平息亲属争吵的故事巴利
1. Ñāātikalahavūpasamanavatthu
导师住在释迦族人当中时,为了平息亲属间的纷争,针对亲属们讲说了这部法教:“我们确实住于极乐。”巴利
Susukhaṃvatāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sakkesu viharanto kalahavūpasamanatthaṃ ñātake ārabbha kathesi.
据说,释迦族和拘利族人在迦毗罗卫城与拘利城之间,用同一道堤坝把一条叫罗希尼的河拦住,用来灌溉庄稼。后来到了季末月,庄稼渐渐枯萎时,两座城的雇工们都聚到了一起。拘利城的人说:“这水从两边被引走,对你们不够用,对我们也不够用。可我们的庄稼只要一次水就能长成,把这水给我们吧。”释迦族的人也说:“等你们把谷仓装满了,我们就算手里拿着红金、蓝宝石、黑铜钱,提着篮子、背着布袋,也没法在你们家门口走来走去乞讨。我们的庄稼也只要一次水就能长成,把这水给我们吧。”“我们不给。”“我们也不给。”就这样越吵越凶,有人站起来打了另一个人,那人又去打别人,就这样互相打了起来,还攻击对方的王族出身,把争端越闹越大。巴利
Sākiyakoliyā kira kapilavatthunagarassa ca koliyanagarassa ca antare rohiṇiṃ nāma nadiṃ ekeneva āvaraṇena bandhāpetvā sassāni karonti. Atha jeṭṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagaravāsikānampi kammakārā sannipatiṃsu. Tattha koliyanagaravāsino āhaṃsu – ‘‘idaṃ udakaṃ ubhayato hariyamānaṃ neva tumhākaṃ, na amhākaṃ pahossati, amhākaṃ pana sassaṃ ekaudakeneva nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. Itarepi āhaṃsu – ‘‘tumhesu koṭṭhake pūretvā ṭhitesu mayaṃ rattasuvaṇṇanīlamaṇikāḷakahāpaṇe ca gahetvā pacchipasibbakādihatthā na sakkhissāma tumhākaṃ gharadvāre vicarituṃ, amhākampi sassaṃ ekaudakeneva nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. Na mayaṃ dassāmāti. Mayampi na dassāmāti evaṃ kathaṃ vaḍḍhetvā eko uṭṭhāya ekassa pahāraṃ adāsi, sopi aññassāti evaṃ aññamaññaṃ paharitvā rājakulānaṃ jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu.
拘利族的工人们说:“你们抓住迦毗罗卫的居民叫嚣吧!那些像狗和豺等一样跟自己的姐妹住在一起的人,他们的象、马、盾牌武器,能把我们怎么样?”释迦族的工人们也说:“你们现在抓住那些麻风病孩子叫嚣吧!那些像无依无靠、无家可归的畜生一样住在拘利树上的人,他们的象、马、盾牌武器,能把我们怎么样?”他们跑去把这事告诉了负责这项事务的官员们,官员们又告诉了王族。于是释迦族人想:“我们要让那些跟姐妹住在一起的人看看他们的力量和威力。”便准备好打仗,出发了。拘利族人也想:“我们要让那些住在拘利树上的人看看他们的力量和威力。”同样准备好打仗,出发了。巴利
Koliyakammakārā vadanti – ‘‘tumhe kapilavatthuvāsike gahetvā gajjatha, ye soṇasiṅgālādayo viya attano bhaginīhi saddhiṃ saṃvasiṃsu, etesaṃ hatthino ceva assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti. Sākiyakammakārāpi vadanti ‘‘tumhe idāni kuṭṭhino dārake gahetvā gajjatha, ye anāthā niggatikā tiracchānā viya kolarukkhe vasiṃsu, etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti. Te gantvā tasmiṃ kamme niyuttānaṃ amaccānaṃ kathayiṃsu, amaccā rājakulānaṃ kathesuṃ. Tato sākiyā ‘‘bhaginīhi saddhiṃ saṃvasitakānaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu. Koliyāpi ‘‘kolarukkhavāsīnaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu.
导师也在黎明时分观察世间,见到自己的亲属们,心想:“如果我不去,这些人就要毁灭了,我应该去。”这样想过之后,他独自腾空而行,在罗希尼河中央的虚空中结跏趺坐。亲属们看见导师,便扔下武器,向他顶礼。这时导师问他们:“大王们,你们到底在争什么?”“尊者,我们不知道。”“那现在谁会知道呢?”他们就这样一路问下去,从副王、将军,一直问到奴仆和做工的人,才有人说:“尊者,是为了水在争。”“大王们,水能值多少?”“尊者,值不了多少。”“大王们,刹帝利又值多少?”“尊者,刹帝利可以说是无价的。”“你们为了那么一点点水,就要去毁灭无价的刹帝利,这太不应该了。”他们听了都沉默不语。于是导师对他们说:“大王们,你们为什么要做这种事?如果今天我不在这里,这里就会变成一条血河。你们做的事太不应该了。你们跟五种怨仇纠缠在一起,活在怨恨中;我则活在无怨中。你们被烦恼折磨着过日子;我没有被烦恼折磨。你们为了追逐五欲之乐而疲于奔命;我则无所追逐。”说完这些话,他诵出这些偈颂:巴利
Satthāpi paccūsasamaye lokaṃ volokento ñātake disvā ‘‘mayi agacchante ime nassissanti, mayā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ekakova ākāsena gantvā rohiṇinadiyā majjhe ākāse pallaṅkena nisīdi. Ñātakā satthāraṃ disvā āvudhāni chaḍḍetvā vandiṃsu. Atha ne satthā āha – ‘‘kiṃ kalaho nāmesa, mahārājā’’ti? ‘‘Na jānāma, bhante’’ti. ‘‘Ko dāni jānissatī’’ti? Te ‘‘uparājā jānissati, senāpati jānissatī’’ti iminā upāyena yāva dāsakammakare pucchitvā, ‘‘bhante, udakakalaho’’ti āhaṃsu. ‘‘Udakaṃ kiṃ agghati, mahārājā’’ti? ‘‘Appagghaṃ, bhante’’ti. ‘‘Khattiyā kiṃ agghanti mahārājā’’ti? ‘‘Khattiyā nāma anagghā, bhante’’ti. ‘‘Ayuttaṃ tumhākaṃ appamattataṃ udakaṃ nissāya anagghe khattiye nāsetu’’nti. Te tuṇhī ahesuṃ. Atha te satthā āmantetvā ‘‘kasmā mahārājā evarūpaṃ karotha, mayi asante ajja lohitanadī pavattissati, ayuttaṃ vo kataṃ, tumhe pañcahi verehi saverā viharatha, ahaṃ avero viharāmi. Tumhe kilesāturā hutvā viharatha, ahaṃ anāturo. Tumhe kāmaguṇapariyesanussukkā hutvā viharatha, ahaṃ anussukko viharāmī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
我们确实活得非常快乐,在充满怨恨的人当中没有怨恨。
我们住在充满敌意的人中间,却没有敌意。巴利
‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, verinesu averino, Verinesu manussesu, viharāma averino.
我们确实活得极其快乐,在那些被烦恼折磨的人当中,我们没有烦恼。
在被烦恼折磨的人中间,我们无烦恼地生活着。巴利
‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, āturesu anāturā; Āturesu manussesu, viharāma anāturā.
我们确实活得非常快乐,在那些热衷贪求的人当中,我们无所贪求。
在急切追求的人们当中,我们无所追求地安住。巴利
‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, ussukesu anussukā; Ussukesu manussesu, viharāma anussukā’’ti.
这里,“极为快乐”就是非常好的快乐。这句话的意思是:有些在家人靠偷盗等方式,或者出家人靠行医等方式谋生后,说“我们活得快乐”;跟他们相比,我们才是真正活得极为快乐。我们生活在以五种怨敌为敌的人当中,却没有怨怼;生活在被烦恼折磨的人当中,因为无烦恼而不受困扰;生活在热切追求五种欲乐的人当中,因为不追求那些而无所热切。其余内容意思都很浅显。巴利
Tattha susukhanti suṭṭhu sukhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ye gihino sandhicchedādivasena, pabbajitā vā pana vejjakammādivasena jīvitavuttiṃ uppādetvā ‘‘sukhena jīvāmā’’ti vadanti, tehi mayameva susukhaṃ vata jīvāma, ye mayaṃ pañcahi verīhi verinesu manussesu averino, kilesāturesu manussesu nikkilesatāya anāturā, pañcakāmaguṇapariyesane ussukesu tāya pariyesanāya abhāvena anussukāti. Sesaṃ uttānatthameva.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
导师住在五娑罗婆罗门村时,针对魔罗讲了这段法义开示:“我们确实活得极其安乐。”巴利
Susukhaṃvata jīvāmāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā pañcasālāya brāhmaṇagāme viharanto māraṃ ārabbha kathesi.
有一天,导师看到五百位少女具有证得入流道的亲依止缘,就依那个村庄住下来。那些少女也在一个星宿日到河里去沐浴,梳洗打扮好后,朝村庄方向走去。导师也进入那个村庄托钵。这时,魔罗附在全体村民身上,让导师连一勺饭都得不到。导师托着洗净的钵走出村口时,魔罗站在村门口说:“沙门,得到团食了吗?”导师问:“邪恶者,你是不是做了什么,让我得不到团食?”魔罗说:“那么,尊者,再进去吧。”据说魔罗心里想:“如果他再进去,我就附在所有人身上,在他面前拍手,嬉笑嘲弄他。”就在那时,那些少女来到村门口,见到导师,礼敬后站在一旁。魔罗又对导师说:“尊者,得不到团食,是不是正被饥饿之苦折磨?”导师说:“邪恶者,今天我们即使什么都没得到,也会像光音天的梵天一样,以喜乐度过。”说完,导师诵出这首偈颂——巴利
Ekadivasañhi satthā pañcasatānaṃ kumārikānaṃ sotāpattimaggassūpanissayaṃ disvā taṃ gāmaṃ upanissāya vihāsi. Tāpi kumārikāyo ekasmiṃ nakkhattadivase nadiṃ gantvā nhatvā alaṅkatapaṭiyattā gāmābhimukhiyo pāyiṃsu. Satthāpi taṃ gāmaṃ pavisitvā piṇḍāya carati. Atha māro sakalagāmavāsīnaṃ sarīre adhimuccitvā yathā satthā kaṭacchubhattamattampi na labhati, evaṃ katvā yathādhotena pattena nikkhamantaṃ satthāraṃ gāmadvāre ṭhatvā āha – ‘‘api, samaṇa, piṇḍapātaṃ labhitthā’’ti. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, pāpima, tathā akāsi, yathāhaṃ piṇḍaṃ na labheyya’’nti? ‘‘Tena hi, bhante, puna pavisathā’’ti. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘sace puna pavisati, sabbesaṃ sarīre adhimuccitvā imassa purato pāṇiṃ paharitvā hassakeḷiṃ karissāmī’’ti. Tasmiṃ khaṇe tā kumārikāyo gāmadvāraṃ patvā satthāraṃ disvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Māropi satthāraṃ āha – ‘‘api, bhante, piṇḍaṃ alabhamānā jighacchādukkhena pīḷitatthā’’ti. Satthā ‘‘ajja mayaṃ, pāpima, kiñci alabhitvāpi ābhassaraloke mahābrahmāno viya pītisukheneva vītināmessāmā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
我们确实活得非常快乐,因为我们没有任何财物。
我们将以喜为食,就像光音天的天人一样。巴利
‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ; Pītibhakkhā bhavissāma, devā ābhassarā yathā’’ti.
在这里,“那些没有”是指:我们没有任何一种能成为障碍的贪等所有物。“以喜为食”:就像光音天的天人,以喜为食,只靠喜乐度过时光;同样,邪恶者,我们即使什么都没得到,也将成为以喜为食者——这就是这句话的意思。巴利
Tattha yesaṃ noti yesaṃ amhākaṃ palibujjhanatthena rāgādīsu kiñcanesu ekampi kiñcanaṃ natthi. Pītibhakkhāti yathā ābhassarā devā pītibhakkhā hutvā pītisukheneva vītināmenti, evaṃ mayampi, pāpima, kiñci alabhitvā pītibhakkhā bhavissāmāti attho.
开示结束时,五百位少女也都证得了入流果。巴利
Desanāvasāne pañcasatāpi kumārikāyo sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsūti.
憍萨罗王战败的故事巴利
3. Kosalarañño parājayavatthu
导师住在祇园时,针对憍萨罗王的战败,宣说了这段以“胜利……”开头的法开示。巴利
Jayaṃveranti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño parājayaṃ ārabbha kathesi.
据说,憍萨罗王依靠迦尸村,跟他的外甥阿阇世交战,三次都被打败。第三次战败后,他想:“我连一个还在吃奶的小孩子都打不赢,活着还有什么意思?”于是断食,躺在床上。这件事传遍了整座城。比丘们禀告如来:“尊者,听说国王依靠迦尸村,三次被打败,现在战败回来,心想‘我连一个还在吃奶的小孩子都打不赢,活着还有什么意思’,于是断食,躺在床上。”导师听了他们的话,说:“比丘们,胜利的人会结下怨仇,失败的人则痛苦地躺着。”然后说了这首偈颂:巴利
So kira kāsikagāmaṃ nissāya bhāgineyyena ajātasattunā saddhiṃ yujjhanto tena tayo vāre parājito tatiyavāre cintesi – ‘‘ahaṃ khīramukhampi dārakaṃ parājetuṃ nāsakkhiṃ, kiṃ me jīvitenā’’ti. So āhārūpacchedaṃ katvā mañcake nipajji. Athassa sā pavatti sakalanagaraṃ patthari. Bhikkhū tathāgatassa ārocesuṃ – ‘‘bhante, rājā kira kāsikagāmakaṃ nissāya tayo vāre parājito, so idāni parājitvā āgato ‘khīramukhampi dārakaṃ parājetuṃ nāsakkhiṃ, kiṃ me jīvitenā’ti āhārūpacchedaṃ katvā mañcake nipanno’’ti. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘bhikkhave, jinantopi veraṃ pasavati, parājito pana dukkhaṃ setiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
胜者招来怨恨,败者痛苦躺卧;
内心已彻底平静的人,舍弃了胜与败,安稳地睡在安乐里。巴利
‘‘Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito; Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājaya’’nti.
在这其中,战胜他人的人会招来怨仇。所谓败者,就是被别人打败的人,他心里想:“我什么时候才能看到仇敌的背脊?”于是痛苦地躺着,在行住坐卧一切姿态中都只有痛苦。所谓已寂静者,就是内心贪等烦恼已经平息、漏已尽的人,他舍弃了胜与败,安乐地躺着,在行住坐卧一切姿态中都只有安乐。巴利
Tattha jayanti paraṃ jinanto veraṃ paṭilabhati. Parājitoti parena parājito ‘‘kadā nu kho paccāmittassa piṭṭhiṃ daṭṭhuṃ sakkhissāmī’’ti dukkhaṃ seti sabbiriyāpathesu dukkhameva viharatīti attho. Upasantoti abbhantare upasantarāgādikileso khīṇāsavo jayañca parājayañca hitvā sukhaṃ seti, sabbiriyāpathesu sukhameva viharatīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
某良家少女的故事巴利
4. Aññatarakuladārikāvatthu
“没有比贪欲之火更烈的火”这则法教,是导师住在祇园精舍时,针对一位良家少女而说的。巴利
Natthi rāgasamoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuladārikaṃ ārabbha kathesi.
据说她的父母为她办了婚事,在婚礼当天邀请了世尊。世尊由比丘僧团围绕,到了那里坐下。那位新娘忙着为比丘僧团滤水等事,来回走动。她的丈夫站在一旁盯着她看。他带着贪欲看她时,内心的烦恼就冒了出来。他被无明压倒,既没有去侍奉世尊,也没有去礼拜那八十位大长老。他伸出手,心里想:“我要抓住那个新娘。”世尊看透了他的心思,就让他看不见那个女子。他看不到她之后,便站在那里望着世尊。世尊见他望着自己站着,就说:“年轻人,没有什么火能比得上贪火,没有什么灾难能比得上嗔恨的污秽,没有什么苦能比得上五蕴之苦,也没有什么乐能比得上涅槃之乐。”然后说了这首偈颂:巴利
Tassā kira mātāpitaro āvāhaṃ katvā maṅgaladivase satthāraṃ nimantayiṃsu. Satthā bhikkhusaṅghaparivuto tattha gantvā nisīdi. Sāpi kho vadhukā bhikkhusaṅghassa udakaparissāvanādīni karontī aparāparaṃ sañcarati. Sāmikopissā taṃ olokento aṭṭhāsi. Tassa rāgavasena olokentassa anto kileso samudācari. So aññāṇābhibhūto neva buddhaṃ upaṭṭhahi, na asīti mahāthere. Hatthaṃ pasāretvā ‘‘taṃ vadhukaṃ gaṇhissāmī’’ti pana cittaṃ akāsi. Satthā tassajjhāsayaṃ oloketvā yathā taṃ itthiṃ na passati, evamakāsi. So adisvā satthāraṃ olokento aṭṭhāsi. Satthā tassa oloketvā ṭhitakāle ‘‘kumāraka, na hi rāgagginā sadiso aggi nāma , dosakalinā sadiso kali nāma, khandhapariharaṇadukkhena sadisaṃ dukkhaṃ nāma atthi, nibbānasukhasadisaṃ sukhampi natthiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
没有比贪欲更烈的火,没有比嗔恨更重的灾祸;
没有什么苦能比得上五蕴,也没有什么乐能胜过寂静的涅槃。巴利
‘‘Natthi rāgasamo aggi, natthi dosasamo kali; Natthi khandhasamā dukkhā, natthi santiparaṃ sukha’’nti.
在这里,没有哪一种火能跟贪欲之火相比。贪欲之火不冒烟、不现火焰、不留炭块,只在内部燃烧,最后化作一把灰烬。没有别的火能像贪欲之火这样烧得厉害。“过患”是说,没有别的罪过能跟嗔恨相比。“与诸蕴等同”是说,跟五蕴相等。五蕴被执取不放时就是苦,除此之外,再没有别的什么能称为苦了。“寂静为最上”是说,没有比涅槃更殊胜的乐。因为其他的乐只是乐而已,涅槃才是无上的乐,这就是这句话的意思。巴利
Tattha natthi rāgasamoti dhūmaṃ vā jālaṃ vā aṅgāraṃ vā adassetvā antoyeva jhāpetvā bhasmamuṭṭhiṃ kātuṃ samattho rāgena samo añño aggi nāma natthi. Kalīti dosena samo aparādhopi natthi. Khandhasamāti khandhehi samā. Yathā parihariyamānā khandhā dukkhā, evaṃ aññaṃ dukkhaṃ nāma natthi. Santiparanti nibbānato uttariṃ aññaṃ sukhampi natthi. Aññañhi sukhaṃ sukhameva, nibbānaṃ paramasukhanti attho.
开示结束时,那位少女和那个男孩都证得了入流果。那时,世尊让他们互相看到了对方的样子。巴利
Desanāvasāne kumārikā ca kumārako ca sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. Tasmiṃ samaye bhagavā tesaṃ aññamaññaṃ dassanākāraṃ akāsīti.
第五则故事:一位近事男的事迹。巴利
5. Ekaupāsakavatthu
“饥饿”这篇法的开示,是导师住在阿罗毗时,为了一位近事男而说的。巴利
Jighacchāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā āḷaviyaṃ viharanto ekaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi.
有一天,导师正坐在祇园精舍的香室里,清晨观察世间时,看见阿罗毗有一个穷苦的人。他了解到这个人具备证悟的因缘条件后,就带着五百位比丘前往阿罗毗。阿罗毗的居民邀请导师应供。那个穷苦的人听说“导师来了”,就想:“我要到导师面前去听法。”可就在那一天,他的一头牛走失了。他心想:“我到底是先去找牛,还是先去听法呢?”最后决定:“先找到牛,然后再去听法。”于是天一亮就出了门。阿罗毗的居民请以佛陀为首的比丘僧团入座,供养饮食后,又接过钵来作随喜。导师心想:“我为了这个人,走了三十由旬的路来到这里,他却为了找牛进了山林。等他回来,我再为他说法。”于是就默然不语。巴利
Ekasmiñhi divase satthā jetavane gandhakuṭiyaṃ nisinnova paccūsakāle lokaṃ volokento āḷaviyaṃ ekaṃ duggatamanussaṃ disvā tassūpanissayasampattiṃ ñatvā pañcasatabhikkhuparivāro āḷaviṃ agamāsi. Āḷavivāsino satthāraṃ nimantayiṃsu. Sopi duggatamanusso ‘‘satthā kira āgato’’ti sutvā ‘‘satthu santike dhammaṃ sossāmī’’ti manaṃ akāsi. Taṃdivasameva cassa eko goṇo palāyi. So ‘‘kiṃ nu kho goṇaṃ pariyesissāmi, udāhu dhammaṃ suṇāmī’’ti cintetvā ‘‘goṇaṃ pariyesitvā pacchā dhammaṃ sossāmī’’ti pātova gehā nikkhami. Āḷavivāsinopi buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā parivisitvā anumodanatthāya pattaṃ gaṇhiṃsu. Satthā ‘‘yaṃ nissāya ahaṃ tiṃsayojanamaggaṃ āgato, so goṇaṃ pariyesituṃ araññaṃ paviṭṭho, tasmiṃ āgateyeva dhammaṃ desessāmī’’ti tuṇhī ahosi.
那个人白天看到牛以后,把牛赶回牛群里,心想:“就算没有别的,我至少也要向导师顶礼。”他虽然被饥饿折磨,也没打算回家,而是快步来到导师跟前,顶礼导师后站在一边。他站着的时候,导师问负责布施事务的人:“比丘僧团还有多余的食物吗?”“尊者,全都还有。”“那就供养他吧。”那人就按导师的吩咐,让他坐下,用粥、嚼食和主食认真地供养他。他吃完饭,漱了口。据说,除了这个地方,在三藏的其他地方都找不到为来来去去的人安排饭食的事。他的身心疲惫平息下来,心也变得专一。接着,导师为他依次说法,开示了四圣谛。说法结束时,他证得了入流果。导师作了随喜后,从座位上起身离去。大众跟着导师走了一段,然后返回了。巴利
Sopi manusso divā goṇaṃ disvā gogaṇe pakkhipitvā ‘‘sacepi aññaṃ natthi, satthu vandanamattampi karissāmī’’ti jighacchāpīḷitopi gehaṃ gamanāya manaṃ akatvā vegena satthu santikaṃ āgantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Satthā tassa ṭhitakāle dānaveyyāvaṭikaṃ āha – ‘‘atthi kiñci bhikkhusaṅghassa atirittabhatta’’nti? ‘‘Bhante, sabbaṃ atthī’’ti. Tena hi ‘‘imaṃ parivisāhī’’ti. So satthārā vuttaṭṭhāneyeva taṃ nisīdāpetvā yāgukhādanīyabhojanīyehi sakkaccaṃ parivisi. So bhuttabhatto mukhaṃ vikkhālesi. Ṭhapetvā kira imaṃ ṭhānaṃ tīsu piṭakesu aññattha gatāgatassa bhattavicāraṇaṃ nāma natthi. Tassa passaddhadarathassa cittaṃ ekaggaṃ ahosi. Athassa satthā anupubbiṃ kathaṃ kathetvā saccāni pakāsesi. So desanāvasāne sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthāpi anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Mahājano satthāraṃ anugantvā nivatti.
比丘们跟着导师一起走的时候,就抱怨起来:“各位贤友,你们看看导师做的事!平常日子里从来没有这样过,今天却一见到一个人,就让人备好粥之类的食物送上去。”导师转过身,站在原地问道:“比丘们,你们在说什么?”听完事情经过后,导师说:“是的,比丘们。我穿越三十由旬的旷野来到这里,就是因为看到这位近事男有得度的因缘。他饿得实在太厉害了,一大早就开始在林中到处找牛。我心想:‘他被饥饿之苦逼成这样,就算现在给他说法,他也领悟不了。’所以才这么做。要知道,没有什么病比得上饥饿。”说完,导师诵出这首偈颂:巴利
Bhikkhū satthārā saddhiṃ gacchantāyeva ujjhāyiṃsu – ‘‘passathāvuso, satthu kammaṃ, aññesu divasesu evarūpaṃ natthi, ajja panekaṃ manussaṃ disvāva yāguādīni vicāretvā dāpesī’’ti. Satthā nivattitvā ṭhitakova ‘‘kiṃ kathetha, bhikkhave’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘āma, bhikkhave, ahaṃ tiṃsayojanaṃ kantāraṃ āgacchanto tassa upāsakassūpanissayaṃ disvā āgato, so ativiya jighacchito, pātova paṭṭhāya goṇaṃ pariyesanto araññe vicari. ‘Jighacchadukkhena dhamme desiyamānepi paṭivijjhituṃ na sakkhissatī’ti cintetvā evaṃ akāsiṃ, jighacchārogasadiso rogo nāma natthī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
饥饿是最严重的病,诸行是最极的苦;
如实了知这一点之后,涅槃就是最高的乐。巴利
‘‘Jighacchāparamā rogā, saṅkhāraparamā dukhā; Etaṃ ñatvā yathābhūtaṃ, nibbānaṃ paramaṃ sukha’’nti.
在这里,“饥饿是最严重的病”意思是:别的病治一次就能好,或者靠对治那一部分就能断除;而饥饿却时时刻刻都得对治,所以在其余各种病当中,它被称为最严重的。“行”就是五蕴。“了知此事之后”:没有哪种病比得上饥饿,没有哪种苦比得上维持五蕴,智者如实了知这个道理之后,就证得涅槃。“涅槃是最高的乐”:因为涅槃确实是一切乐当中最高、最殊胜的乐,这就是这句话的意思。巴利
Tattha jighacchāparamā rogāti yasmā añño rogo sakiṃ tikicchito vinassati vā tadaṅgavasena vā pahīyati , jighacchā pana niccakālaṃ tikicchitabbāyevāti sesarogānaṃ ayaṃ paramā nāma. Saṅkhārāti pañca khandhā. Etaṃ ñatvāti jighacchāsamo rogo natthi, khandhapariharaṇasamaṃ dukkhaṃ nāma natthīti etamatthaṃ yathābhūtaṃ ñatvā paṇḍito nibbānaṃ sacchi karoti. Nibbānaṃ paramaṃ sukhanti tañhi sabbasukhānaṃ paramaṃ uttamaṃ sukhanti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
6. 科萨拉的波斯匿王的故事巴利
6. Pasenadikosalavatthu
“无病是最大的获得”这个法义开示,是导师住在祇园精舍时,针对波斯匿王而说的。巴利
Ārogyaparamā lābhāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto rājānaṃ pasenadikosalaṃ ārabbha kathesi.
有一次,国王吃了用一陀那量米煮的饭,配上他爱吃的菜肴。一天,他吃完早餐后,没有消除饭后的昏沉,就来到导师跟前。他疲惫不堪,翻来覆去坐立不安,被睡意压着却没法直接躺下,只好坐在一边。这时,导师问他:“大王,您还没休息好就来了吗?” “是的,尊者,自从我吃完饭以后,就一直非常难受。” 于是导师对他说:“大王,吃得太多就会带来这样的苦。” 接着说了这首偈颂:巴利
Ekasmiñhi samaye rājā taṇḍuladoṇassa odanaṃ tadupiyena sūpabyañjanena bhuñjati. Ekadivasaṃ bhuttapātarāso bhattasammadaṃ avinodetvā satthu santikaṃ gantvā kilantarūpo ito cito ca samparivattati, niddāya abhibhūyamānopi ujukaṃ nipajjituṃ asakkonto ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘kiṃ, mahārāja, avissamitvāva āgatosī’’ti? ‘‘Āma, bhante, bhuttakālato paṭṭhāya me mahādukkhaṃ hotī’’ti. Atha naṃ satthā, ‘‘mahārāja , atibahubhojanaṃ evaṃ dukkhaṃ hotī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
当一个人昏沉贪睡,又吃得太多,
昏睡不醒,侧卧而眠;
就像一头被喂食诱饵的大猪,
愚人一次又一次地入母胎。巴利
‘‘Middhī yadā hoti mahagghaso ca, Niddāyitā samparivattasāyī; Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, Punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti. (dha. pa. 325); –
他用这首偈颂教导之后,又进一步开示说:“大王,吃东西应当适量而食。因为适量进食的人才能得到安乐。”接着说出这首偈颂:巴利
Imāya gāthāya ovaditvā, ‘‘mahārāja, bhojanaṃ nāma mattāya bhuñjituṃ vaṭṭati. Mattabhojino hi sukhaṃ hotī’’ti uttari ovadanto imaṃ gāthamāha –
一个人永远保持正念,
于所得食物知量者,
他的受变得轻微,
慢慢地衰老,保护寿命。巴利
‘‘Manujassa sadā satīmato, Mattaṃ jānato laddhabhojane; Tanukassa bhavanti vedanā, Saṇikaṃ jīrati āyupālaya’’nti. (saṃ. ni. 1.124);
国王记不住这首偈颂,就对站在旁边的外甥——一个名叫善见的年轻人说:“孩子,你来记住这首偈颂。”善见记住后,问导师:“尊者,我该做什么?”导师告诉他:“国王吃饭吃到只剩最后一口时,你就念出这首偈颂。国王领会了其中的意思,就会把那口饭扔掉。你数一数那口饭里有几粒米,以后给国王煮饭时,就少放那么多米。”他答道:“好的,尊者。”于是无论傍晚还是早晨,每当国王吃饭剩下最后一口时,他就念出这首偈颂,并按扔掉那口饭的米粒数,相应减少煮饭用的米。国王每次听到这首偈颂,都赏他一千钱。后来,国王的饭量稳定在一那利量,身心安乐,身体也变得清瘦。巴利
Rājā gāthaṃ uggaṇhituṃ nāsakkhi, samīpe ṭhitaṃ pana bhāgineyyaṃ, sudassanaṃ nāma māṇavaṃ ‘‘imaṃ gāthaṃ uggaṇha, tātā’’ti āha. So taṃ gāthaṃ uggaṇhitvā ‘‘kiṃ karomi, bhante’’ti satthāraṃ pucchi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘rañño bhuñjantassa osānapiṇḍakāle imaṃ gāthaṃ vadeyyāsi, rājā atthaṃ sallakkhetvā yaṃ piṇḍaṃ chaḍḍessati, tasmiṃ piṇḍe sitthagaṇanāya rañño bhattapacanakāle tattake taṇḍule hareyyāsī’’ti. So ‘‘sādhu, bhante’’ti sāyampi pātopi rañño bhuñjantassa osānapiṇḍakāle taṃ gāthaṃ udāharitvā tena chaḍḍitapiṇḍe sitthagaṇanāya taṇḍule hāpesi. Rājāpi tassa gāthaṃ sutvā sahassaṃ sahassaṃ dāpesi . So aparena samayena nāḷikodanaparamatāya saṇṭhahitvā sukhappatto tanusarīro ahosi.
有一天,他来到世尊跟前,顶礼世尊后说道:“尊者,我现在得到了快乐。如今我甚至能追上鹿和马,把它们捉住。以前我和外甥之间只有争斗,现在我把名叫金刚童女的女儿嫁给了外甥,又把那个村庄作为她的嫁妆送给了他,纠纷就这样平息了,我也因此得到了快乐。我家祖传的那颗国王宝珠,前几天在家里不见了,现在也失而复得,回到我手中,我也因此得到了快乐。我想和您的弟子们建立信任,就把侄女也接进了家里,我也因此得到了快乐。”世尊说:“大王,无病是至上的利得,知足是至上的财富,信任是至上的亲族,而像涅槃那样的快乐,世间是没有的。”说完,便诵出这首偈颂——巴利
Athekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā āha – ‘‘bhante, idāni me sukhaṃ jātaṃ, migampi assampi anubandhitvā gaṇhanasamattho jātomhi. Pubbe me bhāgineyyena saddhiṃ yuddhameva hoti, idāni vajīrakumāriṃ nāma dhītaraṃ bhāgineyyassa datvā so gāmo tassāyeva nhānacuṇṇamūlaṃ katvā dinno, tena saddhiṃ viggaho vūpasanto, imināpi me kāraṇena sukhameva jātaṃ. Kulasantakaṃ rājamaṇiratanaṃ no gehe purimadivase naṭṭhaṃ, tampi idāni hatthapattaṃ āgataṃ, imināpi me kāraṇena sukhameva jātaṃ. Tumhākaṃ sāvakehi saddhiṃ vissāsaṃ icchantena ñātidhītāpi no gehe katā, imināpi me kāraṇena sukhameva jāta’’nti. Satthā ‘‘ārogyaṃ nāma, mahārāja, paramo lābho, yathāladdhena santuṭṭhabhāvasadisampi dhanaṃ, vissāsasadiso ca paramā ñāti, nibbānasadisañca sukhaṃ nāma natthī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
健康是最大的收获,知足是最大的财富;
信任才是最亲的亲人,涅槃才是最高的快乐。巴利
‘‘Ārogyaparamā lābhā, santuṭṭhiparamaṃ dhanaṃ; Vissāsaparamā ñāti, nibbānaparamaṃ sukha’’nti.
在这其中,健康是最高的获得,意思是:没有病才是最好的获得。因为对生病的人来说,即使有获得现前,也等于没有获得;所以对没有病的人来说,一切获得才算真正到手。因此这样说:健康是最高的获得。知足是最高的财富,意思是:不管是在家人还是出家人,对自己已经得到的、属于自己的东西,能够以此满足,这种状态就叫知足;比起其他财富,它才是最高的财富。信赖是最高的亲人,意思是:不管是母亲还是父亲,如果和他之间没有信赖,那他就跟陌生人一样。反过来,和没有血缘关系的人之间如果有信赖,即使没有亲属关系,他也是最高、最殊胜的亲人。因此这样说:信赖是最高的亲人。而像涅槃那样的快乐,世上根本没有,所以这样说:涅槃是最高的快乐。巴利
Tattha ārogyaparamā lābhāti arogabhāvaparamā lābhā. Rogino hi vijjamānāpi lābhā alābhāyeva, tasmā arogassa sabbalābhā āgatāva honti. Tenetaṃ vuttaṃ – ‘‘ārogyaparamā lābhā’’ti. Santuṭṭhiparamaṃ dhananti gihino vā pabbajitassa vā yaṃ attanā laddhaṃ attano santakaṃ, teneva tussanabhāvo santuṭṭhī nāma sesadhanehi paramaṃ dhanaṃ. Vissāsaparamā ñātīti mātā vā hotu pitā vā, yena saddhiṃ vissāso natthi, so aññātakova. Yena aññātakena pana saddhiṃ vissāso atthi, so asambandhopi paramo uttamo ñāti. Tena vuttaṃ – ‘‘vissāsaparamā ñātī’’ti. Nibbānasadisaṃ pana sukhaṃ nāma natthi, tenevāha – nibbānaparamaṃ sukhanti.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第七 帝沙长老的故事巴利
7. Tissattheravatthu
导师住在毗舍离时,针对一位比丘,讲了这段“以远离为味”的法义开示。巴利
Pavivekarasanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliyaṃ viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
导师确实这样宣布:“比丘们,从现在起四个月后,我就要入般涅槃了。”听到这话,待在导师身边的七百位比丘都陷入了恐惧;那些已断尽烦恼漏的圣者生起了法的警策感;而凡夫们则忍不住流泪。比丘们分成一群一群地走来走去,互相商量:“我们到底该怎么办呢?”这时,有一位名叫提舍长老的比丘心想:“听说导师四个月后就要入般涅槃了,而我自己还没有离贪,我应该在导师还住世的时候证得阿罗汉果才对。”于是他独自在行、住、坐、卧四种威仪中安住修行。他不去其他比丘那里,也不跟任何人交谈。比丘们就对他说:“贤友提舍,你为什么要这样做呢?”他不听他们的话。他们把这件事报告给导师,说:“尊者,提舍长老对您没有敬爱之心。”导师把提舍叫来,问:“提舍,你为什么这样做?”提舍说出自己的用意后,导师说:“善哉,提舍!”给了他赞许,然后说:“比丘们,对我的敬爱就应该像提舍这样。即使有人用香、花等物品来供养我,那并不是在供养我;只有依照法、随法而修行的人,才是在真正供养我。”说完,导师便诵出这首偈颂:巴利
Satthārā hi, ‘‘bhikkhave, ahaṃ ito catūhi māsehi parinibbāyissāmī’’ti vutte satthu santike satta bhikkhusatāni santāsaṃ āpajjiṃsu, khīṇāsavānaṃ dhammasaṃvego uppajji, puthujjanā assūni sandhāretuṃ nāsakkhiṃsu. Bhikkhū vaggā vaggā hutvā ‘‘kiṃ nu kho karissāmā’’ti mantentā vicaranti. Atheko tissatthero nāma bhikkhū ‘‘satthā kira catumāsaccayena parinibbāyissati, ahañcamhi avītarāgo, satthari dharamāneyeva mayā arahattaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatī’’ti catūsu iriyāpathesu ekakova vihāsi. Bhikkhūnaṃ santike gamanaṃ vā kenaci saddhiṃ kathāsallāpo vā natthi. Atha naṃ bhikkhū āhaṃsu – ‘‘āvuso, tissa tasmā evaṃ karosī’’ti. So tesaṃ kathaṃ na suṇāti. Te tassa pavattiṃ satthu ārocetvā, ‘‘bhante, tumhesu tissattherassa sineho natthī’’ti āhaṃsu. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘kasmā tissa evaṃ akāsī’’ti pucchitvā tena attano adhippāye ārocite ‘‘sādhu, tissā’’ti sādhukāraṃ datvā, ‘‘bhikkhave, mayi sineho tissasadisova hotu. Gandhamālādīhi pūjaṃ karontāpi neva maṃ pūjenti, dhammānudhammaṃ paṭipajjamānāyeva pana maṃ pūjentī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
喝下了远离的滋味,也喝下了寂止的滋味;
他变得无忧、无罪,喝着法喜之味。巴利
‘‘Pavivekarasaṃ pitvā, rasaṃ upasamassa ca; Niddaro hoti nippāpo, dhammapītirasaṃ piva’’nti.
这里,“远离之味”是指从远离中产生的滋味,也就是独处之乐。“品尝”是指通过遍知苦等修行,以所缘现证的方式品尝。“以及寂止之味”是指品尝烦恼寂灭的涅槃之味。“成为无忧者”是指因为品尝了这两种滋味,漏已尽的比丘内心没有贪欲等焦热,所以既无忧也无罪。“品尝法喜之味”是指品尝由九种出世间法所生起的喜悦之味,也成为无忧、无罪之人。巴利
Tattha pavivekarasanti pavivekato uppannaṃ rasaṃ, ekībhāvasukhanti attho. Pitvāti dukkhapariññādīni karonto ārammaṇato sacchikiriyāvasena pivitvā. Upasamassacāti kilesūpasamanibbānassa ca rasaṃ pitvā. Niddaro hotīti tena ubhayarasapānena khīṇāsavo bhikkhu abbhantare rāgadarathādīnaṃ abhāvena niddaro ceva nippāpo ca hoti. Rasaṃ pivanti navavidhalokuttaradhammavasena uppannaṃ pītirasaṃ pivantopi niddaro nippāpo ca hoti.
说法结束时,帝沙长老证得了阿罗汉果,大众也因此从这次说法中获得了真实的利益。巴利
Desanāvasāne tissatthero arahattaṃ pāpuṇi, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
导师住在竹园村时,为了帝释而宣说了这部法教,这就是“善见”。巴利
Sāhudassananti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvagāmake viharanto sakkaṃ ārabbha kathesi.
如来已经舍弃了寿行,又得了赤痢这个病。帝释天王知道这件事后,心想:“我应该到导师那里去,照顾他的病。”于是他隐去了三伽乌达那么大的天身,来到导师面前,用手抚摸导师的双脚。这时导师问他:“你是谁?”他回答:“尊者,我是帝释。”导师又问:“你为什么来?”他说:“尊者,我是来照顾您养病的。”导师说:“帝释,对天人来说,人的气味从一百由旬外飘来,就像脖子上挂了一具腐尸一样臭。你回去吧,我有照顾我的比丘。”帝释说:“尊者,我站在八万四千由旬那么远的地方,闻到您的戒香才来的。就让我来照顾您吧。”于是他不让别人的手碰导师装排泄物的容器,自己用头顶着拿出去,脸上连一点皱眉的样子都没有,就像捧着装满香料的香盒一样。他就这样照顾导师,直到世尊身体舒服了,才离开。巴利
Tathāgatassa hi āyusaṅkhāre vissaṭṭhe lohitapakkhandikābādhassa uppannabhāvaṃ ñatvā sakko devarājā ‘‘mayā satthu santikaṃ gantvā gilānupaṭṭhānaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tigāvutappamāṇaṃ attabhāvaṃ vijahitvā satthāraṃ upasaṅkamitvā hatthehi pāde parimajji. Atha naṃ satthā āha ‘‘ko eso’’ti? ‘‘Ahaṃ, bhante, sakko’’ti. ‘‘Kasmā āgatosī’’ti? ‘‘Tumhe gilāne upaṭṭhahituṃ, bhante’’ti. ‘‘Sakka, devānaṃ manussagandho yojanasatato paṭṭhāya gale baddhakuṇapaṃ viya hoti , gaccha tvaṃ, atthi me gilānupaṭṭhakā bhikkhū’’ti. ‘‘Bhante, caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhito tumhākaṃ sīlagandhaṃ ghāyitvā āgato, ahameva upaṭṭhahissāmī’’ti so satthu sarīravaḷañjanabhājanaṃ aññassa hatthenāpi phusituṃ adatvā sīseyeva ṭhapetvā nīharanto mukhasaṅkocanamattampi na akāsi, gandhabhājanaṃ pariharanto viya ahosi. Evaṃ satthāraṃ paṭijaggitvā satthu phāsukakāleyeva agamāsi.
比丘们这样议论起来:“哎呀,帝释对导师的敬爱可真深啊!他舍弃了那样的天界福报,连眉头都不皱一下,就像捧着香盒一样,用头顶着导师的便器拿出去,亲自侍奉。”导师听到他们的议论后,说:“比丘们,你们在说什么?帝释天王对我怀着敬爱,这有什么好稀奇的。这位帝释天王正是依靠我,才舍弃了老帝释的身份,成为入流者,获得了年轻帝释的地位。当他被死亡的恐惧所威胁,让五髻乾闼婆天子走在前面,来到我这里,坐在因陀罗窟中天众中间的时候——”巴利
Bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘aho satthari sakkassa sineho, evarūpaṃ nāma dibbasampattiṃ pahāya mukhasaṅkocanamattampi akatvā gandhabhājanaṃ nīharanto viya satthu sarīravaḷañjanabhājanaṃ sīsena nīharanto upaṭṭhānamakāsī’’ti. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā kiṃ vadetha, bhikkhave, anacchariyaṃ etaṃ, yaṃ sakko devarājā mayi sinehaṃ karoti. Ayaṃ sakko hi devarājā maṃ nissāya jarasakkabhāvaṃ vijahitvā sotāpanno hutvā taruṇasakkassa bhāvaṃ patto, ahaṃ hissa maraṇabhayatajjitassa pañcasikhagandhabbadevaputtaṃ purato katvā āgatakāle indasālaguhāyaṃ devaparisāya majjhe nisinnassa –
帝释天,你心里想问什么,就尽管问我吧。
你问的每一个问题,我都会为你作出决断。巴利
‘‘Puccha vāsava maṃ pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasi; Tassa tasseva pañhassa, ahaṃ antaṃ karomi te’’ti. (dī. ni. 2.356) –
我为他说完这些,又帮他消除了疑惑,开示了法。说法结束时,一亿四千万众生通达了法,帝释天也在自己的座位上证得入流果,成了年轻的帝释天。就这样,我对他有大恩德。他对我怀有爱念,这并不奇怪。比丘们,见到圣者就是快乐,和圣者住在一起也快乐;但和愚人相处,这一切都是苦。说完这些,便诵出下面这些偈颂:巴利
Vatvā tassa kaṅkhaṃ vinodento dhammaṃ desesiṃ. Desanāvasāne cuddasannaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi, sakkopi yathānisinnova sotāpattiphalaṃ patvā taruṇasakko jāto. Evamassāhaṃ bahūpakāro. Tassa mayi sineho nāma anacchariyo. Bhikkhave, ariyānañhi dassanampi sukhaṃ, tehi saddhiṃ ekaṭṭhāne sannivāsopi sukho. Bālehi saddhiṃ pana sabbametaṃ dukkhanti vatvā imā gāthā abhāsi –
能见到圣者们真好,和他们相处永远安乐;
不见愚者,就能永远安乐。巴利
‘‘Sāhu dassanamariyānaṃ, sannivāso sadā sukho; Adassanena bālānaṃ, niccameva sukhī siyā.
确实,与愚者结伴同行的人,会长久地忧愁。
和愚人相处总是苦,就像跟敌人待在一起一样。
和智者相处是快乐的,就像和亲人团聚一样。巴利
‘‘Bālasaṅgatacārī hi, dīghamaddhāna socati; Dukkho bālehi saṃvāso, amitteneva sabbadā; Dhīro ca sukhasaṃvāso, ñātīnaṃva samāgamo’’.
有智慧、有见识、多闻博学、堪忍戒行、具足禁行、观察圣法。
要亲近那样的善士、具足妙慧的人,犹如月亮沿着星宿之道运行。巴利
‘‘Dhīrañca paññañca bahussutañca,dhorayhasīlaṃ vatavantamariyaṃ; Taṃ tādisaṃ sappurisaṃ sumedhaṃ,bhajetha nakkhattapathaṃ va candimā’’ti.
这里,“sāhu”是指美好、良善。“sannivāso”不只是说见到他们,还包括和他们同坐一处等相处情形,以及能够对他们尽到应尽之事,这些都是好的。“bālasaṅgatacārī”是指与愚者结伴同行的人。“dīghamaddhānaṃ”是说,他被愚者同伴劝说“来,我们一起去做破门偷盗之类的事”,于是便和对方同心去做,做了那些事之后,遭受断手等惩罚,长久地受苦。“sabbadā”是说,就像和持刀者、敌人,或与蛇等共处,那样的共住恒常是苦,与愚者共处亦是如此,这就是其含义。“Dhīro ca sukhasaṃvāso”:在此,由此共处是乐,故为“乐共处”;意思是与智者在同一处共处是快乐的。如何快乐呢?“ñātīnaṃva samāgamo”是说,正如与亲族相聚是快乐的,同样,与智者共处也是快乐的。巴利
Tattha sāhūti sundaraṃ bhaddakaṃ. Sannivāsoti na kevalañca tesaṃ dassanameva, tehi saddhiṃ ekaṭṭhāne nisīdanādibhāvopi tesaṃ vattapaṭivattaṃ kātuṃ labhanabhāvopi sādhuyeva. Bālasaṅgatacārī hīti yo bālena sahacārī. Dīghamaddhānanti so bālasahāyena ‘‘ehi sandhicchedādīni karomā’’ti vuccamāno tena saddhiṃ ekacchando hutvā tāni karonto hatthacchedādīni patvā dīghamaddhānaṃ socati. Sabbadāti yathā asihatthena vā amittena āsīvisādīhi vā saddhiṃ ekato vāso nāma niccaṃ dukkho, tatheva bālehi saddhinti attho. Dhīro ca sukhasaṃvāsoti ettha sukho saṃvāso etenāti sukhasaṃvāso, paṇḍitena saddhiṃ ekaṭṭhāne saṃvāso sukhoti attho. Kathaṃ? Ñātīnaṃva samāgamoti yathāpi ñātīnaṃ samāgamo sukho, evaṃ sukho.
因此,“tasmā hi”的意思是:因为和愚人共住是苦,和智者共住是乐,所以,应当像月天子亲近无垢的、被称为星宿之道的天空那样,去亲近、侍奉这样的善士——他具足坚毅,是智者;具足世间与出世间慧,是有慧者;具足教法与证法,是多闻者;由于能担负起证得阿罗汉果这一重任,而具足堪任之戒;具足戒行与头陀行;因远离烦恼而成为圣者。这就是这句话的含义。巴利
Tasmā hīti yasmā bālehi saddhiṃ saṃvāso dukkho, paṇḍitena saddhiṃ sukho, tasmā hi dhitisampannaṃ dhīrañca, lokiyalokuttarapaññāsampannaṃ paññañca , āgamādhigamasampannaṃ bahussutañca, arahattapāpanakasaṅkhātāya dhuravahanasīlatāya dhorayhasīlaṃ, sīlavatena ceva dhutaṅgavatena ca vatavantaṃ, kilesehi ārakatāya ariyaṃ, tathārūpaṃ sappurisaṃ sobhanapañhaṃ yathā nimmalaṃ nakkhattapathasaṅkhātaṃ ākāsaṃ candimā bhajati, evaṃ bhajetha payirupāsethāti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。巴利
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.