《第一布施经》的注释巴利
1. Paṭhamadānasuttavaṇṇanā
31 31. 在第四集的第一经里,“冲上去就布施”是指走到受施者跟前就布施。看到有人来了,只让他坐一小会儿,做了恭敬供养之后就布施,不会说“我以后会给”而让他辛苦等待。“因为害怕”是指害怕被人批评说“这个人不布施、什么都不做”,或者害怕堕入恶趣。“他曾给过我”是指心想“这个人以前给过我这个东西”,所以布施。“他将会给我”是指心想“这个人将来会给我这个东西”,所以布施。“布施是善哉”是指布施被称为善的、美好的,受到佛陀等智者称赞,因此布施。“为了心的庄严、心的资具而布施”是指为了止观之心的庄严和资具而布施。因为布施能让心变得柔软:接受布施的人心想“我得到了”,心就变得柔软;布施的人心想“我布施了”,心也變得柔软。这样双方的心都变得柔软。正因为如此,布施被称为“调伏未调伏者”。正如所说的:巴利
31. Catutthassa paṭhame āsajja dānaṃ detīti patvā dānaṃ deti. Āgataṃ disvā taṃ muhuttaṃyeva nisīdāpetvā sakkāraṃ katvā dānaṃ deti, dassāmīti na kilameti. Bhayāti ‘‘ayaṃ adāyako akārako’’ti garahabhayā, apāyabhayā vā. Adāsimeti mayhaṃ pubbe esa idaṃ nāma adāsīti deti. Dassati meti anāgate idaṃ nāma dassatīti deti. Sāhu dānanti dānaṃ nāma sādhu sundaraṃ buddhādīhi paṇḍitehi pasatthanti deti. Cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṃ dānaṃ detīti samathavipassanācittassa alaṅkāratthañceva parikkhāratthañca deti. Dānañhi cittaṃ muduṃ karoti. Yena laddho, so ‘‘laddhaṃ me’’ti muducitto hoti. Yena dinnaṃ, sopi ‘‘dinnaṃ mayā’’ti muducitto hoti. Iti ubhinnaṃ cittaṃ muduṃ karoti. Teneva ‘‘adantadamana’’nti vuccati. Yathāha –
布施能调伏还没被调伏的人,不布施则会败坏已经被调伏的人。
通过布施和亲切的话语,人们既会抬举他人,也会向他人低头。巴利
‘‘Adantadamanaṃ dānaṃ, adānaṃ dantadūsakaṃ; Dānena piyavācāya, unnamanti namanti cā’’ti.
在这八种布施里,只有以庄严心所做的布施才是最殊胜的。巴利
Imesu pana aṭṭhasu dānesu cittālaṅkāradānameva uttamanti.
第二布施经的注释巴利
2. Dutiyadānasuttavaṇṇanā
32 32. 在第二经里,“信”:以什么样的信来布施,那个信就是这里说的信。“惭”:以什么样的惭来布施,所指的就是那个惭。“善的布施”:就是没有过失的布施。“天界”:就是能走向天界的布施。巴利
32. Dutiye saddhāti yāya saddhāya dānaṃ deti, sā saddhā. Hiriyanti yāya hiriyā dānaṃ deti, sāva adhippetā. Kusalañca dānanti anavajjañca dānaṃ. Diviyanti divaṅgamaṃ.
《布施事经》的注释巴利
3. Dānavatthusuttavaṇṇanā
33 33. 在第三经中,“布施事”指布施的原因。因喜爱而布施,就是出于爱意而布施。因嗔怒而布施,就是被嗔怒激怒后,随手抓起手边有的东西急忙布施。因愚痴而布施,就是因愚痴而糊里糊涂地布施。因恐惧而布施,就是出于害怕被责备,或害怕堕入恶趣,或出于对某件事的恐惧而布施。“家族血统”,指家族世系。巴利
33. Tatiye dānavatthūnīti dānakāraṇāni. Chandā dānaṃ detīti pemena dānaṃ deti. Dosāti dosena kuddho hutvā yaṃ atthi, taṃ vegena gaṇhitvā deti. Mohāti mohena mūḷho deti. Bhayāti garahabhayena vā apāyabhayena vā, tassa tasseva vā pana bhayena deti. Kulavaṃsanti kulapaveṇiṃ.
第4经 田经的注释巴利
4. Khettasuttavaṇṇanā
34 在第四项里,“没有大果报”是指谷物没有大收成。“没有大滋味”是指即使结出果实,那果实的滋味也不大,味道淡薄、不甜美。“不适合做卧具”是指那里不能作为卧处,意思是说没有大片高大的稻秆堆可以铺成卧具。“高低不平”是指地面因高处和低处而凹凸不平。在那种地方,高处存不住水,低处又积水太多。“有碎石砾”是指地面布满大石块、小石块和碎石子。“盐碱地”是指泛出盐分的土地。“不能深犁”是说因为土质坚硬,犁不能深耕,只能犁出浅浅的犁沟。“没有进水道”是指没有水流进来的通道。“没有出水道”是指后方没有水流出去的通道。“没有水渠”是指没有大大小小的水渠。“没有田埂”是指没有田地的边界。以上“没有大果报”等这些说法,都应当从果报的角度来理解。巴利
34. Catutthe na mahapphalaṃ hotīti dhaññaphalena mahapphalaṃ na hoti. Na mahassādanti yampissa phalaṃ hoti, tassa assādo na mahā hoti mandassādaṃ na madhuraṃ. Na phātiseyyanti seyyāpissa na hoti vuḍḍhi, tassa mahantaṃ vīhithambhasannivesaṃ na hotīti attho. Unnāmaninnāmīti thalaninnavasena visamatalaṃ. Tattha thale udakaṃ na saṇṭhāti, ninne atibahu tiṭṭhati. Pāsāṇasakkharikanti pattharitvā ṭhitapiṭṭhipāsāṇehi ca khuddakapāsāṇehi ca sakkharāhi ca samannāgataṃ. Ūsaranti ubbhinnaloṇaṃ. Na ca gambhīrasitanti thaddhabhūmitāya gambhīrānugataṃ, naṅgalamaggaṃ katvā kasituṃ na sakkā hoti, uttānanaṅgalamaggameva hoti. Na āyasampannanti na udakāgamanasampannaṃ. Na apāyasampannanti pacchābhāge udakaniggamanamaggasampannaṃ na hoti. Na mātikāsampannanti na khuddakamahantīhi udakamātikāhi sampannaṃ hoti . Na mariyādasampannanti na kedāramariyādāhi sampannaṃ. Na mahapphalantiādīni sabbāni vipākaphalavaseneva veditabbāni.
“具足”是指圆满、具备成就。“播下具足的种子”是指种下圆满的种子。“天降适时雨”是指天人们正确地降雨。“无灾害的成就”是指没有昆虫、幼虫等生物的侵害,这是一种成就。“生长”是指增长,是第二种成就。“广茂”是指广大的状态,是第三种成就。“结果”是指圆满的果实,是第四种成就。“于具足戒者中”是指在戒行圆满的人当中。“食成就”是指具足丰盛多样的食物。“成就”是指三种善的成就。“引致”是说那种食成就带来结果。为什么?因为“他的所作已具足”,意思是:他所造的业是圆满、完备的。“愿此处成就”即愿此处有成就。“明行足”是指具备三明与十五种行法。“得”是说这样的人获得了心的成就,即圆满无缺的状态。“作具足业”是指造作圆满的业。“得此义成就”是指获得圆满的义利。“见成就”是指观智。“道成就”是指入流道。“以具足心而趣向”是说内心变得圆满之后,便趣向阿拉汉果。“一切成就”是指从一切苦中解脱,这才称为一切成就。巴利
Sampanneti paripuṇṇe sampattiyutte. Pavuttā bījasampadāti sampannaṃ bījaṃ ropitaṃ. Devesampādayantamhīti deve sammā vassante. Anītisampadā hotīti kīṭakimiādipāṇakaītiyā abhāvo ekā sampadā hoti. Virūḷhīti vaḍḍhi dutiyā sampadā hoti. Vepullanti vipulabhāvo tatiyā sampadā hoti. Phalanti paripuṇṇaphalaṃ catutthī sampadā hoti. Sampannasīlesūti paripuṇṇasīlesu. Bhojanasampadāti sampannaṃ vividhabhojanaṃ. Sampadānanti tividhaṃ kusalasampadaṃ. Upanetīti sā bhojanasampadā upanayati. Kasmā? Sampannañhissa taṃ kataṃ, yasmāssa taṃ katakammaṃ sampannaṃ paripuṇṇanti attho. Sampannatthūdhāti sampanno atthu idha. Vijjācaraṇasampannoti tīhi vijjāhi ca pañcadasahi caraṇadhammehi ca samannāgato. Laddhāti evarūpo puggalo cittassa sampadaṃ avekallaparipuṇṇabhāvaṃ labhitvā. Karoti kammasampadanti paripuṇṇakammaṃ karoti. Labhati catthasampadanti atthañca paripuṇṇaṃ labhati. Diṭṭhisampadanti vipassanādiṭṭhiṃ. Maggasampadanti sotāpattimaggaṃ. Yāti sampannamānasoti paripuṇṇacitto hutvā arahattaṃ yāti. Sā hoti sabbasampadāti sā sabbadukkhehi vimutti sabbasampadā nāma hotīti.
第5篇 布施与投生经的注释巴利
5. Dānūpapattisuttavaṇṇanā
35 35. 第五经中,“施生处”是指以布施为缘的往生处。“施与”就是放置。“决意”只是它的另一种说法。“修习”就是增长。“于低劣中放逸”是指心倾注、沉溺于低劣的五种欲乐。“更高的尚未修习”是指在那之上,为了更高的道与果而尚未修习。“导向往生其处”意思是:心里希求某个地方而做了善行,这善行就导向在那里投生。“离贪者”是指通过道彻底断除了贪的人,或者通过禅定暂时压伏了贪的人。因为仅仅靠布施是不可能投生到梵天界的,但布施会成为定与观之心的庄严和随从。所以,先通过布施让心变得柔软,再修习梵住,就能投生到梵天界。因此说:“对于离贪者,而不是有贪者。”巴利
35. Pañcame dānūpapattiyoti dānapaccayā upapattiyo. Dahatīti ṭhapeti. Adhiṭṭhātīti tasseva vevacanaṃ. Bhāvetīti vaḍḍheti. Hīne vimuttanti hīnesu pañcasu kāmaguṇesu vimuttaṃ. Uttari abhāvitanti tato uttarimaggaphalatthāya abhāvitaṃ. Tatrūpapattiyā saṃvattatīti yaṃ ṭhānaṃ patthetvā kusalaṃ kataṃ, tattha nibbattanatthāya saṃvattati. Vītarāgassāti maggena vā samucchinnarāgassa samāpattiyā vā vikkhambhitarāgassa. Dānamatteneva hi brahmaloke nibbattituṃ na sakkā, dānaṃ pana samādhivipassanācittassa alaṅkāraparivāraṃ hoti. Tato dānena muducitto brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbattati. Tena vuttaṃ – ‘‘vītarāgassa no sarāgassā’’ti.
第6篇 福业事经的注释巴利
6. Puññakiriyavatthusuttavaṇṇanā
36 36. 第六经的注释:福德行为本身,以及它们各自带来种种利益的依据处,合称为“福德行为事”。因为,人们把心安立在布施等特征上,想着“我要做这样的布施,要守护戒,要修习禅修”,然后就去造作福德。布施本身就是“布施所成”;或者,在诸布施思中,从最初的思所产生、最终完成决意的思,就是“布施所成”,就像由戒等所成的“戒所成”等一样。其余两类也是同样的道理。“所作为少”就是做得少、微弱。“不能成就”就是不能圆满。“未作”就是还没有开始与禅修相应的用功,这是意思。“人之贫贱”就是在人群中缺乏福报成就的五种低贱种姓。“再生”就是以结生的方式前往那里投生,在那里出生的意思。“适量而作”就是按一定分量而作,少而不多。“人之富贵”就是在人群中具有福报,即成就三种种姓。“增上”就是超出一般分量,或者力量强大。“胜过而取”就是超越并取得,成为更殊胜、位居首者,这是意思。巴利
36. Chaṭṭhe puññakiriyāni ca tāni tesaṃ tesaṃ ānisaṃsānaṃ vatthūni cāti puññakiriyavatthūni. Dānādīnañhi lakkhaṇe cittaṃ ṭhapetvā ‘‘evarūpaṃ nāma amhehi dānaṃ dātabbaṃ, sīlaṃ rakkhitabbaṃ, bhāvanā bhāvetabbā’’ti sattā puññāni karonti. Dānameva dānamayaṃ, dānacetanāsu vā purimacetanāto nipphannā sanniṭṭhāpakacetanā dānamayaṃ sīlādīhi sīlamayādīni viya. Sesadvayesupi eseva nayo. Parittaṃ kataṃ hotīti thokaṃ mandaṃ kataṃ hoti. Nābhisambhotīti na nipphajjati. Akataṃ hotīti bhāvanāyayogoyeva anāraddho hotīti attho. Manussadobhagyanti manussesu sampattirahitaṃ pañcavidhaṃ nīcakulaṃ. Upapajjatīti paṭisandhivasena upagacchati, tattha nibbattatīti attho. Mattaso katanti pamāṇena kataṃ, thokaṃ na bahu. Manussasobhagyanti manussesu subhagabhāvaṃ tividhakulasampattiṃ. Adhimattanti adhikappamāṇaṃ balavaṃ vā. Adhigaṇhantīti abhibhavitvā gaṇhanti, visiṭṭhatarā jeṭṭhakā hontīti attho.
第七部 善士施经的注释巴利
7. Sappurisadānasuttavaṇṇanā
37 第七经中,“清净”是指布施清净、色泽美好的东西。“殊胜”是指具有美味。“适时”是指在合适的时间。“如法”是指布施如法之物。“审择而施”是指这样思择:“布施给这个人会有大果报,布施给那个人不会有大果报”,像这样通过寻找合适的受施者来布施,或者通过发愿来布施,经过审察之后再布施。巴利
37. Sattame sucinti parisuddhaṃ vaṇṇasampannaṃ deti. Paṇītanti rasūpapannaṃ. Kālenāti yuttapattakālena. Kappiyanti yaṃ kappiyaṃ, taṃ deti. Viceyya detīti ‘‘imassa dinnaṃ mahapphalaṃ bhavissati, imassa na mahapphala’’nti evaṃ paṭiggāhakapariyesanavasena dānaṃ vā paṇidhāyavasena dānaṃ vā vicinitvā deti.
第8篇 善士经的注释巴利
8. Sappurisasuttavaṇṇanā
38 38. 在第八经中,“为了义利”就是“为了义利之故”。“为了利益、为了安乐”就是“为了利益之故、为了安乐之故”。“先亡”是指已经去世、投生到他方世界的亲属。在这部经里,如果处在没有佛陀出世的时代,能遇到的是转轮王、菩萨和独觉佛;如果处在有佛陀出世的时代,能遇到的就是佛陀和佛陀的弟子。因为按照上面所说的那样,对这些对象去做,就能带来义利、利益和安乐。“确实是为了许多人的义利”——有智慧的人住在家里,有智慧的人在家而住时,确实能成为许多人的义利。“先”就是最初、首先的意思。“忆念先恩”是指忆念父母最初所给的恩德。“以相应法”是指用如法的理由、用资具来供养、恭敬。“恭敬梵行者”是指对梵行者恭敬,在他们面前表现出谦下的态度。“可爱戒者”是指戒行可爱、令人欢喜的人。巴利
38. Aṭṭhame atthāyāti atthatthāya. Hitāya sukhāyāti hitatthāya sukhatthāya. Pubbapetānanti paralokagatānaṃ ñātīnaṃ. Imasmiṃ sutte anuppanne buddhe cakkavattirājāno bodhisattā paccekabuddhā labbhanti, buddhakāle buddhā ceva buddhasāvakā ca. Yathāvuttānañhi etesaṃ atthāya hitāya sukhāya saṃvattanti. Bahunnaṃvata atthāya, sappañño gharamāvasanti sappañño ghare vasanto bahūnaṃ vata atthāya hoti. Pubbeti paṭhameva. Pubbekatamanussaranti mātāpitūnaṃ pubbakāraguṇe anussaranto. Sahadhammenāti sakāraṇena paccayapūjanena pūjeti. Apace brahmacārayoti brahmacārino apacayati, nīcavuttitaṃ nesaṃ āpajjati. Pesaloti piyasīlo.
第9经《润泽经》的注释巴利
9. Abhisandasuttavaṇṇanā
39 第九经里说的“施”,是指由思心所发动的布施。“最上知”等词的含义,前面已经讲过了。巴利
39. Navame dānānīti cetanādānāni. Aggaññānītiādīnaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.
第10经 恶行果报经的注释巴利
10. Duccaritavipākasuttavaṇṇanā
40 第十经中,杀生就是指杀生的思。极轻的就是最轻微的。能招致短寿:因为那一点点业果,就会变得短寿,或者结生识刚一获得就在母胎里消失,或者刚出母胎就死去。这种情况确实不是别的什么业的等流果,它正是杀生所走的路。能招致财产衰败:就像手里连一枚小钱都留不住,这样招来财产衰败。能招致怨敌仇恨:会招来与怨敌的仇恨。他的怨敌很多,谁看见他,都会对他生起仇恨,而且不会平息。这种情况正是侵犯他人所守护、看管之物的等流果。巴利
40. Dasame pāṇātipātoti pāṇātipātacetanā. Sabbalahusoti sabbalahuko. Appāyukasaṃvattanikoti tena parittakena kammavipākena appāyuko hoti, dinnamattāya vā paṭisandhiyā vilīyati mātukucchito nikkhantamatte vā. Evarūpo hi na aññassa kassaci nissando, pāṇātipātasseva gatamaggo esoti. Bhogabyasanasaṃvattanikoti yathā kākaṇikāmattampi hatthe na tiṭṭhati, evaṃ bhogabyasanaṃ saṃvatteti. Sapattaverasaṃvattaniko hotīti saha sapattehi veraṃ saṃvatteti. Tassa hi sapattā ca bahukā honti. Yo ca naṃ passati, tasmiṃ verameva uppādeti na nibbāyati. Evarūpo hi parassa rakkhitagopitabhaṇḍe aparādhassa nissando.
会招来不实诽谤:以不实之言诽谤他人,无论是谁做的,最终都会落回自己头上。会招来朋友分裂:让朋友之间产生裂痕。无论他结交哪个朋友,那个朋友必定会跟他翻脸。会招来不悦耳之声:招致不悦耳的声音。那种带刺、粗硬、刻薄、令人恼怒、刺入骨髓的话,他走到哪里都只听到这种话,根本听不到悦耳的声音。这就是粗恶语所走的路。会招来言语不被接受:招致自己的话没人要听,会被人说:“你说这些干什么?谁会听你的话?”这就是杂秽语所走的路。会招来疯癫:招致疯癫的状态。因为饮酒,人会发疯、心智散乱或变得愚痴。这就是饮酒的等流果报。在这部经里,只说了流转的部分。巴利
Abhūtabbhakkhānasaṃvattaniko hotīti abhūtena abbhakkhānaṃ saṃvatteti, yena kenaci kataṃ tasseva upari patati. Mittehibhedanasaṃvattanikoti mittehi bhedaṃ saṃvatteti. Yaṃ yaṃ mittaṃ karoti, so so bhijjatiyeva. Amanāpasaddasaṃvattanikoti amanāpasaddaṃ saṃvatteti. Yā sā vācā kaṇṭakā kakkasā kaṭukā abhisajjanī mammacchedikā, gatagataṭṭhāne tameva suṇāti, manāpasaddasavanaṃ nāma na labhati. Evarūpo pharusavācāya gatamaggo nāma. Anādeyyavācāsaṃvattanikoti aggahetabbavacanataṃ saṃvatteti, ‘‘tvaṃ kasmā kathesi, ko hi tava vacanaṃ gahessatī’’ti vattabbataṃ āpajjati. Ayaṃ samphappalāpassa gatamaggo. Ummattakasaṃvattaniko hotīti ummattakabhāvaṃ saṃvatteti. Tena hi manusso ummatto vā khittacitto vā eḷamūgo vā hoti. Ayaṃ surāpānassa nissando. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitanti.