(六)1. 自心品
(6) 1. Sacittavaggo
1-4. 《自心经》等的注释
1-4. Sacittasuttādivaṇṇanā
51-5451-54. 在第二品的初经中,“善巧自心法门”指的是对自己心之运作善巧掌握。“尘”指外来的随烦恼。“垢秽”指在那里生起的垢、黑痣等。“为了诸漏的灭尽”指为了证得阿罗汉果。在第三经中,“以辩才”指以言语的构成方式。在第四经中,“增上慧法观”指能把握诸行的观智。
51-54. Dutiyassa paṭhame sacittapariyāyakusaloti attano cittavārakusalo. Rajanti āgantukaupakkilesaṃ. Aṅgaṇanti tatthajātakaaṅgakāḷatilakādiṃ. Āsavānaṃ khayāyāti arahattatthāya. Tatiye paṭibhānenāti vacanasaṇṭhānena. Catutthe adhipaññādhammavipassanāyāti saṅkhārapariggāhakavipassanāya.
第8经 根本经注释
8. Mūlakasuttavaṇṇanā
5858. 在第八经中,“入于不死”这里说的是有余涅槃界;“以涅槃为最终”这里说的是无余涅槃界。因为证得无余涅槃的人,可以说一切法都达到了最终。其余的文句,意思和下面说过的一样。
58. Aṭṭhame amatogadhāti ettha saupādisesā nibbānadhātu kathitā, nibbānapariyosānāti ettha anupādisesā. Anupādisesaṃ pattassa hi sabbe dhammā pariyosānappattā nāma honti. Sesapadāni heṭṭhā vuttatthāneva.
第9经 出家经注释
9. Pabbajjāsuttavaṇṇanā
59第九经的注释。“因此”是说:因为心没有这样经过修习,就不能达成沙门的目标,所以说“因此”。“愿我们的心能像出家所修习的那样”,意思是按照与出家相称的方式修习。凡是出家的人,全都是为了求证阿罗汉果。因此,为了证得阿罗汉果而修习、培养的心,就应当知道这叫做“像出家所修习的那样”。而“应当修学:愿这样的心能够生起”。“世间的平等与不平等”,指有情世间的善行与恶行。“世间的有与无”,指世间的增长与消亡,也同样指成就与败坏。至于“世间的集与灭”,则是就诸行世间而说的,意思是诸蕴的生起与坏灭。
59. Navame tasmāti yasmā evaṃ aparicitacittassa sāmaññattho na sampajjati, tasmā. Yathāpabbajjāparicitañca no cittaṃ bhavissatīti yathā pabbajjānurūpena paricitaṃ. Ye hi keci pabbajanti nāma, sabbe te arahattaṃ patthetvā. Tasmā yaṃ cittaṃ arahattādhigamatthāya paricitaṃ vaḍḍhitaṃ, taṃ yathāpabbajjāparicitaṃ nāmāti veditabbaṃ. Evarūpaṃ pana cittaṃ bhavissatīti sikkhitabbaṃ. Lokassa samañca visamañcāti sattalokassa sucaritaduccaritāni. Lokassa bhavañca vibhavañcāti tassa vaḍḍhiñca vināsañca, tathā sampattiñca vipattiñca. Lokassasamudayañca atthaṅgamañcāti pana saṅkhāralokaṃ sandhāya vuttaṃ, khandhānaṃ nibbattiñca bhedañcāti attho.
10. 《基哩马难达经》的注释
10. Girimānandasuttavaṇṇanā
60第十经中,“出于怜悯”是指缘于对基哩马难达长老的悲悯。“眼病”等,应当按患病部位来理解。对于已经生起的净色来说,本来就没有所谓的疾病。“耳病”指外耳的疾病。“鼻炎”指外鼻腔的疾病。“爪伤”指被指甲搔抓处的疾病。“胆所起”指由胆汁引发的疾病,据说这类病有三十二种。“痰所起”等也是如此理解。“时节变化所生”指由时节变化、过冷或过热而产生的疾病。“不平等护理所生”指因不均衡的养护方式而引生的疾病,比如过久站立、坐卧等不规律的调理所导致的疾病。“加害所致的”指由砍杀、捆绑等加害手段所引生的疾病。“业果所生”指由强力的业报所产生的疾病。“寂静”指因贪等烦恼已止息,所以称为寂静。“殊胜”是指以不低劣之义。其余各处都很容易理解。
60. Dasame anukampaṃ upādāyāti girimānandatthere anukampaṃ paṭicca. Cakkhurogotiādayo vatthuvasena veditabbā. Nibbattitappasādānañhi rogo nāma natthi. Kaṇṇarogoti bahikaṇṇe rogo. Pināsoti bahināsikāya rogo. Nakhasāti nakhehi vilekhitaṭṭhāne rogo. Pittasamuṭṭhānāti pittasamuṭṭhitā. Te kira dvattiṃsa honti. Semhasamuṭṭhānādīsupi eseva nayo. Utupariṇāmajāti utupariṇāmena accuṇhātisītena uppajjanakarogā. Visamaparihārajāti aticiraṭṭhānanisajjādinā visamaparihārena jātā. Opakkamikāti vadhabandhanādinā upakkamena jātā. Kammavipākajāti balavakammavipākasambhūtā. Santanti rāgādisantatāya santaṃ. Atappakaṭṭhena paṇītaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.