第5品 大祭祀品
5. Mahāyaññavaggo
七识住经等的注释
1-2. Sattaviññāṇaṭṭhitisuttādivaṇṇanā
44-4544-45. 第五经的第一部分中,“识住”指的是结生识的立足处。“譬如”这个词是表示举例的虚词,意思是“就像人们”。因为在无量的轮围世界中,无量的人们在肤色、身形等方面,没有两个是完全相同的。即使有些地方的双胞胎在肤色或身形上相似,他们在看、环视、说话、笑、行走、站立等方面也还是有差别的。因此说他们“身种种”。而他们的结生想,有的是三因的,有的是二因的,有的是无因的。因此说他们“想种种”。“有些天”指的是六欲界天。在这些天中,有些天的身体是青色的,有些是黄色等其他颜色的。而他们的想,有的是二因的,有的是三因的,没有无因的。“有些堕落者”指的是从四恶趣中脱离出来的,比如郁多罗母夜叉、毕扬卡拉母夜叉、普萨蜜达、达马古达等,以及其他住在宫殿中的饿鬼。因为他们的身体有黄、白、黑、𫚉鱼色、棕色等不同颜色,也有瘦、胖、矮、高等不同形态,所以身是种种不同的;和人们一样,他们的想也有二因、三因、无因的区别。但他们不像天那样有大威德,而是像可怜的人一样,威德微薄,饮食和衣服都难以得到,被痛苦逼迫而住。有些在黑分时受苦,在白分时快乐。因此,由于从快乐的聚集处堕落,所以称为“堕落者”。其中那些三因的,也会有对法的现观,就像毕扬卡拉母夜叉等一样。
44-45. Pañcamassa paṭhame viññāṇaṭṭhitiyoti paṭisandhiviññāṇassa ṭhānāni. Seyyathāpīti nidassanatthe nipāto, yathā manussāti attho. Aparimāṇesu hi cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena dvepi ekasadisā natthi. Yepi hi katthaci yamakabhātaro vaṇṇena vā saṇṭhānena vā sadisā honti, tesampi ālokitavilokitakathitahasitagamanaṭṭhānādīhi viseso hotiyeva. Tasmā nānattakāyāti vuttā. Paṭisandhisaññā pana nesaṃ tihetukāpi dvihetukāpi ahetukāpi hoti. Tasmā nānattasaññinoti vuttā. Ekacce ca devāti cha kāmāvacaradevā. Tesu hi kesañci kāyo nīlo hoti, kesañci pītakādivaṇṇo. Saññā pana tesaṃ dvihetukāpi tihetukāpi hoti, ahetukā natthi. Ekacceca vinipātikāti catuapāyavinimuttā uttaramātā yakkhinī, piyaṅkaramātā, phussamittā, dhammaguttāti evamādikā aññe ca vemānikā petā. Etesañhi pītaodātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisa thūlarassadīghavasena ca kāyo nānā hoti, manussānaṃ viya dvihetukatihetukaahetukavasena saññāpi. Te pana devā viya na mahesakkhā, kapaṇamanussā viya appesakkhā dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā viharanti. Ekacce kāḷapakkhe dukkhitā juṇhapakkhe sukhitā honti. Tasmā sukhasamussayato vinipatitattā vinipātikāti vuttā. Ye panettha tihetukā, tesaṃ dhammābhisamayopi hoti piyaṅkaramātādīnaṃ viya.
梵身天,指梵众天、梵辅天和大梵天。初生者,指他们全都是依初禅而投生的。不过,梵众天是依下品初禅投生的,他们的寿命是劫的三分之一。梵辅天是依中品初禅投生的,他们的寿命是半劫,身体也比梵众天更广大。大梵天是依上品初禅投生的,他们的寿命是一劫,身体则极为广大。因此应当知道:由于身体有差异,而依初禅所得的想是同一的,所以称为异身一想者。
Brahmakāyikāti brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno. Paṭhamābhinibbattāti te sabbepi paṭhamajjhānena abhinibbattā. Brahmapārisajjā pana parittena abhinibbattā, tesaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ. Brahmapurohitā majjhimena, tesaṃ upaḍḍhakappo āyuppamāṇaṃ, kāyo ca tesaṃ vipphārikataro hoti. Mahābrahmāno paṇītena, tesaṃ kappo āyuppamāṇaṃ, kāyo ca pana tesaṃ ativipphārikova hoti. Iti te kāyassa nānattā paṭhamajjhānavasena saññāya ekattā nānattakāyā ekattasaññinoti veditabbā.
就像他们那样,四恶趣中的众生也各不相同。在地狱里,有些众生的身体有一由旬的四分之一那么大,有些有半由旬那么大,有些有一由旬那么大,而提婆达多投生后身体有上百由旬那么大。在畜生道中,有些体型微小,有些体型巨大。在饿鬼界中,有些身高六十肘,有些身高八十肘,有些是金色的,有些相貌丑陋。黑齿鬼阿修罗也是这样。此外,这里还有一类叫“长背饿鬼”的,身长甚至能达到六十由旬。而他们所有人的想都是不善果报、无因的。因此,恶趣众生也被算作“身各异而想同一”这一类。
Yathā ca te, evaṃ catūsu apāyesu sattā. Nirayesu hi kesañci gāvutaṃ, kesañci aḍḍhayojanaṃ, kesañci yojanaṃ attabhāvo hoti, devadattassa pana yojanasatiko jāto. Tiracchānesupi keci khuddakā, keci mahantā. Pettivisayesupi keci saṭṭhihatthā, keci asītihatthā honti, keci suvaṇṇā, keci dubbaṇṇā. Tathā kālakañcikā asurā. Apicettha dīghapiṭṭhikapetā nāma saṭṭhiyojanikāpi honti. Saññā pana sabbesampi akusalavipākāhetukāva hoti. Iti āpāyikāpi nānattakāyā ekattasaññinotveva saṅkhyaṃ gacchanti.
光音天:就像火把的火焰一样,光明从他们身体里一阵一阵地迸射出来、四处流散,所以叫光音天。在五法分类里,修习下品的第二禅和第三禅,死后投生到那里的,叫少光天,他们的寿命是两劫。修习中品而投生的,叫无量光天,他们的寿命是四劫。修习上品而投生的,叫光音天,他们的寿命是八劫。这里按最高标准来说,所以把他们都包括进来了。他们所有人的身体都一样广大,但想则有不同:有的是无寻唯伺,有的是无寻无伺。
Ābhassarāti daṇḍaukkāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati vissaratīti ābhassarā. Tesu pañcakanaye dutiyatatiyajjhānadvayaṃ parittaṃ bhāvetvā upapannā parittābhā nāma honti, tesaṃ dve kappā āyuppamāṇaṃ. Majjhimaṃ bhāvetvā upapannā appamāṇābhā nāma honti, tesaṃ cattāro kappā āyuppamāṇaṃ. Paṇītaṃ bhāvetvā upapannā ābhassarā nāma honti, tesaṃ aṭṭha kappā āyuppamāṇaṃ. Idha pana ukkaṭṭhaparicchedavasena sabbeva te gahitā. Sabbesañhi tesaṃ kāyo ekavipphārova hoti, saññā pana avitakkavicāramattā vā avitakkaavicārā vāti nānā.
遍净天:就是被净色所遍满、散布,以身体所发出的清净光泽成为一片密集,这就是它的含义。这些天人的光明不像光音天那样一段一段地中断消失。在五法体系里,依靠下品、中品、上品第四禅那而投生的人,寿命分别是十六劫、三十二劫、六十四劫,依次称为少净天、无量净天、遍净天。应当知道,他们全都身体同类,并且以第四禅那之想而具有同一想。广果天也属于第四识住。无想有情因为没有识,所以不归在这里,而归在众生居当中。
Subhakiṇhāti subhena vokiṇṇā vikiṇṇā, subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanāti attho. Etesañhi na ābhassarānaṃ viya chijjitvā chijjitvā pabhā gacchati. Pañcakanaye pana parittamajjhimapaṇītassa catutthajjhānassa vasena soḷasabāttiṃsacatussaṭṭhikappāyukā parittaappamāṇasubhakiṇhā nāma hutvā nibbattanti. Iti sabbepi te ekattakāyā ceva catutthajjhānasaññāya ekattasaññino cāti veditabbā. Vehapphalāpi catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti. Asaññasattā viññāṇābhāvā ettha saṅgahaṃ na gacchanti, sattāvāsesu gacchanti.
净居天的众生处在还灭的阶段,并不是一切时候都存在。即使经过百千劫、无数劫,在沒有佛出现的世间里,他们也不会出生。只有在一万六千劫的范围内、有佛出现的时候,他们才出现。他们就像转法轮世尊的驻军营地一样。因此,他们既不归入识住,也不归入众生居。不过,大尸婆长老依据这段经文——“舍利弗,那个住处实在不容易得到,在这么长的时间里,除了净居天之外,我从未住过别的住处”(中部1.160)——主张净居天也归入第四识住和第四众生居。这种说法因为不违背经文,所以被认可。
Suddhāvāsā vivaṭṭapakkhe ṭhitā na sabbakālikā, kappasatasahassampi asaṅkheyyampi buddhasuññe loke na uppajjanti. Soḷasakappasahassaabbhantare buddhesu uppannesuyeva uppajjanti. Dhammacakkappavattissa bhagavato khandhāvāraṭṭhānasadisā honti. Tasmā neva viññāṇaṭṭhitiṃ na sattāvāsaṃ bhajanti. Mahāsīvatthero pana ‘‘na kho pana so, sāriputta, āvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehī’’ti (ma. ni. 1.160) iminā suttena suddhāvāsāpi catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ catutthasattāvāsañca bhajantīti vadati, taṃ appatibāhiyattā suttassa anuññātaṃ.
非想非非想处,正如想那样,识也因为极其微细,所以既不能说有识,也不能说无识。因此,它不在识住之中被宣说。在第二部经中,定资具就是指道定的资粮。
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ yatheva saññāya, evaṃ viññāṇassāpi sukhumattā neva viññāṇaṃ nāviññāṇaṃ. Tasmā viññāṇaṭṭhitīsu na vuttaṃ. Dutiye samādhiparikkhārāti maggasamādhissa sambhārā.
3. 第一火经的注释
3. Paṭhamaaggisuttavaṇṇanā
4646. 在第三经中,一切贪等因为具有燃烧的性质,所以称为火。不过在“应供火”等说法里,这里的“供养”指的是恭敬奉事,值得受供养的,就是“应供”。父母对子女有大恩,所以值得受供养;子女如果对父母行为恶劣,就会投生到地狱等处。因此,父母虽然自己不燃烧,却是燃烧的缘。就这样,正是依据燃烧这一含义,才说为“应供火”。“居士”指的是家主,他通过提供床座、衣服、装饰等,对女人有大恩。女人如果背叛他,就会投生到地狱等处。所以同样依照前面的道理,以燃烧的含义说为“居士火”。在“应施火”中,“应施”指的是四种资具,比丘僧团是应受供养者。因为僧团通过劝导在家人受持三皈依、五戒、十戒、奉养父母、供养如法的沙门和婆罗门等种种善法,对他们有大恩。在家人如果对比丘僧团行恶,辱骂诽谤,就会投生到地狱等处。所以同样依照前面的道理,以燃烧的含义说为“应施火”。从木柴生起的普通火,就叫作“薪火”。
46. Tatiye sabbepi rāgādayo anuḍahanaṭṭhena aggī. Āhuneyyaggītiādīsu panettha āhunaṃ vuccati sakkāro, āhunaṃ arahantīti āhuneyyā. Mātāpitaro hi puttānaṃ bahupakārattā āhunaṃ arahanti, tesu vippaṭipajjamānā puttā nirayādīsu nibbattanti. Tasmā kiñcāpi mātāpitaro na anuḍahanti, anuḍahanassa pana paccayā honti. Iti anuḍahanaṭṭheneva āhuneyyaggīti vuccanti. Gahapatīti pana gehasāmiko vuccati, so mātugāmassa sayanavatthālaṅkārādianuppadānena bahupakāro. Taṃ aticaranto mātugāmo nirayādīsu nibbattati. Tasmā sopi purimanayeneva anuḍahanaṭṭhena gahapataggīti vutto. Dakkhiṇeyyaggīti ettha pana dakkhiṇāti cattāro paccayā, bhikkhusaṅgho dakkhiṇeyyo. So hi gihīnaṃ tīsu saraṇesu pañcasu sīlesu dasasu sīlesu mātāpitupaṭṭhāne dhammikasamaṇabrāhmaṇupaṭṭhāneti evamādīsu kalyāṇadhammesu niyojanena bahupakāro. Tasmiṃ micchāpaṭipannā gihī bhikkhusaṅghaṃ akkositvā paribhāsitvā nirayādīsu nibbattanti. Tasmā sopi purimanayeneva anuḍahanaṭṭhena dakkhiṇeyyaggīti vutto. Kaṭṭhato nibbatto pākatikova aggi kaṭṭhaggi nāma.
《第二火经》的注释。
4. Dutiyaaggisuttavaṇṇanā
4747. 在第四经的注释中,“身相显赫者”:据说这位大富婆罗门无论从自身条件还是财富来看都很出众,达到了圆满,因此被称为“身相显赫者”。“已备办”:已经准备就绪。“柱已竖立”:指被称为祭祀柱的柱子已经立好。“为祭祀”:为了宰杀后举行祭供。“前往”:据说他把所有祭祀用品都准备好后,心想:“沙门乔达摩有大智慧,我这次祭祀,他会说是功德还是过失呢?问一问就知道了。”因为这样的原因,他来到世尊那里。“取火”:为了举行祭祀而取新的吉祥火。“一切皆同”:用一切所听闻的来说明,一切所听闻都相合一致,显示为同一类。“刀”:因为带有伤害的意思,所以称为刀。“自己率先开始”:自己第一个动手。“为杀”:为了杀害。
47. Catutthe uggatasarīrassāti so kira brāhmaṇamahāsālo attabhāvenapi bhogehipi uggato sārappatto ahosi, tasmā uggatasarīrotveva paññāyittha. Upakkhaṭoti paccupaṭṭhito. Thūṇūpanītānīti yūpasaṅkhātaṃ thūṇaṃ upanītāni. Yaññatthāyāti vadhitvā yajanatthāya. Upasaṅkamīti so kira sabbaṃ taṃ yaññasambhāraṃ sajjetvā cintesi – ‘‘samaṇo kira gotamo mahāpañño, kiṃ nu kho me yaññassa vaṇṇaṃ kathessati udāhu avaṇṇaṃ, pucchitvā jānissāmī’’ti iminā kāraṇena yena bhagavā tenupasaṅkami. Aggissaādānanti yaññayajanatthāya navassa maṅgalaggino ādiyanaṃ. Sabbena sabbanti sabbena sutena sabbaṃ sutaṃ sameti saṃsandati, ekasadisaṃ hotīti dasseti. Satthānīti vihiṃsanaṭṭhena satthāni viyāti satthāni. Sayaṃ paṭhamaṃ samārambhatīti attanāva paṭhamataraṃ ārabhati. Hantunti hanituṃ.
应当断除的,就是应当避开的。Atohayaṃ 的意思是:这个是从父母那里来的。Āhuto 就是已经来了。Sambhūto 就是已经生起了。婆罗门,这称为家主火:这些妻子儿女等一群人,因为像家主、像一家之主那样燃烧着、活动着,所以称为家主火。Attānaṃ 指心。Damenti 是通过调伏诸根来调伏。Samenti 是通过平息贪等烦恼来平息。Tesaññeva parinibbāpanena 是通过透由彻底寂灭那些烦恼而般涅槃。Nikkhipitabboti 应当安放,使得不坏灭。Upavāyatanti 就是应当吹拂。这样说了之后,婆罗门给了所有那些众生的生命,摧毁了祭祀堂,成为导师教法中的福源。
Pahātabbāti pariharitabbā. Atohayanti ato hi mātāpitito ayaṃ. Āhutoti āgato. Sambhūtoti uppanno. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇa, gahapataggīti ayaṃ puttadārādigaṇo yasmā, gahapati, viya gehasāmiko viya hutvā aggati vicarati, tasmā gahapataggīti vuccati. Attānanti cittaṃ. Damentīti indriyadamanena damenti. Samentīti rāgādisamanena samenti. Tesaññeva parinibbāpanena parinibbāpenti. Nikkhipitabboti yathā na vinassati, evaṃ ṭhapetabbo. Upavāyatanti upavāyatu. Evañca pana vatvā brāhmaṇo sabbesampi tesaṃ pāṇānaṃ jīvitaṃ datvā yaññasālaṃ viddhaṃsetvā satthu sāsane opānabhūto ahosīti.
第五和第六经——两部《想经》的注释。
5-6. Saññāsuttadvayavaṇṇanā
48-4948-49. 在第五经中,“入于不死”指以涅槃为立足处。“以不死为终点”指以涅槃为最终归宿。在第六经中,“由行淫法”指因为与淫欲法相应。“筋腱之束”指筋腱的块团或筋腱的纹理。“相续流转”指不断生起。“我前后没有差别”指我在未修习之时与已修习之时之间,没有差别。“在世间种种景象中”指在三界世间众生所居的种种景象中。“因懈怠”指因懈怠的状态。“因放逸”指因放逸的状态。“因不精勤”指不致力于精勤修行。“远离我执、我所执与慢”指远离我见、我所执以及九种慢。“超越种种慢”指超越了三种慢。“寂静”指因与它们对立的烦恼已止息而寂静。“善解脱”指以五种解脱而善加解脱。
48-49. Pañcame amatogadhāti nibbānapatiṭṭhā. Amatapariyosānāti nibbānāvasānā. Chaṭṭhe methunadhammasamāpattiyāti methunadhammena samaṅgibhāvato. Nhārudaddulanti nhārukhaṇḍaṃ nhāruvilekhanaṃ vā. Anusandatīti pavattati. Natthi me pubbenāparaṃ visesoti natthi mayhaṃ pubbena abhāvitakālena saddhiṃ aparaṃ bhāvitakāle viseso. Lokacitresūti tidhātukalokasannivāsasaṅkhātesu lokacitresu. Ālasyeti ālasiyabhāve. Vissaṭṭhiyeti vissaṭṭhabhāve. Ananuyogeti yogassa ananuyuñjane. Ahaṅkāramamaṅkāramānāpagatanti ahaṅkāradiṭṭhito ca mamaṅkārataṇhāto ca navavidhamānato ca apagataṃ. Vidhāsamatikkantanti tisso vidhā atikkantaṃ. Santanti tappaccanīkakilesehi santaṃ. Suvimuttanti pañcahi vimuttīhi suṭṭhu vimuttaṃ.
第七《交媾经》的注释。
7. Methunasuttavaṇṇanā
50第七经的注释。
“往诣”:他吃完早餐后,被奴仆随从围绕着前往。“您也一样吗”:您也是吗?“自称梵行者”:他这样问——“我自称是梵行者”,也就是问:您自称过着梵行生活吗?据说他心里是这样想的:“在婆罗门传统里,学吠陀的人要修四十八年梵行。可沙门乔达摩在家时,在三座宫殿里享受三种歌舞之乐,现在他会怎么说呢?”他就是带着这个想法来问的。于是世尊就像用咒语抓黑蛇、像用脚踩住敌人的脖子一样,针对自己在六年精勤修行期间,对于王家的享乐或宫中的歌舞盛况,连一丝寻思都未曾生起,而作狮子吼,说了“Yañhi taṁ brāhmaṇā”等话。其中,“双双对对的证入”:指要一对一对地证入。“从苦”:从整个轮回之苦中。“说嬉笑语”:说玩笑话。“嬉戏”:玩耍。“纵声大笑”:放声大笑。“以眼对眼”:用自己的眼睛盯着她的眼睛看。“越墙”或“越篱”:在别人的墙头或篱笆那边。“天神”:某一位天王。“某位天神”:某一位天子。“无上正等正觉”:指阿罗汉果和一切知智。
50. Sattame upasaṅkamīti bhuttapātarāso dāsakammakaraparivuto upasaṅkami. Bhavampinoti bhavampi nu. Brahmacārī paṭijānātīti ‘‘ahaṃ brahmacārī’’ti evaṃ brahmacariyavāsaṃ paṭijānātīti pucchati. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘brāhmaṇasamaye vedaṃ uggaṇhantā aṭṭhacattālīsa vassāni brahmacariyaṃ caranti. Samaṇo pana gotamo agāraṃ ajjhāvasanto tīsu pāsādesu tividhanāṭakaratiyā abhirami, idāni kiṃ nu kho vakkhatī’’ti imamatthaṃ sandhāyevaṃ pucchati. Tato bhagavā mantena kaṇhasappaṃ gaṇhanto viya amittaṃ gīvāya pādena akkamanto viya attano saṃkilesakāle chabbassāni padhānacariyāya rajjasukhaṃ vā pāsādesu nāṭakasampattiṃ vā ārabbha vitakkamattassāpi anuppannabhāvaṃ sandhāya sīhanādaṃ nadanto yañhi taṃ brāhmaṇātiādimāha. Tattha dvayaṃdvayasamāpattinti dvīhi dvīhi samāpajjitabbabhāvaṃ. Dukkhasmāti sakalavaṭṭadukkhato. Sañjagghatīti hasitakathaṃ katheti. Saṃkīḷatīti keḷiṃ karoti. Saṃkeḷāyatīti mahāhasitaṃ hasati. Cakkhunā cakkhunti attano cakkhunā tassā cakkhuṃ paṭivijjhitvā upanijjhāyati. Tirokuṭṭaṃ vā tiropākāraṃ vāti parakuṭṭe vā parapākāre vā. Devoti eko devarājā. Devaññataroti aññataro devaputto. Anuttaraṃ sammāsambodhinti arahattañceva sabbaññutaññāṇañca.
第八《结缚经》注释
8. Saṃyogasuttavaṇṇanā
5151. 第八经的“结合与离结合”,指的是能实现结合与离结合的法。“法的门类”,指的是法的因由。“内在的女人根”,指的是在自己内在的女性状态。“女人的行为”,指的是女人的举止动作。“女人的装扮”,指的是穿衣打扮等外在形象。“女人的种类”,指的是女人因傲慢而表现出的种种样子。“女人的欲求”,指的是女人内心的意向和欲望。“女人的声音”,指的是女人的嗓音。“女人的装饰”,指的是女人的装饰用品。“bahiddhā saṁyogaṁ”,指的是与男子外在的会合(交合)。“ativattatī”,指的是前面所说的‘不喜乐’,透过强力的观而证得圣道,从而超越此状况。对男人根等也是如此。在此经中宣说了轮回与还灭。
51. Aṭṭhame saṃyogavisaṃyoganti saṃyogavisaṃyogasādhakaṃ. Dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ. Ajjhattaṃ itthindriyanti niyakajjhatte itthibhāvaṃ. Itthikuttanti itthikiriyaṃ. Itthākappanti nivāsanapārupanādiitthiākappaṃ. Itthividhanti itthiyā mānavidhaṃ. Itthichandanti itthiyā ajjhāsayacchandaṃ. Itthissaranti itthisaddaṃ. Itthālaṅkāranti itthiyā pasādhanabhaṇḍaṃ. Purisindriyādīsupi eseva nayo. Bahiddhā saṃyoganti purisena saddhiṃ samāgamaṃ. Ativattatīti anabhiratāti evaṃ vuttāya balavavipassanāya ariyamaggaṃ patvā ativattati. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
第九 布施大果经的注释
9. Dānamahapphalasuttavaṇṇanā
5252. 在第九部经中,“有期望”指有渴爱。“心被系缚”指心系着于果报。“有储藏的期望”指怀着储藏之心。“死后”指去了他世之后。“耗尽那业”指耗尽那业的果报之后。“成就”指果报的成就。“称誉”指眷属的圆满。“主权”指成为首领的原因。“将回到这个状态”的意思是:将再次回到这个状态,也就是这五蕴,而不是在那里化生,也不是在更高处化生,只会成为一个向下坠落的人。这就是它的含义。“布施是好的”意思是:所谓布施,这是好的、善的、美好的。“那些大祭祀”指那些用酥油、生酥、酪、蜜、糖浆等完成的大布施。“心的庄严、心的资具”指既是止观之心的庄严,也是它的资具。“与梵众天共住”的意思是:并不能单凭布施就在那里化生。然而,因为那布施是止观之心的庄严,以这布施所庄严的心生起禅那与圣道之后,凭借禅那在那里化生。“成为不来者”意思是:称为禅那不来者。“不再回到这个状态”意思是:不再回到这个状态,而是成为在更高处化生者或在同一处化生者,就在那里般涅槃。如此,在这些布施中,第一种称为渴爱超出施,第二种是净信施,第三种是惭愧施,第四种是无余施,第五种是应供者施,第六种是喜俱寻施,第七种是庄严、资具施。
52. Navame sāpekhoti sataṇho. Paṭibaddhacittoti vipāke baddhacitto. Sannidhipekhoti nidhānapekho hutvā. Peccāti paralokaṃ gantvā. Taṃ kammaṃ khepetvāti taṃ kammavipākaṃ khepetvā. Iddhinti vipākiddhiṃ. Yasanti parivārasampadaṃ. Ādhipaccanti jeṭṭhabhāvakāraṇaṃ. Āgantā itthattanti itthabhāvaṃ ime pañcakkhandhe puna āgantā, na tatrūpapattiko na uparūpapattiko, heṭṭhāgāmīyeva hotīti attho. Sāhu dānanti dānaṃ nāmetaṃ sādhu bhaddakaṃ sundaraṃ. Tāni mahāyaññānīti tāni sappinavanītadadhimadhuphāṇitādīhi niṭṭhānaṃ gatāni mahādānāni. Cittālaṅkāracittaparikkhāranti samathavipassanācittassa alaṅkārabhūtañceva parivārabhūtañca. Brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyatanti na sakkā tattha dānena upapajjituṃ. Yasmā pana taṃ samathavipassanācittassa alaṅkārabhūtaṃ, tasmā tena dānālaṅkatena cittena jhānañceva ariyamaggañca nibbattetvā jhānena tattha upapajjati. Anāgāmī hotīti jhānānāgāmī nāma hoti. Anāgantā itthattanti puna itthabhāvaṃ na āgantā, uparūpapattiko vā tatrūpapattiko vā hutvā tattheva parinibbāyati. Iti imesu dānesu paṭhamaṃ taṇhuttariyadānaṃ, dutiyaṃ cittīkāradānaṃ, tatiyaṃ hirottappadānaṃ, catutthaṃ niravasesadānaṃ , pañcamaṃ dakkhiṇeyyadānaṃ, chaṭṭhaṃ somanassupavicāradānaṃ, sattamaṃ alaṅkāraparivāradānaṃ nāmāti.
第十 难陀母经的注释
10. Nandamātāsuttavaṇṇanā
53第十篇,是依事缘而说的。据说,导师雨安居结束、举行自恣后,留下两位上首弟子,心想“我要去南山游方”,就出发了。憍萨罗国王波斯匿、给孤独居士、毗舍佉大近事女以及其他许多人,都没能劝回十力者。给孤独居士私下想:“我没能劝回导师。”就坐在那里沉思。这时,一个名叫富那的女仆看见了他,问道:“主人,您怎么了?您的感官不像以前那样明净了。”他说:“是的,富那,导师出发去游方了,我没能劝回他。也不知道他会不会很快回来,所以我坐着沉思。”她又问:“如果我能让十力者返回,您会为我做什么?”他答:“我会让你成为自由人。”她就去到导师那里,顶礼后说:“尊者,请返回吧。”导师问:“为了我返回,你要做什么呢?”她说:“尊者,您知道我是隶属于他人的,我无法做别的什么,但我将以皈依为立足处,守护五戒。”导师说:“善哉,善哉,富那。”导师因为尊重法,刚迈出一步就折返了。经中确实这样说:“诸比丘,如来是尊重法者、恭敬法者。”
53. Dasamaṃ atthuppattivasena desitaṃ. Satthā kira vutthavasso pavāretvā dve aggasāvake ohāya ‘‘dakkhiṇāgiriṃ cārikaṃ gamissāmī’’ti nikkhami, rājā pasenadi kosalo, anāthapiṇḍiko gahapati, visākhā mahāupāsikā, aññe ca bahujanā dasabalaṃ nivattetuṃ nāsakkhiṃsu. Anāthapiṇḍiko gahapati ‘‘satthāraṃ nivattetuṃ nāsakkhi’’nti raho cintayamāno nisīdi. Atha naṃ puṇṇā nāma dāsī disvā ‘‘kiṃ nu kho te, sāmi, na pubbe viya indriyāni vippasannānī’’ti pucchi. Āma, puṇṇe, satthā cārikaṃ pakkanto, tamahaṃ nivattetuṃ nāsakkhiṃ. Na kho pana sakkā jānituṃ puna sīghaṃ āgaccheyya vā na vā, tenāhaṃ cintayamāno nisinnoti. Sacāhaṃ dasabalaṃ nivatteyyaṃ, kiṃ me kareyyāsīti? Bhujissaṃ taṃ karissāmīti. Sā gantvā satthāraṃ vanditvā ‘‘nivattatha, bhante’’ti āha. Mama nivattanapaccayā tvaṃ kiṃ karissasīti? Tumhe, bhante, mama parādhīnabhāvaṃ jānātha, aññaṃ kiñci kātuṃ na sakkomi, saraṇesu pana patiṭṭhāya pañca sīlāni rakkhissāmīti. Sādhu sādhu puṇṇeti, satthā dhammagāravena ekapadasmiññeva nivatti. Vuttañhetaṃ – ‘‘dhammagaru, bhikkhave, tathāgato dhammagāravo’’ti (a. ni. 5.99).
导师转身返回,进入了祇园大寺。大众为富那发出上千次喝彩。导师在那次集会中说法,八万四千众生饮下了不死甘露。富那也得到长者允许,前往比丘尼住处出家。正自觉者叫来舍利弗和目犍连,说:“我原本要朝那个方向游方,现在不去了。你们带着自己的弟子们朝那个方向去游方吧。”说完就打发他们走了。正是在这一事缘中,说起了“那时,具寿舍利弗”等语。
Satthā nivattitvā jetavanamahāvihāraṃ pāvisi. Mahājano puṇṇāya sādhukārasahassāni adāsi. Satthā tasmiṃ samāgame dhammaṃ desesi, caturāsītipāṇasahassāni amatapānaṃ piviṃsu. Puṇṇāpi seṭṭhinā anuññātā bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbaji. Sammāsambuddho sāriputtamoggallāne āmantetvā ‘‘ahaṃ yaṃ disaṃ cārikāya nikkhanto, tattha na gacchāmi. Tumhe tumhākaṃ parisāya saddhiṃ taṃ disaṃ cārikaṃ gacchathā’’ti vatvā uyyojesi. Imissaṃ atthuppattiyaṃ ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputtotiādi vuttaṃ.
在这其中,毗楼羯丹迦女指的是住在毗楼羯丹迦城的女子。据说,为了用城墙保护那座城,沿着城墙边缘种了竹子,因此那座城就得名为毗楼羯丹迦。彼岸指的是以涅槃为彼岸、因此被称为彼岸的法。以音声诵出:她是一位证得三果的圣声闻女,坐在七层楼阁最上层一处妥善守护的地方,依靠等至的力量度过夜晚时分,从等至出定后,心想“我要以怎样的喜乐度过这残夜呢”,下定决心“以法乐度过”,便以柔和优美的梵呗音声诵出约二百五十偈的彼岸经。他听到了:那时他正乘坐人驾乘具,沿着避开空居天宫、通往那座楼阁上方的道路行进,因此听到了。他停下来等待谈话结束:他问“喂,这是什么声音”,有人告诉他“是近事女难陀母的梵呗声”,他便下来,注视着说法的结束,站在不远处的虚空中。
Tattha veḷukaṇḍakīti veḷukaṇṭakanagaravāsinī. Tassa kira nagarassa pākāraguttatthāya pākārapariyantena veḷū ropitā, tenassa veḷukaṇṭakanteva nāmaṃ jātaṃ. Pārāyananti nibbānasaṅkhātapāraṃ ayanato pārāyananti laddhavohāraṃ dhammaṃ. Sarena bhāsatīti sattabhūmikassa pāsādassa uparimatale susaṃvihitārakkhaṭṭhāne nisinnā samāpattibalena rattibhāgaṃ vītināmetvā samāpattito vuṭṭhāya ‘‘imaṃ rattāvasesaṃ katarāya ratiyā vītināmessāmī’’ti cintetvā ‘‘dhammaratiyā’’ti katasanniṭṭhānā tīṇi phalāni pattā ariyasāvikā aḍḍhateyyagāthāsataparimāṇaṃ pārāyanasuttaṃ madhurena sarabhaññena bhāsati. Assosi khoti ākāsaṭṭhakavimānāni pariharitvā tassa pāsādassa uparibhāgaṃ gatena maggena naravāhanayānaṃ āruyha gacchamāno assosi. Kathāpariyosānaṃ āgamayamāno aṭṭhāsīti ‘‘kiṃ saddo esa bhaṇe’’ti pucchitvā ‘‘nandamātāya upāsikāya sarabhaññasaddo’’ti vutte otaritvā ‘‘idamavocā’’ti idaṃ desanāpariyosānaṃ olokento avidūraṭṭhāne ākāse aṭṭhāsi.
善哉,姊妹,善哉,姊妹!他这样称赞着,说出这样的话:“姊妹,你领受的法义讲得很好,善加宣说。在石板庙,正自觉者坐在十六位彼岸婆罗门中间说法的那一天,和今天,我看不出有任何差别。就像从中间剖开的黄金一样,你所说的和导师所说的完全一致。”说完便喝彩叫好。
“这位贤面是谁?”在这个护卫严密的地方,她听到这么大的声音,便打开金色的窗扇,毫无畏惧地问:“贤面、面相端正的人,你是谁?是龙、金翅鸟、天人、魔罗,还是梵天?”她是一位证得三果的圣声闻女,正和多闻天王说话。
“我是你的兄弟,姊妹。”他自己是入流者,把这位不来圣声闻女当作年长的,所以称她“姊妹”;又因为她还处在青年时期,而自己寿命长达九十万岁,觉得自己更年长,所以自称“兄弟”。
“善哉,贤面。”意思是:“贤面,好啊,太好了。你来得真好,你来到了该来的地方。”
“愿这成为对你的款待。”意思是:“就以这说法作为对你的宾客之礼吧,除此之外,我看不出还有什么比这更殊胜的东西可以送给你。”
“这也将是我的款待。”他这样请求把功德回向给自己,说“这是给你的说法者供养”,然后把一千二百五十座仓库装满红米,并决意:“只要这位近事女还在世,这些米就永不耗尽。”说完就离开了。只要这位近事女还在,那些仓库的最底层就谁也看不到。从那时起,就有了“难陀母的仓库”这样的说法。
Sādhu bhagini, sādhu bhaginīti ‘‘suggahitā te bhagini dhammadesanā sukathitā, pāsāṇakacetiye nisīditvā soḷasannaṃ pārāyanikabrāhmaṇānaṃ sammāsambuddhena kathitadivase ca ajja ca na kiñci antaraṃ passāmi, majjhe bhinnasuvaṇṇaṃ viya te satthu kathitena saddhiṃ sadisameva kathita’’nti vatvā sādhukāraṃ dadanto evamāha. Ko paneso bhadramukhāti imasmiṃ susaṃvihitārakkhaṭṭhāne evaṃ mahantena saddena ko nāmesa, bhadramukha, laddhamukha, kiṃ nāgo supaṇṇo devo māro brahmāti suvaṇṇapaṭṭavaṇṇaṃ vātapānaṃ vivaritvā vigatasārajjā tīṇi phalāni pattā ariyasāvikā vessavaṇena saddhiṃ kathayamānā evamāha. Ahaṃ te bhagini bhātāti sayaṃ sotāpannattā anāgāmiariyasāvikaṃ jeṭṭhikaṃ maññamāno ‘‘bhaginī’’ti vatvā puna taṃ paṭhamavaye ṭhitattā attano kaniṭṭhaṃ, attānaṃ pana navutivassasatasahassāyukattā mahallakataraṃ maññamāno ‘‘bhātā’’ti āha. Sādhu bhadramukhāti, bhadramukha, sādhu sundaraṃ, svāgamanaṃ te āgamanaṃ, āgantuṃ yuttaṭṭhānamevasi āgatoti attho. Idaṃ te hotu ātitheyyanti idameva dhammabhaṇanaṃ tava atithipaṇṇākāro hotu, na hi te aññaṃ ito uttaritaraṃ dātabbaṃ passāmīti adhippāyo . Evañceva me bhavissati ātitheyyanti evaṃ attano pattidānaṃ yācitvā ‘‘ayaṃ te dhammakathikasakkāro’’ti aḍḍhateḷasāni koṭṭhasatāni rattasālīnaṃ pūretvā ‘‘yāvāyaṃ upāsikā carati, tāva mā khayaṃ gamiṃsū’’ti adhiṭṭhahitvā pakkāmi. Yāva upāsikā aṭṭhāsi, tāva koṭṭhānaṃ heṭṭhimatalaṃ nāma daṭṭhuṃ nāsakkhiṃsu. Tato paṭṭhāya ‘‘nandamātāya koṭṭhāgāraṃ viyā’’ti vohāro udapādi.
还没吃早饭的人,就是指还没进食早餐的人。福,是指布施前的思和布施时的思。广大福,是指布施后的思。愿它成为安乐,意思是愿它带来安乐和利益。就这样,她把自己布施的功德回向给了多闻天王。
Akatapātarāsoti abhuttapātarāso. Puññanti pubbacetanā ca muñcanacetanā ca. Puññamahīti aparacetanā. Sukhāya hotūti sukhatthāya hitatthāya hotu. Evaṃ attano dāne vessavaṇassa pattiṃ adāsi.
“论”是指在原因上。“强行拖拽”是指把人拉过来、压制住。“夜叉生”是指成为地居天神的身份。“正是以那个前世的身体来显现”是指:他变出一个和前世身体一模一样的身形,打扮整齐,在华丽内室的床座上把自己展示出来。“指出了近事女”是指用“我是近事女”这样的话,说明了她近事女的身份。“仅此”就是仅止于此。其余各处都浅显易懂。
Pakaraṇeti kāraṇe. Okkassa pasayhāti ākaḍḍhitvā abhibhavitvā. Yakkhayoninti bhummadevatābhāvaṃ. Teneva purimena attabhāvena uddassetīti purimasarīrasadisameva sarīraṃ māpetvā alaṅkatapaṭiyatto sirigabbhasayanatale attānaṃ dasseti. Upāsikā paṭidesitāti upāsikā ahanti evaṃ upāsikābhāvaṃ desesiṃ. Yāvadeti yāvadeva. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.