(6)1. 乔达弥品
(6) 1. Gotamīvaggo
《乔达弥经》的注释
1. Gotamīsuttavaṇṇanā
5151. 第六集第一经中,“住在释迦族人当中”的意思是:世尊第一次出行到那里之后,就住在那里。“摩诃波阇波提”:因为她既是儿子们的母亲、也是女儿们的母亲,地位极为尊贵,所以得到这个名字。“她来到世尊那里”:世尊到了迦毗罗卫城后,最先让难陀出家,第七天又让罗睺罗童子出家。而在“棍棒之争”发生时,两座城市的居民都拿起武器准备打仗,导师便前去劝说那些国王,为他们讲了《自杖经》。国王们生起信心,各各交出两百五十位童子,共五百位童子在世尊座下出家。后来,这些童子的妻子们派人送信给他们,使他们生起了不满。世尊知道他们心中生起了不满,就带那五百位年轻比丘到古那罗湖,坐在自己过去做古那罗鸟时曾坐过的石板上,通过讲《古那罗本生》消除了他们的不满,使他们全都安立在入流果上,然后又把他们带回大林,使他们证得阿罗汉果。为了试探他们的心意,那些妻子们又派人送信来。他们回信说:“我们不可能再过在家生活了。”那些妻子们心想:“现在直接去我们家并不合适,我们应该先到摩诃波阇波提那里,请她准许我们出家,然后我们再出家。”于是五百位妻子都来到摩诃波阇波提面前,说:“尊母,请为我们请求准许出家。”摩诃波阇波提就带着这些女人来到世尊那里。也有人说,她是在国王般涅槃时,在白伞盖下来到世尊那里的。
51. Chaṭṭhassa paṭhame sakkesu viharatīti paṭhamagamanena gantvā viharati. Mahāpajāpatīti puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantattā evaṃladdhanāmā. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti bhagavā kapilapuraṃ gantvā paṭhamameva nandaṃ pabbājesi, sattame divase rāhulakumāraṃ. Cumbaṭakakalahe (dī. ni. aṭṭha. 2.331; saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.37) pana ubhayanagaravāsikesu yuddhatthāya nikkhantesu satthā gantvā te rājāno saññāpetvā attadaṇḍasuttaṃ (su. ni. 941 ādayo; mahāni. 170 ādayo) kathesi. Rājāno pasīditvā aḍḍhatiyasate aḍḍhatiyasate kumāre adaṃsu, tāni pañca kumārasatāni satthu santike pabbajiṃsu, atha nesaṃ pajāpatiyo sāsanaṃ pesetvā anabhiratiṃ uppādayiṃsu. Satthā tesaṃ anabhiratiyā uppannabhāvaṃ ñatvā te pañcasate daharabhikkhū kuṇāladahaṃ netvā attano kuṇālakāle nisinnapubbe pāsāṇatale nisīditvā kuṇālajātakakathāya (jā. 2.21.kuṇālajātaka) tesaṃ anabhiratiṃ vinodetvā sabbepi te sotāpattiphale patiṭṭhāpesi, puna mahāvanaṃ ānetvā arahattaphaleti. Tesaṃ cittajānanatthaṃ punapi pajāpatiyo sāsanaṃ pahiṇiṃsu. Te ‘‘abhabbā mayaṃ gharāvāsassā’’ti paṭisāsanaṃ pahiṇiṃsu. Tā ‘‘na dāni amhākaṃ gharaṃ gantuṃ yuttaṃ, mahāpajāpatiyā santikaṃ gantvā pabbajjaṃ anujānāpetvā pabbajissāmā’’ti pañcasatāpi mahāpajāpatiṃ upasaṅkamitvā ‘‘ayye, amhākaṃ pabbajjaṃ anujānāpethā’’ti āhaṃsu. Mahāpajāpatī tā itthiyo gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Setacchattassa heṭṭhā rañño parinibbutakāle upasaṅkamītipi vadantiyeva.
够了,乔达弥,你不要喜欢这件事。为什么拒绝呢?难道一切诸佛不都有四众弟子吗?确实都有。但世尊想到:如果让她们在历经辛苦、反复请求之后才获准出家,她们就会觉得“这出家是千辛万苦才求来的”,从而好好守护它。因此,世尊为了让她们珍重这份出家,才先表示拒绝,心里其实是想之后再允许的。“她便离去了”,意思是她又回到了迦毗罗卫城。“随心所欲地住了一段时间后”,意思是世尊观察那些应当受教化的众生的因缘,随自己的意愿住了一段时间之后,“便踏上了游行”。为了摄受大众,世尊以无上的佛陀威光、无与伦比的佛陀庄严,不慌不忙地启程游行了。
Alaṃ gotami, mā te ruccīti kasmā paṭikkhipi, nanu sabbesampi buddhānaṃ catasso parisā hontīti? Kāmaṃ honti, kilametvā pana anekavāraṃ yācite anuññātaṃ pabbajjaṃ ‘‘dukkhena laddhā’’ti sammā paripālessantīti garuṃ katvā anuññātukāmo paṭikkhipi. Pakkāmīti puna kapilapurameva pāvisi. Yathābhirantaṃviharitvāti bodhaneyyasattānaṃ upanissayaṃ olokento yathājjhāsayane viharitvā. Cārikaṃ pakkāmīti mahājanasaṅgahaṃ karonto uttamāya buddhasiriyā anopamena buddhavilāsena aturitacārikaṃ pakkāmi.
大爱道就和众多释迦族女子一起——就在自己家里,为了世尊而换上了出家的装束,并让五百位释迦族女子也换上了出家的装束,于是大爱道就和这众多释迦族女子一同出发了。“踏上旅程”意思是她们启程前行。可是在启程的时候,那些释迦族和拘利族的国王们想到这些娇生惯养的皇家女子没法徒步走路,就为她们备好了金轿子。但她们心想:“要是坐车去,那就是对导师不恭敬了。”于是她们硬是徒步走了五十一由旬的路。国王们也在队伍前后安排了护卫,又让人装满了米、酥油、油等物的车,并派了人去吩咐:“到了每一个地方,就准备好食物。”所谓“脚皮肉绽裂”,是因为她们娇生惯养,脚上起了水泡,有的破了。两只脚就像被碎木片撒满一样,肿胀起来。因此说——“脚皮肉绽裂”。“在门屋之外”:在门房的外面。为什么她这样站着呢?据说她这样想:“我没有得到如来的允许,就自己换上了出家的装束,而我这样做的情形已经传遍了整个阎浮提。如果导师允许出家,那就好了。如果他不允许,那就会有很大的责备。”她无法进入精舍,就站在那里哭泣。
Sambahulāhi sākiyānīhi saddhinti antonivesanamhiyeva dasabalaṃ uddissa pabbajjāvesaṃ gahetvā pañcasatā sākiyāniyo pabbajjāvesaṃyeva gāhāpetvā sabbāhipi tāhi sambahulāhi sākiyānīhi saddhiṃ. Cārikaṃ pakkāmīti gamanaṃ abhinīhari. Gamanābhinīharaṇakāle pana tā sukhumālā rājitthiyo padasā gantuṃ na sakkhissantīti sākiyakoliyarājāno sovaṇṇasivikāyo upaṭṭhāpayiṃsu. Tā pana ‘‘yāne āruyha gacchantīti satthari agāravo kato hotī’’ti ekapaṇṇāsayojanikaṃ padasāva paṭipajjiṃsu. Rājānopi purato ca pacchato ca ārakkhaṃ saṃvidahāpetvā taṇḍulasappitelādīnaṃ sakaṭāni pūrāpetvā ‘‘gataṭṭhāne gataṭṭhāne āhāraṃ paṭiyādethā’’ti purise pesayiṃsu. Sūnehi pādehīti tāsañhi sukhumālattā pādesu eko phoṭo uṭṭheti, eko bhijjati. Ubho pādā katakaṭṭhisamparikiṇṇā viya hutvā uddhumātā jātā. Tena vuttaṃ – ‘‘sūnehi pādehī’’ti. Bahidvārakoṭṭhaketi dvārakoṭṭhakato bahi. Kasmā panevaṃ ṭhitāti? Evaṃ kirassā ahosi – ‘‘ahaṃ tathāgatena ananuññātā sayameva pabbajjāvesaṃ aggahesiṃ, evaṃ gahitabhāvo ca pana me sakalajambudīpe pākaṭo jāto. Sace satthā pabbajjaṃ anujānāti, iccetaṃ kusalaṃ. Sace pana nānujānissati, mahatī garahā bhavissatī’’ti vihāraṃ pavisituṃ asakkontī rodamānāva aṭṭhāsi.
“乔达弥,你怎么了?”意思是:难道是王族里出了什么变故?你是因为什么原因,才变成这样面容憔悴,双脚肿胀……站在这里呢?“以另一种方式”就是指以另一个理由。阿难用“世尊,她有大恩”等话,先说了她的功德,然后再次为她请求出家,所以这样对世尊说。世尊也想:“女人智慧浅薄,如果只因为请求一次就允许她们出家,她们就不会重视我的教法而好好受持。”因此先拒绝了三次。现在,为了让她们能重视并受持,世尊就说:“阿难,如果大爱道·乔达弥接受八重法,那这就是她的具足戒。”这里“那这就是她的”意思是:她的出家以及具足戒,就由此成立了。
Kiṃ nu tvaṃ gotamīti kiṃ nu rājakulānaṃ vipatti uppannā, kena tvaṃ kāraṇena evaṃ vivaṇṇabhāvaṃ pattā, sūnehi pādehi…pe… ṭhitāti. Aññenapi pariyāyenāti aññenapi kāraṇena. Bahukārā, bhantetiādinā tassā guṇaṃ kathetvā puna pabbajjaṃ yācanto evamāha. Satthāpi ‘‘itthiyo nāma parittapaññā, ekayācitamattena pabbajjāya anuññātāya na mama sāsanaṃ garuṃ katvā gaṇhissantī’’ti tikkhattuṃ paṭikkhipitvā idāni garuṃ katvā gāhāpetukāmatāya sace, ānanda, mahāpajāpatī gotamīaṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti, sāva’ssā hotuupasampadātiādimāha. Tattha sāvassāti sā eva assā pabbajjāpi upasampadāpi hotu.
“当天受具足戒的人”,就是在当天受具足戒的人。应当对他行礼、起身迎接、合掌、做恭敬的举止:不存傲慢和轻视,以五体投地的方式行礼;从座位上起身、上前迎接,这叫起身迎接;把十指合拢,这叫合掌;铺设座位、扇风等合宜的服侍行为,就叫恭敬的举止。所谓“在没有比丘的住处”,是指她住的地方附近没有一位能毫无障碍地前去请教、为她提供教诫的导师,这样的住处就叫没有比丘的住处。不应在这样的住处入雨安居。“每半月”,就是每个布萨日。“为求教诫而前往”,就是为了请求教诫而前去。“以所见”,就是用眼睛看到的。“以所闻”,就是用耳朵听到的。“以所疑”,就是依据所见所闻而生起的怀疑。“重法”,是指严重的僧残罪。“半月敬悦”,就是不多不少、整整十五天的敬悦行。“于六法中”,是指在以非时食为第六条的这些学处中。“所学之学处”,就是连一条学处都没有违犯、圆满修学的学处。不应叱骂、不应毁訾:就是不以十种骂詈事中的任何一种来叱骂对方,也不以任何让人心生恐惧的肢体毁訾来毁訾对方。
Tadahūpasampannassāti taṃdivasaṃ upasampannassa. Abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kattabbanti omānātimāne akatvā pañcapatiṭṭhitena abhivādanaṃ, āsanā paccuṭṭhāya paccuggamanavasena paccuṭṭhānaṃ, dasanakhe samodhānetvā añjalikammaṃ, āsanapaññāpanabījanādikaṃ anucchavikakammasaṅkhātaṃ sāmīcikammañca katabbaṃ. Abhikkhuke āvāseti yattha vasantiyā anantarāyena ovādatthāya upasaṅkamanaṭṭhāne ovādadāyako ācariyo natthi, ayaṃ abhikkhuko āvāso nāma. Evarūpe āvāse vassaṃ na upagantabbaṃ. Anvaḍḍhamāsanti anuposathikaṃ. Ovādūpasaṅkamananti ovādatthāya upasaṅkamanaṃ. Diṭṭhenāti cakkhunā diṭṭhena. Sutenāti sotena sutena. Parisaṅkāyāti diṭṭhasutavasena parisaṅkitena. Garudhammanti garukaṃ saṅghādisesāpattiṃ. Pakkhamānattanti anūnāni pannarasa divasāni mānattaṃ. Chasu dhammesūti vikālabhojanacchaṭṭhesu sikkhāpadesu. Sikkhitasikkhāyāti ekasikkhampi akhaṇḍaṃ katvā pūritasikkhāya. Akkositabbo paribhāsitabboti dasannaṃ akkosavatthūnaṃ aññatarena akkosavatthunā na akkositabbo, bhayūpadaṃsanāya yāya kāyaci paribhāsāya na paribhāsitabbo.
比丘尼对诸比丘的言说途径已被封闭:也就是说,以教诫、教授、说法为内容的言说途径,对比丘尼来说,在诸比丘那边已被封闭、被关上了。比丘尼不可以去教诫或教授任何一位比丘。不过,按照传统习惯,可以这样说:“尊者,古代的长老们是这样奉行衣制的。”
比丘对诸比丘尼的言说途径未被封闭:意思是,比丘对诸比丘尼的言说途径没有被禁止,可以随自己的意愿去教诫、教授、说法。这就是这里的大要。若要详细展开,这八重法的内容应当依据《一切善见律》注(pāci. aṭṭha. 148)中所说的方式来理解。
Ovaṭo bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu vacanapathoti ovādānusāsanadhammakathāsaṅkhāto vacanapatho bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu ovarito pihito, na bhikkhuniyā koci bhikkhu ovaditabbo anusāsitabbo vā ‘‘bhante, porāṇakattherā idaṃ cīvaravattaṃ pūrayiṃsū’’ti evaṃ pana paveṇivasena kathetuṃ vaṭṭati. Anovaṭobhikkhūnaṃ bhikkhunīsu vacanapathoti bhikkhūnaṃ pana bhikkhunīsu vacanapatho anivārito, yathāruci ovadituṃ anusāsituṃ dhammakathaṃ kathetunti ayamettha saṅkhepo, vitthārato panesā garudhammakathā samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya (pāci. aṭṭha. 148) vuttanayeneva veditabbā.
长老(阿难)在世尊面前学受了这八条敬重法之后,当他把这些法向摩诃波阇波提转告时,她一听到,先前那巨大的忧愁当下就止息了,就像有人从阿耨达池取来一百壶凉水浇在她头顶上一样,一切热恼都消散了。她心生欢喜,为了表达因接受八条敬重法而生起的喜悦和欢欣,说出了这样的感叹:“尊者,太好了……”等等。
Ime pana aṭṭha garudhamme satthu santike uggahetvā therena attano ārociyamāne sutvāva mahāpajāpatiyā tāva mahantaṃ domanassaṃ khaṇena paṭippassambhi, anotattadahato ābhatena sītudakassa ghaṭasatena matthake parisittā viya vigatapariḷāhā attamanā hutvā garudhammapaṭiggahaṇena uppannapītipāmojjaṃ āvikarontī seyyathāpi, bhantetiādikaṃ udānaṃ udānesi.
所谓“缸灯贼”,就是指在缸里点一盏灯,借着那灯光窥探别人家里的财物,然后行窃的盗贼。所谓“白骨病”,是一种虫子,它钻进稻茎内部的秆心;被它钻过的稻秆,即使抽出来,也吸不到稻穗顶端的乳浆。所谓“茜草色病”,是指甘蔗内部变红的情形。
Kumbhatthenakehīti kumbhe dīpaṃ jāletvā tena ālokena paraghare bhaṇḍaṃ vicinitvā thenakacorehi. Setaṭṭhikā nāma rogajātīti eko pāṇako nāḷamajjhagataṃ kaṇḍaṃ vijjhati, yena viddhā kaṇḍā nikkhantampi sālisīsaṃ khīraṃ gahetuṃ na sakkoti. Mañjiṭṭhikā nāma rogajātīti ucchūnaṃ antorattabhāvo.
就像大湖即使还没筑堤,也会存住一些水;但若先筑好堤,那些原本因为没有堤而存不住的水也能存住。同样,这些八敬法是在事情还没发生之前就预先制定的,为的是防止违越。假如没有预先制定这些八敬法,那么因为女人出家,正法就只能住世五百年;但正因为是预先制定的,所以还能再住世五百年。这样一来,最初所说的“一千年”就能住世了。这里说的“一千年”,是就证得无碍解的漏尽者来说的;从那以后,按干观漏尽者算一千年,按不来者算一千年,按一来者算一千年,按入流者算一千年——这样,证悟之正法将住世五千年。教理之法也是如此。因为如果没有教理,就不可能有证悟;有了教理,证悟也不会不存在。至于外在形相,即使教理已经消失,也还会长久流传。
Mahato taḷākassa paṭikacceva āḷinti iminā pana etamatthaṃ dasseti – yathā mahato taḷākassa pāḷiyā abaddhāyapi kiñci udakaṃ tiṭṭhateva, paṭhamameva baddhāya pana yaṃ abaddhapaccayā na tiṭṭheyya, tampi tiṭṭheyya, evameva ye ime anuppanne vatthusmiṃ paṭikacceva anatikkamanatthāya garudhammā paññattā, tesu apaññattesu mātugāmassa pabbajitattā pañca vassasatāni saddhammo tiṭṭheyya. Paṭikacceva paññattattā pana aparānipi pañca vassasatāni ṭhassatīti evaṃ paṭhamaṃ vuttavassasahassameva ṭhassati. Vassasahassanti cetaṃ paṭisambhidāpabhedappattakhīṇāsavānaṃ vaseneva vuttaṃ, tato pana uttaripi sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassaṃ, anāgāmivasena vassasahassaṃ, sakadāgāmivasena vassasahassaṃ, sotāpannavasena vassasahassanti evaṃ pañcavassasahassāni paṭivedhasaddhammo ṭhassati. Pariyattidhammopi tāniyeva. Na hi pariyattiyā asati paṭivedho atthi, nāpi pariyattiyā sati paṭivedho na hoti. Liṅgaṃ pana pariyattiyā antarahitāyapi ciraṃ pavattissatīti.
《教诫经》的注释
2. Ovādasuttavaṇṇanā
5252. 第二项中,“多闻”在这里应当理解为:依据全部佛陀言教而成为多闻。“重法”指的是身体接触。以上是这里的简要说明。至于对教诫比丘尼者的判定,则应依照《一切善见》(律注·波逸提·144等)中所说的方法来理解。
52. Dutiye bahussutoti idha sakalassapi buddhavacanassa vasena bahussutabhāvo veditabbo. Garudhammanti kāyasaṃsaggaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Bhikkhunovādakavinicchayo pana samantapāsādikāya (pāci. aṭṭha. 144 ādayo) vuttanayeneva veditabbo.
《略说经》的注释
3. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
53在第三经中,“有贪”是指为了有贪。“离贪”是指为了离贪。“结”是指为了在轮回中结缚。“脱结”是指为了在轮回中脱离结缚。“积集”是指为了让轮回增长。“不损减”是指不是为了破坏轮回。“难养”是指为了难以供养。“不易养”是指不是为了容易供养。在这部经里,第一轮解说的是轮回,第二轮解说的是出离轮回。乔达弥正是靠这番教诫,证得了阿拉汉果。
53. Tatiye sarāgāyāti sarāgatthāya. Virāgāyāti virajjanatthāya. Saṃyogāyāti vaṭṭe saṃyogatthāya. Visaṃyogāyāti vaṭṭe visaṃyogabhāvatthāya. Ācayāyāti vaṭṭassa vaḍḍhanatthāya. No apacayāyāti na vaṭṭaviddhaṃsanatthāya. Dubbharatāyāti dupposanatthāya. No subharatāyāti na sukhaposanatthāya. Imasmiṃ sutte paṭhamavārena vaṭṭaṃ kathitaṃ, dutiyavārena vivaṭṭaṃ kathitaṃ. Iminā ca pana ovādena gotamī arahattaṃ pattāti.
《长膝经》的注释
4. Dīghajāṇusuttavaṇṇanā
5454. 在第四经中,“虎子们”是依据家族传承而来的称呼。因为他们的先人出生在“虎道”,所以那一族的人就被称为“虎子们”。“以射术”指射箭的技艺。“于其中善巧”指懂得“这个时候该做这件事”的善巧。“戒行增长”指戒行增长、行为增上。“来”指到来。“不过高”指不太大。“不过低”指不太少。“耗尽”指取来用尽。在这里,如果一个人的收入是他支出的两倍,他的支出就无法耗尽他的收入。
54. Catutthe byagghapajjāti idamassa paveṇi nāma vasena ālapanaṃ. Tassa hi pubbapurisā byagghapathe jātāti tasmiṃ kule manussā byagghapajjāti vuccanti. Issatthenāti issāsakammena. Tatrupāyāyāti ‘‘imasmiṃ kāle idaṃ nāma kātuṃ vaṭṭatī’’ti jānane upāyabhūtāya. Vuddhasīlinoti vaḍḍhitasīlā vuddhasamācārā. Āyanti āgamanaṃ. Nāccogāḷhanti nātimahantaṃ. Nātihīnanti nātikasiraṃ. Pariyādāyāti gahetvā khepetvā. Tattha yassa vayato diguṇo āyo, tassa vayo āyaṃ pariyādātuṃ na sakkoti.
有智慧的人住在家里,应该把财富分成四份:
用一份财富来生活,用两份来经营事业;
第四份应该存起来,以备遇到灾祸时用。
‘‘Catudhā vibhaje bhoge, paṇḍito gharamāvasaṃ; Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye; Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti. (dī. ni. 3.265) –
如此修行的人,有生之年根本没办法把这份收入耗尽。
Evaṃ paṭipajjato pana vayo āyaṃ pariyādātuṃ na sakkotiyeva.
“像吃乌敦跋罗果的人”是说:就像想吃乌敦跋罗果的人,摇动已经结果的乌敦跋罗树,一下子就有很多果实掉下来。他只吃掉那些该吃的,丢下更多其余的,就走了。同样地,如果有人使支出多于收入、四处耗散财富,这种人就被称为“像吃乌敦跋罗果一样消耗财富的良家子”。“无长者而死”是指没有导师的死亡。“平等维持生计”就是正确地维持生计。“平等活命”就是以均衡的方式活命。“堕落之门”是指导致毁灭的途径。
Udumbarakhādīvāti yathā udumbarāni khāditukāmena pakke udumbararukkhe cālite ekappahāreneva bahūni phalāni patanti, so khāditabbayuttakāni khāditvā itarāni bahutarāni pahāya gacchati, evamevaṃ yo āyato vayaṃ bahutaraṃ katvā vippakiranto bhoge paribhuñjati, so ‘‘udumbarakhādikaṃvāyaṃ kulaputto bhoge khādatī’’ti vuccati. Ajeṭṭhamaraṇanti anāyakamaraṇaṃ . Samaṃ jīvikaṃ kappetīti sammā jīvikaṃ kappeti. Samajīvitāti samajīvitāya jīvitā. Apāyamukhānīti vināsassa ṭhānāni.
在应当做事的地方勤奋,就是在各种该动手的场合都具备勤勉精进。有安排能力,就是具备规划管理的能力。安稳的来世,就是成为安乐的来世。以真实的名称,是因为他本身就是真正的佛陀,所以才称为佛陀,是以这样不虚妄的名称。布施使福增长,是说布施以及其他剩余的善功德都增长。在这部经里,信等诸法是混合在一起说的。第五部分的意思浅显明白。
Uṭṭhātā kammadheyyesūti kammakaraṇaṭṭhānesu uṭṭhānavīriyasampanno. Vidhānavāti vidahanasampanno. Sotthānaṃ samparāyikanti sotthibhūtaṃ samparāyikaṃ. Saccanāmenāti buddhattāyeva buddhoti evaṃ avitathanāmena. Cāgo puññaṃ pavaḍḍhatīti cāgo ca sesapuññañca pavaḍḍhati. Imasmiṃ sutte saddhādayo missakā kathitā. Pañcamaṃ uttānameva.
第六篇 怖畏经的注释
6. Bhayasuttavaṇṇanā
5656. 第六经中,“胎”指住在胎里。“现世的”指当下就能见到的、像住在人胎里那样的,也指再次投生到人胎。“来世的”指除了人胎之外的其他胎。“这些欲被称为两者”:也就是怖畏和苦两者、怖畏和病两者、怖畏和疮两者、怖畏和箭两者、怖畏和结缚两者、怖畏和泥沼两者、怖畏和胎两者——这样,这些欲就被称为两者。“以乐的样子”指以欲乐为乐。“泥沼”指轮回的泥沼。“超越”在这里是指:在这情形中,通过增长观,这位比丘证得阿罗汉果这件事已被点明。经里讲了轮回,偈颂里则讲了还灭,意思是:他观察这样一类为生和老所伴随、在三有中飘荡的众生。第七经和第八经的意思很浅显。
56. Chaṭṭhe gabbhoti gabbhavāso. Diṭṭhadhammikāpīti sandiṭṭhikā gabbhavāsasadisā punapi manussagabbhā. Samparāyikāpīti ṭhapetvā manussagabbhe sesagabbhā. Ubhayaṃ ete kāmā pavuccantīti bhayañca dukkhañca, bhayañca rogo ca, bhayañca gaṇḍo ca, bhayañca sallañca, bhayañca saṅgo ca, bhayañca paṅko ca, bhayañca gabbho cāti evaṃ ubhayaṃ ete kāmā pavuccanti. Sātarūpenāti kāmasukhena. Palipathanti vaṭṭapalipathaṃ. Atikkammāti imasmiṃ ṭhāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā assa bhikkhuno arahattappattabhāvo gahito. Evarūpaṃ pajaṃ jātijarūpetaṃ tīsu bhavesu phandamānaṃ avekkhatīti sutte vaṭṭaṃ kathetvā gāthāsu vivaṭṭaṃ kathitanti. Sattamaṭṭhamāni uttānatthāneva.
第9和第10经关于补特伽罗的注释
9-10. Puggalasuttadvayavaṇṇanā
59-6059-60. 第九经中,“正直”是指因为身体没有弯曲等而端正。“具慧与戒”是指具备慧与戒。“施主们”是指正在布施的人。“期求福者”是指看着福德、寻求福德的人。“依着”是指依着的果报,也就是成为所依的无量处所。第十经中,“殊胜”是指卓越、最上。“于众生”是指对一切众生。其余各处都只是明显易懂。
59-60. Navame ujubhūtoti kāyavaṅkādīnaṃ abhāvena ujuko. Paññāsīlasamāhitoti paññāya ca sīlena ca samannāgato. Yajamānānanti dānaṃ dadantānaṃ. Puññapekkhānanti puññaṃ olokentānaṃ gavesantānaṃ . Opadhikanti upadhivipākaṃ, opadhibhūtaṃ ṭhānaṃ appamāṇaṃ. Dasame samukkaṭṭhoti ukkaṭṭho uttamo. Sattānanti sabbasattānaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.