优波离经的注释
1. Upālisuttavaṇṇanā
3131. 在第四项(学处)的第一条里,说到“为了僧团的善顺”等语时,“僧团的善顺”就是指僧团处于良好和顺的状态,也就是像在“善哉,诸天!”这样的语境中所见,接受“善哉,尊者!”这句话的状态。凡是接受如来所说的话的人,这话语就会在长久的时间里给他带来利益和安乐。因此,为了让僧团接受“善哉,尊者!”这句话而制定了学处;开示了不接受会有哪些过患、接受会有哪些功德之后,为了阐明“不是用强力压制”这个意思,才说“为了僧团的善顺”。“为了僧团的安适”就是为了僧团的安适状态,意思是为了共同生活、安乐而住。
31. Catutthassa paṭhame saṅghasuṭṭhutāyātiādīsu saṅghasuṭṭhutā nāma saṅghassa suṭṭhubhāvo, ‘‘suṭṭhu devā’’ti āgataṭṭhāne viya ‘‘suṭṭhu, bhante’’ti vacanasampaṭicchanabhāvo. Yo ca tathāgatassa vacanaṃ sampaṭicchati, tassa taṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattati. Tasmā saṅghassa ‘‘suṭṭhu, bhante’’ti vacanasampaṭicchanatthaṃ paññattaṃ, asampaṭicchane ādīnavaṃ, sampaṭicchane ānisaṃsaṃ dassetvā, na balakkārena abhibhavitvāti etamatthaṃ āvikaronto āha – saṅghasuṭṭhutāyāti. Saṅghaphāsutāyāti saṅghassa phāsubhāvāya, sahajīvitāya sukhavihāratthāyāti attho.
“为了压制恶作之人”:所谓“恶作之人”,就是戒行恶劣的人。他们即使被人引导着生起惭愧,也还是苦苦恼恼地生起;正在违犯学处时,或者违犯之后,都不感到羞耻。制立学处就是为了压制这些人。因为如果没有学处,他们就会纠缠僧团说:“你们看见了什么?听见了什么?我们做了什么?你们是根据哪件事、判定我们犯了哪条罪,来压制我们的?”可是有了学处之后,僧团就能拿出学处,如法地压制他们。因此才说“为了压制恶作之人”。
Dummaṅkūnaṃpuggalānaṃ niggahāyāti dummaṅkūnāma dussīlapuggalā, ye maṅkutaṃ āpādiyamānāpi dukkhena āpajjanti, vītikkamaṃ karontā vā katvā vā na lajjanti, tesaṃ niggahatthāya. Te hi sikkhāpade asati ‘‘kiṃ tumhehi diṭṭhaṃ, kiṃ sutaṃ, kiṃ amhehi kataṃ, katamasmiṃ vatthusmiṃ katamaṃ āpattiṃ ropetvā amhe niggaṇhathā’’ti saṅghaṃ viheṭheyyuṃ. Sikkhāpade pana sati te saṅgho sikkhāpadaṃ dassetvā saha dhammena niggahessati. Tena vuttaṃ – ‘‘dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’ti.
“为了让那些品行端正、喜好戒律的比丘们能住得安乐。”因为喜好戒律的比丘们,如果不知道什么该做、什么不该做,什么有过失、什么没有过失,以及时限和界限,那么即使他们努力去圆满三学,也会感到疲惫。反过来,当他们知道了什么有过失、什么没有过失,以及时限和界限之后,再努力去圆满戒学,就不会疲惫了。因此,为他们制定学处,就必然能带来安住安乐。或者说,对那些顽固不化的人加以惩治,这本身就是喜好戒律者的安住安乐。因为依靠那些戒行恶劣的人,布萨和自恣就无法举行,僧团事务就无法运作,和合就不存在,比丘们也无法专心一意地投入读诵等事。可是,当戒行恶劣的人受到惩治之后,这一切祸患就不会发生,喜好戒律的比丘们因此就能住得安乐。所以,“为了让喜好戒律的比丘们能住得安乐”这句话,应当从这两种含义来理解。
Pesalānanti piyasīlānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihāratthāya. Piyasīlā hi bhikkhū kattabbākattabbaṃ sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādañca ajānantā sikkhāttayapāripūriyā ghaṭamānā kilamanti, te pana sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādañca ñatvā sikkhāpāripūriyā ghaṭamānā na kilamanti. Tena tesaṃ sikkhāpadapaññāpanaṃ phāsuvihārāya saṃvattatiyeva. Yo vā dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggaho, sveva tesaṃ phāsuvihāro. Dussīlapuggale nissāya hi uposathappavāraṇā na tiṭṭhanti, saṅghakammāni nappavattanti, sāmaggī na hoti, bhikkhū anekaggā uddesādīsu anuyuñjituṃ na sakkonti. Dussīlesu pana niggahitesu sabbopi ayaṃ upaddavo na hoti, tato pesalā bhikkhū phāsu viharanti. Evaṃ ‘‘pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyā’’ti ettha dvidhā attho veditabbo.
为了防护现世的诸漏:所谓现世的诸漏,是指一个人不防护而住时,在今生这一期生命里就会遭遇到的种种痛苦——比如被人用手打、用棍棒打、用刀砍,手被砍断、脚被砍断,名声败坏、声誉受损,以及事后懊悔等等。制定学处就是为了防护这些、遮止这些,也就是阻断它们生起的道路。为了防护后世的诸漏:所谓后世的诸漏,是指一个人不防护而住时,以所造的恶业为根源,在来世堕入地狱等恶趣时将会遭遇到的种种痛苦。制定学处就是为了对治这些、止息这些。
Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāyāti diṭṭhadhammikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena tasmiṃyeva attabhāve pattabbā pāṇippahāradaṇḍappahārasatthappahārahatthacchedapādacchedaakittiayasavippaṭisārādayo dukkhaviseso, tesaṃ saṃvarāya pidahanāya āgamanamaggathakanāyāti attho. Samparāyikānanti samparāyikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena katapāpakammamūlakā samparāye narakādīsu pattabbā dukkhavisesā, tesaṃ paṭighātatthāya vūpasamatthāya.
对于尚未生起信心的人:因为有了学处的制定,那些还没生信的智者,无论是通过了解学处的内容,还是亲眼看到比丘们按照所制定的学处去修行,都会生起信心。他们会想:“这些沙门确实远远远离了世间大众容易贪染、容易嗔怒、容易愚痴的那些事情而安住,他们做的真是难行之事啊!”就像那些持邪见的外道婆罗门,看到律藏的典籍后也可能生起信心一样。因此说“为了令未生信者生起信心”。
Appasannānanti sikkhāpadapaññattiyā hi sati sikkhāpadapaññattiṃ ñatvā vā, yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū disvā vā, yepi appasannā paṇḍitamanussā, te ‘‘yāni vata loke mahājanassa rajjanadussanamuyhanaṭṭhānāni, tehi ime samaṇā ārakā viratā viharanti, dukkaraṃ vata karontī’’ti pasādaṃ āpajjanti vinayapiṭakapotthakaṃ disvā micchādiṭṭhikatavedibrāhmaṇā viya. Tena vuttaṃ – ‘‘appasannānaṃ pasādāyā’’ti.
对于“已生净信者”一句:即使是那些已经在教法中生出净信的善男子,当他们了解了学处的制定,或者看到比丘们按照所制定的学处修行时,也会越来越生起净信。他们会想:“啊!诸位尊者真是做着难行之事,他们尽此一生日中一食,守护着律仪的防护!”因此说“为了令已生信者信心更增长”。
Pasannānanti yepi sāsane pasannā kulaputtā, tepi sikkhāpadapaññattiṃ vā ñatvā, yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū vā disvā ‘‘aho ayyā dukkaraṃ karonti, ye yāvajīvaṃ ekabhattā vinayasaṃvaraṃ pālentī’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdanti. Tena vuttaṃ – ‘‘pasannānaṃ bhiyyobhāvāyā’’ti.
为了正法久住:正法有三种,就是教法正法、行道正法、证得正法。其中,全部佛语都叫教法正法;十三种头陀功德、应行的戒与应避免的戒、定、观,这叫行道正法;九种出世间法叫证得正法。这全部正法,都是因为有了学处的制定,比丘们才会学习学处、学处的分别,以及为阐明这些意义而说的其他佛语,并且按照所制定的去实行,圆满行道正法,再由行道正法证得应当证得的出世间法。所以,由于学处的制定,正法得以长久住世。因此说“为了正法久住”。
Saddhammaṭṭhitiyāti tividho saddhammo pariyattisaddhammo paṭipattisaddhammo adhigamasaddhammoti. Tattha sakalampi buddhavacanaṃ pariyattisaddhammo nāma. Terasa dhutaguṇā cārittavārittasīlasamādhivipassanāti ayaṃ paṭipattisaddhammo nāma. Navalokuttaradhammo adhigamasaddhammo nāma. So sabbopi yasmā sikkhāpadapaññattiyā sati bhikkhū sikkhāpadañca tassa vibhaṅgañca tadatthajotanatthaṃ aññañca buddhavacanaṃ pariyāpuṇanti, yathāpaññattañca paṭipajjamānā paṭipattiṃ pūretvā paṭipattiyā adhigantabbaṃ lokuttaradhammaṃ adhigacchanti, tasmā sikkhāpadapaññattiyā saddhammo ciraṭṭhitiko hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘saddhammaṭṭhitiyā’’ti.
因为学处制定之后,防护律、断律、止律、施设律这四种律就得到了扶助和有力支撑。所以这样说:为了扶助律。
Vinayānuggahāyāti sikkhāpadapaññattiyā sati saṃvaravinayo, pahānavinayo, samathavinayo, paññattivinayoti catubbidho vinayo anuggahito hoti sūpatthambhito. Tena vuttaṃ – ‘‘vinayānuggahāyā’’ti.
《巴帝摩卡制定经》的注释
2. Pātimokkhaṭṭhapanāsuttavaṇṇanā
3232. 在第二项中,已犯了波罗夷罪的人称为波罗夷。波罗夷的讨论被搁置是指开始这样讨论——“某某人是不是确实犯了波罗夷呢?”——却没有得出结论。这个道理适用于所有情况。
32. Dutiye pārājikoti pārājikāpattiṃ āpanno. Pārājikakathāvippakatā hotīti ‘‘asukapuggalo pārājikaṃ āpanno nu kho no’’ti evaṃ kathā ārabhitvā aniṭṭhāpitā hoti. Esa nayo sabbattha.
《断事经》的注释
3. Ubbāhikāsuttavaṇṇanā
33第三项中,“断事人”是指为了平息已经生起的诤事,从僧团中推举出来、选出来,以便承担处理的人。“确实安立于律中”是指安住在律的特征上。“不动摇”是指不会仅仅因为别人说了什么就放弃自己的见解。“有能力”是指具备身力和智力。“令知”是让人知道。“令遍知”是让人清楚地了解。“令审察”是让人仔细察看。“令见”是让人看见。“令净信”是让人生起净信。“诤事”是指争论诤事等四种。“诤事的集”是指争论的根源等,也就“诤事灭”是指诤事的止息。“导向诤事灭的行道”是指七种诤事的止息。
33. Tatiye ubbāhikāyāti sampattaadhikaraṇaṃ vūpasametuṃ saṅghato ubbāhitvā uddharitvā gahaṇatthāya. Vinaye kho pana ṭhito hotīti vinayalakkhaṇe patiṭṭhito hoti. Asaṃhīroti na aññassa vacanamatteneva attano laddhiṃ vissajjeti. Paṭibaloti kāyabalenapi ñāṇabalenapi samannāgato. Saññāpetunti jānāpetuṃ. Paññāpetunti sampajānāpetuṃ. Nijjhāpetunti olokāpetuṃ. Pekkhatunti passāpetuṃ. Pasādetunti sañjātapasādaṃ kātuṃ. Adhikaraṇanti vivādādhikaraṇādicatubbidhaṃ. Adhikaraṇasamudayanti vivādamūlādikaṃ adhikaraṇakārakaṃ. Adhikaraṇanirodhanti adhikaraṇānaṃ vūpasamaṃ. Adhikaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadanti sattavidhaadhikaraṇasamathaṃ.
《受具足戒经》的注释
4. Upasampadāsuttavaṇṇanā
34在第四项中,“不喜”是指厌倦的状态。“驱除”是指调伏。“增上戒”是指最上的戒。增上心和增上慧也同样如此理解。
34. Catutthe anabhiratinti ukkaṇṭhitabhāvaṃ. Vūpakāsetunti vinetuṃ. Adhisīleti uttamasīle. Cittapaññāsupi eseva nayo.
《僧团分裂经》的注释
7. Saṅghabhedasuttavaṇṇanā
37在第七项中,“以事”就是指以种种原因。“拉开”是指把大众拉走、拆散,并把他们推到一边。“强行拉离”是指更加剧烈地拉走,使他们彻底分离、不再和合,这样做就叫强行拉离。“作别众羯磨”是指分别单独举行僧团羯磨。
37. Sattame vatthūhīti kāraṇehi. Avakassantīti parisaṃ ākaḍḍhanti vijaṭenti ekamantaṃ ussārenti. Apakassantīti ativiya ākaḍḍhanti, yathā visaṃsaṭṭhā honti, evaṃ karonti. Āveni kammāni karontīti visuṃ saṅghakammāni karonti.
9-10. 《阿难经》两篇的注释
9-10. Ānandasuttadvayavaṇṇanā
39-4039-40. 第九部经中,“劫住”是指造下能在地狱里住满一劫的业因。“积聚罪恶”是指获得恶业。“堕恶趣者”是指会堕入恶趣的人。“地狱者”是指将投生到地狱的众生。“乐著群别”是指乐于分裂。“从瑜伽安稳退堕”是指从诸轭的安稳、从阿罗汉果退堕、消失。第十部经中,“摄益”是指彼此之间的摄受与扶助。其余各处的内容都很浅显易懂。
39-40. Navame kappaṭṭhikanti āyukappaṃ nirayamhi ṭhitikāraṇaṃ. Kibbisaṃ pasavatīti pāpaṃ paṭilabhati. Āpāyikoti apāyagamanīyo. Nerayikoti niraye nibbattanako. Vaggaratoti bhedarato. Yogakkhemā padhaṃsatīti yogehi khemato arahattato dhaṃsati vigacchati. Dasame anuggahoti aññamaññassa saṅgahānuggaho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.