礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
在《增支部》中·《八集义注》·第一五十经
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Aṅguttaranikāye · Aṭṭhakanipāta-aṭṭhakathā · 1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ
1. 慈品义注
30 段
《慈经》注释
1. Mettāsuttavaṇṇanā
1在《八集》第一经里,“已亲近修习”是指带着恭敬心去修习。“已修习”是指已使之增长。“已多作”是指反复地做。“已成车乘”是指做得像套好的车乘一样。“已成基础”是指以安立之义做得像基础一样。“已安立”是指已现前安立。“已遍习”是指从各方面积累、堆积。“已善精勤”是指很好地精勤、好好地做。“功德”是指利益。至于“能安乐睡眠”等应当说明的内容,我们将在第十一集中解说。
1. Aṭṭhakanipātassa paṭhame āsevitāyāti ādarena sevitāya. Bhāvitāyāti vaḍḍhitāya. Bahulīkatāyāti punappunaṃ katāya. Yānikatāyāti yuttayānasadisakatāya. Vatthukatāyāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katāya. Anuṭṭhitāyāti paccupaṭṭhitāya. Paricitāyāti samantato citāya upacitāya. Susamāraddhāyāti suṭṭhu samāraddhāya sukatāya. Ānisaṃsāti guṇā. Sukhaṃ supatītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ ekādasakanipāte vakkhāma.
“无量”是指以遍满的方式而成为无量。“诸结变得薄弱,见诸依止的灭尽”,意思是:以慈为近因的观,渐次证得称为依止灭尽的阿罗汉果时,十种结就被断除。或者说,“诸结变得薄弱”是指嗔恚以及与嗔恚相应的结变得薄弱;“见诸依止的灭尽”是指因为成就慈心而见到那些烦恼依止的灭尽。“他因此而成为善巧者”:因为那种慈心的修习而成为善巧者。“充满有情之丛”:即具备了称为有情的丛聚,意思是充满有情。“征服”:不用棍棒、不用刀剑,只以法来征服。“诸仙王”:像仙人一样持法的诸王。“正在供养”:正在布施财物。“遍行”:巡行游历。
Appamāṇanti pharaṇavasena appamāṇaṃ. Tanū saṃyojanā honti, passato upadhikkhayanti mettāpadaṭṭhānāya vipassanāya anukkamena upadhikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pattassa dasa saṃyojanā pahīyantīti attho. Atha vā tanū saṃyojanā hontīti paṭighañceva paṭighasampayuttasaṃyojanā ca tanukā honti. Passato upadhikkhayanti tesaṃyeva kilesūpadhīnaṃ khayasaṅkhātaṃ mettaṃ adhigamavasena passantassa. Kusalī tena hotīti tena mettāyanena kusalo hoti. Sattasaṇḍanti sattasaṅkhātena saṇḍena samannāgataṃ, sattabharitanti attho. Vijetvāti adaṇḍena asatthena dhammeneva vijinitvā. Rājisayoti isisadisā dhammikarājāno. Yajamānāti dānāni dadamānā. Anupariyagāti vicariṃsu.
关于“马祭”等说法:据说在古代国王的时代,有谷祭、人祭、正缚、语施这四种收揽人心的做法,国王们靠它们来团结民众。其中,从收成的谷物里抽取十分之一,叫“谷祭”,意思是善于使谷物丰收。给大战士们每六个月发放食物和薪饷,叫“人祭”,意思是善于收揽人心。从穷人手里拿走借据,三年内不收利息,给他们一千或两千左右的钱财,叫“正缚”。这个做法能好好地把人绑住,就像把心系住、让它安住下来一样,所以叫“正缚”。用“孩子啊、舅舅啊”这样亲切的方式说柔和的话,叫“语施”,也就是可爱语。用这四种收揽人心的做法来治理,国家就富足繁荣,饮食丰盛,安稳没有祸乱。人们欢喜快乐,把孩子在胸前抱着跳舞,家门敞开而住。因为家门口没有门闩,所以叫“无闩”。这是古代流传下来的传统。
Assamedhantiādīsu porāṇakarājakāle kira sassamedhaṃ, purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ, vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ, yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu. Tattha nipphannasassato dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma, sassasampādane medhāvitāti attho. Mahāyodhānaṃ chamāsikaṃ bhattavetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma, purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho. Daliddamanussānaṃ hatthato lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vinā vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma. Tañhi sammā manusse pāseti hadaye bandhitvā viya ṭhapeti, tasmā sammāpāsanti vuccati. ‘‘Tāta, mātulā’’tiādinā nayena pana saṇhavācābhaṇanaṃ vācāpeyyaṃ nāma, piyavācāti attho. Evaṃ catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhañceva hoti, phītañca, bahuannapānaṃ, khemaṃ, nirabbudaṃ. Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā viharanti. Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato niraggaḷanti vuccati. Ayaṃ porāṇikā paveṇi.
后来,到了甘蔗王的时代,婆罗门把这四种摄受人心的方法和国家的繁荣状况彻底颠倒过来,本末倒置,搞出了所谓的马祭、人祭、正绊、力饮、无闩这五种祭祀。
其中,马祭:因为在祭祀中杀马(assamettha medhanti vadhenti),所以叫马祭。这种祭祀要用两种预备仪式来献供,设二十一根祭柱,仅在最后一天就要屠杀九十七种、五百头牲畜,场面极其恐怖,除了土地和男子之外,其余所有财富都拿来当酬施。这就是马祭这个名称的含义。
人祭:因为在祭祀中杀人(purisamettha medhanti),所以叫人祭。这种祭祀要用四种预备仪式来献供,连同土地在内,以上面马祭所说的财富作为酬施。这就是人祭这个名称的含义。
正绊:因为在祭祀中抛掷“正”(sammaṃ)(sammamettha pāsanti),所以叫正绊。这是指每天把叫做“正”的投掷棍投入轭缝中,在棍子落下的地方建立祭坛,用可移动的祭柱等,从萨罗私伐底河的隐没处开始,逆流而上去献供的那种祭祀,名叫“百祭”。这就是正绊这个名称的含义。
力饮:因为他们在那里饮“力”(vājamettha pivanti),所以叫力饮。这种祭祀要用一种预备仪式,以十七头牲畜来献供,用贝鲁瓦木做祭柱,酬施十七份。这就是力饮这个名称的含义。
无闩:这里没有门闩(natthi ettha aggaḷā),所以叫无闩。这种祭祀要用九种预备仪式来献供,连同土地和男子在内,以上面马祭所说的财富作为酬施,是一切马祭的变体,名叫“一切马祭”。这就是无闩这个名称的含义。
Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imañca raṭṭhasampattiṃ parivattetvā uddhaṃmūlakaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhantiādike pañca yaññe nāma akaṃsu. Tesu assamettha medhanti vadhentīti assamedho. Dvīhi pariyaññehi yajitabbassa ekavīsatiyūpassa ekasmiṃ pacchimadivaseyeva sattanavutipañcapasusataghātabhiṃsanassa ṭhapetvā bhūmiñca purise ca avasesasabbavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Purisamettha medhantīti purisamedho. Catūhi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Sammamettha pāsantīti sammāpāso. Divase divase yugacchiggaḷe pavesanadaṇḍakasaṅkhātaṃ sammaṃ khipitvā tassa patitokāse vediṃ katvā saṃhārimehi yūpādīhi sarassatīnadiyā nimuggokāsato pabhuti paṭilomaṃ gacchantena yajitabbassa satrayāgassetaṃ adhivacanaṃ. Vājamettha pivantīti vājapeyyo. Ekena pariyaññena sattarasahi pasūhi yajitabbassa beluvayūpassa sattarasakadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo. Navahi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā ca purisehi ca assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa sabbamedhapariyāyanāmassa assamedhavikappassetaṃ adhivacanaṃ.
所有这些大祭祀,比起一个慈心的果报之广大,连十六分之一都抵不上,得不到十六分之一的价值,这就是这段话的意思。不侵胜:自己不侵夺伤害他人。不令他害:不指使别人去伤害他人。以慈心的份:成为慈爱之心的那一部分。对于一切有生命者:对于一切众生。对这样的人来说,与任何人之间,无论是不善的敌对还是人与人之间的敌对,都不存在。
Kalampite nānubhavanti soḷasinti te sabbepi mahāyāgā ekassa mettācittassa vipākamahantatāya soḷasiṃ kalaṃ na agghanti, soḷasamaṃ bhāgaṃ na pāpuṇantīti attho. Na jinātīti na attanā parassa jāniṃ karoti. Na jāpayeti na parena parassa jāniṃ kāreti. Mettaṃsoti mettāyamānacittakoṭṭhāso hutvā. Sabbabhūtānanti sabbasattesu. Veraṃ tassa na kenacīti tassa kenaci saddhiṃ akusalaveraṃ vā puggalaveraṃ vā natthi.
2. 《慧经》的注释
2. Paññāsuttavaṇṇanā
2第二经中,“为梵行之始”是指作为道之梵行的起始;“以慧”是指以观慧;“应受尊敬处”是指能生起尊敬、值得尊敬的对象;“强烈”是指深厚;“遍问”是指询问义理、经文以及前后关联;“遍诘”是指提出问题,并思惟“我将就这问那”;“以两种方式”是指以两种方式;“无杂谈者”是指不作种种谈论;“不畜生论者”是指不谈论各种畜生论;“圣默然”是指:名为圣默然的是第四禅那,其余业处的作意也可以;“知者知”是指知道应知的;“见者见”是指看见应见的;“为可爱”是指为了可爱的状态;“为可敬”是指为了可敬的状态;“为修习”是指为了修习,或者为了功德的成就;“为沙门性”是指为了沙门法的状态;“为独一”是指为了无间断的状态。
2. Dutiye ādibrahmacariyikāyāti maggabrahmacariyassa ādibhūtāya. Paññāyāti vipassanāya. Garuṭṭhāniyanti gāravuppattipaccayabhūtaṃ garubhāvanīyaṃ. Tibbanti bahalaṃ. Paripucchatīti atthapāḷianusandhipubbāparaṃ pucchati. Paripañhatīti pañhaṃ karoti, idañcidañca paṭipucchissāmīti vitakketi. Dvayenāti duvidhena. Anānākathikoti anānattakathiko hoti. Atiracchānakathikoti nānāvidhaṃ tiracchānakathaṃ na katheti. Ariyaṃ vā tuṇhībhāvanti ariyatuṇhībhāvo nāma catutthajjhānaṃ, sesakammaṭṭhānamanasikāropi vaṭṭati. Jānaṃ jānātīti jānitabbakaṃ jānāti. Passaṃ passatīti passitabbakaṃ passati. Piyattāyāti piyabhāvatthāya. Garuttāyāti garubhāvatthāya. Bhāvanāyāti bhāvanatthāya guṇasambhāvanāya vā. Sāmaññāyāti samaṇadhammatthāya. Ekībhāvāyāti nirantarabhāvatthāya.
3-4. 不可爱经二经的注释
3-4. Appiyasuttadvayavaṇṇanā
3-4在第三经的注释里,赞叹不可爱者是指对不可爱的人加以赞叹、称扬其德的人;呵责可爱者是指对可爱的人加以呵责、指责的人。在第四经的注释里,愿不被轻视者是指希望“啊,但愿别人不要轻视我”、不愿被人看轻的人;不知时者是指不懂得说话的时机、在不恰当的时候说话的人;不净者是指身业等行为不清净的人。
3-4. Tatiye appiyapasaṃsīti appiyajanassa pasaṃsako vaṇṇabhāṇī. Piyagarahīti piyajanassa nindako garahako. Catutthe anavaññattikāmoti ‘‘aho vata maṃ aññena avajāneyyu’’nti anavajānanakāmo. Akālaññūti kathākālaṃ na jānāti, akāle katheti. Asucīti asucīhi kāyakammādīhi samannāgato.
第五经《世间法经》的注释
5. Paṭhamalokadhammasuttavaṇṇanā
5第五经里说的“世间的法”,就是世间法。从这些法里解脱出来的人,可以说根本不存在,就连诸佛也照样有这些法。所以经文才说“随世间转”,意思是跟着走、不放下,也就是不脱离世间。而世间也随着这八种世间法转,也就是说,这个世间跟着这些法走、不放下它们,也不从这些法里退出来。
5. Pañcame lokassa dhammāti lokadhammā. Etehi muttā nāma natthi, buddhānampi honti. Tenevāha – lokaṃ anuparivattantīti anubandhanti nappajahanti , lokato na nivattantīti attho. Loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattatīti ayañca loko ete anubandhati na pajahati, tehi dhammehi na nivattatīti attho.
得到和失去:当得到到来时,失去也就跟着来了,应当这样理解。衰败等其他情况也是同样的道理。观察变易法:就是像这样观察“这些是变易法”。被驱散:就是被吹散、被摧毁。了知足迹之后:就是了知涅槃的足迹。正知:意思是到达存在的彼岸,即已经到达存在的彼岸、达到究竟和顶点;正是在了知涅槃足迹之后,才正知那已到达彼岸的状态。这部经所讲的是轮回与还灭。
Lābho alābhoti lābhe āgate alābho āgatoyevāti veditabbo. Ayasādīsupi eseva nayo. Avekkhati vipariṇāmadhammeti ‘‘vipariṇāmadhammā ime’’ti evaṃ avekkhati. Vidhūpitāti vidhamitā viddhaṃsitā. Padañca ñatvāti nibbānapadaṃ jānitvā. Sammappajānāti bhavassa pāragūti bhavassa pāraṃ gato nipphattiṃ matthakaṃ patto, nibbānapadaṃ ñatvāva taṃ pāraṃ gatabhāvaṃ sammappajānātīti. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
第六《第二世间法经》的注释
6. Dutiyalokadhammasuttavaṇṇanā
6第六经中,“有什么差别”是指:差别的原因是什么。“有什么意图”是指:有什么特别的精勤。“遍取”是指:掌握之后完全确定。这里所说的,同样是轮转与还灭。
6. Chaṭṭhe ko visesoti kiṃ visesakāraṇaṃ. Ko adhippayāsoti ko adhikappayogo. Pariyādāyāti gahetvā pariniṭṭhapetvā. Idhāpi vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ.
第七 提婆达多衰败经的注释
7. Devadattavipattisuttavaṇṇanā
7第七经中,“不久离去”是指破坏僧团之后不久就离开。“针对”是指依着、缘于、指向。“自身的衰败”是指自己的失败,也就是失败的状态。其余的词句也是同样的理解方式。“征服”是指战胜、压倒、击溃。
7. Sattame acirapakkanteti saṅghaṃ bhinditvā na cirapakkante. Ārabbhāti āgamma paṭicca sandhāya. Attavipattinti attano vipattiṃ vipannākāraṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Abhibhuyyāti abhibhavitvā madditvā.
第八《优多罗衰败经》注释
8. Uttaravipattisuttavaṇṇanā
8第八经的注释中,“榕网寺”指的是名叫“榕网”的精舍。据说因为这座精舍坐落在榕树林里,所以就被叫做“榕网寺”。“出现”的意思是,他前去要把这件事禀报给天王,于是就显现了出来。“梵行的最初”指的是包含三学、作为整个教法梵行之根本的。
8. Aṭṭhame vaṭajālikāyanti evaṃnāmake vihāre. So kira vaṭavane niviṭṭhattā vaṭajālikāti saṅkhaṃ gato. Pāturahosīti imamatthaṃ devarañño ārocessāmīti gantvā pākaṭo ahosi. Ādibrahmacariyakoti sikkhattayasaṅgahassa sakalasāsanabrahmacariyassa ādibhūto.
第九《难陀经》的注释
9. Nandasuttavaṇṇanā
9第九篇注释里说:“善男子”指出身良家的人。“力强”指体力充沛。“庄严”指因为外貌圆满而让人心生欢喜。“贪染深重”指贪欲非常深厚。“何必说其他原因呢”这些话的意思是:何必再说别的什么原因呢?这位难陀守护根门,饮食知量,勤修警寤,具备正念与正知,靠这些,他才能圆满、清净地修梵行。如果他不具备这些条件,就做不到。“就这样在那里”意思是如此这般在那一处。这部经里只讲了流转。
9. Navame kulaputtoti jātikulaputto. Balavāti thāmasampanno. Pāsādikoti rūpasampattiyā pasādajanako. Tibbarāgoti bahalarāgo. Kimaññatrātiādīsu ayamattho – kiṃ aññena kāraṇena kathitena, ayaṃ nando indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū jāgariyamanuyutto satisampajaññena samannāgato, yehi nando sakkoti paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Sace imehi kāraṇehi samannāgato nābhavissa, na sakkuṇeyyāti. Itiha tatthāti evaṃ tattha. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitaṃ.
《迦兰陀经》的注释
10. Kāraṇḍavasuttavaṇṇanā
10第十段注释里说:以他事掩盖他事,就是用一种理由或说法,去遮掩另一种理由或说法。把话题引到外面去,就是从外面引入别的、外来的闲谈。应当去掉的,就是该拿走、该清除的。败坏沙门的人,就是污染沙门的人。沙门中的空壳,就像稻谷里的空壳一样,在沙门当中毫无实质,所以叫沙门中的空壳。沙门中的杂草,就是沙门里的渣滓。向外赶走,就是赶到外面去。在大麦田里,就是在大麦田当中。正在被簸扬时,就是站在高处,在大风中向上扬。“拂去”是指为了使良谷在一处、劣谷在一处而一再扫除,用称为拂具的受风簸箕或布来清除。发出“哒哒”的响声,就是发出哒哒的声音。
10. Dasame aññenāññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena vacanena vā aññaṃ kāraṇaṃ vacanaṃ vā paṭicchādeti. Bahiddhā kathaṃ apanāmetīti bāhirato aññaṃ āgantukakathaṃ otāreti. Apaneyyesoti apaneyyo nīharitabbo esa. Samaṇadūsīti samaṇadūsako. Samaṇapalāpoti vīhīsu vīhipalāpo viya nissāratāya samaṇesu samaṇapalāpo. Samaṇakāraṇḍavoti samaṇakacavaro. Bahiddhā nāsentīti bahi nīharanti. Yavakaraṇeti yavakhette. Phuṇamānassāti ucce ṭhāne ṭhatvā mahāvāte opuniyamānassa. Apasammajjantīti sāradhaññānaṃ ekato dubbaladhaññānaṃ ekato karaṇatthaṃ punappunaṃ apasammajjanti, apasammajjanisaṅkhātena vātaggāhinā suppena vā vatthena vā nīharanti. Daddaranti daddarasaddaṃ.
“共住”是指以共同生活的方式。这句话是说:以共住而如此。“你们应当了知”就是你们应当知道。“言语柔和”就是说话温和。“在人群中”就是在众人当中。“他私下造作”,“造作”指的就是恶业,他隐蔽地、不让人看见地去做。“战栗妄语者”是指一边发抖一边说妄语,意思是说妄语时发抖、颤动。这部经里只讲了流转,而在偈颂中则讲了流转与还灭。
Saṃvāsāyanti saṃvāsena ayaṃ. Vijānāthāti jāneyyātha. Santavācoti saṇhavāco. Janavatīti janamajjhe. Raho karoti karaṇanti karaṇaṃ vuccati pāpakammaṃ, taṃ raho paṭicchanno hutvā karoti. Saṃsappī ca musāvādīti saṃsappitvā musāvādī, musā bhaṇanto saṃsappati phandatīti attho. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.