三位出家人的出家因缘
1. Tayojanapabbajitavatthu
Ayoga如是:导师住在祇园精舍时,针对三位出家人说了这篇法教。
Ayogeti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tayo pabbajite ārabbha kathesi.
在舍卫城,据说有一户人家,父母只有一个独生子,这孩子是他们心爱的、讨人喜欢的。有一天,他听到被请到家中应供的比丘们作随喜时的说法,听完法后就想要出家,于是向父母请求出家。父母没有答应。他心里想:“我就趁父母看不见的时候,到外面去出家。”后来他父亲要出门时,就把母亲留下来照看他:“你看着这孩子。”母亲要出门时,也把父亲留下来。有一天,父亲出门去了,母亲心想“我要看住儿子”,就靠着一边门框,用一只脚抵着地面坐着纺线。他盘算着“我得骗过她才能走”,就说:“妈妈,您先稍微让一下,我要解手。”等母亲把脚收起来,他立刻跑出去,飞快地赶到精舍,走到比丘们跟前请求:“尊者们,请让我出家吧。”他就在比丘们那里出了家。
Sāvatthiyaṃ kira ekasmiṃ kule mātāpitūnaṃ ekaputtako ahosi piyo manāpo. So ekadivasaṃ gehe nimantitānaṃ bhikkhūnaṃ anumodanaṃ karontānaṃ dhammakathaṃ sutvā pabbajitukāmo hutvā mātāpitaro pabbajjaṃ yāci. Te nānujāniṃsu. Tassa etadahosi – ‘‘ahaṃ mātāpitūnaṃ apassantānaṃyeva bahi gantvā pabbajissāmī’’ti. Athassa pitā bahi nikkhamanto ‘‘imaṃ rakkheyyāsī’’ti mātaraṃ paṭicchāpesi, mātā bahi nikkhamantī pitaraṃ paṭicchāpesi. Athassa ekadivasaṃ pitari bahi gate mātā ‘‘puttaṃ rakkhissāmī’’ti ekaṃ dvārabāhaṃ nissāya ekaṃ pādehi uppīḷetvā chamāya nisinnā suttaṃ kantati. So ‘‘imaṃ vañcetvā gamissāmī’’ti cintetvā, ‘‘amma, thokaṃ tāva apehi, sarīravalañjaṃ karissāmī’’ti vatvā tāya pāde samiñjite nikkhamitvā vegena vihāraṃ gantvā bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘pabbājetha maṃ, bhante’’ti yācitvā tesaṃ santike pabbaji.
这时他父亲回来,问母亲:“我儿子在哪里?”母亲说:“夫君,他刚才还在这里。”父亲心想:“我儿子到底去哪儿了?”四处张望也没看见,就想:“他应该是去精舍了。”于是来到精舍,看见儿子已经出家,忍不住痛哭流泪,说:“孩子啊,你怎么把我给毁了!”又说:“我儿子都出家了,我现在留在家里还能做什么?”于是自己也向比丘们请求出家,出了家。后来他母亲也想:“我儿子和丈夫怎么这么久还不回来?该不会是去了精舍出家吧?”她四处寻找,来到精舍,看见父子二人都已出家,心想:“他们都出家了,我还要这个家有什么用?”于是自己也前往比丘尼的住处,出了家。他们出家之后,彼此还是离不开。在精舍和比丘尼住处,他们常常坐在一起闲聊,就这样打发日子。因此,比丘们和比丘尼们都感到非常困扰。
Athassa pitā āgantvā mātaraṃ pucchi – ‘‘kahaṃ me putto’’ti? ‘‘Sāmi, imasmiṃ padese ahosī’’ti. So ‘‘kahaṃ nu kho me putto’’ti olokento taṃ adisvā ‘‘vihāraṃ gato bhavissatī’’ti vihāraṃ gantvā puttaṃ pabbajitaṃ disvā kanditvā roditvā, ‘‘tāta, kiṃ maṃ nāsesī’’ti vatvā ‘‘mama putte pabbajite ahaṃ idāni gehe kiṃ karissāmī’’ti sayampi bhikkhū yācitvā pabbaji. Athassa mātāpi ‘‘kiṃ nu kho me putto ca pati ca cirāyanti, kacci vihāraṃ gantvā pabbajitā’’ti te olokentī vihāraṃ gantvā ubhopi pabbajite disvā ‘‘imesaṃ pabbajitakāle mama gehena ko attho’’ti sayampi bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbaji. Te pabbajitvāpi vinā bhavituṃ na sakkonti, vihārepi bhikkhuniupassayepi ekatova nisīditvā sallapantā divasaṃ vītināmenti. Tena bhikkhūpi bhikkhūniyopi ubbāḷhā honti.
有一天,比丘们把他们做的事禀告了导师。导师把他们叫来,问:“听说你们真的这样做?”他们回答:“是真的。”导师说:“你们为什么这样做?这根本不是出家人该做的事。”他们说:“尊者,我们实在没办法分开。”导师说:“从出家那一刻起,这样做就不合适。因为见不到喜欢的人、见到不喜欢的人,本身就是苦。所以,对众生和一切因缘造作的东西,都不该执著为喜欢或不喜欢。”说完这些话,导师说了下面这些偈颂:
Athekadivasaṃ bhikkhū nesaṃ kiriyaṃ satthuṃ ārocesuṃ. Satthā te pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tumhe evaṃ karothā’’ti pucchitvā ‘‘sacca’’nti vutte ‘‘kasmā evaṃ karotha? Na hi esa pabbajitānaṃ yogo’’ti. ‘‘Bhante, vinā bhavituṃ na sakkomā’’ti. ‘‘Pabbajitakālato paṭṭhāya evaṃ karaṇaṃ ayuttaṃ. Piyānañhi adassanaṃ, appiyānañca dassanaṃ dukkhameva. Tasmā sattesu ca saṅkhāresu ca kañci piyaṃ vā appiyaṃ vā kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
不要把自己投入到不该投入的地方,在该投入的地方却不投入;
抛弃了真正的利益,却去抓取可爱的东西,一心致力于自我。
‘‘Ayoge yuñjamattānaṃ, yogasmiñca ayojayaṃ; Atthaṃ hitvā piyaggāhī, pihetattānuyoginaṃ.
千万别和喜爱的人相聚,也永远别和讨厌的人碰面。
见不到喜欢的人是苦,见到不喜欢的人也是苦。
‘‘Mā piyehi samāgañchi, appiyehi kudācanaṃ; Piyānaṃ adassanaṃ dukkhaṃ, appiyānañca dassanaṃ.
所以不要对所爱之物生起执著,因为与所爱别离确实是灾祸。
那些没有可爱与不可爱之物的人,他们的结缚不存在。
‘‘Tasmā piyaṃ na kayirātha, piyāpāyo hi pāpako; Ganthā tesaṃ na vijjanti, yesaṃ natthi piyāppiya’’nti.
在这里,“不应投入”指的是不应投入不如理作意。因为,涉足六种非行境——以妓女行境等为分类——在这里就叫作不如理作意;把自己投入那种不如理作意,就是这句话的意思。“在投入中”则指相反的一面,也就是在如理作意中不投入自己,这就是它的意思。“舍弃义”:从出家时起,增上戒等三学就叫作“义”,他舍弃了那种义。“执取可爱者”:就是执取那称为五欲的可爱事物。“羡慕那些自我投入者”:由于那样的行为而从教法中退堕,处于在家状态之后,看到那些自我投入者成就了戒等德行,并得到天人的恭敬,便对他们心生羡慕,心里想着:“啊,但愿我也能成为那样的人!”由此生起欲求,这就是它的意思。
Tattha ayogeti ayuñjitabbe ayonisomanasikāre. Vesiyāgocarādibhedassa hi chabbidhassa agocarassa sevanaṃ idha ayonisomanasikāro nāma, tasmiṃ ayonisomanasikāre attānaṃ yuñjantoti attho. Yogasminti tabbiparīte ca yonisomanasikāre ayuñjantoti attho. Atthaṃ hitvāti pabbajitakālato paṭṭhāya adhisīlādisikkhattayaṃ attho nāma, taṃ atthaṃ hitvā. Piyaggāhīti pañcakāmaguṇasaṅkhātaṃ piyameva gaṇhanto. Pihetattānuyoginanti tāya paṭipattiyā sāsanato cuto gihibhāvaṃ patvā pacchā ye attānuyogaṃ anuyuttā sīlādīni sampādetvā devamanussānaṃ santikā sakkāraṃ labhanti, tesaṃ piheti, ‘‘aho vatāhampi evarūpo assa’’nti icchatīti attho.
不要与亲爱者相聚:不应在任何时候,哪怕一刹那,与亲爱的众生或诸行相聚;对不可爱者也是如此。为什么呢?因为见不到亲爱者就是与亲爱者分离,见到不可爱者就是与不可爱者相遇,这两种都是苦。因此:因为这二者都是苦,所以不应把任何众生或诸行当作亲爱者。因为与亲爱者分离:与亲爱者分离就是别离。低劣:就是卑劣。他们的结缚不存在:对那些没有亲爱者的人来说,贪欲身结被断除;对那些没有不可爱者的人来说,嗔恚身结被断除。当这两种结缚被断除后,其余的结缚也就被断除了。因此,不应造作亲爱或不可爱,这就是它的含义。
Mā piyehīti piyehi sattehi vā saṅkhārehi vā kudācanaṃ ekakkhaṇepi na samāgaccheyya, tathā appiyehi. Kiṃ kāraṇā? Piyā nañhi viyogavasena adassanaṃ appiyānañca upasaṅkamanavasena dassanaṃ nāma dukkhaṃ. Tasmāti yasmā idaṃ ubhayampi dukkhaṃ, tasmā kañci sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā piyaṃ nāma na kareyya. Piyāpāyo hīti piyehi apāyo viyogo . Pāpakoti lāmako. Ganthā tesaṃ na vijjantīti yesaṃ piyaṃ natthi, tesaṃ abhijjhākāyagantho pahīyati. Yesaṃ appiyaṃ natthi, tesaṃ byāpādo kāyagantho. Tesu pana dvīsu pahīnesu sesaganthā pahīnā honti. Tasmā piyaṃ vā appiyaṃ vā na kattabbanti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。但那三个人心想:“没有彼此,我们活不下去。”于是他们放弃修行,回家去了。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Tena pana tayo janā ‘‘mayaṃ vinā bhavituṃ na sakkomā’’ti vibbhamitvā gehameva agamiṃsūti.
某位居士的故事
2. Aññatarakuṭumbikavatthu
“从所爱生起”这个法教,是导师住在祇园精舍时,针对一位居士说的。
Piyato jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi.
他因为自己的儿子死了,被丧子之痛压垮,跑到火葬场去哭,没办法承受这份丧子之悲。导师在清晨观察世间时,看到他具备证得入流道的亲依止缘,就在托钵回来之后,带了一位随行比丘,来到他家门口。他听说导师来了,心想:“导师应该是想来跟我亲切交谈吧。”于是把导师请进屋里,在屋子中间铺好座位。导师坐下后,他走上前,坐在一边。这时导师问他:“近事男,你是不是很痛苦?”他把丧子之苦说了之后,导师说:“近事男,不要忧愁。这个死,并不是只在一个地方发生,也不是只有一个人会遇上。只要还有投生这回事,一切众生都会死。连一个行法都不是恒常的。所以,应当如理地观察:‘会死的法已经死了,会坏的法已经坏了’,不应该忧愁。古代的智者们,在儿子死的时候,也是观察‘会死的法已经死了,会坏的法已经坏了’,不生忧愁,而是修习死随念。”他说:“尊者,哪些人这样做了?是什么时候做的?请告诉我。”于是导师为了说明这个道理,引述了过去的事——
So hi attano putte kālakate puttasokābhibhūto āḷāhanaṃ gantvā rodati, puttasokaṃ sandhāretuṃ na sakkoti. Satthā paccūsakāle lokaṃ volokento tassa sotāpattimaggassūpanissayaṃ disvā piṇḍapātapaṭikkanto ekaṃ pacchāsamaṇaṃ gahetvā tassa gehadvāraṃ agamāsi. So satthu āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘mayā saddhiṃ paṭisanthāraṃ kātukāmo bhavissatī’’ti satthāraṃ pavesetvā gehamajjhe āsanaṃ paññāpetvā satthari nisinne āgantvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ nu kho, upāsaka, dukkhitosī’’ti pucchitvā tena puttaviyogadukkhe ārocite, ‘‘upāsaka, mā cintayi, idaṃ maraṇaṃ nāma na ekasmiṃyeva ṭhāne, na ca ekasseva hoti, yāvatā pana bhavuppatti nāma atthi, sabbasattānaṃ hotiyeva. Ekasaṅkhāropi nicco nāma natthi. Tasmā ‘maraṇadhammaṃ mataṃ, bhijjanadhammaṃ bhinna’nti yoniso paccavekkhitabbaṃ, na socitabbaṃ. Porāṇapaṇḍitāpi hi puttassa matakāle ‘maraṇadhammaṃ mataṃ, bhijjanadhammaṃ bhinna’nti sokaṃ akatvā maraṇassatimeva bhāvayiṃsū’’ti vatvā, ‘‘bhante, ke evamakaṃsu, kadā ca akaṃsu, ācikkhatha me’’ti yācito tassatthassa pakāsanatthaṃ atītaṃ āharitvā –
就像蛇蜕掉老旧的皮,带着自身身体离去;
当身体如此无受用,如死人已死之时。
正在被火烧的人,根本不知道亲人们在为他哭泣哀号。
所以我不为他悲伤,他已经去了他该去的地方。
‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ; Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati. ‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. (jā. 1.5.19-20) –
他把《五集》中的《蛇本生经》详细讲完后,说道:“过去那些智者,在爱子死去时,并没有像你现在这样丢下工作、不吃东西、哭着到处游走;他们没有这样做,而是靠着修习死随念的力量,不让自己陷入悲伤,照常吃饭,也照常守住自己的工作。所以,你不要再想着‘我的爱子死了’。因为生起的悲伤或恐惧,其实都是依靠所爱的人才生起的。”说完,便说出这首偈颂:
Imaṃ pañcakanipāte uragajātakaṃ vitthāretvā ‘‘evaṃ pubbe paṇḍitā piyaputte kālakate yathā etarahi tvaṃ kammante vissajjetvā nirāhāro rodanto vicarasi, tathā avicaritvā maraṇassatibhāvanābalena sokaṃ akatvā āhāraṃ paribhuñjiṃsu, kammantañca adhiṭṭhahiṃsu . Tasmā ‘piyaputto me kālakato’ti mā cintayi. Uppajjamāno hi soko vā bhayaṃ vā piyameva nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
因为喜爱,才会生起忧愁;因为喜爱,才会生起恐惧。
从所爱中解脱的人,没有忧愁,恐惧又从何而来?
‘‘Piyato jāyatī soko, piyato jāyatī bhayaṃ; Piyato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
在这里,“从亲爱者”的意思是:以轮回为根源的悲伤或恐惧,生起时正是依靠亲者——即有情或诸行——才生起的;而对于已经从中解脱的人来说,这两者都不存在。
Tattha piyatoti vaṭṭamūlako hi soko vā bhayaṃ vā uppajjamānaṃ piyameva sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā nissāya uppajjati, tato pana vippamuttassa ubhayampetaṃ natthīti attho.
开示结束时,那位居士证得了入流果,在场的大众也因此从这场说法中得到了真实的利益。
Desanāvasāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
第三则,毗舍佉的故事。
3. Visākhāvatthu
“由爱而生”这个开示,是导师住在祇园精舍时,针对女居士毗舍佉而说的。
Pemato jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto visākhaṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi.
据说,她把儿子的女儿——一个名叫善施的少女——留在自己家里,让她在家中为比丘僧团服务。后来,那少女去世了。毗舍佉为她料理了后事,却无法抑制悲伤,痛苦忧愁地来到世尊面前,顶礼之后坐在一边。于是世尊对她说:“毗舍佉,你为什么痛苦忧愁,泪流满面,坐在那里哭泣?”她便把事情的原委告诉世尊,说:“尊者,那个少女威仪具足,是我心爱的人,如今我再也见不到那样的人了。”世尊问:“毗舍佉,舍卫城里有多少人?”她回答:“尊者,这是您亲自告诉我的,有七亿人。”世尊说:“如果这么多人都像你的孙女一样,你会想要吗?”“是的,尊者。”“那么,舍卫城里每天死去的人有多少?”“很多,尊者。”“毗舍佉,这样的话,你岂不是永远没有不悲伤的时候,日日夜夜都要哭着走来走去了?”“是的,尊者,我明白了。”于是世尊对她说:“既然如此,不要再悲伤了。悲伤和恐惧都是从爱而生的。”说完,诵出了这首偈颂——
Sā kira puttassa dhītaraṃ sudattaṃ nāma kumārikaṃ attano ṭhāne ṭhapetvā gehe bhikkhusaṅghassa veyyāvaccaṃ kāresi. Sā aparena samayena kālamakāsi. Sā tassā sarīranikkhepaṃ kāretvā sokaṃ sandhāretuṃ asakkontī dukkhinī dummanā satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ nu kho tvaṃ, visākhe, dukkhinī dummanā assumukhā rodamānā nisinnā’’ti āha. Sā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘piyā me, bhante, sā kumārikā vattasampannā, idāni tathārūpaṃ na passāmī’’ti āha. ‘‘Kittakā pana, visākhe, sāvatthiyaṃ manussā’’ti? ‘‘Bhante, tumhehiyeva me kathitaṃ satta janakoṭiyo’’ti. ‘‘Sace panāyaṃ ettako jano tava nattāya sadiso bhaveyya, iccheyyāsi na’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Kati pana janā sāvatthiyaṃ devasikaṃ kālaṃ karontī’’ti? ‘‘Bahū, bhante’’ti. ‘‘Nanu evaṃ, bhante, tava asocanakālo na bhaveyya, rattindivaṃ rodantīyeva vicareyyāsī’’ti. ‘‘Hotu, bhante, ñātaṃ mayā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘tena hi mā soci, soko vā bhayaṃ vā pematova jāyatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
因为爱,悲伤才会生起;因为爱,恐惧才会生起。
从爱中解脱的人,没有忧愁,恐惧又从何而来?
‘‘Pemato jāyatī soko, pemato jāyatī bhayaṃ; Pemato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
在这里,“由爱”的意思是:正是依靠对子女等所生的爱,忧悲才会生起。
Tattha pematoti puttadhītādīsu kataṃ pemameva nissāya soko jāyatīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
离车族的故事
4. Licchavīvatthu
“由喜乐而生”这个法教,是导师住在毗舍离的尖顶阁讲堂时,针对离车族而说的。
Ratiyā jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliṃ nissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharanto licchavī ārabbha kathesi.
据说,有一次在节庆日,离车族人各自佩戴着不同的装饰,为了去游园而从城里出来。世尊正进城乞食,看见他们,就对比丘们说:“比丘们,你们看这些离车人,那些从没见过三十三天的天人的人,看看他们就能知道了。”说完就进城了。那些离车人在去游园的路上,带着一个城里的美女同行,因为她的缘故心生嫉妒,互相殴打,血流得像河一样。然后人们用担架把他们抬了回来。世尊吃完饭从城里出来。比丘们看见离车人被那样抬着,就对世尊说:“尊者,离车族的国王们一大早盛装打扮,像天人一样出城,现在却因为一个女人遭了这样的灾祸。”世尊说:“比丘们,忧愁或恐惧生起时,都是依着喜乐才生起的。”说完就诵出这首偈颂——
Te kira ekasmiṃ chaṇadivase aññamaññaṃ asadisehi alaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānagamanatthāya nagarā nikkhamiṃsu. Satthā piṇḍāya pavisanto te disvā bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha, bhikkhave, licchavayo, yehi devā tāvatiṃsā na diṭṭhapubbā, te ime olokentū’’ti vatvā nagaraṃ pāvisi. Tepi uyyānaṃ gacchantā ekaṃ nagarasobhiniṃ itthiṃ ādāya gantvā taṃ nissāya issābhibhūtā aññamaññaṃ paharitvā lohitaṃ nadiṃ viya pavattayiṃsu. Atha ne mañcenādāya ukkhipitvā āgamaṃsu. Satthāpi katabhattakicco nagarā nikkhami. Bhikkhūpi licchavayo tathā nīyamāne disvā satthāraṃ āhaṃsu – ‘‘bhante, licchavirājāno pātova alaṅkatapaṭiyattā devā viya nagarā nikkhamitvā idāni ekaṃ itthiṃ nissāya imaṃ byasanaṃ pattā’’ti. Satthā, ‘‘bhikkhave, soko vā bhayaṃ vā uppajjamānaṃ ratiṃ nissāya uppajjatiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
因为贪爱喜乐,忧愁就生起;因为贪爱喜乐,恐惧就生起。
远离了喜乐的人,没有忧愁,哪来的恐惧?
‘‘Ratiyā jāyatī soko, ratiyā jāyatī bhayaṃ; Ratiyā vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
这里说的“喜乐”,是指对五种欲乐对象的喜乐;意思是说,依靠这种喜乐。
Tattha ratiyāti pañcakāmaguṇaratito, taṃ nissāyāti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
不净气味的童子之事第五
5. Anitthigandhakumāravatthu
导师住在祇园精舍时,针对一位名叫“不近女色童子”的人,宣说了这部以“由欲”开头的法教。
Kāmatoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto anitthigandhakumāraṃ nāma ārabbha kathesi.
据说,那个众生从梵天界死后,投生在舍卫城一个非常富有的家庭里。从出生那天起,他就不愿意靠近女人,被女人抱起来就哭。家人只好用布团抱着他,喂他吃奶。等他长大了,父母对他说:“孩子,我们要给你娶媳妇。”他拒绝说:“我不需要女人。”父母一次又一次地求他,他就叫来五百个金匠,给了他们一千枚赤金金币,让他们打造了一尊极其庄严、像纯金块一样的实心女人像。金像做好后,父母又对他说:“孩子,你要是不娶亲,家族的血脉就延续不下去了,我们给你带个姑娘来吧。”他就把那尊金像拿给他们看,说:“如果你们能给我带来跟这尊像一模一样的姑娘,我就听你们的话。”于是他的父母请来几位有名望的婆罗门,对他们说:“我们的儿子福报很大,一定会有过去跟他一起修过福德的姑娘。你们带上这尊金像,去找一个这样的姑娘来。”那些婆罗门答应后,就四处游方,来到了末地国的沙嘎喇城。那座城里有一位十六岁、容貌极美的姑娘,父母把她安置在七层楼阁的最顶层。那些婆罗门心想:“如果这城里有这样的姑娘,人们看到这尊像,一定会说‘这姑娘像某某家的女儿一样美’。”于是他们把金像放在渡口的路上,自己坐在一边。
So kira brahmalokā cutasatto sāvatthiyaṃ mahābhogakule nibbatto jātadivasato paṭṭhāya itthisamīpaṃ upagantuṃ na icchati, itthiyā gayhamāno rodati. Vatthacumbaṭakena naṃ gahetvā thaññaṃ pāyenti. So vayappatto mātāpitūhi, ‘‘tāta, āvāhaṃ te karissāmā’’ti vutte ‘‘na me itthiyā attho’’ti paṭikkhipitvā punappunaṃ yāciyamāno pañcasate suvaṇṇakāre pakkosāpetvā rattasuvaṇṇanikkhasahassaṃ dāpetvā ativiya pāsādikaṃ ghanakoṭṭimaṃ itthirūpaṃ kāretvā puna mātāpitūhi, ‘‘tāta, tayi āvāhaṃ akaronte kulavaṃso na patiṭṭhahissati, kumārikaṃ te ānessāmā’’ti vutte ‘‘tena hi sace me evarūpaṃ kumārikaṃ ānessatha, karissāmi vo vacana’’nti taṃ suvaṇṇarūpakaṃ dasseti. Athassa mātāpitaro abhiññāte brāhmaṇe pakkosāpetvā ‘‘amhākaṃ putto mahāpuñño, avassaṃ iminā saddhiṃ katapuññā kumārikā bhavissati, gacchatha imaṃ suvaṇṇarūpakaṃ gahetvā evarūpaṃ kumārikaṃ āharathā’’ti pahiṇiṃsu. Te ‘‘sādhū’’ti cārikaṃ carantā maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ gatā. Tasmiñca nagare ekā soḷasavassuddesikā abhirūpā kumārikā ahosi, taṃ mātāpitaro sattabhūmikassa pāsādassūparimatale parivāsesuṃ. Tepi kho brāhmaṇā ‘‘sace idha evarūpā kumārikā bhavissati, imaṃ disvā ‘ayaṃ asukassa kulassa dhītā viya abhirūpā’ti vakkhantī’’ti taṃ suvaṇṇarūpakaṃ titthamagge ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
那时,那个少女的保姆给少女洗完澡,自己也想洗,就来到渡口。她看见那尊金像,以为是自己的女儿,就说:“你太不听话了!我刚给你洗完澡出来,你倒比我先到这里来了。”说着用手拍了一下,感觉它又硬又没反应,才明白:“我以为是我的女儿,这到底是什么?”于是那些婆罗门问她:“大娘,您的女儿是这样的吗?”她又说:“这金像在我女儿跟前算得了什么?”婆罗门就说:“那就让我们见见您的女儿吧。”她便和他们一起回家,告诉了主人。主人和婆罗门互相问候之后,把女儿叫下楼,让她站在楼下那尊金像旁边。金像顿时失去光泽,少女却光彩照人。婆罗门把那尊金像送给他们,把少女接走,回去后告诉了不近女色童子的父母。他们满心欢喜,说:“去,赶快把她带来!”便以隆重的礼遇派他们去迎接。
Athassa kumārikāya dhātī taṃ kumārikaṃ nhāpetvā sayampi nhāyitukāmā hutvā titthaṃ āgatā taṃ rūpakaṃ disvā ‘‘dhītā me’’ti saññāya ‘‘dubbinītāsi, idānevāhaṃ nhāpetvā nikkhantā, tvaṃ mayā puretaraṃ idhāgatāsī’’ti hatthena paharitvā thaddhabhāvañceva nibbikāratañca ñatvā ‘‘ahaṃ me, dhītāti saññamakāsiṃ, kiṃ nāmeta’’nti āha. Atha naṃ te brāhmaṇā ‘‘evarūpā te, amma, dhītā’’ti pucchiṃsu. Ayaṃ mama dhītu santike kiṃ agghatīti? Tena hi te dhītaraṃ amhākaṃ dassehīti. Sā tehi saddhiṃ gehaṃ gantvā sāmikānaṃ ārocesi. Te brāhmaṇehi saddhiṃ katapaṭisammodanā dhītaraṃ otāretvā heṭṭhāpāsāde suvaṇṇarūpakassa santike ṭhapesuṃ. Suvaṇṇarūpakaṃ nippabhaṃ ahosi, kumārikā sappabhā ahosi. Brāhmaṇā taṃ tesaṃ datvā kumārikaṃ paṭicchāpetvā gantvā anitthigandhakumārassa mātāpitūnaṃ ārocayiṃsu. Te tuṭṭhamānasā ‘‘gacchatha, naṃ sīghaṃ ānethā’’ti mahantena sakkārena pahiṇiṃsu.
童子听到这件事后,心想:“听说有个女孩比金像还要美。”光是听到就生起了爱意,说道:“快把她带来!”那少女被扶上车送来,因为身体实在太娇嫩,车子一颠簸就引发了风病,半路上就死了。童子不停地问:“来了吗?”因为他爱得太深,大家不敢马上告诉他,拖了几天,才把实情说出来。他心想:“我竟然没能和那样的女子见上一面。”于是生起忧恼,像被大山压住一样,被愁苦淹没了。导师看到他得度的因缘成熟了,在托钵乞食时来到他家门口。他的父母把导师请进屋里,恭敬地供养。导师吃完饭后问:“不近女色的童子在哪儿?”他们回答:“尊者,他断了饮食,坐在自己房间里。”导师说:“叫他来。”他出来向导师顶礼后,坐在一边。导师问:“童子,你是不是生起了强烈的忧愁?”他回答:“是的,尊者。我听说那样的女子在半路上死了,就生起了强烈的忧愁,连饭也吃不下了。”导师便问他:“童子,你知道这忧愁是依靠什么生起的吗?”他回答:“我不知道,尊者。”导师说:“童子,强烈的忧愁是依靠欲乐生起的。忧愁或恐惧,都是依靠欲乐生起的。”说完后,诵出了这首偈颂:
Kumāropi taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘kañcanarūpatopi kira abhirūpatarā dārikā atthī’’ti savanavaseneva sinehaṃ uppādetvā ‘‘sīghaṃ ānentū’’ti āha. Sāpi kho yānaṃ āropetvā ānīyamānā atisukhumālatāya yānugghātena samuppāditavātarogā antarāmaggeyeva kālamakāsi. Kumāropi ‘‘āgatā’’ti nirantaraṃ pucchati, tassa atisinehena pucchantassa sahasāva anārocetvā katipāhaṃ vikkhepaṃ katvā tamatthaṃ ārocayiṃsu. So ‘‘tathārūpāya nāma itthiyā saddhiṃ samāgamaṃ nālattha’’nti uppannadomanasso pabbatena viya sokadukkhena ajjhotthaṭo ahosi. Satthā tassūpanissayaṃ disvā piṇḍāya caranto taṃ gehadvāraṃ agamāsi. Athassa mātāpitaro satthāraṃ antogehaṃ pavesetvā sakkaccaṃ parivisiṃsu. Satthā bhattakiccāvasāne ‘‘kahaṃ anitthigandhakumāro’’ti pucchi. ‘‘Eso, bhante, āhārūpacchedaṃ katvā antogabbhe nisinno’’ti. ‘‘Pakkosatha na’’nti. So āgantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā ‘‘kiṃ nu kho, kumāra, balavasoko uppanno’’ti vutte, ‘‘āma, bhante, ‘evarūpā nāma itthī antarāmagge kālakatā’ti sutvā balavasoko uppanno, bhattampi me nacchādetī’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘jānāsi pana tvaṃ, kumāra, kiṃ te nissāya soko uppanno’’ti? ‘‘Na jānāmi, bhante’’ti. ‘‘Kāmaṃ nissāya, kumāra, balavasoko uppanno, soko vā bhayaṃ vā kāmaṃ nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
忧愁从欲望生起,恐惧从欲望生起;
从欲乐中解脱的人,没有忧愁,哪来的恐惧?
‘‘Kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ; Kāmato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
在这里,“从欲”是指“从事欲和烦恼欲”,意思是依止这两种欲。
Tattha kāmatoti vatthukāmakilesakāmato, duvidhampetaṃ kāmaṃ nissāyāti attho.
开示结束时,无女人香童子证得了入流果。
Desanāvasāne anitthigandhakumāro sotāpattiphale patiṭṭhahi.
一位婆罗门的故事
6. Aññatarabrāhmaṇavatthu
导师在祇园精舍住的时候,为了某位婆罗门而讲了这则法义:“由渴爱而生。”
Taṇhāya jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.
据说那个持邪见的人,有一天到河边去清理田地。导师看到他得度的因缘已经成熟,就来到他跟前。那人看见导师来了,连起码的礼数都不做,只是沉默不语。于是导师先开口问他:“婆罗门,你在做什么?”他回答说:“乔达摩尊者,我在清理田地。”导师只说了这么一句就走了。第二天,那人来耕田,导师又到他跟前,问:“婆罗门,你在做什么?”听他说“乔达摩尊者,我在耕田”,就走了。第三天以及之后几天,导师同样前去问他,听他回答“乔达摩尊者,我在播种”“我在除草”“我在守田”,然后就离开。后来有一天,那个婆罗门对导师说:“乔达摩尊者,从我清理田地那天起,您就一直来。如果我的庄稼能有好收成,我也要分您一份;不先给您,我自己绝不吃。从今往后,您就是我的朋友了。”
So kira micchādiṭṭhiko ekadivasaṃ nadītīraṃ gantvā khettaṃ sodheti. Satthā tassa upanissayasampattiṃ disvā tassa santikaṃ agamāsi. So satthāraṃ disvāpi sāmīcikammaṃ akatvā tuṇhī ahosi. Atha naṃ satthā puretaraṃ ālapitvā, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti āha. ‘‘Khettaṃ, bho gotama, sodhemī’’ti. Satthā ettakameva vatvā gato. Punadivasepi tassa khettaṃ kasituṃ āgatassa santikaṃ gantvā, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti pucchitvā ‘‘khettaṃ kasāmi, bho gotamā’’ti sutvā pakkāmi. Punadivasādīsupi tatheva gantvā pucchitvā, ‘‘bho gotama, khettaṃ vapāmi niddemi rakkhāmī’’ti sutvā pakkāmi. Atha naṃ ekadivasaṃ brāhmaṇo āha – ‘‘bho gotama, tvaṃ mama khettasodhanadivasato paṭṭhāya āgato. Sace me sassaṃ sampajjissati, tuyhampi saṃvibhāgaṃ karissāmi, tuyhaṃ adatvā sayaṃ na khādissāmi, ito dāni paṭṭhāya tvaṃ mama sahāyo’’ti.
后来过了一段时间,他的庄稼成熟了。他想:“我的庄稼熟了,明天就叫人去收割。”可就在夜里,他们正为收割做准备的时候,下了一场大雨,把庄稼全都冲毁了,田地就像被铲平过一样。世尊其实在第一天就已经知道:“那片庄稼不会有好收成。”第二天一早,婆罗门想着“我去看看田”,到了那里,只见田地空空如也,心里生起强烈的忧愁,暗自想:“沙门乔达摩从我清理田地的时候起就一直来,我也对他说过:‘等庄稼收成了,我也分你一份;不先给你,我自己不会先吃。从今以后,你就是我的朋友。’可我这个心愿没能实现。”于是他吃不下东西,倒在床上躺着。这时,世尊来到他家门口。他听说世尊来了,就说:“把我那位朋友请进来,让他在这里坐下。”仆人照办了。世尊坐下后问:“婆罗门在哪里?”有人回答:“他躺在内室里。”世尊说:“叫他过来。”于是他们把婆罗门叫了过来。婆罗门来了以后,坐在一边。世尊问他:“婆罗门,怎么了?”他说:“乔达摩尊者,您从我清理田地那天起就一直来,我也说过‘等庄稼收成了,我要分您一份’。可我的心愿没能实现,所以我起了忧愁,连饭也吃不下了。”世尊又问:“婆罗门,你知道你的忧愁是依靠什么生起的吗?”他说:“我不知道,乔达摩尊者,您知道吗?”世尊说:“是的,婆罗门,生起的忧愁或恐惧,都是依靠渴爱而生起的。”说完,世尊说了这首偈颂——
Athassa aparena samayena sassaṃ sampajji , tassa ‘‘sampannaṃ me sassaṃ, sve dāni lāyāpessāmī’’ti lāyanatthaṃ kattabbakiccassa rattiṃ mahāmegho vassitvā sabbaṃ sassaṃ hari, khettaṃ tacchetvā ṭhapitasadisaṃ ahosi. Satthā pana paṭhamadivasaṃyeva ‘‘taṃ sassaṃ na sampajjissatī’’ti aññāsi. Brāhmaṇo pātova ‘‘khettaṃ olokessāmī’’ti gato tucchaṃ khettaṃ disvā uppannabalavasoko cintesi – ‘‘samaṇo gotamo mama khettasodhanakālato paṭṭhāya āgato , ahampi naṃ ‘imasmiṃ sasse nipphanne tuyhampi saṃvibhāgaṃ karissāmi, tuyhaṃ adatvā sayaṃ na khādissāmi, ito paṭṭhāya dāni tvaṃ mama sahāyo’ti avacaṃ. Sopi me manoratho matthakaṃ na pāpuṇī’’ti āhārūpacchedaṃ katvā mañcake nipajji. Athassa satthā gehadvāraṃ agamāsi. So satthu āgamanaṃ sutvā ‘‘sahāyaṃ me ānetvā idha nisīdāpethā’’ti āha. Parijano tathā akāsi. Satthā nisīditvā ‘‘kahaṃ brāhmaṇo’’ti pucchitvā ‘‘gabbhe nipanno’’ti vutte ‘‘pakkosatha na’’nti pakkosāpetvā āgantvā ekamantaṃ nisinnaṃ āha ‘‘kiṃ, brāhmaṇā’’ti? Bho gotama, tumhe mama khettasodhanadivasato paṭṭhāya āgatā, ahampi ‘‘sasse nipphanne tumhākaṃ saṃvibhāgaṃ karissāmī’’ti avacaṃ. So me manoratho anipphanno, tena me soko uppanno, bhattampi me nacchādetīti. Atha naṃ satthā ‘‘jānāsi pana, brāhmaṇa, kiṃ te nissāya soko uppanno’’ti pucchitvā ‘‘na jānāmi, bho gotama, tvaṃ pana jānāsī’’ti vutte, ‘‘āma, brāhmaṇa, uppajjamāno soko vā bhayaṃ vā taṇhaṃ nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
忧愁从渴爱生起,恐惧从渴爱生起;
从渴爱中解脱的人,没有忧愁,哪来的恐惧?
‘‘Taṇhāya jāyatī soko, taṇhāya jāyatī bhayaṃ; Taṇhāya vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
这里说的“渴爱”,是指通过六门生起的渴爱;意思是说,它是依止这个渴爱才生起的。
Tattha taṇhāyāti chadvārikāya taṇhāya, etaṃ taṇhaṃ nissāya uppajjatīti attho.
开示结束时,那位婆罗门证得了入流果。
Desanāvasāne brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhahīti.
7. 五百个男孩的故事
7. Pañcasatadārakavatthu
戒与见具足这一教法,是导师住在竹林精舍时,在路上针对五百个童子而宣说的。
Sīladassanasampannanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto antarāmagge pañcasatadārake ārabbha kathesi.
有一天,导师和八十位大长老一起,带着五百位比丘作为随从,进入王舍城乞食。在一个节庆日,他看见五百个小孩让人把糕饼篮子举起来抬着,出了城往园林走去。那些小孩礼敬了导师之后就走了,没有对任何一位比丘说“请拿糕饼”。他们走后,导师对比丘们说:“比丘们,你们会吃到糕饼。”“尊者,糕饼在哪里?”“你们没看见那些小孩抬着糕饼篮子走过去了吗?”“尊者,那样的小孩是不会给任何人糕饼的。”“比丘们,虽然他们没有用糕饼邀请我或你们,但糕饼的主人——一位比丘正从后面走来,吃了糕饼再走是应该的。”佛陀对任何一个人都没有嫉妒或嗔恨,所以说完这番话后,就带着比丘僧团在一棵树的树荫下坐了下来。那些小孩看见大迦叶长老从后面走来,生起了亲爱之情,喜悦的冲击遍满全身,就把篮子放下来,以五处着地礼敬长老,然后把糕饼连篮子一起举起来,对长老说:“尊者,请拿。”长老对他们说:“导师带着比丘僧团坐在树下,你们带上供养的东西过去,分给比丘僧团吧。”他们说:“好的,尊者。”就转身和长老一起过去,把糕饼供养出去,然后站在一边看着,等他们吃完后,递上了水。比丘们抱怨说:“那些小孩只是看了看脸面就把食物布施了,他们连正等正觉者或大长老都没有问一声要不要糕饼,一看见大迦叶长老,就连篮子一起拿过来了。”导师听了他们的话,说:“比丘们,像我儿子大迦叶这样的比丘,是诸天和人类所喜爱的,他们也会用四种资具来供养他。”说完之后,说了这首偈颂——
Ekadivasañhi satthā asītimahātherehi saddhiṃ pañcasatabhikkhuparivāro rājagahaṃ piṇḍāya pavisanto ekasmiṃ chaṇadivase pañcasate dārake pūvapacchiyo ukkhipāpetvā nagarā nikkhamma uyyānaṃ gacchante addasa. Tepi satthāraṃ vanditvā pakkamiṃsu, te ekaṃ bhikkhumpi ‘‘pūvaṃ gaṇhathā’’ti na vadiṃsu. Satthā tesaṃ gatakāle bhikkhū āha – ‘‘khādissatha, bhikkhave, pūve’’ti. ‘‘Kahaṃ bhante, pūvā’’ti? ‘‘Kiṃ na passatha te dārake pūvapacchiyo ukkhipāpetvā atikkante’’ti? ‘‘Bhante, evarūpā nāma dārakā kassaci pūvaṃ na dentī’’ti. ‘‘Bhikkhave, kiñcāpi ete maṃ vā tumhe vā pūvehi na nimantayiṃsu, pūvasāmiko pana bhikkhu pacchato āgacchati, pūve khāditvāva gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Buddhānañhi ekapuggalepi issā vā doso vā natthi, tasmā imaṃ vatvā bhikkhusaṅghaṃ ādāya ekasmiṃ rukkhamūle chāyāya nisīdi. Dārakā mahākassapattheraṃ pacchato āgacchantaṃ disvā uppannasinehā pītivegena paripuṇṇasarīrā hutvā pacchiyo otāretvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā pūve pacchīhi saddhiṃyeva ukkhipitvā ‘‘gaṇhatha, bhante’’ti theraṃ vadiṃsu. Atha ne thero āha – ‘‘esa satthā bhikkhusaṅghaṃ gahetvā rukkhamūle nisinno, tumhākaṃ deyyadhammaṃ ādāya gantvā bhikkhusaṅghassa saṃvibhāgaṃ karothā’’ti. Te ‘‘sādhu, bhante’’ti nivattitvā therena saddhiṃyeva gantvā pūve datvā olokayamānā ekamante ṭhatvā paribhogāvasāne udakaṃ adaṃsu. Bhikkhū ujjhāyiṃsu ‘‘dārakehi mukholokanena bhikkhā dinnā, sammāsambuddhaṃ vā mahāthere vā pūvehi anāpucchitvā mahākassapattheraṃ disvā pacchīhi saddhiṃyeva ādāya āgamiṃsū’’ti. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘bhikkhave, mama puttena mahākassapena sadiso bhikkhu devamanussānaṃ piyo hoti, te ca tassa catupaccayena pūjaṃ karontiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
具备戒行与正见,安住于法,了知真理;
做好自己该做的业,人们就会喜欢他。
‘‘Sīladassanasampannaṃ, dhammaṭṭhaṃ saccavedinaṃ; Attano kamma kubbānaṃ, taṃ jano kurute piya’’nti.
在这里,“戒与见具足”是指:具足四种清净戒,以及和道果相应的正见。“住立于法”是指:安住于九种出世间法,也就是已经现证出世间法。“证知真理”是指:因为以十六种行相现证了四圣谛,所以以谛智证知真理。“履行自己的业”中,所谓“自己的业”是指三学,意思是正在圆满修习这三学。“这样的人,众人”是指:对这样的人,世间的广大民众都会使他成为可爱的人,也就是说,他们一定会想见到他、想礼敬他、想用资具供养他。
Tattha sīladassanasampannanti catupārisuddhisīlena ceva maggaphalasampayuttena ca sammādassanena sampannaṃ. Dhammaṭṭhanti navavidhalokuttaradhamme ṭhitaṃ, sacchikatalokuttaradhammanti attho. Saccavedinanti catunnaṃ saccānaṃ soḷasahākārehi sacchikatattā saccañāṇena saccavedinaṃ. Attano kamma kubbānanti attano kammaṃ nāma tisso sikkhā, tā pūrayamānanti attho. Taṃ janoti taṃ puggalaṃ lokiyamahājano piyaṃ karoti, daṭṭhukāmo vanditukāmo paccayena pūjetukāmo hotiyevāti attho.
开示结束时,那些男孩全都证得了入流果。
Desanāvasāne sabbepi te dārakā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsūti.
第八则:一位不来果长老的故事
8. Ekaanāgāmittheravatthu
“欲生者”这个说法,是导师住在祇园精舍时,为了某位不来果长老而讲的。
Chandajātoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anāgāmittheraṃ ārabbha kathesi.
有一天,这位长老的同住弟子们问他:“尊者,您有没有证得什么殊胜的果位?”长老心想:“不来果这种东西,在家人也能证得;等我证到阿罗汉果的时候,再跟他们说吧。”他因为觉得惭愧,什么都没说就去世了,投生到了净居天。后来他的同住弟子们痛哭哀号,来到世尊那里,顶礼世尊后,一边哭一边坐在一边。世尊问他们:“比丘们,你们为什么哭?”他们说:“尊者,我们的亲教师去世了。”世尊说:“比丘们,算了吧,别难过,这就是无常的法则。”他们说:“是的,尊者,我们也知道这个道理。可是我们问过亲教师有没有证得殊胜果位,他什么都没说就去世了,所以我们很难过。”世尊说:“比丘们,别难过,你们的亲教师已经证得不来果了。他心想‘在家人也能证得这个果位,等我证到阿罗汉果再告诉他们’,因为觉得惭愧,什么都没对你们说就去世了,已经投生在净居天了。放心吧,比丘们,你们的亲教师已经达到了对诸欲心无执着的境界。”说完,世尊说了这首偈颂:
Ekadivasañhi taṃ theraṃ saddhivihārikā pucchiṃsu – ‘‘atthi pana vo, bhante, visesādhigamo’’ti. Thero ‘‘anāgāmiphalaṃ nāma gahaṭṭhāpi pāpuṇanti, arahattaṃ pattakāleyeva tehi saddhiṃ kathessāmī’’ti harāyamāno kiñci akathetvāva kālakato suddhāvāsadevaloke nibbatti. Athassa saddhivihārikā roditvā paridevitvā satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā rodantāva ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha ne satthā ‘‘kiṃ, bhikkhave, rodathā’’ti āha. ‘‘Upajjhāyo no, bhante, kālakato’’ti. ‘‘Hotu, bhikkhave, mā cintayittha, dhuvadhammo nāmeso’’ti? ‘‘Āma, bhante, mayampi jānāma, apica mayaṃ upajjhāyaṃ visesādhigamaṃ pucchimhā, so kiñci akathetvāva kālakato, tenamha dukkhitā’’ti. Satthā, ‘‘bhikkhave, mā cintayittha, upajjhāyena vo anāgāmiphalaṃ pattaṃ, so ‘gihīpetaṃ pāpuṇanti, arahattaṃ patvāva nesaṃ kathessāmī’ti harāyanto tumhākaṃ kiñci akathetvā kālaṃ katvā suddhāvāse nibbatto, assāsatha, bhikkhave, upajjhāyo vo kāmesu appaṭibaddhacittataṃ patto’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
对不可言说的涅槃生起了欲求,并且以心去触证它;
于诸欲心不被系缚,就称为上流者。
‘‘Chandajāto anakkhāte, manasā ca phuṭo siyā; Kāmesu ca appaṭibaddhacitto, uddhaṃsototi vuccatī’’ti.
在这里,“欲生”是指因为想要去做而生起了欲求,并具备了精进。“不可言说”是指涅槃。因为涅槃无法说成“是由某种东西造作的”,也无法说成“在青等颜色中有这样那样的相状”,所以称为不可言说。“应以心触证”是指以下位的三种道果之心来触证、圆满。“心无系缚”是指凭借不还道的力量,对诸欲心无系缚。“上流者”是说这样的比丘往生到无烦天后,从那里开始以结生的方式次第转生,直到阿迦尼吒天,所以称为上流。这就是你们的亲教师的情形,这就是其中的含义。
Tattha chandajātoti kattukāmatāvasena jātachando ussāhapatto. Anakkhāteti nibbāne. Tañhi ‘‘asukena kataṃ vā nīlādīsu evarūpaṃ vā’’ti avattabbatāya anakkhātaṃ nāma. Manasā ca phuṭo siyāti heṭṭhimehi tīhi maggaphalacittehi phuṭo pūrito bhaveyya. Appaṭibaddhacittoti anāgāmimaggavasena kāmesu appaṭibaddhacitto. Uddhaṃsototi evarūpo bhikkhu avihesu nibbattitvā tato paṭṭhāya paṭisandhivasena akaniṭṭhaṃ gacchanto uddhaṃsototi vuccati, tādiso vo upajjhāyoti attho.
开示结束时,那些比丘证得了阿罗汉果,大众也因此得到了真正有利益的法教。
Desanāvasāne te bhikkhū arahattaphale patiṭṭhahiṃsu, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
9. 南迪亚的故事
9. Nandiyavatthu
导师住在仙人堕处时,为了南迪亚而说了这篇以“久旅”开头的法教。
Cirappavāsinti imaṃ dhammadesanaṃ satthā isipatane viharanto nandiyaṃ ārabbha kathesi.
据说在波罗奈城,有一户具足信心的家庭,生了一个儿子,名叫难地亚。他随顺父母,也具足信心,常常侍奉僧团。后来他到了该成家的年纪,父母想从对面邻近的房子里为他娶舅舅的女儿,名叫蕾瓦提。但蕾瓦提没有信心,也没有布施的习惯,难地亚不愿意娶她。于是母亲对蕾瓦提说:“女儿啊,你在这个家里,把比丘僧团要坐的地方擦拭干净,铺好座位,摆好水架。比丘们来的时候,你接过钵,请他们坐下,用滤水囊滤好饮用水。等他们吃完饭,你就洗钵。这样,你就能让我儿子满意了。”蕾瓦提照做了。后来母亲告诉儿子:“她现在能接受教导了。”儿子同意后,便定下日子,把她娶进了门。
Bārāṇasiyaṃ kira saddhāsampannassa kulassa nandiyo nāma putto ahosi, so mātāpitūnaṃ anurūpo saddhāsampanno saṅghupaṭṭhāko ahosi. Athassa mātāpitaro vayappattakāle sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma ānetukāmā ahesuṃ. Sā pana assaddhā adānasīlā, nandiyo taṃ na icchi. Athassa mātā revatiṃ āha – ‘‘amma, tvaṃ imasmiṃ gehe bhikkhusaṅghassa nisajjanaṭṭhānaṃ upalimpitvā āsanāni paññāpehi, ādhārake ṭhapehi, bhikkhūnaṃ āgatakāle pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhammakaraṇena pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle patte dhova, evaṃ me puttassa ārādhitā bhavissasī’’ti. Sā tathā akāsi. Atha naṃ ‘‘ovādakkhamā jātā’’ti puttassa ārocetvā tena sādhūti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu .
这时,难地亚对她说:“如果你能照顾比丘僧团和我的父母,就可以住在这个家里,但不要放逸。”她答应说:“好。”头几天,她装出有信心的样子,侍奉丈夫,后来生了两个儿子。难地亚的父母也去世了,家里的一切财产都归她掌管。难地亚自从父母去世后,就成了大施主,开始向比丘僧团布施,也在家门口为穷人、旅人等设立了常施食。后来,他听了世尊说法,认识到布施住处的功德,就在仙人堕处的大精舍里,建了一座有四间房、装饰整齐的四方殿堂,铺设好床座等物,把这座住处献出去时,先供养以佛陀为首的比丘僧团,然后向如来献上施水。当世尊手中接受施水的那一刻,三十三天界中立刻升起一座天宫,方圆十二由旬,高一百由旬,由七宝所成,充满天女。
Atha naṃ nandiyo āha – ‘‘sace bhikkhusaṅghañca mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi, evaṃ imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi, appamattā hohī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā katipāhaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ upaṭṭhahantī dve putte vijāyi. Nandiyassāpi mātāpitaro kālamakaṃsu, gehe sabbissariyaṃ tassāyeva ahosi. Nandiyopi mātāpitūnaṃ kālakiriyato paṭṭhāya mahādānapati hutvā bhikkhusaṅghassa dānaṃ paṭṭhapesi. Kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre pākavattaṃ paṭṭhapesi. So aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā āvāsadāne ānisaṃsaṃ sallakkhetvā isipatane mahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā mañcapīṭhādīni attharāpetvā taṃ āvāsaṃ niyyādento buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tathāgatassa dakkhiṇodakaṃ adāsi. Satthu hatthe dakkhiṇodakapatiṭṭhānena saddhiṃyeva tāvatiṃsadevaloke sabbadisāsu dvādasayojaniko uddhaṃ yojanasatubbedho sattaratanamayo nārīgaṇasampanno dibbapāsādo uggacchi.
有一天,大目犍连长老去天界游历,站在那座天宫不远处,问来到自己跟前的天子们:“这座被一群天女围绕着、光辉灿烂的天宫,是谁投生感得的?”那些天子就告诉他天宫主人的来历,说:“尊者,有位叫南迪亚的居士子,在仙人堕处为世尊建了精舍并供养出去,这座天宫就是为他而现起的。”那群天女看见长老,从天宫下来,说:“尊者,我们是为了做南迪亚的侍从才投生到这里的,却一直见不到他,心里非常焦切盼念。就像打碎了陶碗却拿到金碗一样,他舍弃了人间的福报,换得了天界的福报。请您劝他来这里吧!”长老从那里回来后,去见世尊,问道:“世尊,人还活在人间时所做的善行,真的能这样现起天界的福报吗?”世尊说:“目犍连,你不是在天界亲眼见到了南迪亚投生后所得的天界福报吗?为什么还来问我?”长老答道:“是的,世尊,确实会这样现起。”
Athekadivase mahāmoggallānatthero devacārikaṃ gantvā tassa pāsādassa avidūre ṭhito attano santike āgate devaputte pucchi – ‘‘kasseso accharāgaṇaparivuto dibbapāsādo nibbatto’’ti. Athassa devaputtā vimānasāmikaṃ ācikkhantā āhaṃsu – ‘‘bhante, yena nandiyena nāma gahapatiputtena isipatane satthu vihāraṃ kāretvā dinno, tassatthāya etaṃ vimānaṃ nibbatta’’nti . Accharāsaṅghopi naṃ disvā pāsādato orohitvā āha – ‘‘bhante, mayaṃ ‘nandiyassa paricārikā bhavissāmā’ti idha nibbattā, taṃ pana apassantī ativiya ukkaṇṭhitamhā, mattikapātiṃ bhinditvā suvaṇṇapātigahaṇaṃ viya manussasampattiṃ jahitvā dibbasampattigahaṇaṃ, idhāgamanatthāya naṃ vadeyyāthā’’ti. Thero tato āgantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘nibbattati nu kho, bhante, manussaloke ṭhitānaṃyeva katakalyāṇānaṃ dibbasampattī’’ti. ‘‘Moggallāna, nanu te devaloke nandiyassa nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā, kasmā maṃ pucchasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante, nibbattatī’’ti.
这时,导师对他说:“目犍连,你为什么说这个呢?就好比有人站在村口,看见一个久居外地、从远方归来的儿子或兄弟,就赶紧跑回家报告说:‘某某人回来了!’于是他的亲人们欢天喜地,赶紧跑出来迎接他,欢喜地说:‘你回来了,亲爱的!你身体还好吗,亲爱的!’同样地,在这里,行善的女人或男人舍弃这个世界、前往另一个世界时,天人们会带着十种天界的礼物迎上前来,欢喜地说:‘让我先来!让我先来!’”说完这些话,导师便诵出以下偈颂:
Atha naṃ satthā ‘‘moggallānaṃ kiṃ nāmetaṃ kathesi. Yathā hi cirappavuṭṭhaṃ puttaṃ vā bhātaraṃ vā vippavāsato āgacchantaṃ gāmadvāre ṭhito kocideva disvā vegena gehaṃ āgantvā ‘asuko nāma āgato’ti āroceyya, athassa ñātakā haṭṭhapahaṭṭhā vegena nikkhamitvā ‘āgatosi, tāta, arogosi, tātā’ti taṃ abhinandeyyuṃ, evameva idha katakalyāṇaṃ itthiṃ vā purisaṃ vā imaṃ lokaṃ jahitvā paralokaṃ gataṃ dasavidhaṃ dibbapaṇṇākāraṃ ādāya ‘ahaṃ purato , ahaṃ purato’ti paccuggantvā devatā abhinandantī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
长久漂泊在外的男子,从远方平安归来;
亲戚、朋友和知己,都欢喜地迎接他回来。
‘‘Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ; Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.
就像这样,即使已经做了善事,从这个世界去到另一个世界,
善业们会迎接他,就像亲人迎接心爱的人回来一样。
‘‘Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ; Puññāni paṭigaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgata’’nti.
在这里,“长久在外漂泊的人”是指离家很久的人。“从远方平安归来”是指有人经商或替国王办事,赚到钱财、事业圆满,然后一路平安从遥远的地方回来。“亲戚、朋友和知心人”中,亲戚是就家族关系来说的,朋友是就见面对交等关系来说的,知心人是就心地善良、真心相待来说的。“他们欢喜他回来”:见到他时,光是说一句“你回来了”,或者只是合掌致意,他们就已经欢喜;等他到了家里,更是用送上各种礼物来表达欢喜。同样地,一个人做了善事,从这个世界去到另一个世界时,那些像站在父母位置上的善业,会带着十种礼物——天界的寿命、容貌、快乐、名声等殊胜,以及天界的色、声、香、味、触——欢喜地迎接他、接纳他。“像亲爱的亲人回来一样”的意思是:就像在这个世界里,亲爱的亲戚回来时,其他亲戚都欢喜迎接一样。
Tattha cirappavāsinti cirappavuṭṭhaṃ. Dūrato sotthimāgatanti vaṇijjaṃ vā rājaporisaṃ vā katvā laddhalābhaṃ nipphannasampattiṃ anupaddavena dūraṭṭhānato āgataṃ. Ñātimittā suhajjā cāti kulasambandhavasena ñātī ca sandiṭṭhādibhāvena mittā ca suhadayabhāvena suhajjā ca. Abhinandanti āgatanti naṃ disvā āgatanti vacanamattena vā añjalikaraṇamattena vā gehasampattaṃ pana nānappakārapaṇṇākārābhiharaṇavasena abhinandanti. Tathevāti tenevākārena katapuññampi puggalaṃ imasmā lokā paralokaṃ gataṃ dibbaṃ āyuvaṇṇasukhayasaādhipateyyaṃ, dibbaṃ rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbanti imaṃ dasavidhaṃ paṇṇākāraṃ ādāya mātāpituṭṭhāne ṭhitāni puññāni abhinandantāni paṭiggaṇhanti. Piyaṃ ñātīvāti idhaloke piyañātakaṃ āgataṃ sesañātakā viyāti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.