第一郁伽经的注释
1. Paṭhamauggasuttavaṇṇanā
21第三经第一段里说“在已经铺好的座位上坐下”:据说在他家里,常年为五百位比丘铺好五百个座位,他就在其中一个座位上坐下了。“你听这个”:就是“你听”,或者说“听这八种稀有之法”。“心清净生信”:他心里连“这是佛还是不是佛”这样的念头都没有生起,生起的心清净、澄澈,深信“这就是佛”。“或者回自己的亲族家”:就是带上仅够自己生活的财物,回亲戚家去。“我该给谁”:就是“我把你们给哪个人?请告诉我你们的心意”。“不分别”:如果生起这样的心——“我给这么多,不给这么多;给这个,不给那个”,这就叫分别;但我不是这样。而是像僧团之物、像群体所有之物一样,与具戒者共同享有。“我恭敬奉事”:我亲手去服侍,怀着敬重心去亲近。
21. Tatiyassa paṭhame paññatte āsane nisīdīti tassa kira ghare pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ pañca āsanasatāni niccaṃ paññattāneva honti, tesu aññatarasmiṃ āsane nisīdi. Taṃ suṇāhīti te suṇāhi, taṃ vā aṭṭhavidhaṃ acchariyadhammaṃ suṇāhi. Cittaṃ pasīdīti ‘‘buddho nu kho na buddho nu kho’’ti vitakkamattampi na uppajji, ayameva buddhoti cittuppādo pasanno anāvilo ahosi. Sakāni vā ñātikulānīti attano yāpanamattaṃ dhanaṃ gahetvā ñātigharāni gacchatu. Kassa vo dammīti katarapurisassa tumhe dadāmi, ārocetha me attano adhippāyaṃ. Appaṭivibhattāti ‘‘ettakaṃ dassāmi ettakaṃ na dassāmi, idaṃ dassāmi idaṃ na dassāmī’’ti cittaṃ uppādentena hi paṭivibhattā nāma hoti, mayhaṃ pana na evaṃ. Atha kho saṅghikā viya gaṇasantakā viya ca sīlavantehi saddhiṃ sādhāraṇāyeva. Sakkaccaṃyeva payirupāsāmīti sahatthā upaṭṭhahāmi, cittīkārena upasaṅkamāmi.
尊者,这对我来说并不稀奇。诸天前来告诉我这些,这并不稀奇。但我没有因为这件事而生起内心的傲慢,这才真正是稀奇的事,他是这样说的。善哉善哉,比丘:这里虽然称呼的是比丘,但应当知道,这声善哉是佛陀对那位居士的解释感到满意而发出的赞叹。
Anacchariyaṃ kho pana maṃ, bhanteti, bhante, yaṃ maṃ devatā upasaṅkamitvā evaṃ ārocenti, idaṃ na acchariyaṃ. Yaṃ panāhaṃ tatonidānaṃ cittassa uṇṇatiṃ nābhijānāmi, taṃ eva acchariyanti vadati. Sādhu sādhu, bhikkhūti ettha kiñcāpi bhikkhuṃ āmanteti, upāsakasseva pana veyyākaraṇasampahaṃsane esa sādhukāroti veditabbo.
第二郁伽经的注释
2. Dutiyauggasuttavaṇṇanā
22第二经中,“象林”那里:据说那位富翁有一座名叫“象林”的园林。他在那里,午饭前让人备好香、花环等物,想去园林里游玩,到了之后正在享受游乐时,看见了世尊。一见之下,他的心就像前面所说的那样立刻生起净信,而因饮酒而生起的迷醉也在那一刹那消失了。就是针对这件事,才这样说道。“我倾倒”:指我把水倒在手上,然后布施出去。“某某”:就是那个人。“我以平等心布施”:意思是说,我不会生起“给这个人少一点、给那个人多一点”这样心念上的差别,而是把应当布施的东西平等地对待。“告知”:指站在空中告知。“无结”:居士用这句话表明自己证得了不来果。
22. Dutiye nāgavaneti tassa kira seṭṭhino nāgavanaṃ nāma uyyānaṃ, so tattha purebhattaṃ gandhamālādīni gāhāpetvā uyyānakīḷikaṃ kīḷitukāmo gantvā paricāriyamāno bhagavantaṃ addasa. Saha dassanenevassa purimanayeneva cittaṃ pasīdi, surāpānena ca uppannamando taṅkhaṇaṃyeva pahīyi. Taṃ sandhāyevamāha. Oṇojesinti udakaṃ hatthe pātetvā adāsiṃ. Asukoti amuko. Samacittova demīti ‘‘imassa thokaṃ, imassa bahuka’’nti evaṃ cittanānattaṃ na karomi, deyyadhammaṃ pana ekasadisaṃ karomīti dasseti. Ārocentīti ākāse ṭhatvā ārocenti. Natthi taṃ saṃyojananti iminā upāsako attano anāgāmiphalaṃ byākaroti.
第一手长者经的注释
3. Paṭhamahatthakasuttavaṇṇanā
2323. 在第三经中,“手长者”指旷野夜叉:这位王子之所以得名“手长者”,是因为世尊曾亲手从旷野夜叉手中把他接过来。“具戒者”:以五戒和十戒而具戒。“乐施者”:具足布施。“尊者,这里是否……?”:尊者,这里是否是世尊开示法义的地方?“少欲者”:由于对所证得的境界少欲,所以是少欲者。
23. Tatiye hatthako āḷavakoti bhagavatā āḷavakayakkhassa hatthato hatthehi sampaṭicchitattā hatthakoti laddhanāmo rājakumāro. Sīlavāti pañcasīladasasīlena sīlavā. Cāgavāti cāgasampanno. Kaccittha, bhanteti, bhante, kacci ettha bhagavato byākaraṇaṭṭhāne. Appicchoti adhigamappicchatāya appiccho.
《第二手长者经》注释
4. Dutiyahatthakasuttavaṇṇanā
2424. 在第四经中,“与五百位近事男”:手长者被五百位入流者和一来者的圣弟子近事男围绕;他吃过早饭,拿了香、花环、涂香和粉末,前往世尊那里。“摄事”:就是摄受的方法。“以他们我……”:意思是通过他们,我……。“以布施摄受”:就是布施犁、牛、饭食、种子以及香、花、根等来摄受。“以爱语摄受”:就是用“妈妈、亲爱的、兄弟、姊妹”这类悦耳、柔和、亲爱的话来摄受。“以利行摄受”:就是知道“这个人不需要用布施或爱语来利益,而应以利行来摄受”时,便以帮助他处理所生起的事务这种利行来摄受。“以同事摄受”:当知道‘此人不需要以布施等来利益,而应以同事来摄受’时,便在吃、喝、坐、卧等方面使自己与他同等来摄受。“他们认为贫者不应听闻如是”:认为对于贫穷者,对于无力布施或做任何事情的人,不应如此对其宣说,但认为应当听从我的,安住于我所给的教诫,不认为可以越过我的教导。“你有方法”:你有此方法。应当知道,在这两部经中,导师讲述了戒、施、慧混合的内容。
24. Catutthe pañcamattehi upāsakasatehīti sotāpannasakadāgāmīnaṃyeva ariyasāvakaupāsakānaṃ pañcahi satehi parivuto bhuttapātarāso gandhamālavilepenacuṇṇāni gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Saṅgahavatthūnīti saṅgaṇhanakāraṇāni. Tehāhanti tehi ahaṃ. Taṃ dānena saṅgaṇhāmīti naṅgalabalibaddabhattabījādīni ceva gandhamālamūlādīni ca datvā saṅgaṇhāmi. Peyyavajjenāti amma, tāta, bhātara, bhaginītiādikena kaṇṇasukhena mudukena piyavacanena saṅgaṇhāmi. Atthacariyāyāti ‘‘imassa dānena vā piyavacanena vā kiccaṃ natthi, atthacariyāya saṅgaṇhitabbayuttako aya’’nti ñatvā uppannakiccanittharaṇasaṅkhātāya atthacariyāya saṅgaṇhāmi. Samānattatāyāti ‘‘imassa dānādīhi kiccaṃ natthi, samānattatāya saṅgaṇhitabbo aya’’nti ekato khādanapivananisajjādīhi attanā samānaṃ katvā saṅgaṇhāmi. Daliddassa kho no tathā sotabbaṃ maññantīti daliddassa kiñci dātuṃ vā kātuṃ vā asakkontassa, yathā daliddassa no tathā sotabbaṃ maññanti, mama pana sotabbaṃ maññanti, dinnovāde tiṭṭhanti, na me anusāsaniṃ atikkamitabbaṃ maññanti. Yoni kho tyāyanti upāyo kho te ayaṃ. Imesu pana dvīsupi suttesu satthārā sīlacāgapaññā missakā kathitāti veditabbā.
《摩诃男经》等经的注释
5-6. Mahānāmasuttādivaṇṇanā
25-2625-26. 在第五经中,“已审察义理者”是指:已经审察、辨别了义理与非义理、原因与非原因。在第六经中,则讲述了信、戒、施混合在一起的内容。
25-26. Pañcame atthūpaparikkhitā hotīti atthānatthaṃ kāraṇākāraṇaṃ upaparikkhitā hoti. Chaṭṭhe saddhāsīlacāgā missakā kathitā.
第一力经的注释
7. Paṭhamabalasuttavaṇṇanā
2727. 在第七经中,“愤慨之力”就是抱怨的力量。愚人心里想:“某某说了这样那样的话,他是在说我,不是说别人。”他们就这样把抱怨本身当成力量。“审察之力”就是通过“不是这样,而是那样”来判断什么是义、什么不是义的力量。“思择之力”就是观察的力量。“忍耐之力”就是安忍的力量。
27. Sattame ujjhattibalāti ujjhānabalā. Bālānañhi ‘‘yaṃ asuko idañcidañca āha, maṃ so āha, na añña’’nti evaṃ ujjhānameva balaṃ. Nijjhattibalāti ‘‘na idaṃ evaṃ, evaṃ nāmeta’’nti atthānatthanijjhāpanaṃyeva balaṃ. Paṭisaṅkhānabalāti paccavekkhaṇabalā. Khantibalāti adhivāsanabalā.
第二力经的注释
8. Dutiyabalasuttavaṇṇanā
2828. 第八经中,“力”指智慧之力。“宣称诸漏已尽”就是宣称证得阿罗汉果。“以无常”是从先有而后无的方式了知。“如实”是按真实本性了知。“以正慧”是与观智相应的道慧。“如火坑”是说这些欲因有烧灼之义,被比作火坑。“倾向远离”是以果等至的力量倾向涅槃。“住于远离”是远离烦恼,或者说已经远离。“乐于出离”是乐于出家。“已彻底超越”是已经完全过去,连一部分都不再依附、不再系缚、不再纠缠。“于诸漏处”是从相应来说,成为诸漏之因的诸烦恼法。或者,“已彻底超越”是气息已灭尽的意思。从哪里灭尽?从一切漏处之法中灭尽,也就是从三地的一切法中灭尽。这部经讲的是世间与出世间的圣道。
28. Aṭṭhame balānīti ñāṇabalāni. Āsavānaṃ khayaṃ paṭijānātīti arahattaṃ paṭijānāti. Aniccatoti hutvā abhāvākārena. Yathābhūtanti yathāsabhāvato. Sammappaññāyāti sahavipassanāya maggapaññāya. Aṅgārakāsūpamāti santāpanaṭṭhena aṅgārakāsuyā upamitā ime kāmāti. Vivekaninnanti phalasamāpattivasena nibbānaninnaṃ. Vivekaṭṭhanti kilesehi vajjitaṃ dūrībhūtaṃ vā. Nekkhammābhiratanti pabbajjābhirataṃ. Byantibhūtanti vigatantabhūtaṃ ekadesenāpi anallīnaṃ visaṃyuttaṃ visaṃsaṭṭhaṃ. Āsavaṭṭhāniyehīti sampayogavasena āsavānaṃ kāraṇabhūtehi, kilesadhammehīti attho. Atha vā byantibhūtanti vigatavāyanti attho. Kuto? Sabbaso āsavaṭṭhāniyehi dhammehi, sabbehi tebhūmakadhammehīti attho. Imasmiṃ sutte ariyamaggo lokiyalokuttaro kathito.
《非时经》的注释
9. Akkhaṇasuttavaṇṇanā
29第九经中,“应时作者”是指在恰当的时机做应做的事,意思是说,一得到机会就去做应做之事。“法”是指四圣谛之法。“寂止的”是指能带来烦恼止息的。“般涅槃的”是指能使烦恼般涅槃的。“导向正觉”是指趣向并证得被称为四道智的正觉。“长寿的天众”这是就无想天众而说的。“于无识者中”是指在那些极度无智的众生当中。
29. Navame khaṇe kiccāni karotīti khaṇakicco, okāsaṃ labhitvāva kiccāni karotīti attho. Dhammoti catusaccadhammo. Opasamikoti kilesūpasamāvaho. Parinibbāyikoti kilesaparinibbānakaro. Catumaggañāṇasaṅkhātaṃ sambodhiṃ gacchati sampāpuṇātīti sambodhagāmī. Dīghāyukaṃ devanikāyanti idaṃ asaññaṃ devanikāyaṃ sandhāya vuttaṃ. Aviññātāresūti ativiya aviññūsu.
“善说”就是说得很好。“会造成障碍”就是带来障碍。“千万别错过时机”是说:已经得到了这个时机,就不要让它白白过去。“就在这里错失它”是说:如果有人放逸度日,即使在这里得到了这个时机,却错失了正法的决定性——也就是圣道,没能成就它。“错失利益”就是损失了利益。“将长久追悔”就是会长久地忧愁懊悔。就像有个商人听说“某个地方出了货物”,自己不去,别人去了拿到了货,那些人赚了八倍甚至十倍的利润。这时那个商人就会想“我的利益已经错过了”,然后懊悔。同样,如果有人在这里得到了时机却不修行,错失了正法的决定性,他就会像那个商人一样,成了错失利益的人,长久地追悔、忧愁。“更何况,被无明遮住的人”也是这样。“他们通达”是指他们证悟了。“防护”是指戒律的防护。“随魔境而行”是指追随被称为魔境的轮回。“到彼岸”是指到达涅槃。“那些达到漏尽的人”是指那些证得阿罗汉果的人。这样,在这些偈颂里就讲说了轮回与还灭。
Suppavediteti sukathite. Antarāyikāti antarāyakarā. Khaṇo ve mā upaccagāti ayaṃ laddho khaṇo mā atikkami. Idhaceva naṃ virādhetīti sace koci pamattacārī idha imaṃ khaṇaṃ labhitvāpi saddhammassa niyāmataṃ ariyamaggaṃ virādheti na sampādeti. Atītatthoti hāpitattho. Cirattaṃ anutapissatīti cirarattaṃ socissati. Yathā hi ‘‘asukaṭṭhāne bhaṇḍaṃ samuppanna’’nti sutvā eko vāṇijo na gaccheyya, aññe gantvā gaṇheyyuṃ, tesaṃ taṃ aṭṭhaguṇampi dasaguṇampi bhaveyya. Atha itaro ‘‘mama attho atikkanto’’ti anutapeyya, evaṃ yo idha khaṇaṃ labhitvā appaṭipajjanto saddhammassa niyāmataṃ virādheti, so ayaṃ vāṇijova atītattho ciraṃ anutapissati socissati. Kiñca bhiyyo avijjānivutoti tathā. Paccavidunti paṭivijjhiṃsu. Saṃvarāti sīlasaṃvarā. Māradheyyaparānugeti māradheyyasaṅkhātaṃ saṃsāraṃ anugate. Pāraṅgatāti nibbānaṃ gatā. Ye pattā āsavakkhayanti ye arahattaṃ pattā. Evamidha gāthāsu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
《阿那律大寻经》的注释
10. Anuruddhamahāvitakkasuttavaṇṇanā
30第10经中,“车提”是指因为那里曾是名为车提的国王们居住的地方,所以这个国土就得到了这样的名称。“东边竹林”是指从十力世尊居住的地方向东,有一片竹林,那里长满了泛着青绿色光泽的竹子,是一片树林。“他心中生起了这样的念头”是说,这位长老出家之后,在第一个雨安居期间就证得了禅定,并且生起了能够看见一千个世界的天眼智。他来到舍利弗长老那里,这样说道:“贤友舍利弗,我用清净、超越常人的天眼观察一千个世界。我的精进已经发起,没有松懈;正念已经现前,没有忘失;身体已经轻安,没有躁动;心已经入定,专一不动。可是,我的心还是不能无所执取地从诸漏中解脱。”于是舍利弗长老对他说:“贤友阿那律,你这样想‘我用天眼……观察’,这是你的慢。贤友阿那律,你这样想‘我的精进已经发起……专一不动’,这是你的掉举。贤友阿那律,你这样想‘可是,我的心还是不能无所执取地从诸漏中解脱’,这是你的追悔。善哉,尊者阿那律,愿你舍弃这三种法,不理会这三种法,把心导向不死界。”舍利弗长老就这样为他说了修行的法门。他领受了这个法门之后,向大师告辞,前往车提国,修行沙门之法,以经行度过了八个月。他因为精进努力而身体疲惫,就在一丛竹子下面坐了下来。这时,他心中生起了这样的念头——这里的意思是,那位大士的寻思生起了。
30. Dasame cetīsūti cetināmakānaṃ rājūnaṃ nivāsaṭṭhānattā evaṃladdhavohāre raṭṭhe. Pācīnavaṃsadāyeti dasabalassa vasanaṭṭhānato pācīnadisāya ṭhite vaṃsadāye nīlobhāsehi veḷūhi sañchanne araññe. Evaṃ cetaso parivitakko udapādīti thero kira pabbajitvā paṭhamaantovassamhiyeva samāpattilābhī hutvā sahassalokadhātudassanasamatthaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ uppādesi. So sāriputtattherassa santikaṃ gantvā evamāha – ‘‘idhāhaṃ, āvuso sāriputta, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sahassalokaṃ olokemi. Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Atha ca pana me anupādāya āsavehi cittaṃ na vimuccatī’’ti. Atha naṃ thero āha – ‘‘yaṃ kho te, āvuso anuruddha, evaṃ hoti ‘ahaṃ dibbena cakkhunā…pe… olokemī’ti, idaṃ te mānasmiṃ. Yampi te, āvuso, anuruddha evaṃ hoti ‘āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ…pe… ekagga’nti, idaṃ te uddhaccasmiṃ. Yampi te, āvuso anuruddha, evaṃ hoti ‘atha ca pana me anupādāya āsavehi cittaṃ na vimuccatī’ti, idaṃ te kukkuccasmiṃ. Sādhu vatāyasmā anuruddho ime tayo dhamme pahāya ime tayo dhamme amanasikaritvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharatū’’ti evamassa thero kammaṭṭhānaṃ kathesi. So kammaṭṭhānaṃ gahetvā satthāraṃ āpucchitvā cetiraṭṭhaṃ gantvā samaṇadhammaṃ karonto aṭṭhamāsaṃ caṅkamena vītināmesi. So padhānaveganimmathitattā kilantakāyo ekassa veḷugumbassa heṭṭhā nisīdi. Athassāyaṃ evaṃ cetaso parivitakko udapādi, esa mahāpurisavitakko uppajjīti attho.
“少欲者”这里,少欲有四种:对资具少欲、对证得少欲、对多闻少欲、对头陀支少欲。其中,对资具少欲的人,别人给得多时他只拿一点,给得少时他拿得更少,不会全部接受。对证得少欲的人,就像中洲长老那样,不愿让别人知道自己所证得的境界。对多闻少欲的人,即使已经通达三藏,也不愿让别人知道自己博学多闻,就像娑枳多帝须长老那样。对头陀支少欲的人,不愿让别人知道自己受持头陀支,就像两兄弟长老中的兄长那样。相关事迹在《清净道论》中已有说明。“此法”:像这样,通过隐藏自己的真实功德,以及在接受供养时懂得适量,这位少欲的人就能成就这九种出世间法,多欲的人则不能。对所有相关文句都应这样理解。
Appicchassāti ettha paccayappiccho, adhigamappiccho, pariyattiappiccho, dhutaṅgappicchoti cattāro appicchā. Tattha paccayappiccho bahuṃ dente appaṃ gaṇhāti, appaṃ dente appataraṃ gaṇhāti, na anavasesaggāhī hoti. Adhigamappiccho majjhantikatthero viya attano adhigamaṃ aññesaṃ jānituṃ na deti. Pariyattiappiccho tepiṭakopi samāno na bahussutabhāvaṃ jānāpetukāmo hoti sāketatissatthero viya. Dhutaṅgappiccho dhutaṅgapariharaṇabhāvaṃ aññesaṃ jānituṃ na deti dvebhātikattheresu jeṭṭhatthero viya. Vatthu visuddhimagge kathitaṃ. Ayaṃ dhammoti evaṃ santaguṇaniguhanena ca paṭiggahaṇe mattaññutāya ca appicchassa puggalassa ayaṃ navalokuttaradhammo sampajjati, no mahicchassa. Evaṃ sabbattha yojetabbaṃ.
“知足者”是指对四种资具以三种知足而知足的人。“远离者”是指以身远离、心远离、依远离而远离的人。其中,身远离是指去除群体杂沓,依靠精进的基础而独处。仅仅独处并不能成就业处,所以要修习遍业处,然后生起八种等至,这称为心远离。仅仅等至也不能成就业处,所以要以禅那为基础,观照诸行,连同无碍解一起证得阿罗汉果,这从一切方面来说称为依远离。因此世尊说:“身远离,是那些身远离、乐于出离的人;心远离,是那些心清净、达到最胜清净的人;依远离,是那些无依、到达无为的士夫。”
Santuṭṭhassāti catūsu paccayesu tīhi santosehi santuṭṭhassa. Pavivittassāti kāyacittaupadhivivekehi vivittassa. Tattha kāyaviveko nāma gaṇasaṅgaṇikaṃ vinodetvā ārambhavatthuvasena ekībhāvo. Ekībhāvamatteneva kammaṃ na nipphajjatīti kasiṇaparikammaṃ katvā aṭṭha samāpattiyo nibbatteti, ayaṃ cittaviveko nāma. Samāpattimatteneva kammaṃ na nipphajjatīti jhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇāti, ayaṃ sabbākārato upadhiviveko nāma. Tenāha bhagavā – ‘‘kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānappattānaṃ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatāna’’nti (mahāni. 7, 49).
乐于群体交往的人,是指喜欢人群聚集和烦恼聚集的人。已发起精进的人,是指以身精进和心精进发起精进的人。已现前正念的人,是指以四念处使正念现前的人。已得定的人,是指心一境性的人。有智慧的人,是指具有业自属智的人。
Saṅgaṇikārāmassāti gaṇasaṅgaṇikāya ceva kilesasaṅgaṇikāya ca ratassa. Āraddhavīriyassāti kāyikacetasikavīriyavasena āraddhavīriyassa. Upaṭṭhitassatissāti catusatipaṭṭhānavasena upaṭṭhitassatissa. Samāhitassāti ekaggacittassa. Paññavatoti kammassakatapaññāya paññavato.
“善哉,善哉!”他这样赞叹长老的思惟,便如此说道。所谓“这第八”,就像给一个已经得到七种宝藏的人第八种宝藏,又像给已经得到七颗宝珠、七头象宝、七匹马宝的人第八种,同样地,对于已经思惟了七种大人思惟而安住的人,开示这第八种,因此这样说。所谓“乐于无戏论”,是因为远离了渴爱、慢、见的戏论,而乐于被称为无戏论的涅槃境地。后面那个词是它的同义词。所谓“乐于戏论”,是指乐于上面所说的种种戏论。后面那个词也是它的同义词。
Sādhu sādhūti therassa vitakkaṃ sampahaṃsento evamāha. Imaṃ aṭṭhamanti satta nidhī laddhapurisassa aṭṭhamaṃ dento viya, satta maṇiratanāni, satta hatthiratanāni, satta assaratanāni laddhapurisassa aṭṭhamaṃ dento viya satta mahāpurisavitakke vitakketvā ṭhitassa aṭṭhamaṃ ācikkhanto evamāha. Nippapañcārāmassāti taṇhāmānadiṭṭhipapañcarahitattā nippapañcasaṅkhāte nibbānapade abhiratassa. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Papañcārāmassāti yathāvuttesu papañcesu abhiratassa. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ.
“Yato”意思是“当……的时候”,“tato”意思是“那时”。“种种染色”是指用蓝、黄、红、白等各种染料染成的。“粪扫衣”是指在二十三种处所中放置的粪扫衣。“将会显现”:就像他在午前等时段,想要披哪一件,就在那个时段,那个衣箱对他变得可爱而显现;同样,当你以衣服知足的圣种而满足地安住时,粪扫衣也会显现、现前。“为了喜”是为了喜悦;“为了无惧”是为了从渴爱和见的恐惧中解脱;“为了安稳住”是为了安乐而住;“为了进入涅槃”是为了进入不死的涅槃。
Yatoti yadā. Tatoti tadā. Nānārattānanti nilapītalohitodātavaṇṇehi nānārajanehi rattānaṃ. Paṃsukūlanti tevīsatiyā khettesu ṭhitapaṃsukūlacīvaraṃ. Khāyissatīti yathā tassa pubbaṇhasamayādīsu yasmiṃ samaye yaṃ icchati, tasmiṃ samaye taṃ pārupantassa so dussakaraṇḍako manāpo hutvā khāyati, evaṃ tuyhampi cīvarasantosamahāariyavaṃsena tuṭṭhassa viharato paṃsukūlacīvaraṃ khāyissati upaṭṭhahissati. Ratiyāti ratiatthāya. Aparitassāyāti taṇhādiṭṭhiparitassanāhi aparitassanatthāya. Phāsuvihārāyāti sukhavihāratthāya. Okkamanāya nibbānassāti amataṃ nibbānaṃ otaraṇatthāya.
“团食”是指在村落、城镇、王都里,靠双脚行走,挨家挨户依次乞讨而得到的团食。“将会显现”:就像那位居士的各种美味食物一样,它将会现前。这是指以团食知足这一圣种而满足安住的人。“树下坐卧具将会显现”:就像那位居士三层宫殿中那熏满花香、香气芬芳的尖顶楼阁一样,树下坐卧处将会现前。“知足者”是指以坐卧具知足这一圣种而知足的人。“草敷具”是指用草或树叶铺在地上,或者铺在木板、石板等任何一处所铺成的敷具。“陈弃药”是指任何一种尿;因为气味臭秽,即使是当场取来的,也称为陈弃药。“满足安住”是指以病缘药资具知足而满足安住的人。
Piṇḍiyālopabhojananti gāmanigamarājadhānīsu jaṅghābalaṃ nissāya gharapaṭipāṭiyā carantena laddhapiṇḍiyālopabhojanaṃ. Khāyissatīti tassa gahapatino nānaggarasabhojanaṃ viya upaṭṭhahissati . Santuṭṭhassa viharatoti piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭhassa viharato. Rukkhamūlasenāsanaṃ khāyissatīti tassa gahapatino tebhūmakapāsāde gandhakusumavāsasugandhaṃ kūṭāgāraṃ viya rukkhamūlaṃ upaṭṭhahissati. Santuṭṭhassāti senāsanasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭhassa. Tiṇasanthārakoti tiṇehi vā paṇṇehi vā bhūmiyaṃ vā phalakapāsāṇatalāni vā aññatarasmiṃ santhatasanthato. Pūtimuttanti yaṃkiñci muttaṃ. Taṅkhaṇe gahitampi pūtimuttameva vuccati duggandhattā. Santuṭṭhassa viharatoti gilānapaccayabhesajjaparikkhārasantosena santuṭṭhassa viharato.
世尊就这样在四个地方把阿罗汉果纳入其中,讲完业处之后,又这样思惟:“住在什么样的坐卧处,对修这个业处才合适呢?”他明白“就住在那里的坐卧处最合适”,于是说:“那么,阿那律……”等等。所谓“于远离而住”,是指以三种远离而远离、安住。“与发遣相关”,是指与发遣的话语相关,意思是那些话正是他们前去承事、赴会的原因。“在戏论灭处”,就是涅槃之地。“跃入”,是指以取所缘的方式跃入。“清净”等句,也应理解为以所缘而清净、安住、解脱。世尊在车提国的东竹林中为尊者阿那律讲了八种大人思惟之后,又在婆沙羯罗林大寺坐下,为比丘僧团详细讲说。
Iti bhagavā catūsu ṭhānesu arahattaṃ pakkhipanto kammaṭṭhānaṃ kathetvā ‘‘katarasenāsane nu kho vasantassa kammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ bhavissatī’’ti āvajjento ‘‘tasmiññeva vasantassā’’ti ñatvā tena hi tvaṃ, anuruddhātiādimāha. Pavivittassa viharatoti tīhi vivekehi vivittassa viharantassa. Uyyojanikapaṭisaṃyuttanti uyyojanikeheva vacanehi paṭisaṃyuttaṃ, tesaṃ upaṭṭhānagamanakaṃyevāti attho. Papañcanirodheti nibbānapade . Pakkhandatīti ārammaṇakaraṇavasena pakkhandati. Pasīdatītiādīsupi ārammaṇavaseneva pasīdanasantiṭṭhanamuccanā veditabbā. Iti bhagavā cetiraṭṭhe pācīnavaṃsadāye āyasmato anuruddhassa kathite aṭṭha mahāpurisavitakke puna bhesakaḷāvanamahāvihāre nisīditvā bhikkhusaṅghassa vitthārena kathesi.
“意所成”是指:由意所生的身体,也称为意所成;由意而去的身体,也可以称为意所成。这里是指由意而去的身体。“如我的思惟”:就像我生起的思惟那样。为了开显比这更超胜的第八种大人思惟,所以接着宣说了更殊胜的内容。其余各处都很清楚明了。
Manomayenāti manena nibbattitakāyopi manomayoti vuccati manena gatakāyopi, idha manena gatakāyaṃ sandhāyevamāha. Yathā me ahu saṅkappoti yathā mayhaṃ vitakko ahosi, tato uttari aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ dassento tato uttariṃ desayi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.