尊进了城,就尾随在后,用十种骂人的话辱骂、羞辱他:“你是贼,你是蠢货,你是痴人,你是小偷,你是骆驼,你是牛,你是驴,你是地狱众生,你是畜生!你没有善趣,等着你的只有恶趣!”阿难尊者听到后,对世尊说:“尊者,这些城里人在骂我们、羞辱我们,我们到别处去吧。”“去哪里,阿难?”“去别的城市,尊者。”“如果那里的人也骂我们、羞辱我们,又去哪里呢,阿难?”“那就再去另一个城市,尊者。”“如果那里的人也骂我们、羞辱我们,又去哪里呢,阿难?”“那就再去另一个,尊者。”“阿难,不该这样做。哪里起了争端,就该在那里把争端平息了,才能去别处。不过阿难,是谁在骂?”“尊者,连奴仆、佣人都在骂。”“阿难,我就像一头冲进战场的象。冲进战场的象,必须能承受从四面八方射来的箭;同样,忍受许多无戒德之人说出的恶言,正是我的本分。”说完之后,便以自身为例开示法,诵出了这些偈颂——巴利
Māgaṇḍiyā tāsaṃ kiñci kātuṃ asakkuṇitvā ‘‘samaṇassa gotamasseva kattabbaṃ karissāmī’’ti nāgarānaṃ lañjaṃ datvā ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ antonagaraṃ pavisitvā carantaṃ dāsakammakaraporisehi saddhiṃ akkosetvā paribhāsetvā palāpethā’’ti āṇāpesi. Micchādiṭṭhikā tīsu ratanesu appasannā antonagaraṃ paviṭṭhaṃ satthāraṃ anubandhitvā ‘‘corosi bālosi mūḷhosi thenosi oṭṭhosi goṇosi gadrabhosi nerayikosi tiracchānagatosi, natthi tuyhaṃ sugati, duggatiyeva tuyhaṃ pāṭikaṅkhā’’ti dasahi akkosavatthūhi akkosanti paribhāsanti. Taṃ sutvā āyasmā ānando satthāraṃ etadavoca – ‘‘bhante, ime nāgarā amhe akkosanti paribhāsanti, ito aññattha gacchāmā’’ti. ‘‘Kuhiṃ, ānandā’’ti? ‘‘Aññaṃ nagaraṃ, bhante’’ti. ‘‘Tattha manussesu akkosantesu paribhāsantesu puna kattha gamissāmānandā’’ti. ‘‘Tatopi aññaṃ nagaraṃ, bhante’’ti. ‘‘Tattha manussesu akkosantesu paribhāsantesu kuhiṃ gamissāmānandā’’ti. ‘‘Tatopi aññaṃ nagaraṃ, bhante’’ti. ‘‘Ānanda, na evaṃ kātuṃ vaṭṭati, yattha adhikaraṇaṃ uppannaṃ, tattheva tasmiṃ vūpasante aññattha gantuṃ vaṭṭati, ke pana te, ānanda, akkosantī’’ti. ‘‘Bhante, dāsakammakare upādāya sabbe akkosantī’’ti. ‘‘Ahaṃ, ānanda, saṅgāmaṃ otiṇṇahatthisadiso. Saṅgāmaṃ otiṇṇahatthino hi catūhi disāhi āgate sare sahituṃ bhāro, tatheva bahūhi dussīlehi kathitakathānaṃ sahanaṃ nāma mayhaṃ bhāro’’ti vatvā attānaṃ ārabbha dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
我就像战场上的战象,能承受从弓上射来的箭。
我会忍受辱骂,因为确实有很多人破戒。巴利
‘‘Ahaṃ nāgova saṅgāme, cāpato patitaṃ saraṃ; Ativākyaṃ titikkhissaṃ, dussīlo hi bahujjano.
已调御者被领至集会,国王登上已调御者;
已调御的人是人群中最殊胜的,他能忍受粗恶的言语。巴利
‘‘Dantaṃ nayanti samitiṃ, dantaṃ rājābhirūhati; Danto seṭṭho manussesu, yotivākyaṃ titikkhati.
更好的是调教好的骡子、良种骏马和信度马,
象和巨象,自我调御者比它们更殊胜。巴利
‘‘Varamassatarā dantā, ājānīyā ca sindhavā; Kuñjarā ca mahānāgā, attadanto tato vara’’nti.
这里,“如象”就是像大象一样。“从弓落下的”指从弓射出的箭。“粗言”指以八种非圣者的说话方式说出的冒犯之语。“我将忍”的意思是:就像战场上被善加调御的大象,对矛刺等攻击,以及从弓射出、落在自己身上的箭,都能不受伤害地忍受;同样,我也要忍受这样的粗言,能够承受得住。“无戒德者”是说:这世间大多数人没有戒德,随自己的喜好说出种种话,到处冲撞伤人,对此能够忍耐、默然置之,才是我的担当。“集会”指前往园林、游乐场等大众聚集之处时,人们把已调御的牛或马套到车上拉着走。“国王”指国王出行时,也是乘坐这样调御好的牲畜拉的车,只骑乘已调御的。“在人中”是说,在人当中,通过四圣道调御自己、无所执著的人才是最殊胜的。“若有人对粗言”是指:对于这样一再被说出的冒犯之语,能忍受、不反击、不被伤害,这样的人才是已调御者中最殊胜的。巴利
Tattha nāgovāti hatthī viya. Cāpato patitanti dhanuto muttaṃ. Ativākyanti aṭṭhaanariyavohāravasena pavattaṃ vītikkamavacanaṃ. Titikkhissanti yathā saṅgāmāvacaro sudanto mahānāgo khamo sattipahārādīni cāpato muccitvā attani patite sare avihaññamāno titikkhati, evameva evarūpaṃ ativākyaṃ titikkhissaṃ, sahissāmīti attho. Dussīlo hīti ayañhi lokiyamahājano bahudussīlo attano attano rucivasena vācaṃ nicchāretvā ghaṭṭento carati, tattha adhivāsanaṃ ajjhupekkhanameva mama bhāro. Samitinti uyyānakīḷamaṇḍalādīsu mahājanamajjhaṃ gacchantā dantameva goṇajātiṃ vā assajātiṃ vā yāne yojetvā nayanti. Rājāti tathārūpeheva vāhanehi gacchanto rājāpi dantameva abhirūhati. Manussesūti manussesupi catūhi ariyamaggehi danto nibbisevanova seṭṭho. Yotivākyanti yo evarūpaṃ atikkamavacanaṃ punappunaṃ vuccamānampi titikkhati na paṭippharati na vihaññati, evarūpo danto seṭṭhoti attho.
驴马是指母马和驴交配生下的。良骏是指驯马师让它做什么它都能做、能迅速领会意图的马。信度马是指出生在信度国的马。大象是指被称为象的大象。自我调御者是说:这些驴马、信度马和象,只有已被调御的才算优秀,没被调御的不算。而通过四圣道调御了自己、不再执著的人,比那些还要更优秀,比这一切都更超胜。巴利
Assatarāti vaḷavāya gadrabhena jātā. Ājānīyāti yaṃ assadamasārathi kāraṇaṃ kāreti, tassa khippaṃ jānanasamatthā. Sindhavāti sindhavaraṭṭhe jātā assā. Mahānāgāti kuñjarasaṅkhātā mahāhatthino. Attadantoti ete assatarā ca sindhavā ca kuñjarā ca dantāva varaṃ, na adantā. Yo pana catūhi ariyamaggehi attano dantatāya attadanto nibbisevano, ayaṃ tatopi varaṃ, sabbehipi etehi uttaritaroti attho.
说法结束时,那些拿了贿赂、站在街道和十字路口等处骂人、辱骂的广大人群,全都证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne lañjaṃ gahetvā vīthisiṅghāṭakādīsu ṭhatvā akkosanto paribhāsanto sabbopi so mahājano sotāpattiphalādīni pāpuṇīti.
曾做过驯象师的比丘的故事巴利
2. Hatthācariyapubbakabhikkhuvatthu
“并非靠这些”——这则法教,是导师住在祇园精舍时,针对一位曾经当过驯象师的比丘而说的。巴利
Nahi etehīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ hatthācariyapubbakaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
据说有一天,他在阿奇拉瓦底河边,看见一个驯象师想调伏一头象,却没办法按自己的心意把它训练好,就对站在旁边的比丘们说:“贤友们,如果这位驯象师在某个特定部位刺这头象,就能很快把它训练好。”那个驯象师听了他的话,照做之后,就把那头象驯得服服帖帖。比丘们把这件事禀告了导师。导师叫人把那位比丘叫来,问:“你真的这样说了吗?”他回答:“是真的,尊者。”导师呵责他之后说:“你这愚人,象乘或其他什么乘,对你有什么用?靠这些乘物,根本没办法到达从未到过的地方;而靠自己好好调伏自己,却能到达从未到过的地方。所以,你该调伏的是你自己,调伏那些东西有什么用?”说完,便诵出这首偈颂:巴利
So kira ekadivasaṃ aciravatīnadītīre hatthidamakaṃ ‘‘ekaṃ hatthiṃ damessāmī’’ti attanā icchitaṃ kāraṇaṃ sikkhāpetuṃ asakkontaṃ disvā samīpe ṭhite bhikkhū āmantetvā āha – ‘‘āvuso, sace ayaṃ hatthācariyo imaṃ hatthiṃ asukaṭṭhāne nāma vijjheyya, khippameva imaṃ kāraṇaṃ sikkhāpeyyā’’ti. So tassa kathaṃ sutvā tathā katvā taṃ hatthiṃ sudantaṃ damesi. Te bhikkhū taṃ pavattiṃ satthu ārocesuṃ. Satthā taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tayā evaṃ vutta’’nti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte vigarahitvā ‘‘kiṃ te, moghapurisa, hatthiyānena vā aññena vā dantena. Na hi etehi yānehi agatapubbaṃ ṭhānaṃ gantuṃ samatthā nāma atthi, attanā pana sudantena sakkā agatapubbaṃ ṭhānaṃ gantuṃ, tasmā attānameva damehi, kiṃ te etesaṃ damanenā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
确实,靠这些车辆到不了没去过的地方;
就像一个人凭着自己调伏好了,被调伏的人就由调伏者带领前行。巴利
‘‘Na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ; Yathāttanā sudantena, danto dantena gacchatī’’ti.
这句话的意思是:像象乘之类的各种车乘,靠这些车乘,任何人即使在梦里也从未到过那个被称为“未至”的涅槃方向;然而,一个人在前阶段通过调御诸根,在后阶段通过修习圣道,成为善加调御、没有执取、具足智慧的人,就能到达那个从未到过的方向,证得调御的境界。因此,调御自己比那些更为殊胜。这就是这段话的含义。巴利
Tassattho – yāni tāni hatthiyānādīni yānāni, na hi etehi yānehi koci puggalo supinantenapi agatapubbattā ‘‘agata’’nti saṅkhātaṃ nibbānadisaṃ tathā gaccheyya, yathā pubbabhāge indriyadamena aparabhāge ariyamaggabhāvanāya sudantena danto nibbisevano sappañño puggalo taṃ agatapubbaṃ disaṃ gacchati, dantabhūmiṃ pāpuṇāti. Tasmā attadamanameva tato varanti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
3. 衰老婆罗门之子的故事巴利
3. Parijiṇṇabrāhmaṇaputtavatthu
导师住在舍卫城时,针对一位衰老婆罗门的儿子们,讲说了这篇名为《护财》的法义开示。巴利
Dhanapāloti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto aññatarassa parijiṇṇabrāhmaṇassa putte ārabbha kathesi.
在舍卫城,据说有一个婆罗门,拥有八十万财产。他给四个到了婚龄的儿子娶了妻,每人给了十万。后来他的婆罗门妻子死了,儿子们商量说:“如果父亲再娶一个婆罗门女子,她肚子里生出来的孩子就会分掉家里的财产。不如我们来照顾他吧。”于是他们用精美的饮食、衣服等来侍奉他,给他揉手按脚。这样照顾了一段时间后,有一天他白天睡醒,儿子们一边给他按摩手脚,一边各自对他说居家生活的过患,然后请求道:“我们会用这种方式照顾您一辈子,剩下的财产也请交给我们吧。”婆罗门又给每人十万,只留下自己身上穿的衣服,把所有可供享用和消费的财产分成四份,全部分给了他们。长子照顾了他几天。后来有一天,他洗完澡回来,媳妇站在门口对他说:“你以为多给了长子一百或一千吗?不是每个人都只分到二十万吗?你难道不认识其他儿子家的路吗?”他骂了一句“你这贱妇”,就生气地去了另一个儿子家。在那里过了几天,又被用同样的办法赶走,去了另一个儿子家。就这样,他连一个家都进不去,于是出家做了白衣行者,靠乞食过活。随着时间流逝,他年老体衰,因为吃粗劣的食物、睡艰苦的卧处,身体枯瘦。他乞食时来到一个地方,坐在凳子上,睡着后醒来,坐着打量自己,在儿子们身上看不到自己的依靠,就想:“听说沙门乔达摩和蔼可亲,面容开朗,善于亲切问候,或许可以去拜访沙门乔达摩,得到他的问候。”于是他整理好下衣和上衣,拿起乞食钵,拄着手杖,前往世尊那里。这件事也有记载(相应部1.200)——巴利
Sāvatthiyaṃ kireko brāhmaṇo aṭṭhasatasahassavibhavo vayappattānaṃ catunnaṃ puttānaṃ āvāhaṃ katvā cattāri satasahassāni adāsi. Athassa brāhmaṇiyā kālakatāya puttā sammantayiṃsu – ‘‘sace ayaṃ aññaṃ brāhmaṇiṃ ānessati, tassā kucchiyaṃ nibbattānaṃ vasena kulasantakaṃ bhijjissati, handa naṃ mayaṃ saṅgaṇhissāmā’’ti te taṃ paṇītehi ghāsacchādanādīhi upaṭṭhahantā hatthapādasambāhanādīni karontā upaṭṭhahitvā ekadivasamassa divā niddāyitvā vuṭṭhitassa hatthapāde sambāhantā pāṭiyekkaṃ gharāvāse ādīnavaṃ vatvā ‘‘mayaṃ tumhe iminā nīhārena yāvajīvaṃ upaṭṭhahissāma, sesadhanampi no dethā’’ti yāciṃsu. Brāhmaṇo puna ekekassa satasahassaṃ datvā attano nivatthapārupanamattaṃ ṭhapetvā sabbaṃ upabhogaparibhogaṃ cattāro koṭṭhāse katvā niyyādesi. Taṃ jeṭṭhaputto katipāhaṃ upaṭṭhahi. Atha naṃ ekadivasaṃ nhatvā āgacchantaṃ dvārakoṭṭhake ṭhatvā suṇhā evamāha – ‘‘kiṃ tayā jeṭṭhaputtassa sataṃ vā sahassaṃ vā atirekaṃ dinnaṃ atthi, nanu sabbesaṃ dve dve satasahassāni dinnāni, kiṃ sesaputtānaṃ gharassa maggaṃ na jānāsī’’ti. Sopi ‘‘nassa vasalī’’ti kujjhitvā aññassa gharaṃ agamāsi. Tatopi katipāhaccayena imināva upāyena palāpito aññassāti evaṃ ekagharampi pavesanaṃ alabhamāno paṇḍaraṅgapabbajjaṃ pabbajitvā bhikkhāya caranto kālānamaccayena jarājiṇṇo dubbhojanadukkhaseyyāhi milātasarīro bhikkhāya caranto āgamma pīṭhikāya nipanno niddaṃ okkamitvā uṭṭhāya nisinno attānaṃ oloketvā puttesu attano patiṭṭhaṃ apassanto cintesi – ‘‘samaṇo kira gotamo abbhākuṭiko uttānamukho sukhasambhāso paṭisanthārakusalo, sakkā samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ labhitu’’nti. So nivāsanapārupanaṃ saṇṭhāpetvā bhikkhabhājanaṃ gahetvā daṇḍamādāya bhagavato santikaṃ agamāsi. Vuttampi cetaṃ (saṃ. ni. 1.200) –
这时,有一位非常富有的婆罗门,穿着粗劣的衣服,来到世尊面前,到了以后坐在一边。导师和坐在一边的他互相问候之后,这样说道:“婆罗门,你为什么穿着这么粗劣的衣服?”乔达摩尊者,我有四个儿子,他们和妻子们一起把我赶出了家门。既然如此,婆罗门,你把这些偈颂学会,等到大众聚集在集会厅,你的儿子们也在场的时候,你就说出来:巴利
Atha kho aññataro brāhmaṇamahāsālo lūkho lūkhapāvuraṇo yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā ekamantaṃ nisinnena tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā etadavoca – ‘‘kinnu tvaṃ , brāhmaṇa, lūkho lūkhapāvuraṇo’’ti. Idha me, bho gotama, cattāro puttā , te maṃ dārehi saṃpuccha gharā nikkhāmentīti. Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu bhāsassu –
我曾为他们的出生而欢喜,也曾盼望他们能存在;
他们带着妻子们来跟我商量,就像驱赶野猪一样把我驱赶。
那些不善的卑劣家伙竟然对我喊着“爸爸啊,爸爸”。
那些罗刹以儿子的模样出现,却抛弃了年老体衰的我。
就像一匹衰老无用的马,被人从食槽边拉开;
那位长老是愚人们的父亲,却到别人家里去乞食。
听说,比起不听话的儿子,我手里的棍子反而更好。
它连暴躁的公牛都能拦住,也能挡住凶猛的狗。
在黑暗中它走在前面,在深水中它找到渡口。
靠着棍杖的力量,就算跌倒了,也能重新站稳。巴利
‘‘Yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ; Te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ. ‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare; Rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ. ‘‘Assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati; Bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati. ‘‘Daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā; Caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ. ‘‘Andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati; Daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti. (saṃ. ni. 1.200);
他在世尊面前学会了那些偈颂。后来,在一个婆罗门聚会的日子,他的儿子们佩戴着各种装饰,打扮得十分华丽。他走进那个会场,等婆罗门们都在中央的尊贵座位上坐好后,心想:“现在正是我的时机。”便走到会场中央,举起手说:“贤者们,我想为你们诵出那些偈颂,请你们听。”众人说:“婆罗门,请诵吧,我们听着。”他便站着诵了出来。当时人间有这样的规矩:“谁享用父母的财物却不赡养父母,就该被处死。”于是那些婆罗门儿子扑倒在父亲脚边,哀求道:“父亲,请饶我们一命。”他出于父亲的柔软心肠,便说:“贤者们,请不要杀害我的孩子们,他们会赡养我的。”于是众人对他的儿子们说:“贤者们,从今天起,如果你们不好好照顾父亲,我们就会杀了你们。”他们害怕了,便请父亲坐在椅子上,亲自抬起椅子带回家。到家后,用油涂抹父亲的身体,为他揉搓,又用香粉等为他沐浴,还叫来婆罗门妇女们,吩咐道:“从今天起,你们要好好照顾我们的父亲。如果你们有所懈怠,我们就会惩罚你们。”然后给他吃了上好的食物。巴利
So bhagavato santike tā gāthāyo uggaṇhitvā tathārūpe brāhmaṇānaṃ samāgamadivase sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitesu puttesu taṃ sabhaṃ ogāhitvā brāhmaṇānaṃ majjhe mahārahesu āsanesu nisinnesu ‘‘ayaṃ me kālo’’ti sabhāya majjhe pavisitvā hatthaṃ ukkhipitvā ‘‘ahaṃ, bho, tumhākaṃ gāthāyo bhāsitukāmo, suṇissathā’’ti vatvā ‘‘bhāsassu, brāhmaṇa, suṇomā’’ti vutte ṭhitakova abhāsi. Tena ca samayena manussānaṃ vattaṃ hoti ‘‘yo mātāpitūnaṃ santakaṃ khādanto mātāpitaro na poseti, so māretabbo’’ti. Tasmā te brāhmaṇaputtā pitu pādesu patitvā ‘‘jīvitaṃ no, tāta, dethā’’ti yāciṃsu. So pitu hadayamudutāya ‘‘mā me, bho, puttake vināsayittha, posessanti ma’’nti āha. Athassa putte manussā āhaṃsu – ‘‘sace, bho , ajja paṭṭhāya pitaraṃ na sammā paṭijaggissatha, ghātessāma vo’’ti. Te bhītā pitaraṃ pīṭhe nisīdāpetvā sayaṃ ukkhipitvā gehaṃ netvā sarīraṃ telena abbhañjitvā ubbaṭṭetvā gandhacuṇṇādīhi nhāpetvā brāhmaṇiyo pakkosāpetvā ‘‘ajja paṭṭhāya amhākaṃ pitaraṃ sammā paṭijaggatha, sace tumhe pamādaṃ āpajjissatha, niggaṇhissāma vo’’ti vatvā paṇītabhojanaṃ bhojesuṃ.
这位婆罗门因为有了好饭食和安稳的睡眠,没过几天就恢复了体力,精神饱满。他看看自己的身体,心想:“我如今这份福气,都是靠着沙门乔达摩才得到的。”为了表达谢意,他拿了一套衣布,来到世尊面前。彼此问候之后,他坐在一边,把那套衣布放在世尊脚边,说道:“乔达摩尊者,我们婆罗门有个规矩,要向老师献上谢师礼。请乔达摩导师收下我这份谢师礼。”世尊出于慈悲,收下了那套衣布,然后为他讲法。讲法结束时,这位婆罗门皈依了三宝,接着这样说:“乔达摩尊者,我的儿子们给了我四份固定的日常饭食,我想从中拿出两份供养您。”这时,导师对他说:“很好,婆罗门。不过我们只去合适的地方。”说完就让他回去了。婆罗门回到家,对儿子们说:“孩子们,沙门乔达摩是我的朋友,我已经答应把两份固定饭食供养给他。他来的时候,你们千万不要怠慢。”儿子们答道:“好的。”就答应了。巴利
Brāhmaṇo subhojanañca sukhaseyyañca āgamma katipāhaccayena sañjātabalo pīṇindriyo attabhāvaṃ oloketvā ‘‘ayaṃ me sampatti samaṇaṃ gotamaṃ nissāya laddhā’’ti paṇṇākāratthāya ekaṃ dussayugaṃ ādāya bhagavato santikaṃ gantvā katapaṭisanthāro ekamantaṃ nisinno taṃ dussayugaṃ bhagavato pādamūle ṭhapetvā ‘‘mayaṃ, bho gotama, brāhmaṇā nāma ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesāma, paṭiggaṇhātu me bhavaṃ gotamo ācariyo ācariyadhana’’nti āha. Bhagavā tassa anukampāya taṃ paṭiggahetvā dhammaṃ desesi. Desanāvasāne brāhmaṇo saraṇesu patiṭṭhāya evamāha – ‘‘bho gotama, mayhaṃ puttehi cattāri dhuvabhattāni dinnāni, tato ahaṃ dve tumhākaṃ dammī’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘kalyāṇaṃ, brāhmaṇa, mayaṃ pana ruccanaṭṭhānameva gamissāmā’’ti vatvā uyyojesi. Brāhmaṇo gharaṃ gantvā putte āha – ‘‘tātā, samaṇo gotamo mayhaṃ sahāyo, tassa me dve dhuvabhattāni dinnāni, tumhe tasmiṃ sampatte mā pamajjitthā’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchiṃsu.
第二天,导师又去托钵,走到长子的家门口。长子看见导师,就接过钵,把他请进屋里,让他坐在一张昂贵的坐具上,供养了精美的食物。第二天,导师又依次去了其他每个儿子的家。他们全都同样恭敬供养。有一天,长子家要办庆典,就对父亲说:“父亲,我们为谁办这个庆典呢?”父亲说:“我不知道别人,沙门乔达摩是我的朋友。”于是他们说:“那就请您邀请他明天带着五百位比丘一起来应供吧。”婆罗门就照办了。第二天,导师带着随行僧众来到他家。在铺了绿草、装饰着各种饰物的屋子里,他请以佛陀为首的比丘僧团入座,先供养了浓稠的蜜饮,又供养了精美的嚼食。就在用饭中间,婆罗门的四个儿子在世尊面前坐下,说道:“乔达摩尊者,我们在照顾父亲,没有懈怠,请看看他的身体。”巴利
Satthā punadivase piṇḍāya caranto jeṭṭhaputtassa gharadvāraṃ agamāsi. So satthāraṃ disvā pattamādāya gharaṃ pavesetvā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā paṇītabhojanamadāsi. Satthā punadivase itarassa itarassāti paṭipāṭiyā sabbesaṃ gharāni agamāsi. Sabbe te tatheva sakkāraṃ akaṃsu. Ekadivasaṃ jeṭṭhaputto maṅgale paccupaṭṭhite pitaraṃ āha – ‘‘tāta, kassa maṅgalaṃ demā’’ti? ‘‘Nāhaṃ aññe jānāmi, samaṇo gotamo mayhaṃ sahāyo’’ti. ‘‘Tena hi taṃ svātanāya pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ nimantethā’’ti. Brāhmaṇo tathā akāsi. Satthā punadivase saparivāro tassa gehaṃ agamāsi. So haritupalitte sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite gehe buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā appodakamadhupāyasena ceva paṇītena khādanīyena ca parivisi. Antarābhattasmiṃyeva brāhmaṇassa cattāro puttā satthu santike nisīditvā āhaṃsu – ‘‘bho gotama, mayaṃ amhākaṃ pitaraṃ paṭijaggāma na pamajjāma , passathimassa attabhāva’’nti.
导师说:“你们做得很好,赡养父母本来就是古代智者一直奉行的做法。”接着,他以“因为与那头龙分离,乳香树和拘吒树便蔓生丛长”为引,详细讲了《第十一集》里的《养母龙王本生》(《行藏》2.1等;《本生》1.11.1等),然后说出这首偈颂。巴利
Satthā ‘‘kalyāṇaṃ vo kataṃ, mātāpituposanaṃ nāma porāṇakapaṇḍitānaṃ āciṇṇamevā’’ti vatvā ‘‘tassa nāgassa vippavāsena, virūḷhā sallakī ca kuṭajā cā’’ti imaṃ ekādasanipāte mātuposakanāgarājajātakaṃ (cariyā. 2.1 ādayo; jā. 1.11.1 ādayo) vitthārena kathetvā imaṃ gāthaṃ abhāsi –
有一头名叫财护的大象,
凶猛伤人,难以阻挡;
被捆住的他连一口饭团也不吃,
那头大象忆念着那片象林。巴利
‘‘Dhanapālo nāma kuñjaro, Kaṭukabhedano dunnivārayo; Baddho kabaḷaṃ na bhuñjati, Sumarati nāgavanassa kuñjaro’’ti.
这里说到“名叫财护”:那时迦尸国王派了驯象师,在景色宜人的象林里把这头象捕获,这就是它的名字。“辛辣的破坏者”:是说它凶猛暴烈。大象在发情期,耳根和耳尖会裂开;就算平时,大象在那个时期也不把钩棒、矛戟放在眼里,变得非常凶暴。而这头象更是暴烈到了极点。因此说“辛辣的破坏者,难以阻挡”。所谓“被绑住后不吃东西”:它被绑住后带到象厩,人们用彩色的布幔围起来,把它安置在撒了香粉、上方挂着华丽帐幔的地面上。国王用配得上国王的种种上等美味食物来供养它,它却什么都不想吃。针对这个情况,才说“被绑住后不吃东西”。所谓“忆念象林”:它忆念着象林,心想“那是我舒适的住处”。它想:“我母亲在林中因为和儿子分离而受苦,我还没尽到奉养父母的责任,我要这些食物有什么用?”它一心忆念着奉养父母这份合乎正法的责任。而这份责任,只有待在象林里才能圆满,因此说“象王忆念象林”。导师讲述自己过去世的这段经历时,刚讲到那里,他们所有人就已泪流不止,心地柔软,侧耳倾听。于是世尊知道他们堪受法义,便为他们开示四圣谛,宣说正法。巴利
Tattha dhanapālo nāmāti tadā kāsikaraññā hatthācariyaṃ pesetvā ramaṇīye nāgavane gāhāpitassa hatthino etaṃ nāmaṃ. Kaṭukabhedanoti tikhiṇamado. Hatthīnañhi madakāle kaṇṇacūḷikā pabhijjanti, pakatiyāpi hatthino tasmiṃ kāle aṅkuse vā kuntatomare vā na gaṇenti, caṇḍā bhavanti. So pana aticaṇḍoyeva. Tena vuttaṃ – kaṭukabhedano dunnivārayoti. Baddho kabaḷaṃ na bhuñjatīti so baddho hatthisālaṃ pana netvā vicitrasāṇiyā parikkhipāpetvā katagandhaparibhaṇḍāya upari baddhavicitravitānāya bhūmiyā ṭhapito raññā rājārahena nānaggarasena bhojanena upaṭṭhāpitopi kiñci bhuñjituṃ na icchi, tamatthaṃ sandhāya ‘‘baddho kabaḷaṃ na bhuñjatī’’ti vuttaṃ. Sumarati nāgavanassāti so ramaṇīyaṃ me vasanaṭṭhānanti nāgavanaṃ sarati. ‘‘Mātā pana me araññe puttaviyogena dukkhappattā ahosi, mātāpituupaṭṭhānadhammo na me pūrati, kiṃ me iminā bhojanenā’’ti dhammikaṃ mātāpituupaṭṭhānadhammameva sari. Taṃ pana yasmā tasmiṃ nāgavaneyeva ṭhito sakkā pūretuṃ, tena vuttaṃ – sumarati nāgavanassa kuñjaroti. Satthari imaṃ attano pubbacariyaṃ ānetvā kathente kathenteyeva sabbepi te assudhārā pavattetvā muduhadayā ohitasotā bhaviṃsu. Atha nesaṃ bhagavā sappāyaṃ viditvā saccāni pakāsetvā dhammaṃ desesi.
开示结束时,那位婆罗门和儿子、媳妇们一起证得了入流果。巴利
Desanāvasāne saddhiṃ puttehi ceva suṇisāhi ca brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhahīti.
4. 波斯匿王与憍萨罗国的事迹巴利
4. Pasenadikosalavatthu
“当人昏沉时……”这段法的开示,是导师住在祇园时,针对波斯匿憍萨罗王讲的。巴利
Middhī yadā hotīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto rājānaṃ pasenadikosalaṃ ārabbha kathesi.
有一次,国王吃用一斗米煮成的饭,配上他爱吃的汤和配菜。一天,他吃完早饭,饭后的昏沉还没消退,就去了导师那里,身体疲惫不堪,翻来覆去坐立不安,被睡意压得没法挺直身子躺下,只好坐在一边。导师就对他说:“大王,你是不是没休息就来了?”他说:“是的,尊者,从吃完饭以后我就特别难受。”导师说:“大王,吃得太多就会这样难受。”说完,导师诵出这首偈颂——巴利
Ekasmiñhi samaye rājā taṇḍuladoṇassa odanaṃ tadupiyena sūpabyañjanena bhuñjati. So ekadivasaṃ bhuttapātarāso bhattasammadaṃ avinodetvāva satthu santikaṃ gantvā kilantarūpo ito cito ca samparivattati, niddāya abhibhuyyamānopi ujukaṃ nipajjituṃ asakkonto ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘kiṃ, mahārāja, avissamitvāva āgatosī’’ti? ‘‘Āma, bhante, bhuttakālato paṭṭhāya me mahādukkhaṃ hotī’’ti. Atha naṃ satthā, ‘‘mahārāja, atibahubhojanaṃ evaṃ dukkhaṃ hotī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
当一个人昏沉贪睡,又吃得太多,
昏睡不醒,翻来覆去地躺着;
就像一头被喂食诱饵的大猪,
愚笨的人一次又一次地入母胎。巴利
‘‘Middhī yadā hoti mahagghaso ca, Niddāyitā samparivattasāyī; Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, Punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti.
在这里,“昏沉”指被昏沉和睡眠压倒。“又贪吃”指食量很大的人,就像那些用手抓饭、用上等布料包饭、吃鹌鹑、吃乌鸦豆、吃了又吐、吐了又吃的人中的某一类。“被圈养喂食”指用盆槽之类的猪食喂养。家猪从小被养着,到身体肥壮时,出不了家门,只能在床下等处翻来覆去,一边喘气一边躺着。这里说的是:当一个人既昏沉又贪吃,就像被圈养喂食的大猪一样,无法用其他姿势维持,只会昏睡、翻来覆去地躺着,那时他就不能作意“无常、苦、无我”这三相。因为不作意这些,智慧低劣的人就一次又一次地入胎,不能从胎中解脱。开示结束时,导师为了利益国王——巴利
Tattha middhīti thinamiddhābhibhūto. Mahagghaso cāti mahābhojano āharahatthakaalaṃsāṭakatatravaṭṭakakākamāsakabhuttavamitakānaṃ aññataro viya. Nivāpapuṭṭhoti kuṇḍakādinā sūkarabhattena puṭṭho. Gharasūkaro hi daharakālato paṭṭhāya posiyamāno thūlasarīrakāle gehā bahi nikkhamituṃ alabhanto heṭṭhāmañcādīsu samparivattitvā assasanto passasanto sayateva. Idaṃ vuttaṃ hoti – yadā puriso middhī ca hoti mahagghaso ca, nivāpapuṭṭho mahāvarāho viya ca aññena iriyāpathena yāpetuṃ asakkonto niddāyanasīlo samparivattasāyī, tadā so ‘‘aniccaṃ dukkhaṃ anattā’’ti tīṇi lakkhaṇāni manasikātuṃ na sakkoti. Tesaṃ amanasikārā mandapañño punappunaṃ gabbhamupeti, gabbhavāsato na parimuccatīti. Desanāvasāne satthā rañño upakāravasena –
人的,总是具正念的,知道所得食物之适量的;
他的诸受变得轻安,寿命缓慢地衰损而得以保全。巴利
‘‘Manujassa sadā satīmato, mattaṃ jānato laddhabhojane; Tanukassa bhavanti vedanā, saṇikaṃ jīrati āyu pālaya’’nti. (saṃ. ni. 1.124);
说完这首偈颂后,导师让青年优坦拿把它记熟,并教给他一个办法:“你要在国王吃饭的时候念出这首偈颂,用这个法子让他减少饭量。”优坦拿就照办了。后来,国王的饭量固定在一那利饭为上限,身体变得非常轻快,得到了安乐,对导师生起了信心,于是举办了七天无与伦比的大布施。大众因为随喜这次布施,获得了极大的殊胜利益。巴利
Imaṃ gāthaṃ vatvā uttaramāṇavaṃ uggaṇhāpetvā ‘‘imaṃ gāthaṃ rañño bhojanavelāya pavedeyyāsi, iminā upāyena bhojanaṃ parihāpeyyāsī’’ti upāyaṃ ācikkhi, so tathā akāsi. Rājā aparena samayena nāḷikodanaparamatāya saṇṭhito susallahukasarīro sukhappatto satthari uppannavissāso sattāhaṃ asadisadānaṃ pavattesi. Dānānumodanāya mahājano mahantaṃ visesaṃ pāpuṇīti.
沙弥萨努的故事巴利
5. Sānusāmaṇeravatthu
这段法是导师住在祇园精舍时,因为一位名叫沙努的沙弥而说的。巴利
Idaṃpureti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sānuṃ nāma sāmaṇeraṃ ārabbha kathesi.
据说,他是一个女施主的独生子。那位女施主在他很小的时候就让他出了家。他从出家那天起就持戒清净,具足行仪,总是尽心侍奉亲教师、阿阇梨和外来比丘。每到每月的第八天,他清早起来,在浴室里备好水,打扫说法堂,铺好座位,点亮灯,然后用悦耳的声音宣告说法。比丘们知道他的能力,就请求他说:“沙弥,请诵萨拉班伽吧。”他从不推托说“我胸口疼”或者“身体不舒服”之类的话,直接登上法座,像把天上的恒河水倾泻下来一样诵出萨拉班伽,下座时说道:“我把诵萨拉班伽的功德回向给我的父母。”人们并不知道他的父母有没有收到这份回向。其实,他的母亲已经投生为女夜叉了。那位女夜叉和天人们一起来听法,听完后说:“孩子,沙弥回向的功德,我随喜。”因为这位沙弥具戒清净,整个有天人的世间都喜爱他。天人们对这位沙弥既惭愧又恭敬,看待他就像看待大梵天或者燃烧的火堆一样。出于对沙弥的敬重,他们也尊敬那位女夜叉。在听法集会、夜叉聚会等场合,他们总是喊着“沙努的母亲,沙努的母亲”,把最好的座位、最好的水、最好的食物先给她。就连有大威力的夜叉看见她来了,也会让路,从座位上站起来。巴利
So kira ekissā upāsikāya ekaputtako ahosi. Atha naṃ sā daharakāleyeva pabbājesi. So pabbajitakālato paṭṭhāya sīlavā ahosi vattasampanno, ācariyupajjhāyaāgantukānaṃ vattaṃ katameva hoti. Māsassa aṭṭhame divase pātova uṭṭhāya udakamāḷake udakaṃ upaṭṭhāpetvā dhammassavanaggaṃ sammajjitvā āsanaṃ paññāpetvā dīpaṃ jāletvā madhurassarena dhammassavanaṃ ghoseti. Bhikkhū tassa thāmaṃ ñatvā ‘‘sarabhaññaṃ bhaṇa sāmaṇerā’’ti ajjhesanti. So ‘‘mayhaṃ hadayavāto rujati, kāyo vā bādhatī’’ti kiñci paccāhāraṃ akatvā dhammāsanaṃ abhirūhitvā ākāsagaṅgaṃ otārento viya sarabhaññaṃ vatvā otaranto ‘‘mayhaṃ mātāpitūnaṃ imasmiṃ sarabhaññe pattiṃ dammī’’ti vadati. Tassa manussā mātāpitaro pattiyā dinnabhāvaṃ na jānanti. Anantarattabhāve panassa mātā yakkhinī hutvā nibbattā, sā devatāhi saddhiṃ āgantvā dhammaṃ sutvā ‘‘sāmaṇerena dinnapattiṃ anumodāmi, tātā’’ti vadati. ‘‘Sīlasampanno ca nāma bhikkhu sadevakassa lokassa piyo hotī’’ti tasmiṃ sāmaṇere devatā salajjā sagāravā mahābrahmānaṃ viya aggikkhandhaṃ viya ca naṃ maññanti. Sāmaṇere gāravena tañca yakkhiniṃ garukaṃ katvā passanti. Tā dhammassavanayakkhasamāgamādīsu ‘‘sānumātā sānumātā’’ti yakkhiniyā aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ denti. Mahesakkhāpi yakkhā taṃ disvā maggā okkamanti, āsanā vuṭṭhahanti.
那时,沙弥渐渐长大,诸根成熟,被厌离心折磨,却没办法排解这种厌离。他的头发和指甲都长长了,衣服也脏兮兮的,没有告诉任何人,就自己拿了衣钵,独自去了母亲家。近事女看见儿子,向他行礼后问道:“孩子,你以前都是跟亲教师、阿阇梨或者其他年轻沙弥一起来的,今天怎么一个人来了?”沙弥就把自己想还俗的事告诉了她。近事女用各种方式给他讲在家生活的过患,想劝劝儿子,但怎么也说不动他。她想:“也许他自己能想明白吧。”就劝他说:“孩子,你等一下,我去给你准备粥和饭。你先喝点粥,吃完饭我把你喜欢的衣服拿出来给你。”说完铺好座位让他坐下。沙弥就坐下了。近事女很快备好粥和点心端给他,然后说“我去做饭”,就在不远处坐下来淘米。就在这时,那个女夜叉心想:“沙弥在哪儿呢?他有没有得到食物?”她发现沙弥正坐在那里想还俗,就想:“这沙弥要是还了俗,会让我在那些有大威力的天人面前丢脸。我得去阻止他还俗。”于是她赶过来,附在沙弥身上,把他的脖子扭歪,他口吐白沫,倒在地上。近事女看见儿子变成这样,赶紧跑过去抱住儿子,让他枕在自己大腿上躺下。全村的人都赶来了,做了供祭等仪式。近事女一边哭一边说出下面这些偈颂:巴利
Atha kho sāmaṇero vuḍḍhimanvāya paripakkindriyo anabhiratiyā pīḷito anabhiratiṃ vinodetuṃ asakkonto paruḷhakesanakho kiliṭṭhanivāsanapārupano kassaci anārocetvā pattacīvaramādāya ekakova mātugharaṃ agamāsi. Upāsikā puttaṃ disvā vanditvā āha – ‘‘kiṃ, tāta, tvaṃ pubbe ācariyupajjhāyehi vā daharasāmaṇerehi vā saddhiṃ idhāgacchasi, kasmā ekakova ajja āgatosī’’ti? So ukkaṇṭhitabhāvaṃ ārocesi. Sā upāsikā nānappakārena gharāvāse ādīnavaṃ dassetvā puttaṃ ovadamānāpi saññāpetuṃ asakkontī ‘‘appeva nāma attano dhammatāyapi sallakkheyyā’’ti anuyyojetvā ‘‘tiṭṭha, tāta, yāva te yāgubhattaṃ sampādemi, yāguṃ pivitvā katabhattakiccassa te manāpāni vatthāni nīharitvā dassāmī’’ti vatvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi sāmaṇero. Upāsikā muhutteneva yāgukhajjakaṃ sampādetvā adāsi. Atha ‘‘bhattaṃ sampādessāmī’’ti avidūre nisinnā taṇḍule dhovati. Tasmiṃ samaye sā yakkhinī ‘‘kahaṃ nu kho sāmaṇero, kacci bhikkhāhāraṃ labhati, no’’ti āvajjamānā tassa vibbhamitukāmatāya nisinnabhāvaṃ ñatvā ‘‘sāmaṇero me mahesakkhānaṃ devatānaṃ antare lajjaṃ uppādeyya, gacchāmissa vibbhamane antarāyaṃ karissāmī’’ti āgantvā tassa sarīre adhimuccitvā gīvaṃ parivattetvā kheḷena paggharantena bhūmiyaṃ nipati. Upāsikā puttassa taṃ vippakāraṃ disvā vegena gantvā puttaṃ āliṅgetvā ūrūsu nipajjāpesi. Sakalagāmavāsino āgantvā balikammādīni kariṃsu. Upāsikā pana paridevamānā imā gāthā abhāsi –
在十四日、十五日,以及半月的第八日,
还有神变半月,以及具足八支的斋戒,
那些持守布萨、修习梵行的人,
夜叉不会戏弄他们——这是我从阿罗汉们那里亲耳听来的。
今天我却亲眼看见,夜叉们正在戏弄沙努。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ. ‘‘Uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye; Na tehi yakkhā kīḷanti, iti me arahataṃ sutaṃ; Sā dāni ajja passāmi, yakkhā kīḷanti sānunā’’ti. (saṃ. ni. 1.239);
听了那位女居士的话之后——巴利
Upāsikāya vacanaṃ sutvā –
在十四日、十五日,以及半月的第八日,
具足八支的神变半月
那些持守布萨、修习梵行的人,
夜叉不与那些人戏弄;善哉,你从阿罗汉处听闻了法。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ. ‘‘Uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye; Na tehi yakkhā kīḷanti, sāhu te arahataṃ suta’’nti. (saṃ. ni. 1.239) –
你去告诉醒来的萨努,这是夜叉说的话:
别做恶业,不管是明着做还是偷偷做。
如果你将要造作恶业,或者现在正在造作,
就算你拼命逃跑、飞身而逃,也还是没有从苦中解脱。巴利
‘‘Sānuṃ pabuddhaṃ vajjāsi, yakkhānaṃ vacanaṃ idaṃ; Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho. ‘‘Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissasi karosi vā; Na te dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyato’’ti. (saṃ. ni. 1.239);
女夜叉说完“造了恶业之后,就算像鸟一样飞起来逃走,你也逃不掉”之后,就放开了沙弥。沙弥睁开眼,看见母亲头发散乱,喘着气,哭个不停,全村的人也聚了过来。他不知道自己被夜叉抓住过,心里想:“我刚才还坐在椅子上,母亲就在不远处坐着淘米,现在我怎么躺在地上?这到底是怎么回事?”于是他就那样躺着,对母亲说:巴利
Evaṃ pāpakaṃ kammaṃ katvā sakuṇassa viya uppatitvā palāyatopi te mokkho natthīti vatvā sā yakkhinī sāmaṇeraṃ muñci. So akkhīni ummīletvā mātaraṃ kese vikiriya assasantiṃ passasantiṃ rodamānaṃ sakalagāmavāsino ca sannipatite disvā attano yakkhena gahitabhāvaṃ ajānanto ‘‘ahaṃ pubbe pīṭhe nisinno, mātā me avidūre nisīditvā taṇḍule dhovi, idāni panamhi bhūmiyaṃ nipanno, kiṃ nu kho eta’’nti nipannakova mātaraṃ āha –
母亲啊,人们或为死者哭泣,或为那活着却不得相见的人哭泣。
母亲,您亲眼看着我活着,为什么还要为我哭泣呢?巴利
‘‘Mataṃ vā amma rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati; Jīvantaṃ amma passantī, kasmā maṃ amma rodasī’’ti. (theragā. 44; saṃ. ni. 1.239);
于是他的母亲想向他说明:舍弃了事欲和烦恼欲而出家之后,如果再还俗回家,会有什么过患,就说道:巴利
Athassa mātā vatthukāmakilesakāme pahāya pabbajitassa puna vibbhamanatthaṃ āgamane ādīnavaṃ dassentī āha –
母亲为死去的儿子哭泣,或为活着却再也见不到的儿子哭泣。
如果有人舍弃了诸欲,却又回到这世间来;
人们也为这样的人哭泣:儿子啊,他虽然还活着,其实已经如同死了一样。巴利
‘‘Mataṃ vā putta rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati; Yo ca kāme cajitvāna, punarāgacchate idha; Taṃ vāpi putta rodanti, puna jīvaṃ mato hi so’’ti. (saṃ. ni. 1.239);
她这样说完之后,又把在家生活说成像火坑、像地狱一样,为了指出在家生活的过患,接着说道:巴利
Evañca pana vatvā gharāvāsaṃ kukkuḷasadisañceva narakasadisañca katvā gharāvāse ādīnavaṃ dassentī puna āha –
孩子,你已经从火坑里逃出来了,却还想再跳回火坑里去吗?
孩子,你已经从地狱里被救出来了,却还想再掉进地狱去。巴利
‘‘Kukkuḷā ubbhato tāta, kukkuḷaṃ patitumicchasi; Narakā ubbhato tāta, narakaṃ patitumicchasī’’ti. (saṃ. ni. 1.239);
那时,母亲为了说明这个意思,说了这样一首偈颂:儿子啊,愿你吉祥!我当初想着“我们的儿子正在被火烧”,就像从着火的房子里抢出财物一样,把他带出来,让他在佛陀的教法中出家。你现在却想回到在家生活里,再被火烧一次。至于“快跑过来,保护我们”这句话,我们该向谁抱怨,又该让谁明白呢?巴利
Atha naṃ, ‘‘putta, bhaddaṃ tava hotu, mayā pana ‘ayaṃ no puttako ḍayhamāno’ti gehā bhaṇḍaṃ viya nīharitvā buddhasāsane pabbājito, gharāvāse puna ḍayhituṃ icchasi. Abhidhāvatha parittāyatha noti imamatthaṃ kassa ujjhāpayāma kaṃ nijjhāpayāmā’’ti dīpetuṃ imaṃ gāthamāha –
诸位尊者,快上前来!我们该向谁去抱怨呢?
从火里抢出来的东西,你还想让它再被烧一次吗?巴利
‘‘Abhidhāvatha bhaddante, kassa ujjhāpayāmase; Ādittā nīhataṃ bhaṇḍaṃ, puna ḍayhitumicchasī’’ti. (saṃ. ni. 1.239);
母亲在说的时候,他反复观察,心想:“在家生活对我已经没有意义了。”就这样说道。于是他的母亲高兴地说:“好啊,孩子!”给他吃了精美的食物,然后问:“孩子,你几岁了?”知道他已经满岁数了,就为他准备了三衣。他衣钵具足之后,受了具足戒。受戒不久,导师为了激励他调伏内心,说道:“这个叫‘心’的东西,如果长期在种种所缘中游荡而不加以管束,就不会有安稳。所以,就像用钩子调伏发情的大象一样,应当致力于调伏心。”接着说了这首偈颂:巴利
So mātari kathentiyā kathentiyā sallakkhetvā ‘‘natthi mayhaṃ gihibhāvena attho’’ti āha. Athassa mātā ‘‘sādhu, tātā’’ti tuṭṭhā paṇītabhojanaṃ bhojetvā ‘‘kativassosi, tātā’’ti pucchitvā paripuṇṇavassabhāvaṃ ñatvā ticīvaraṃ paṭiyādesi. So paripuṇṇapattacīvaro upasampadaṃ labhi. Athassa acirūpasampannassa satthā cittaniggahe ussāhaṃ janento ‘‘cittaṃ nāmetaṃ nānārammaṇesu dīgharattaṃ cārikaṃ carantaṃ aniggaṇhantassa sotthibhāvo nāma natthi, tasmā aṅkusena mattahatthino viya cittassa niggaṇhane yogo karaṇīyo’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
过去,这颗心四处游荡,
想去哪里就去哪里,想怎样就怎样,随心所欲,自在安乐。
今天我要如理地调伏它,
就像驯象师用象钩制服发情的大象一样。巴利
‘‘Idaṃ pure cittamacāri cārikaṃ, Yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsukhaṃ; Tadajjahaṃ niggahessāmi yoniso, Hatthippabhinnaṃ viya aṅkusaggaho’’ti.
这段话的意思是:这个叫作“心”的东西,过去在面对色等所缘时,因为贪等原因而想要;只要贪欲在哪里生起,它就随着那股贪欲,在那里随心所欲、随自己喜欢地游走,并因为这样游走而感到快乐。也就是说,它长期以来都是随着自己的舒适而游走。今天,我要用如理作意来调伏它,就像善巧的驯象师用象钩调伏一头狂象一样,不让它再越界。巴利
Tassattho – idaṃ cittaṃ nāma ito pubbe rūpādīsu ca ārammaṇesu rāgādīnaṃ yena kāraṇena icchati, yatthevassa kāmo uppajjati, tassa vasena yattha kāmaṃ yathāruci carantassa sukhaṃ hoti, tatheva vicaraṇato yathāsukhaṃ dīgharattaṃ cārikaṃ cari, taṃ ajja ahaṃ pabhinnaṃ mattahatthiṃ hatthācariyasaṅkhāto cheko aṅkusaggaho aṅkusena viya yonisomanasikārena niggahessāmi, nāssa vītikkamituṃ dassāmīti.
开示结束时,许多和沙奴一起前来听法的天神都证得了法现观。这位尊者学通了三藏佛语,成为大法师,住世一百二十年,震动了整个赡部洲,然后入般涅槃。巴利
Desanāvasāne sānunā saddhiṃ dhammassavanāya upasaṅkamantānaṃ bahūnaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Sopāyasmā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhitvā mahādhammakathiko hutvā vīsavassasataṃ ṭhatvā sakalajambudīpaṃ saṅkhobhetvā parinibbāyīti.
6. 巴韦亚象的故事巴利
6. Pāveyyakahatthivatthu
导师住在祇园精舍时,针对憍萨罗国王那头名叫巴韦亚的象,宣说了这则“乐于不放逸”的法教。巴利
Appamādaratāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño pāveyyakaṃ nāma hatthiṃ ārabbha kathesi.
据说那头象年轻时力气很大,后来有一次被衰老之风的猛烈冲击所击垮,下到一个大湖里,陷进泥中,没法出来。很多人看到后,就议论说:“连这样的大象竟然也到了这么虚弱的地步。”国王听说这件事后,命令驯象师:“去吧,老师,把那头象从泥里拉出来。”他就去了那里,摆出战场阵势,让人敲响战鼓。那头象天性高傲,一振奋就站了起来,站到了干地上。比丘们看到这件事,就禀告了导师。导师说:“比丘们,那头象靠自己从原本泥泞的险难中挣脱了出来,而你们却陷进了烦恼的险难。所以,你们要如理精勤,也把自己从那里救拔出来。”说完,导师说了这首偈颂——巴利
So kira hatthī taruṇakāle mahābalo hutvā aparena samayena jarāvātavegabbhāhato hutvā ekaṃ mahantaṃ saraṃ oruyha kalale laggitvā uttarituṃ nāsakkhi. Mahājano taṃ disvā ‘‘evarūpopi nāma hatthī imaṃ dubbalabhāvaṃ patto’’ti kathaṃ samuṭṭhāpesi. Rājā taṃ pavattiṃ sutvā hatthācariyaṃ āṇāpesi – ‘‘gaccha, ācariya, taṃ hatthiṃ kalalato uddharāhī’’ti. So gantvā tasmiṃ ṭhāne saṅgāmasīsaṃ dassetvā saṅgāmabheriṃ ākoṭāpesi. Mānajātiko hatthī vegenuṭṭhāya thale patiṭṭhahi. Bhikkhū taṃ kāraṇaṃ disvā satthu ārocesuṃ. Satthā ‘‘tena, bhikkhave , hatthinā pakatipaṅkaduggato attā uddhaṭo, tumhe pana kilesadugge pakkhandā. Tasmā yoniso padahitvā tumhepi tato attānaṃ uddharathā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
你们要乐于不放逸,好好守护自己的心;
要从险难中把自己救拔出来,就像陷在泥沼里的大象一样。巴利
‘‘Appamādaratā hotha, sacittamanurakkhatha; Duggā uddharathattānaṃ, paṅke sannova kuñjaro’’ti.
在这里,“乐于不放逸”的意思是:你们要安住在正念不丢失的状态中,并对此感到欢喜。“守护自心”的意思是:面对色等种种对象时,要这样守护自己的心,不让它越轨犯错。“从险难处”的意思是:就像一头陷在泥沼里的大象,用前脚后脚使劲挣扎,把自己从泥沼的险难中拉出来,站到干地上;同样,你们也要把自己从烦恼的险难中拉出来,站到涅槃的干地上。这就是这段话的意思。巴利
Tattha appamādaratāti satiyā avippavāse abhiratā hotha. Sacittanti rūpādīsu ārammaṇesu attano cittaṃ yathā vītikkamaṃ na karoti, evaṃ rakkhatha. Duggāti yathā so paṅke sanno kuñjaro hatthehi ca pādehi ca vāyāmaṃ katvā paṅkaduggato attānaṃ uddharitvā thale patiṭṭhito, evaṃ tumhepi kilesaduggato attānaṃ uddharatha, nibbānathale patiṭṭhāpethāti attho.
开示结束时,那些比丘都证住了阿罗汉果。巴利
Desanāvasāne te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsūti.
众多比丘的故事巴利
7. Sambahulabhikkhuvatthu
“若能获得”这句法语,是导师住在巴利雷亚卡附近名为守护林的树林中时,针对众多比丘说的。这件事在《双品》中“而他人亦不知”这一偈颂的注释里已经出现过。这里说的是(《法句注》1.5 憍赏弥事):巴利
Sace labhethāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā pālileyyakaṃ nissāya rakkhitavanasaṇḍe viharanto sambahule bhikkhū ārabbha kathesi. Vatthu yamakavagge ‘‘pare ca na vijānantī’’ti gāthāvaṇṇanāya āgatameva. Vuttañhetaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.5 kosambakavatthu) –
如来在那里由象王侍奉而住的事,在整个赡部洲都传开了。舍卫城的给孤独长者、毗舍佉大近事女等大家族派人送信给阿难长老,说:“尊者,请让我们拜见导师。”各地来的五百位比丘在安居结束后,也来到阿难长老跟前请求说:“阿难贤友,我们很久没在世尊面前听闻法语了。贤友阿难,但愿我们能在世尊面前听闻法语。”长老带着那些比丘到了那里,心想:“如来在雨季里独自住了三个月,带这么多比丘一起去见他不太合适。”于是他把比丘们留在外面,独自一人去见导师。巴利雷亚象看见他,就拿起棍棒冲了过来。导师看着它说:“走开,走开,巴利雷亚,别拦着,这是侍奉佛陀的侍者。”那象当场扔下棍棒,请求替长老接钵和衣。长老没有给它。象王心想:“如果这位比丘懂得行仪,就不会把自己的东西放在导师坐的石板石台上。”于是长老把钵和衣放在了地上。因为懂得行仪的比丘,不会把自己的东西放在尊长们的座位或卧处上。巴利
Tathāgatassa tattha hatthināgena upaṭṭhiyamānassa vasanabhāvo sakalajambudīpe pākaṭo ahosi. Sāvatthinagarato ‘‘anāthapiṇḍiko visākhā mahāupāsikā’’ti evamādīni mahākulāni ānandattherassa sāsanaṃ pahiṇiṃsu ‘‘satthāraṃ no, bhante, dassethā’’ti. Disāvāsinopi pañcasatā bhikkhū vuṭṭhavassā ānandattheraṃ upasaṅkamitvā ‘‘cirassutā no, āvuso ānanda, bhagavato sammukhā dhammī kathā, sādhu mayaṃ, āvuso ānanda, labheyyāma bhagavato sammukhā dhammiṃ kathaṃ savanāyā’’ti yāciṃsu. Thero te bhikkhū ādāya tattha gantvā ‘‘temāsaṃ ekavihārino tathāgatassa santikaṃ ettakehi bhikkhūhi saddhiṃ upasaṅkamanaṃ ayutta’’nti cintetvā te bhikkhū bahi ṭhapetvā ekakova satthāraṃ upasaṅkami. Pālileyyako taṃ disvā daṇḍamādāya pakkhandi. Taṃ satthā oloketvā ‘‘apehi, apehi, pālileyyaka, mā vārayi, buddhupaṭṭhāko eso’’ti āha. So tattheva daṇḍaṃ chaḍḍetvā pattacīvarapaṭiggahaṇaṃ āpucchi. Thero nādāsi. Nāgo ‘‘sace uggahitavatto bhavissati, satthu nisīdanapāsāṇaphalake attano parikkhāraṃ na ṭhapessatī’’ti cintesi. Thero pattacīvaraṃ bhūmiyaṃ ṭhapesi. Vattasampannā hi garūnaṃ āsane vā sayane vā attano parikkhāraṃ na ṭhapenti.
长老向导师行礼后,坐在一边。导师问:“你是一个人来的吗?”听说他是和五百位比丘一起来的,又问:“那他们在哪里?”长老回答:“我不了解您的心意,就把他们留在外面,自己一个人来了。”导师说:“去叫他们来。”长老照办了。导师和那些比丘互相问候之后,比丘们说:“尊者,世尊身为佛陀,身体柔软细嫩,又是刹帝利出身,身体也很娇贵。您这三个月独自站着、坐着,真是做了很难做到的事。恐怕连个侍者都没有,连给您递水的人都没有吧。”世尊说:“比丘们,巴利雷亚象替我做了所有的事。能遇到这样的同伴,独自住着是合适的;要是遇不到这样的同伴,那还是一个人独行更好。”说完,就诵出了《象品》里的这些偈颂——巴利
Thero satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā ‘‘ekakova āgatosī’’ti pucchitvā pañcahi bhikkhusatehi āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘kahaṃ pana te’’ti pucchitvā ‘‘tumhākaṃ cittaṃ ajānanto bahi ṭhapetvā āgatomhī’’ti vutte ‘‘pakkosāhi ne’’ti āha. Thero tathā akāsi. Satthā tehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā tehi bhikkhūhi, ‘‘bhante, bhagavā buddhasukhumālo ceva khattiyasukhumālo ca, tumhehi temāsaṃ ekakehi tiṭṭhantehi nisīdantehi ca dukkaraṃ kataṃ, vattapaṭivattakārakopi mukhodakādidāyakopi nāhosi maññe’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, pālileyyakahatthinā mama sabbakiccāni katāni. Evarūpañhi sahāyaṃ labhantena ekakova vasituṃ yuttaṃ, alabhantassa ekacārikabhāvova seyyo’’ti vatvā nāgavagge imā gāthā abhāsi –
如果能找到一个聪明明智的同伴,
与同行共修、安住于善法、坚定不退的智者;
战胜了一切危险,
他应当心怀喜悦,具足正念地行持。巴利
‘‘Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, Saddhiṃcaraṃ sādhuvihāri dhīraṃ; Abhibhuyya sabbāni parissayāni, Careyya tenattamano satīmā.
如果找不到一位明智的同伴,
与一位一同修行、安住于善、坚定不退的智者;
就像国王舍弃了已经征服的国土,
应当独自游行,就像一头林中大象。巴利
‘‘No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, Saddhiṃcaraṃ sādhuvihāri dhīraṃ; Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, Eko care mātaṅgaraññeva nāgo.
一个人独自行走更好,
跟愚人没有同伴关系。
独自而行,不造作诸恶,
无所挂虑,犹如林中的象王。巴利
‘‘Ekassa caritaṃ seyyo, Natthi bāle sahāyatā; Eko care na ca pāpāni kayirā, Appossukko mātaṅgaraññeva nāgo’’ti.
在这里,“具慧者”是指具备殊胜智慧的人。“善住之智者”是指安住于善巧方式中的贤智者。“诸危险”是说:能得到这样一位修慈心而住的同伴,就能战胜一切危险——像狮子、老虎等明显的危险,以及贪惧、嗔惧、痴惧等隐蔽的危险。与这样的同伴在一起,心中满意,具念而行、而住。这就是这段话的意思。巴利
Tattha nipakanti nepakkapaññāya samannāgataṃ. Sādhuvihāri dhīranti bhaddakavihāriṃ paṇḍitaṃ. Parissayānīti tādisaṃ mettāvihāriṃ sahāyaṃ labhanto sīhabyagghādayo pākaṭaparissaye ca rāgabhayadosabhayamohabhayādayo paṭicchannaparissaye cāti sabbeva parissaye abhibhavitvā tena saddhiṃ attamano upaṭṭhitasatī hutvā careyya, vihareyyāti attho.
就像国王抛弃国土那样,指的是像摩诃阇那迦王舍弃王国出家一样。这里要表达的意思是:好比一位国王,他所统治的领土广阔,他心想:“所谓王位,实在是极大的放逸之处,我拥有这王国又有什么用?”于是他抛弃了所统治的国土,独自一人进入大森林,出家做了苦行者,在行、住、坐、卧四种姿态中都是独自一人。同样,比丘也应当独自修行。又如林中的象王,就像这样想:“我确实和象群住在一起,有大象、母象、幼象、小象,我吃的草是被它们咬断的,它们还啃食我折下的枝叶,我喝的水是浑浊的,我从水里沐浴出来时,母象们挤过来用身体蹭我。不如我离开象群,独自隐居。”他这样思惟之后便离开了,因此得名“摩达贡”。这头象王在这个森林里舍弃了象群,在行住坐卧一切姿态中都是独自一人,安乐地游走。同样,比丘也应当独自修行。这就是这段话的含义。巴利
Rājāva raṭṭhanti raṭṭhaṃ hitvā gato mahājanakarājā viya. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā vijitabhūmipadeso rājā ‘‘idaṃ rajjaṃ nāma mahantaṃ pamādaṭṭhānaṃ, kiṃ me rajjena kāritenā’’ti vijitaṃ raṭṭhaṃ pahāya ekakova mahāraññaṃ pavisitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā catūsu iriyāpathesu ekakova carati, evaṃ ekakova careyyāti. Mātaṅgaraññeva nāgoti yathā ca ‘‘ahaṃ kho ākiṇṇo viharāmi hatthīhi hatthinīhi hatthikaḷabhehi hatthicchāpehi, chinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādanti, āvilāni ca pānīyāni pivāmi, ogāhā ca me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti, yaṃnūnāhaṃ ekakova gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyya’’nti (mahāva. 467; udā. 35) evaṃ paṭisañcikkhitvā gamanato mātaṅgoti laddhanāmo imasmiṃ araññe ayaṃ hatthināgo yūthaṃ pahāya sabbiriyāpathesu ekakova sukhaṃ carati, evampi ekova careyyāti attho.
“独自一人”:对出家人来说,从出家那一刻起就乐于独处,独自修行才是更好的。“愚者中没有同伴之道”:这里说的“同伴之道”,是指小戒、中戒、大戒、十种论事、十三种头陀功德、观智、四道、四果、三明、六神通、不死的大涅槃。这些依靠愚者是不可能证得的,所以说“愚者中没有同伴之道”。因此,应当在一切行住坐卧中独自修行,连极微小的恶也不要去做。就像那头在森林里无忧无虑、无所执着的象王,在它想去的地方自在地游走;同样,比丘也应当独自一人而行,连极微小的恶也不做,这就是这段话的意思。于是,世尊为了向那些比丘说明“找不到合适同伴时,就应当独自修行”这个道理,为他们作了这次说法。巴利
Ekassāti pabbajitassa hi pabbajitakālato paṭṭhāya ekībhāvābhiratassa ekakasseva caritaṃ seyyo. Natthi bāle sahāyatāti cūḷasīlaṃ majjhimasīlaṃ mahāsīlaṃ dasa kathāvatthūni terasa dhutaṅgaguṇāni vipassanāñāṇaṃ cattāro maggā cattāri phalāni tisso vijjā cha abhiññā amatamahānibbānanti ayañhi sahāyatā nāma. Sā bāle nissāya adhigantuṃ na sakkāti natthi bāle sahāyatā. Ekoti iminā kāraṇena sabbiriyāpathesu ekakova careyya, appamattakānipi na ca pāpāni kayirā. Yathā so appossukko nirālayo imasmiṃ araññe mātaṅganāgo icchiticchitaṭṭhāne sukhaṃ carati, evaṃ ekakova hutvā careyya, appamattakānipi na ca pāpāni kareyyāti attho. Tasmā tumhehi patirūpaṃ sahāyaṃ alabhantehi ekacārīheva bhavitabbanti imamatthaṃ dassento satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ imaṃ dhammadesanaṃ desesi.
开示结束时,那五百位比丘也都证得了阿罗汉果。巴利
Desanāvasāne pañcasatāpi te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsūti.
“Atthamhī”的意思是:导师住在雪山地区的一座林间小屋里时,针对魔罗说了这段法教。巴利
Atthamhīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā himavantapadese araññakuṭikāyaṃ viharanto māraṃ ārabbha kathesi.
据说那时候,国王们靠压迫百姓来统治国家。世尊看到那些不依法治理的国王治下的百姓遭受刑罚折磨,心生悲悯,这样想:“能不能不杀、不教杀,不征服、不教征服,自身不愁苦、也不令他人愁苦,如法地治理国家呢?”魔知道了世尊这个想法,心想:“沙门乔达摩在想‘能不能治理国家’,现在他想当国王了。而王位正是让人放逸的地方。他要是治理国家,我就有机会下手了。我去鼓动鼓动他。”于是魔罗来到导师面前,说:“尊者,请世尊治理国家吧,请善逝治理国家吧——不杀、不教杀,不征服、不教征服,自身不愁苦、也不令他人愁苦,如法而治!”导师对他说:“邪恶者,你到底在我身上看到了什么,才这样对我说?”魔罗说:“尊者,世尊已修好了四神足。世尊只要愿意,把雪山王作意为黄金,它就会变成黄金。我也用财富来做财富能办的事,你们就如法治理国家吧。”他这样说了之后——巴利
Tasmiṃ kira kāle rājāno manusse pīḷetvā rajjaṃ kārenti. Atha bhagavā adhammikarājūnaṃ rajje daṇḍakaraṇapīḷite manusse disvā kāruññena evaṃ cintesi – ‘‘sakkā nu kho rajjaṃ kāretuṃ ahanaṃ aghātayaṃ, ajinaṃ ajāpayaṃ, asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā’’ti, māro pāpimā taṃ bhagavato parivitakkaṃ ñatvā ‘‘samaṇo gotamo ‘sakkā nu kho rajjaṃ kāretu’nti cintesi, idāni rajjaṃ kāretukāmo bhavissati, rajjañca nāmetaṃ pamādaṭṭhānaṃ, taṃ kārente sakkā okāsaṃ labhituṃ, gacchāmi ussāhamassa janessāmī’’ti cintetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘kāretu, bhante, bhagavā rajjaṃ, kāretu sugato rajjaṃ ahanaṃ aghātayaṃ, ajinaṃ ajāpayaṃ, asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ pana me tvaṃ, pāpima, passasi, yaṃ maṃ tvaṃ evaṃ vadesī’’ti vatvā ‘‘bhagavatā kho, bhante, cattāro iddhipādā subhāvitā. Ākaṅkhamāno hi bhagavā himavantaṃ pabbatarājaṃ ‘suvaṇṇa’nti adhimucceyya, tañca suvaṇṇameva assa, ahampi kho dhanena dhanakaraṇīyaṃ karissāmi, tumhe dhammena rajjaṃ kāressathā’’ti tena vutte –
一座金山,纯金所成,
一个人用都不够,何况分成两份。明白这个道理的人,就该这样去修行生活。
如果有人看到了苦及其来源,
那个人怎么会对诸欲倾心呢?
了知世间中的依着为结缚,
那个众生就该为了调伏它而修学。巴利
‘‘Pabbatassa suvaṇṇassa, jātarūpassa kevalo; Dvittāva nālamekassa, iti vidvā samañcare. ‘‘Yo dukkhamadakkhi yatonidānaṃ, Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya; Upadhiṃ viditvā saṅgoti loke, Tasseva jantu vinayāya sikkhe’’ti. (saṃ. ni. 1.156) –
用这几首偈颂让魔罗心生警觉后,导师说:邪恶者,你的教导是一回事,我的教导是另一回事,和你一起讨论法义根本不可能,因为我就是这样教导的。说完之后,便说出下面这些偈颂——巴利
Imāhi gāthāhi saṃvejetvā ‘‘añño eva kho, pāpima, tava ovādo, añño mama, tayā saddhiṃ dhammasaṃsandanā nāma natthi, ahañhi evaṃ ovadāmī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
有事发生的时候,有同伴在身边是快乐的。
有什么就知足,这就是快乐。
福德是生命终结时的安乐,
一切苦的彻底断除,就是乐。巴利
‘‘Atthamhi jātamhi sukhā sahāyā, Tuṭṭhī sukhā yā itarītarena; Puññaṃ sukhaṃ jīvitasaṅkhayamhi, Sabbassa dukkhassa sukhaṃ pahānaṃ.
在世间,敬母是乐,
另外,敬奉父亲也是快乐的。
在世间,沙门身份是快乐的,
再说,梵行性也是乐。巴利
‘‘Sukhā matteyyatā loke, Atho petteyyatā sukhā; Sukhā sāmaññatā loke, Atho brahmaññatā sukhā.
戒律即安乐,直至老龄;稳固建立的信仰也是安乐。
得到智慧是快乐,不造恶也是快乐。巴利
‘‘Sukhaṃ yāva jarāsīlaṃ, sukhā saddhā patiṭṭhitā; Sukho paññāya paṭilābho, pāpānaṃ akaraṇaṃ sukha’’nti.
在这里,“有事时”的意思是:不光是出家人,在家人也一样——当缝制袈裟之类的事、平息诤事之类的事、耕作之类的事,或者被强大一方势力压迫之类的事发生时,能够帮忙办成或平息这些事的人,就是这样的快乐朋友,这就是“有事时”的含义。“满足是乐”:然而在家人因为对自己所有的不知足,就会去干偷盗之类的事;出家人也会以种种不正当方式谋生。这样一来,他们根本得不到快乐。所以,无论所得是少是多,对自己所有的感到满足,这本身就是乐。“福”:临终时,能随自己的心愿去做的善业才是乐。“一切”:彻底断除一切轮回之苦——也就是阿罗汉果,才是这世间真正的乐。巴利
Tattha atthamhīti pabbajitassāpi hi cīvarakaraṇādike vā adhikaraṇavūpasamādike vā gihinopi kasikammādike vā balavapakkhasannissitehi abhibhavanādike vā kicce uppanne ye taṃ kiccaṃ nipphādetuṃ vā vūpasametuṃ vā sakkonti, evarūpā sukhā sahāyāti attho. Tuṭṭhī sukhāti yasmā pana gihinopi sakena asantuṭṭhā sandhicchedādīni ārabhanti, pabbajitāpi nānappakāraṃ anesanaṃ. Iti te sukhaṃ na vindantiyeva. Tasmā yā itarītarena parittena vā vipulena vā attano santakena santuṭṭhi, ayameva sukhāti attho. Puññanti maraṇakāle pana yathājjhāsayena pattharitvā katapuññakammameva sukhaṃ. Sabbassāti sakalassapi pana vaṭṭadukkhassa pahānasaṅkhātaṃ arahattameva imasmiṃ loke sukhaṃ nāma.
敬母,就是对母亲正确地行持;敬父,就是对父亲正确地行持。这两者说的都是奉养父母。因为父母一旦知道子女不照顾自己,就会把自己的财产埋到地里,或者送给别人;而且“不照顾父母”的批评也会越来越多,子女身坏命终之后还会投生到粪屎地狱。反过来,那些认真照顾父母的人,能得到父母的财产,也能得到称赞,身坏命终之后投生天界。所以这两者都说是乐。沙门性,就是对出家修行者正确地行持;梵行性,就是对已断除恶行的佛陀、独觉佛、声闻弟子正确地行持。这两者说的都是以四种资具照顾他们,这也是世间所说的乐。巴利
Matteyyatāti mātari sammā paṭipatti. Petteyyatāti pitari sammā paṭipatti. Ubhayenapi mātāpitūnaṃ upaṭṭhānameva kathitaṃ. Mātāpitaro hi puttānaṃ anupaṭṭhahanabhāvaṃ ñatvā attano santakaṃ bhūmiyaṃ vā nidahanti, paresaṃ vā vissajjenti, ‘‘mātāpitaro na upaṭṭhahantī’’ti nesaṃ nindāpi vaḍḍhati, kāyassa bhedā gūthanirayepi nibbattanti. Ye pana mātāpitaro sakkaccaṃ upaṭṭhahanti, te tesaṃ santakaṃ dhanampi pāpuṇanti, pasaṃsampi labhanti, kāyassa bhedā sagge nibbattanti. Tasmā ubhayampetaṃ sukhanti vuttaṃ. Sāmaññatāti pabbajitesu sammā paṭipatti. Brahmaññatāti bāhitapāpesu buddhapaccekabuddhasāvakesu sammā paṭipattiyeva. Ubhayenapi tesaṃ catūhi paccayehi paṭijagganabhāvo kathito, idampi loke sukhaṃ nāma kathikaṃ.
戒:宝珠、耳环、染色衣这些装饰品,只有在相应的年龄阶段才显得好看。年轻人的装饰不适合老年,老年人的装饰也不适合年轻,不但不好看,还会让人讥嫌“这人怕是疯了吧”,只会带来过失。但五戒、十戒等种种戒,无论对年轻人还是老人,在一切年龄阶段都同样庄严,只会引来“啊,这人真是具戒者”的称赞,带来喜悦。因此说“戒,直到老都是乐”。信已安立:世间信和出世间信这两种信,都已稳固不动地安立。慧的获得是乐:获得世间慧和出世间慧,就是乐。不作诸恶:像截断桥梁一样彻底断除,在这个世间不造作诸恶,这就是乐。巴利
Sīlanti maṇikuṇḍalarattavatthādayo hi alaṅkārā tasmiṃ tasmiṃ vaye ṭhitānaṃyeva sobhanti. Na daharānaṃ alaṅkāro mahallakakāle, mahallakānaṃ vā alaṅkāro daharakāle sobhati, ‘‘ummattako esa maññe’’ti garahuppādanena pana dosameva janeti. Pañcasīladasasīlādibhedaṃ pana sīlaṃ daharassāpi mahallakassāpi sabbavayesu sobhatiyeva, ‘‘aho vatāyaṃ sīlavā’’ti pasaṃsuppādanena somanassameva āvahati. Tena vuttaṃ – sukhaṃ yāva jarā sīlanti. Saddhā patiṭṭhitāti lokiyalokuttarato duvidhāpi saddhā niccalā hutvā patiṭṭhitā. Sukho paññāya paṭilābhoti lokiyalokuttarapaññāya paṭilābho sukho. Pāpānaṃakaraṇanti setughātavasena pana pāpānaṃ akaraṇaṃ imasmiṃ loke sukhanti attho.
开示结束时,众多天神都通达了法。巴利
Desanāvasāne bahūnaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.