礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
小部·《小诵义注》
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Khuddakanikāye · Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā
小诵经义注·序说
51 段
著作开篇的话
Ganthārambhakathā
Buddhaṃsaraṇaṃ gacchāmi; Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi; Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti.
这个皈依的解说,是《小部》的开头。
Ayaṃ saraṇagamananiddeso khuddakānaṃ ādi.
现在,为了把这里的含义在《小部注》中的《胜义阐明》里开显出来、分别清楚、讲得明白,所以这样说:
Imassa dāni atthaṃ paramatthajotikāya khuddakaṭṭhakathāya vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ idaṃ vuccati –
礼敬了最殊胜、最值得礼敬的三宝之后,
我要为某些小部经典作义理注释。
小部经典因为义理甚深,虽然注释起来极为困难;
像我这样尚未通达教法的人,来作这部注释。
可是到了今天,从前那些老师的主张已经断绝了。
同样地,因为导师的九分教法稳固地安住着。
所以,我想要对此义进行阐释;
依靠正法的教导,也依靠前人的判断。
出于对正法的高度尊重,而不是想要夸赞自己;
不是为了贬低别人,你们要专心听。
Uttamaṃ vandaneyyānaṃ, vanditvā ratanattayaṃ; Khuddakānaṃ karissāmi, kesañci atthavaṇṇanaṃ. Khuddakānaṃ gambhīrattā, kiñcāpi atidukkarā; Vaṇṇanā mādisenesā, abodhantena sāsanaṃ. Ajjāpi tu abbocchinno, pubbācariyanicchayo; Tatheva ca ṭhitaṃ yasmā, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ. Tasmāhaṃ kātumicchāmi, atthasaṃvaṇṇanaṃ imaṃ; Sāsanañceva nissāya, porāṇañca vinicchayaṃ. Saddhammabahumānena, nāttukkaṃsanakamyatā; Nāññesaṃ vambhanatthāya, taṃ suṇātha samāhitāti.
小部的界定
Khuddakavavatthānaṃ
在这里,因为前面说过“我要为某些小部作义释”,所以先把小部界定清楚,然后再作义释。所谓小部,是小部尼柯耶的一部分;而小部尼柯耶又是五部尼柯耶的一部分。五部就是——
Tattha ‘‘khuddakānaṃ karissāmi, kesañci atthavaṇṇana’’nti vuttattā khuddakāni tāva vavatthapetvā pacchā atthavaṇṇanaṃ karissāmi. Khuddakāni nāma khuddakanikāyassa ekadeso, khuddakanikāyo nāma pañcannaṃ nikāyānaṃ ekadeso. Pañca nikāyā nāma –
长部、中部、相应部、增支部、小部。
这五部,无论从法上还是从义理上,都甚深。
Dīghamajjhimasaṃyutta, aṅguttarikakhuddakā; Nikāyā pañca gambhīrā, dhammato atthato cime.
其中,以《梵网经》等为首的三十四部经,是长部。以《根本法门经》等为首的一百五十二部经,是中部。以《渡暴流经》等为首的七千七百六十二部经,是相应部。以《心遍取经》等为首的九千五百五十七部经,是增支部。小诵、法句、自说、如是语、经集、天宫故事、鬼故事、长老偈、长老尼偈、本生、义释、无碍解、譬喻、佛种姓、所行藏,再加上律藏和论藏——除了前面这四部以外,其余所有的佛语,都归为小部。
Tattha brahmajālasuttādīni catuttiṃsa suttāni dīghanikāyo. Mūlapariyāyasuttādīni diyaḍḍhasataṃ dve ca suttāni majjhimanikāyo. Oghataraṇasuttādīni satta suttasahassāni satta ca suttasatāni dvāsaṭṭhi ca suttāni saṃyuttanikāyo. Cittapariyādānasuttādīni nava suttasahassāni pañca ca suttasatāni sattapaññāsañca suttāni aṅguttaranikāyo. Khuddakapāṭho, dhammapadaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, suttanipāto, vimānavatthu, petavatthu, theragāthā, therīgāthā, jātakaṃ, niddeso, paṭisambhidā , apadānaṃ, buddhavaṃso, cariyāpiṭakaṃ, vinayābhidhammapiṭakāni, ṭhapetvā vā cattāro nikāye avasesaṃ buddhavacanaṃ khuddakanikāyo.
为什么它被称为“小部”呢?因为它是许多小法蕴的集合与住处。“集合”和“住处”就叫做“部”。就像经里说的:“比丘们,我看不到有别的哪一个部,像畜生道众生那样心思多样。”(《相应部》3.100)世间说的“蚁部”“蛆部”等,也是同样的用法。这些就是小部的一部分。属于经藏的这些经典,之所以称为“小”,是为了从义理上加以阐明、分析和显明。这些小经典又分为九种,即皈依、学处、三十二身分、童子问、吉祥经、宝经、墙外经、伏藏经、慈经,以《小诵》为开端。这是依照历代师长的口诵传承而编排的,并不是世尊亲口所说的。至于世尊亲口所说的部分——
Kasmā panesa khuddakanikāyoti vuccati? Bahūnaṃ khuddakānaṃ dhammakkhandhānaṃ samūhato nivāsato ca. Samūhanivāsā hi ‘‘nikāyo’’ti vuccanti. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanikāyampi samanupassāmi evaṃ cittaṃ, yathayidaṃ, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā (saṃ. ni. 3.100). Poṇikanikāyo, cikkhallikanikāyo’’ti evamādīni cettha sādhakāni sāsanato lokato ca. Ayamassa khuddakanikāyassa ekadeso. Imāni suttantapiṭakapariyāpannāni atthato vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuñca adhippetāni khuddakāni, tesampi khuddakānaṃ saraṇasikkhāpadadvattiṃsākārakumārapañhamaṅgalasutta- ratanasuttatirokuṭṭanidhikaṇḍamettasuttānaṃ vasena navappabhedo khuddakapāṭho ādi ācariyaparamparāya vācanāmaggaṃ āropitavasena na bhagavatā vuttavasena. Bhagavatā hi vuttavasena –
我曾在无数次的轮回中生生死死,四处漂泊,却始终找不到归宿。
我一直在寻找造屋的人,却一次又一次地受生,都是苦。
造屋的人,你被发现了,你不能再造房子了。
你的椽子全都断了,屋脊也彻底拆解了。
心已进入无造作的状态,抵达了渴爱的灭尽。
‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ; Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ. ‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi; Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ; Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti. (dha. pa. 153-154) –
这两首偈颂是一切佛语的开端。它们只是以心念说出的,不是通过言语发声说出的。然而,如果是通过言语发声说出的,那就是:
Idaṃ gāthādvayaṃ sabbassāpi buddhavacanassa ādi. Tañca manasāva vuttavasena, na vacībhedaṃ katvā vuttavasena. Vacībhedaṃ pana katvā vuttavasena –
当诸法真正显现时,
对于精勤修习禅那的婆罗门,
于是,他的一切疑惑全都消散,
因为他知道有因之法。
‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa; Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, Yato pajānāti sahetudhamma’’nti. (udā. 1; mahāva. 1) –
这首偈颂是开头。所以,这部分为九类、作为这些小部之首的《小诵》,我要从它的开头开始讲解其含义。
Ayaṃ gāthā ādi. Tasmā yvāyaṃ navappabhedo khuddakapāṭho imesaṃ khuddakānaṃ ādi, tassa ādito pabhuti atthasaṃvaṇṇanaṃ ārabhissāmi.
它的开头是这样的:“皈依佛、皈依法、皈依僧。”下面是对这段义注的论母——
Tassa cāyamādi ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti. Tassāyaṃ atthavaṇṇanāya mātikā –
三皈依是由谁、在哪里、什么时候、为什么宣说的?
为什么这里从一开始就说了,而即使[世尊当初]并未在开头宣说?
先把缘起净化好,接下来在这里也是如此。
要说明皈依佛陀,以及导向皈依的修行。
应当说明有差别与无差别、果报,以及所应趣向之处。
把“皈依法”等说法,也应当理解为适用于这两者。
在依次逐项确定时,也要指出它的原因;
我要用譬喻来说明这三种皈依。
‘‘Kena kattha kadā kasmā, bhāsitaṃ saraṇattayaṃ; Kasmā cidhādito vutta, mavuttamapi ādito. ‘‘Nidānasodhanaṃ katvā, evamettha tato paraṃ; Buddhaṃ saraṇagamanaṃ, gamakañca vibhāvaye. ‘‘Bhedābhedaṃ phalañcāpi, gamanīyañca dīpaye; Dhammaṃ saraṇamiccādi, dvayepesa nayo mato. ‘‘Anupubbavavatthāne, kāraṇañca viniddise; Saraṇattayametañca, upamāhi pakāsaye’’ti.
在这里,关于第一首偈颂,先有五个问题:这三皈依是谁说的?在哪里说的?什么时候说的?为什么说的?既然如来并非最初就说了它,为什么在这里把它放在最前面说?
Tattha paṭhamagāthāya tāva idaṃ saraṇattayaṃ kena bhāsitaṃ, kattha bhāsitaṃ, kadā bhāsitaṃ, kasmā bhāsitaṃ avuttamapicādito tathāgatena kasmā idhādito vuttanti pañca pañhā.
对它们的回答是:是谁说的?是世尊说的,不是弟子们说的,不是仙人们说的,也不是天神们说的。在哪里说的?在波罗奈城的仙人堕处鹿野苑。什么时候说的?当尊者耶舍和同伴们一起证得阿罗汉果,六十一阿罗汉正在为世间大众的利益而说法的时候。为什么说的?为了出家与受具足戒。正如所说的:
Tesaṃ vissajjanā kena bhāsitanti bhagavatā bhāsitaṃ, na sāvakehi, na isīhi, na devatāhi. Katthāti bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye. Kadāti āyasmante yase saddhiṃ sahāyakehi arahattaṃ patte ekasaṭṭhiyā arahantesu bahujanahitāya loke dhammadesanaṃ karontesu. Kasmāti pabbajjatthañca upasampadatthañca. Yathāha –
比丘们,应当这样让他出家、让他受具足戒:先剃掉须发,让他穿上袈裟,把上衣搭到一边肩上,让他顶礼比丘们的双脚,让他蹲跪下来,让他合掌,然后应当对他说“你要这样说”:“皈依佛、皈依法、皈依僧。”
‘‘Evañca pana, bhikkhave, pabbājetabbo upasampādetabbo. Paṭhamaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādāpetvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā ukkuṭikaṃ nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā ‘evaṃ vadehī’ti vattabbo ‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’’ti (mahāva. 34).
为什么在这里一开始就说了它呢?要知道,这九分的世尊教法,被前辈诸师结集为三藏并付之传诵,因为天与人正是通过这条道路——不论是以在家男信徒的身份,还是以出家人的身份——进入教法,所以,由于它是进入教法的途径,应当知道它就在这《小诵》中一开始被说了出来。
Kasmācidhādito vuttanti idañca navaṅgaṃ satthusāsanaṃ tīhi piṭakehi saṅgaṇhitvā vācanāmaggaṃ āropentehi pubbācariyehi yasmā iminā maggena devamanussā upāsakabhāvena vā pabbajitabhāvena vā sāsanaṃ otaranti, tasmā sāsanotārassa maggabhūtattā idha khuddakapāṭhe ādito vuttanti ñātabbaṃ.