第6品 无记品
6. Abyākatavaggo
无记经的注释
1. Abyākatasuttavaṇṇanā
5454. 在第六集的第一经中,“无记事处”是指那些没有用一向说等方式加以解说的处所。“如来”指众生。“此为恶见”是说这只是一种邪见而已,并没有一个被那种邪见所执取的众生存在。“道”指圣道。“不战栗”指不会因为邪见而动摇。其余的词句也应当这样理解。“渴爱处”指邪见方面的渴爱。“想处”等词也同样如此理解。这里应当知道,“想处”就是邪见之想,“思量处”就是依止于邪见的慢,或者就是邪见之思量,“戏论处”就是邪见的戏论,“取”就是邪见的执取,“追悔”就是指邪见的颠倒皈依状态。在这里,通过提及邪见,就涵盖了一切六十二种邪见;通过提及导向邪见灭尽之道,就涵盖了预流道。
54. Chaṭṭhavaggassa paṭhame abyākatavatthūsūti ekaṃsādivasena akathitavatthūsu. Tathāgatoti satto. Diṭṭhigatametanti micchādiṭṭhimattakametaṃ, na tāya diṭṭhiyā gahitasatto nāma atthi. Paṭipadanti ariyamaggaṃ. Na chambhatīti diṭṭhivasena na kampati. Sesapadesupi eseva nayo. Taṇhāgatanti diṭṭhitaṇhā. Saññāgatādīsupi eseva nayo. Diṭṭhisaññā eva hettha saññāgataṃ, diṭṭhinissitamānoyeva diṭṭhimaññitameva vā maññitaṃ, diṭṭhipapañcova papañcitaṃ, diṭṭhupādānameva upādānaṃ, diṭṭhiyā virūpaṃ paṭisaraṇabhāvoyeva vippaṭisāro nāmāti veditabbo. Ettha ca diṭṭhiggahaṇena dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo, diṭṭhinirodhagāminipaṭipadāgahaṇena sotāpattimaggo gahitoti.
第二 人趣经的注释
2. Purisagatisuttavaṇṇanā
55在第二经中,“人趣”是指人的智慧之行。“无取著般涅槃”是指无条件的涅槃。“若他没有”是说:如果过去世能产生有身的业不存在。“若我没有”是说:现在我这个有身就不会存在。“将没有”是说:现在能产生未来有身的业将不存在。“若我将没有”是说:未来我的有身将不存在。“凡是存在的、凡是已生的”是指现在存在的五蕴。“我舍离它”是说:他获得舍,也就是通过在那里断除欲贪而舍离,即获得观舍。“于有中不染著”是说:对过去的五蕴,不以渴爱和邪见去染著。“于生中不染著”是说:对未来的五蕴也同样不染著。“有更上的寂静句”是说:确实存在更殊胜的寂静涅槃境界。“以正慧观见”是说:以伴随观的圣道智慧,正确地观见它。“非以一切了知一切”是说:因为某些烦恼尚未断除,遮蔽真理的黑暗没有被彻底摧毁,所以不能以一切方式了知一切。“被击打时”是指被钳子夹住、用拳头捶打的时候。“中般涅槃者”是指从投生后立即开始,在未超过寿命中段之前,就在那个中间阶段以烦恼的灭尽而般涅槃。“不触地面”是指不触及虚空层面、不越过它,也不到达地面,就在虚空中般涅槃。用这三个比喻,说明了三种中般涅槃者。
55. Dutiye purisagatiyoti purisassa ñāṇagatiyo. Anupādāparinibbānanti apaccayanibbānaṃ. No cassāti atīte attabhāvanibbattakaṃ kammaṃ no ce abhavissa. No ca me siyāti etarahi me ayaṃ attabhāvo na siyā. Na bhavissatīti etarahi me anāgatattabhāvanibbattakaṃ kammaṃ na bhavissati. Na ca me bhavissatīti anāgate me attabhāvo na bhavissati. Yadatthi yaṃ bhūtanti yaṃ atthi yaṃ bhūtaṃ paccuppannakkhandhapañcakaṃ. Taṃ pajahāmīti upekkhaṃ paṭilabhatīti taṃ tattha chandarāgappahānena pajahāmīti vipassanupekkhaṃ paṭilabhati. Bhave na rajjatīti atīte khandhapañcake taṇhādiṭṭhīhi na rajjati. Sambhave na rajjatīti anāgatepi tatheva na rajjati. Atthuttaripadaṃ santanti uttari santaṃ nibbānapadaṃ nāma atthi. Sammappaññāya passatīti taṃ sahavipassanāya maggapaññāya sammā passati. Na sabbena sabbanti ekaccānaṃ kilesānaṃ appahīnattā saccapaṭicchādakassa tamassa sabbaso aviddhaṃsitattā na sabbākārena sabbaṃ. Haññamāneti saṇḍāsena gahetvā muṭṭhikāya koṭṭiyamāne. Antarāparinibbāyīti upapattisamanantarato paṭṭhāya āyuno vemajjhaṃ anatikkamitvā etthantare kilesaparinibbānena parinibbuto hoti. Anupahacca talanti ākāsatalaṃ anupahacca anatikkamitvā , bhūmiṃ appatvā ākāseyeva nibbāyeyyāti imāhi tīhi upamāhi tayo antarāparinibbāyī dassitā.
“触地般涅槃者”是指越过寿命的中段,还没到生命的最后尽头就般涅槃了。“触地”就像火焰燃烧着蔓延过去,越过虚空层面,或者碰到地面,刚一落到地上就熄灭了。“无行般涅槃者”是指不靠加行、不用努力,断尽烦恼而般涅槃。“有行般涅槃者”是指靠加行、需要努力,断尽烦恼而般涅槃。gacchanti指去往没有守护的林野。dāyanti指施予有守护的、为了无畏而布施的林野。这里其余的内容浅显易懂。在这部经里,只说的是圣者补特伽罗。
Upahaccaparinibbāyīti āyuvemajjhaṃ atikkamitvā pacchimakoṭiṃ appatvā parinibbuto hoti. Upahacca talanti jalamānā gantvā ākāsatalaṃ atikkamitvā pathavītalaṃ vā upahanitvā pathaviyaṃ patitamattāva nibbāyeyya. Asaṅkhārena appayogena kilese khepetvā parinibbāyīti asaṅkhāraparinibbāyī. Sasaṅkhārena sappayogena kilese khepetvā parinibbāyīti sasaṅkhāraparinibbāyī. Gacchanti nirārakkhaṃ araññaṃ. Dāyanti sārakkhaṃ abhayatthāya dinnaṃ araññaṃ. Sesamettha uttānatthameva. Imasmiṃ sutte ariyapuggalāva kathitāti.
《帝萨梵天经》的注释
3. Tissabrahmāsuttavaṇṇanā
5656. 在第三经里,“比丘尼们”指的是大爱道的五百位随从比丘尼。“解脱”是指以五种解脱而解脱。“无余依”是指舍弃了执取的残余,以五种无余的解脱方式也获得了解脱。或者在“有余依”的情况下,“有余依者”是指还有执取残余的个人,说“这是有余依者”。在另一种情况下也是同样的理解。“提舍”是指长老的同住者梵天。“随顺的”是指与修行随顺、远离、以究竟为边际的。“根”是指信等观诸根。“使令作意”是指令心置于作意中。“然非彼”这句为什么开始呢?是为了显示第七种个人。因为第七种信随行个人之前没有被显示。于是世尊以强力观者的方式显示它,这样说道。在这里,“一切相”是指一切常相等诸相。“无相”是指强力的观定。
56. Tatiye bhikkhuniyoti mahāpajāpatiyā parivārā pañcasatā bhikkhuniyo. Vimuttāti pañcahi vimuttīhi vimuttā. Anupādisesāti upādānasesaṃ aṭṭhapetvā pañcahi vimuttīhi anavasesāhipi vimuttā. Saupādisese vā saupādisesoti saupādānasese puggale ‘‘saupādānaseso aya’’nti. Itarasmimpi eseva nayo. Tissoti therassa saddhivihārikabrahmā. Anulomikānīti paṭipattiyā anulomāni vivittāni antimapariyantimāni. Indriyānīti saddhādīni vipassanindriyāni. Samannānayamānoti samannāhāre ṭhapayamāno. Na hi pana teti idaṃ kasmā ārabhi? Sattamassa puggalassa dassanatthaṃ. Sattamo hi saddhānusāripuggalo na dassito. Atha bhagavā balavavipassakavasena taṃ dassento evamāha. Tattha sabbanimittānanti sabbesaṃ niccanimittādīnaṃ. Animittanti balavavipassanāsamādhiṃ.
第四 西哈将军经的注释
4. Sīhasenāpatisuttavaṇṇanā
57第四经中,“悭”指具备五种悭吝。“吝啬”指顽固的悭吝,别人在布施时他也要阻拦。“乐于施与”指一再地行布施,并且乐在其中。“心怀怜悯”指心里这样想:“今天谁该得到我们的帮助?我们该接受谁的供养?又该向谁说法?”
57. Catutthe maccharīti pañcamaccherayutto. Kadariyoti thaddhamacchariyo, paresaṃ diyyamānampi vāreti. Anuppadānaratoti punappunaṃ dānaṃ dadamānova ramati. Anukampantāti ‘‘ko ajja amhehi anuggahetabbo, kassa deyyadhammaṃ vā paṭiggaṇheyyāma, dhammaṃ vā deseyyāmā’’ti evaṃ cittena anukampamānā.
第五 无护经的注释
5. Arakkheyyasuttavaṇṇanā
58第五种里说的“相”,指的是法相和补特伽罗相。因为他在自己所宣说的法里,连一个词句都看不到有讲错、不能导向解脱,所以不会随观法相;也看不到有哪个人站出来反驳说“你讲的法是讲错了,不是善说”,所以不会随观补特伽罗相。其余两种也是同样的道理。第六和第七种则浅显易懂。
58. Pañcame nimittanti dhammanimittampi puggalanimittampi. Ayañhi attanā desitadhamme ekapadampi durakkhātaṃ aniyyānikaṃ apassanto dhammanimittaṃ na samanupassati, ‘‘durakkhāto tayā dhammo na svākkhāto’’ti uṭṭhahitvā paṭippharantaṃ ekaṃ puggalampi apassanto puggalanimittaṃ na samanupassati nāma. Sesadvayepi eseva nayo. Chaṭṭhasattamāni uttānāneva.
第八 瞌睡经的注释
8. Pacalāyamānasuttavaṇṇanā
6161. 在第八经中,“昏沉”是指:他依靠那个村庄,在一片树林里修行沙门法,因为连续七天用经行的精勤磨得身体疲惫,就坐在经行道的尽头打起了瞌睡。“你昏沉吗”就是:你在打瞌睡吗?“揉擦之后”就是按摩之后。“光明想”就是能驱除昏沉的光明想。“昼想”就是“现在是白天”的想法。“如昼,如是夜”就是:就像白天时决意光明想那样,夜里也应该那样决意。“如夜,如是昼”就是:就像夜里你决意光明想那样,白天也应该那样决意。“有光辉的”就是具备光辉,为了生起天眼智。“前后想”就是具备一种能拉近前后方的想。“以诸根内摄”就是令不向外驰散的五根向内收摄。“昏沉乐”就是睡眠带来的快乐。到此为止世尊为长老宣说了驱除昏沉的业处。“酒缸”就是如酒缸般盈满的骄慢。“应作之务”在这里指必须做的务,其余的则是当作之务。“沮丧”就是失落与忧恼。到此为止导师为长老宣说了行乞食之规矩。
61. Aṭṭhame pacalāyamānoti taṃ gāmaṃ upanissāya ekasmiṃ vanasaṇḍe samaṇadhammaṃ karonto sattāhaṃ caṅkamanavīriyena nimmathitattā kilantagatto caṅkamanakoṭiyaṃ pacalāyamāno nisinno hoti. Pacalāyasi noti niddāyasi nu. Anumajjitvāti parimajjitvā. Ālokasaññanti middhavinodanaālokasaññaṃ. Divāsaññanti divātisaññaṃ. Yathā divā tathā rattinti yathā divā ālokasaññā adhiṭṭhitā, tathā naṃ rattimpi adhiṭṭhaheyyāsi. Yathā rattiṃ tathā divāti yathā ca te rattiṃ ālokasaññā adhiṭṭhitā, tathā naṃ divāpi adhiṭṭhaheyyāsi. Sappabhāsanti dibbacakkhuñāṇatthāya sahobhāsaṃ. Pacchāpuresaññīti purato ca pacchato ca abhiharaṇasaññāya saññāvā. Antogatehi indriyehīti bahi avikkhittehi anto anupaviṭṭheheva pañcahi indriyehi. Middhasukhanti niddāsukhaṃ. Ettakena ṭhānena bhagavā therassa middhavinodanakammaṭṭhānaṃ kathesi. Soṇḍanti mānasoṇḍaṃ. Kiccakaraṇīyānīti ettha avassaṃ kattabbāni kiccāni, itarāni karaṇīyāni. Maṅkubhāvoti nittejatā domanassatā. Ettakena ṭhānena satthārā therassa bhikkhācāravattaṃ kathitaṃ.
现在,为了劝导他在言谈上有所节制,世尊说了“因此”等话。其中,“争论性谈话”是指像“你并不通达这个法与律”这样引发的争论性谈话。“我不,目犍连”等话,是为了远离恶友交往而说的。“以何为量”就是“以什么为标准”。“爱尽解脱者”:当心以爱尽的涅槃为所缘而解脱时,就简称为爱尽解脱者。简要地说,以何为量呢?他问的是:请简要开示,漏尽比丘在证果之前依循什么样的修行道路,才能成为爱尽解脱者。“究竟终极者”:以尽与坏为终极,已超越此终极,故为究竟;究竟即是他的终极,故为究竟终极者,意为唯一终极、恒常终极。“究竟安稳者”:达到究竟的离轭安稳,意为恒常安稳;“究竟梵行者”:修持究竟梵行,意为恒常修梵行。“究竟终极为其目的者”:依照前面的方式,即为究竟终极目的者。“为天、人中最上者”:在天与人中为最上、最卓越者。这样的比丘以何为量?请简要地讲述他的修行道路。
Idāni bhasse pariyantakāritāya samādapetuṃ tasmātihātiādimāha. Tattha viggāhikakathanti ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī’’tiādinayappavattā viggāhikakathā. Nāhaṃ moggallānātiādi pāpamittasaṃsaggavivajjanatthaṃ vuttaṃ. Kittāvatā nu khoti kittakena nu kho. Taṇhāsaṅkhayavimutto hotīti taṇhāsaṅkhaye nibbāne taṃ ārammaṇaṃ katvā vimuttacittatāya taṇhāsaṅkhayavimutto nāma saṃkhittena kittāvatā hoti. Yāya paṭipattiyā taṇhāsaṅkhayavimutto hoti, tameva khīṇāsavassa bhikkhuno pubbabhāgapaṭipadaṃ saṃkhittena desethāti pucchati. Accantaniṭṭhoti khayavayasaṅkhātaṃ antaṃ atītāti accantā, accantā niṭṭhā assāti accantaniṭṭho, ekantaniṭṭho satataniṭṭhoti attho. Accantayogakkhemīti accantaṃ yogakkhemī, niccayogakkhemīti attho. Accantabrahmacārīti accantaṃ brahmacārī, niccabrahmacārīti attho. Accantaṃ pariyosānamassāti purimanayeneva accantapariyosāno. Seṭṭho devamanussānanti devānañca manussānañca seṭṭho uttamo. Evarūpo bhikkhu kittāvatā hoti, saṅkhepeneva tassa paṭipattiṃ kathethāti yācati.
一切法都不适合执取。这里说的“一切法”,是指五蕴、十二处、十八界。这一切都不适合、不足以、不应当以渴爱和邪见的方式去执取。为什么呢?因为它们不会按照被执取的样子而存在。即使把它们执取为常、乐、我,它们实际上仍然是无常、苦、无我。所以,它们不适合执取。遍知,就是通过知遍知而了知无常、苦、无我。遍解,同样是通过度遍知而彻底了解这一点。任何受,是指哪怕最微细的、与五识相应的任何一种感受。世尊通过这段开示,引导这位长老从受转向,并为他说明了把握无色法的方法。
Sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyāti ettha sabbe dhammā nāma pañcakkhandhā dvādasāyatanāni aṭṭhārasa dhātuyo, te sabbepi taṇhādiṭṭhivasena abhinivesāya nālaṃ na pariyattā na samattā na yuttā. Kasmā? Gahitākārena atiṭṭhanato. Te hi niccā sukhā attāti gahitāpi aniccā dukkhā anattāva sampajjanti. Tasmā nālaṃ abhinivesāya. Abhijānātīti aniccaṃ dukkhaṃ anattāti ñātapariññāya abhijānāti. Parijānātīti tatheva tīraṇapariññāya parijānāti. Yaṃkiñci vedananti antamaso pañcaviññāṇasampayuttaṃ yaṃkiñci appamattakampi vedanaṃ anubhavati. Iminā bhagavā therassa vedanāvasena ca vinivaṭṭetvā arūpapariggahaṃ dassesi.
观无常者,就是以无常的方式观察。观离贪者,这里有两种离贪:尽离贪和究竟离贪。其中,把诸行的灭尽作为灭尽来观察,这属于观;把究竟离贪的涅槃作为离贪来观察,这属于道智,也属于离贪随观。具备这两种的人,就叫离贪随观者。针对他而说“离贪随观者”,意思是从离贪的角度观察。观灭者也同样如此。因为灭也有两种:尽灭和究竟灭。观舍遣者,这里“舍遣”说的是舍弃。它也有两种:遍舍的舍弃和趣入的舍弃。其中,遍舍的舍弃是观,因为它以彼分断的方式舍弃烦恼和诸蕴。趣入的舍弃是道,因为它以涅槃为所缘而趣入。或者从两方面说,道本身就是舍弃:因为它以断除的方式舍弃诸蕴和烦恼,又因为趣入涅槃。所以,舍弃烦恼和诸蕴,就是遍舍的舍弃;心趣入灭、趣入涅槃界,就是趣入的舍弃。这两者在道中是统一的。具备这两者的人,因为具有这种舍遣随观,就叫舍遣随观者。就是针对他而说这句话的。于世间不执取任何东西,就是对世间中任何属于诸行的东西,都不因贪爱而执取、抓取、执著。不执取故不战栗,因为不抓取,所以不因贪爱的战栗而恐惧。当下自身就般涅槃,就是自己以烦恼的般涅槃而般涅槃。以“生已尽”等语句,则显示了他的省察。这样,世尊在被问及漏尽者的前行之道时,只是简要地作了开示。而这部经既是长老的教诫,也是观。长老就是在这部经中修习观,增长后证得阿罗汉果。
Aniccānupassīti aniccato anupassanto. Virāgānupassīti ettha dve virāgā khayavirāgo ca accantavirāgo ca. Tattha saṅkhārānaṃ khayaṃ khayato passanā vipassanāpi, accantavirāgaṃ nibbānaṃ virāgato dassanamaggañāṇampi virāgānupassanā. Tadubhayasamaṅgipuggalo virāgānupassī nāma. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘virāgānupassī’’ti, virāgato anupassantoti attho. Nirodhānupassimhipi eseva nayo. Nirodhopi hi khayanirodho accantanirodhoti duvidhoyeva. Paṭinissaggānupassīti ettha paṭinissaggo vuccati vossaggo. So ca pariccāgavossaggo pakkhandanavossaggoti duvidho hoti. Tattha pariccāgavossaggoti vipassanā. Sā hi tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca vossajati. Pakkhandanavossaggoti maggo. So hi nibbānaṃ ārammaṇato pakkhandati. Dvīhipi vā kāraṇehi so vossaggoyeva, samucchedavasena khandhānaṃ kilesānañca vossajanato nibbāne ca pakkhandanato. Tasmā kilese ca khandhe ca pariccajatīti pariccāgavossaggo. Nirodhāya nibbānadhātuyā cittaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggoti ubhayampetaṃ magge sameti. Tadubhayasamaṅgī puggalo imāya paṭinissaggānupassanāya samannāgatattā paṭinissaggānupassī nāma hoti. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Na kiñci loke upādiyatīti kiñci ekampi saṅkhāragataṃ taṇhāvasena na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati. Anupādiyaṃ na paritassatīti aggaṇhanto taṇhāparitassanāya na paritassati. Paccattaṃyeva parinibbāyatīti sayameva kilesaparinibbānena parinibbāyati. Khīṇā jātītiādinā panassa paccavekkhaṇā dassitā. Iti bhagavā saṃkhittena khīṇāsavassa pubbabhāgappaṭipadaṃ pucchito saṃkhitteneva kathesi. Idaṃ pana suttaṃ therassa ovādopi ahosi vipassanāpi. So imasmiṃyeva sutte vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattoti.
第九 慈经的注释
9. Mettasuttavaṇṇanā
6262. 第九经中,“比丘们,不要害怕福德”,意思是:你们在造作福德的时候,不要对它们心生害怕。“要修习慈心”,这是说明:把与第三禅或第四禅相应的慈心提升为殊胜的,然后修习这样的心。“在世界坏灭时,我确实……”:在世界坏灭时,我确实如此。“在世界坏灭时”:指在燃烧、毁灭的时候。“如法者”:具备十种善法的人。“法王”:这是同一个意思的另一种说法。或者因为他是如法获得王位的,所以叫法王。“四边者”:以东方大海等四大海为限,是四边大地的统治者。“已征服者”:已战胜敌人者。“国土得常住安稳”:国土达至坚固稳定的状态。“超过千”:超过一千。“勇者”:无畏者。“具勇猛身相”:勇者的身相为勇猛身相,这是精进的名称。具有勇猛身相者名为具勇猛身相。生于精进、以精进为本性、犹如精进所成,不疲倦,即使整日作战也不疲劳,这是所说的意思。“以大海为边”:以轮围山为界限而安住的大海为边。“不用刀杖”:不用财杖,也不用砍截分裂的教令之刀杖,而调伏。“不用武器”:不用单刃等的伤害他人之武器,而调伏。“如法征服”:像这样“来吧,大王”被敌王们接受而到来,“不应杀生”等,以这样的法征服了所说的那大地。
62. Navame mā, bhikkhave, puññānaṃ bhāyitthāti puññāni karontā tesaṃ mā bhāyittha. Mettacittaṃ bhāvesinti tikacatukkajjhānikāya mettāya sampayuttaṃ paṇītaṃ katvā cittaṃ bhāvesinti dasseti. Saṃvaṭṭamāne sudāhanti saṃvaṭṭamāne sudaṃ ahaṃ. Saṃvaṭṭamāneti jhāyamāne vipajjamāne. Dhammikoti dasakusaladhammasamannāgato. Dhammarājāti tasseva vevacanaṃ. Dhammena vā laddharajjattā dhammarājā. Cāturantoti puratthimasamuddādīnaṃ catunnaṃ samuddānaṃ vasena cāturantāya pathaviyā issaro. Vijitāvīti vijitasaṅgāmo. Janapado tasmiṃ thāvariyaṃ thirabhāvaṃ pattoti janapadatthāvariyappatto. Parosahassanti atirekasahassaṃ. Sūrāti abhīruno. Vīraṅgarūpāti vīrānaṃ aṅgaṃ vīraṅgaṃ, vīriyassetaṃ nāmaṃ. Vīraṅgarūpametesanti vīraṅgarūpā. Vīriyajātikā vīriyasabhāvā vīriyamayā viya akilāsuno divasampi yujjhantā na kilamantīti vuttaṃ hoti. Sāgarapariyantanti cakkavāḷapabbataṃ sīmaṃ katvā ṭhitasamuddapariyantaṃ. Adaṇḍenāti dhanadaṇḍenapi chejjabhejjānusāsanena satthadaṇḍenapi vināyeva. Asatthenāti ekatodhārādinā paraviheṭhanasatthenapi vināyeva. Dhammena abhivijiyāti ehi kho, mahārājāti evaṃ paṭirājūhi sampaṭicchitāgamano ‘‘pāṇo na hantabbo’’tiādinā dhammeneva vuttappakāraṃ pathaviṃ abhivijinitvā.
对寻求快乐的人:这是对追求快乐的众生而呼唤。前往空梵天宫者:指往生到空梵天宫殿的人。此大地:指这片以大海为边界的大地。不以强暴手段:不是用暴力行为。以平等而教导:以平等的作为来教导。由他们善说:由那些摄受众生、具大悲的诸佛,这番道理被善巧地开示、善巧地讲说。大地的:指大地的主人。
Sukhesinoti sukhapariyesake satte āmanteti. Suññabrahmūpagoti suññabrahmavimānūpago. Pathaviṃ imanti imaṃ sāgarapariyantaṃ mahāpathaviṃ. Asāhasenāti na sāhasikakammena. Samena manusāsitanti samena kammena anusāsiṃ. Tehi etaṃ sudesitanti tehi saṅgāhakehi mahākāruṇikehi buddhehi etaṃ ettakaṃ ṭhānaṃ sudesitaṃ sukathitaṃ. Pathabyoti puthavisāmiko.
第10经 妻子经的注释
10. Bhariyāsuttavaṇṇanā
63第十经中,“渔夫们好像在捞鱼”这句话,是说渔夫们把鱼篓放下去,在放鱼篓的地方,或者在网中,或者鱼刚从水里被捞上来时,捕鱼的人会发出很大的声响,这句话就是针对这个情景说的。“善生女”,是毗舍佉的妹妹。她“不敬重婆婆”,意思是:对婆婆该尽的本分,她不做,也不把婆婆当回事。“不敬重公公”,意思是:不听公公的话。像这样,因为不恭敬、也不顺从,就叫作“不敬重”。其余几句也是同样的道理。就这样,给孤独长者了解了这个媳妇的品行之后,在世尊面前坐下。那位善生女也想:“这位长者在十力尊面前,是会称赞我的优点,还是说我的缺点呢?”于是走过去,站在不远处听着。这时,世尊对她说:“来,善生女。”
63. Dasame kevaṭṭā maññe macchavilopeti kevaṭṭānaṃ macchapacchiṃ otāretvā ṭhitaṭṭhāne jāle vā udakato ukkhittamatte macchaggāhakānaṃ mahāsaddo hoti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sujātāti visākhāya kaniṭṭhā. Sā neva sassuṃ ādiyatīti sassuyā kattabbavattaṃ nāma atthi, taṃ na karoti, sassūtipi naṃ na gaṇeti. Na sasuraṃ ādiyatīti vacanaṃ na gaṇhāti. Evaṃ anādaratāyapi aggahaṇenapi na ādiyati nāma. Sesesupi eseva nayo. Evaṃ anāthapiṇḍiko suṇisāya ācāraṃ gahetvā satthu purato nisīdi. Sāpi sujātā ‘‘kiṃ nu kho ayaṃ seṭṭhi dasabalassa santike mayhaṃ guṇaṃ kathessati udāhu aguṇa’’nti gantvā avidūre saddaṃ suṇantī aṭṭhāsi. Atha naṃ satthā ehi sujāteti āmantesi.
不是利益他人的怜悯者,就是说不去怜悯、利益他人。于其他人,是指对其他男人。轻蔑,是指以傲慢之心看不起、轻视。以钱财买来的她,是指用钱财买来的。勤于杀害,就是致力于杀害。女子之夫所得的财物,是指女子的丈夫所获得的任何财物。即使很少,她也想把它偷走,哪怕是从灶上锅里该下的米中,也要努力偷走一点点。懒惰,是指在坐的地方就只是坐着,在站的地方就只是站着。粗暴,就是粗野。说恶语的人,是说粗恶之语的人,只讲粗恶、粗暴之语。对勤勉者压制而行事,这里“勤勉者”是以复数表示具足精勤之夫,她压制、贬低那精勤之德而行事。欢喜,就是欢喜踊跃。良家,就是出身良家。忠贞于夫,就是以夫为天。以杀杖威胁,就是拿着棍棒以杀害相威胁,说“我要杀了你”。奴婢想,我是侍奉丈夫的奴婢,请世尊这样忆持我,说了之后便立于皈依处。
Ahitānukampinīti na hitānukampinī. Aññesūti parapurisesu. Atimaññateti omānāti mānavasena atimaññati. Dhanena kītassāti dhanena kītā assa. Vadhāya ussukā vadhituṃ ussukkamāpannā. Yaṃ itthiyā vindati sāmiko dhananti itthiyā sāmiko yaṃ dhanaṃ labhati. Appampi tassa apahātumicchatīti thokatopi assa harituṃ icchati, uddhane āropitaukkhaliyaṃ pakkhipitabbataṇḍulatopi thokaṃ haritumeva vāyamati. Alasāti nisinnaṭṭhāne nisinnāva ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva hoti. Pharusāti kharā. Duruttavādinīti dubbhāsitabhāsinī, kakkhaḷaṃ vāḷakathameva katheti. Uṭṭhāyakānaṃ abhibhuyya vattatīti ettha uṭṭhāyakānanti bahuvacanavasena viriyuṭṭhānasampanno sāmiko vutto, tassa taṃ uṭṭhānasampattiṃ abhibhavitvā heṭṭhā katvā vattati. Pamodatīti āmoditapamoditā hoti . Koleyyakāti kulasampannā. Patibbatāti patidevatā. Vadhadaṇḍatajjitāti daṇḍakaṃ gahetvā vadhena tajjitā, ‘‘ghātessāmi na’’nti vuttā. Dāsīsamanti sāmikassa vattapūrikā dāsīti maṃ bhagavā dhāretūti vatvā saraṇesu patiṭṭhāsi.
第11章 易怒经的注释
11. Kodhanasuttavaṇṇanā
6464. 在第十一品中,“为敌所爱”是指被伴侣和仇敌、怨敌所喜爱,被他们所想要、所期盼。“为敌造福”是指为伴侣和仇敌、怨敌带来利益。“为怒所驱使”是指跟随愤怒而行。“因多义故”是指因为有许多利益、许多好处。“无义也”是指没有增长。“我得义”是指我获得了增长。
64. Ekādasame sapattakantāti sapattānaṃ verīnaṃ kantā piyā tehi icchitapatthitā. Sapattakaraṇāti sapattānaṃ verīnaṃ atthakaraṇā. Kodhaparetoti kodhānugato. Pacuratthatāyāti bahuatthatāya bahuhitatāya. Anatthampīti avuddhimpi. Attho me gahitoti vuḍḍhi me gahitā.
再说“取了利益”,就是获得了增长。他思惟“无益被我取了”,这就是陷入了无益。作了杀害,就是造了杀生的业。被愤怒的迷醉所醉,就是被愤怒的醉意冲昏了头,意思是染着、执取、紧抓不放。招致恶名,就是落到名声败坏的地步,也就是名声扫地。从内部生起,就是从自身里面产生。不认识利益,就是不知道增长的好处。不见法,就是不见止与观这些法。盲暗,就是造成盲目的一片黑暗,浓重至极。胜伏,就是压倒。
Atho atthaṃ gahetvānāti atho vuddhiṃ gahetvā. Anatthaṃ adhipajjatīti anattho me gahitoti sallakkheti. Vadhaṃ katvānāti pāṇātipātakammaṃ katvā. Kodhasammadasammattoti kodhamadena matto, ādinnagahitaparāmaṭṭhoti attho. Āyasakyanti ayasabhāvaṃ, ayaso niyaso hotīti attho. Antarato jātanti abbhantare uppannaṃ. Atthaṃ na jānātīti vuddhiatthaṃ na jānāti. Dhammaṃ na passatīti samathavipassanādhammaṃ na passati. Andhatamanti andhabhāvakaraṃ tamaṃ bahalatamaṃ. Sahateti abhibhavati.
愚笨是指愚笨的状态,没有精神气,脸色难看。当它生起时,就是当它出现的时候。言语不受尊重,就是连说的话也没有分量。没有任何依靠,就是没有任何可以站得住的地方。应当被灼烧的,就是能引发灼热之苦的。于诸法,就是于止与观等法。远,就是遥远。婆罗门,就是诸漏已尽的婆罗门。为那位母亲所养,就是被那位母亲养育、抚养。给予生命的人,就是本是施予生命的人。愤怒的人以种种方式杀害自己,就是愤怒的人以种种不同的理由毁灭自己。在种种色相中沉迷,就是在种种所缘中深深迷恋。被绳索绑缚而死,就是用绳子捆起来后死去。也如山崖洞窟中,就是也坠落于山崖洞窟中而死。
Dummaṅkuyanti dummaṅkubhāvaṃ nittejataṃ dubbaṇṇamukhataṃ. Yato patāyatīti yadā nibbattati. Na vāco hoti gāravoti vacanassapi garubhāvo na hoti. Na dīpaṃ hoti kiñcananti kāci patiṭṭhā nāma na hoti. Tapanīyānīti tāpajanakāni. Dhammehīti samathavipassanādhammehi. Ārakāti dūre. Brāhmaṇanti khīṇāsavabrāhmaṇaṃ. Yāya mātu bhatoti yāya mātarā bhato posito. Pāṇadadiṃ santinti jīvitadāyikaṃ samānaṃ. Hanti kuddho puthuttānanti kuddho puggalo puthu nānākāraṇehi attānaṃ hanti. Nānārūpesu mucchitoti nānārammaṇesu adhimucchito hutvā. Rajjuyā bajjha mīyantīti rajjuyā bandhitvā maranti. Pabbatāmapi kandareti pabbatakandarepi patitvā maranti.
增长已灭者,就是指增长已被摧毁。如是此,就是如此这般。以此调伏断彼,意思是应当以调伏来断除那愤怒。以哪种调伏呢?以慧、以精勤、以见,也就是以观慧、与观相应的身精进和心精进,以及道正见。应如是学法,意思是就像断除不善那样,对止与观等法也应当同样修学。愿勿成倔强,意思是愿我们不要变成倔强的状态,是怀着这样的期盼。无苦,就是没有苦恼。无热衷,就是不于任何处生起热衷。其余一切处,意义都很明了。
Bhūnahaccānīti hatavuddhīni. Itāyanti iti ayaṃ. Taṃ damena samucchindeti taṃ kodhaṃ damena chindeyya. Katarena damenāti? Paññāvīriyena diṭṭhiyāti vipassanāpaññāya ceva vipassanāsampayuttena kāyikacetasikavīriyena ca maggasammādiṭṭhiyā ca. Tatheva dhamme sikkhethāti yathā akusalaṃ samucchindeyya, samathavipassanādhammepi tatheva sikkheyya. Mā no dummaṅkuyaṃ ahūti mā amhākaṃ dummaṅkubhāvo ahosīti imamatthaṃ patthayamānā. Anāyāsāti anupāyāsā. Anussukāti katthaci ussukkaṃ anāpannā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.