《有学经》的注释
1. Sekhasuttavaṇṇanā
3131. 在第四品的第一经中,“有学的”指的是七种有学。至于凡夫,则根本没什么可说的。“为退失”指的是更高功德的退失。
31. Catutthassa paṭhame sekhassāti sattavidhassa sekhassa. Puthujjane pana vattabbameva natthi. Parihānāyāti uparūpariguṇaparihānāya.
2-3. 不退失二经的注释
2-3. Aparihānasuttadvayavaṇṇanā
32-3332-33. 在第二部经中,“敬重导师”是指对导师的尊重。“敬重法”是指对九种出世间法的尊重。“敬重僧伽”是指对僧团的尊重。“敬重修学”是指对三学的尊重。“敬重不放逸”是指对不放逸的尊重。“敬重款待”是指对两种款待——法上的款待和物质上的款待——的尊重。“以导师为尊重”是指导师是其所尊重的人。“以法为尊重”是指法是其所尊重的人。“具顺敬”是指随顺年长者,存有恭敬。“浓厚恭敬”是指深重的恭敬。“于款待有恭敬”是指对款待有恭敬。在第三部经中,“有敬顺”是指顺从尊长、有敬意。此处的惭愧是合并而说的。
32-33. Dutiye satthugāravatāti satthari garubhāvo. Dhammagāravatāti navavidhe lokuttaradhamme garubhāvo. Saṅghagāravatāti saṅghe garubhāvo. Sikkhāgāravatāti tīsu sikkhāsu garubhāvo. Appamādagāravatāti appamāde garubhāvo. Paṭisanthāragāravatāti dhammāmisavasena duvidhe paṭisanthāre garubhāvo. Satthā garu assāti satthugaru. Dhammo garu assāti dhammagaru. Tibbagāravoti bahalagāravo. Paṭisanthāre gāravo assāti paṭisanthāragāravo. Tatiye sappatissoti sajeṭṭhako sagāravo. Hirottappaṃ panettha missakaṃ kathitaṃ.
第四 大目犍连经的注释
4. Mahāmoggallānasuttavaṇṇanā
3434. 在第四经中,“名叫帝须的比丘”指的是那位长老的共住弟子。“大神通力、大威神力”:以成就之义,他有大神通,所以叫大神通力;以遍满之义,他有大威神,所以叫大威神力。“君,目犍连,久违了,你作了这个机缘”:这是世间通常那种亲切悦耳的说法。世间人见到久别归来的人,或是从未见过却令人欢喜的人到来时,会说:“您从哪里来?您很久没来了,您怎么知道来这里的路?您是不是迷路了?”诸如此类的话。而这里是因为他以前来过才这么说的。那位长老确实时常前往梵天界。这里“作此机缘”意思是作了一次机会。“即此之来”的意思是:你这次来这里的这个机会,隔了很久才作成。“此座已设”:铺设了非常贵重的梵天结跏趺座后,这样说道。“以不坏净信”:指已经证得的、不动摇的道净信。在这部经中,讲的是预流道智。
34. Catutthe tisso nāma bhikkhūti therasseva saddhivihāriko. Mahiddhiko mahānubhāvoti ijjhanaṭṭhena mahatī iddhi assāti mahiddhiko. Anupharaṇaṭṭhena mahā ānubhāvo assāti mahānubhāvo. Cirassaṃ kho, mārisa moggallāna, imaṃ pariyāyamakāsīti evarūpaṃ loke pakatiyā piyasamudāhāravacanaṃ hoti. Lokiyā hi cirassaṃ āgatampi anāgatapubbampi manāpajātiyaṃ āgataṃ disvā ‘‘kuto bhavaṃ āgato, cirassaṃ bhavaṃ āgato, kathaṃ te idhāgamanamaggo ñāto, kiṃ maggamūḷhosī’’tiādīni vadanti. Ayaṃ pana āgatapubbattāyeva evamāha. Thero hi kālena kālaṃ brahmalokaṃ gacchatiyeva. Tattha pariyāyamakāsīti vāraṃ akāsi. Yadidaṃ idhāgamanāyāti yo ayaṃ idhāgamanāya vāro, taṃ cirassaṃ akāsīti vuttaṃ hoti. Idamāsanaṃ paññattanti mahārahaṃ brahmapallaṅkaṃ paññāpetvā evamāha. Aveccappasādenāti adhigatena acalena maggappasādena. Imasmiṃ sutte sotāpattimaggañāṇaṃ kathitaṃ.
第五 明分经的注释
5. Vijjābhāgiyasuttavaṇṇanā
3535. 第五经中,“明分”是指属于明的部分。“无常想”是指在无常随观智中生起的想。“于无常中苦想”是指在苦随观智中生起的想。“于苦中无我想”是指在无我随观智中生起的想。“舍断想”是指在舍断随观智中生起的想。“离贪想”是指在离贪随观智中生起的想。“灭想”是指在灭随观智中生起的想。
35. Pañcame vijjābhāgiyāti vijjākoṭṭhāsikā. Aniccasaññāti aniccānupassanāñāṇe uppannasaññā. Anicce dukkhasaññāti dukkhānupassanāñāṇe uppannasaññā. Dukkhe anattasaññāti anattānupassanāñāṇe uppannasaññā. Pahānasaññāti pahānānupassanāñāṇe uppannasaññā. Virāgasaññāti virāgānupassanāñāṇe uppannasaññā. Nirodhasaññāti nirodhānupassanāñāṇe uppannasaññā.
第六 诤论根经的注释
6. Vivādamūlasuttavaṇṇanā
3636. 第六经中,“争论的根源”就是争论的根本。“忿怒者”是指具有发怒这种特征的人,也就是带着忿怒。“怀恨者”是指具有不舍弃怨恨这种特征的人,也就是带着怀恨。“为了天人的不利和痛苦”:两位比丘的争论怎么会导致天人的不利和痛苦呢?就像《乔赏弥犍度》里说的那样:当两位比丘起了争执,他们所在精舍里的弟子们也跟着争;接受他们教导的比丘尼僧团也争;接着他们的在家护持者也争;然后守护人类的天神就分成了两派。同样,法说者的守护天神是法说者一派的,非法说者的守护天神是非法说者一派的。接着,守护天神的友人们——地居天也分裂了。这样辗转相传,直到梵天界,除了圣弟子以外,所有的天人都分成了两派。然而,非法说者比法说者更多。于是,多数人所持的,他们就跟着去。他们舍弃了法,多数人反而执取非法。他们以非法为先而安住,最终投生于恶趣。这样,两位比丘的争论就导致了天人的不利和痛苦。“内部”指你们内部的团体,“外部”指外来的团体。
36. Chaṭṭhe vivādamūlānīti vivādassa mūlāni. Kodhanoti kujjhanalakkhaṇena kodhena samannāgato. Upanāhīti veraappaṭinissaggalakkhaṇena upanāhena samannāgato. Ahitāya dukkhāya devamanussānanti dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo kathaṃ devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattati? Kosambakakkhandhake viya dvīsu bhikkhūsu vivādaṃ āpannesu tasmiṃ vihāre tesaṃ antevāsikā vivadanti, tesaṃ ovādaṃ gaṇhanto bhikkhunisaṅgho vivadati. Tato tesaṃ upaṭṭhākā vivadanti, atha manussānaṃ ārakkhadevatā dve koṭṭhāsā honti. Tathā dhammavādīnaṃ ārakkhadevatā dhammavādiniyo honti, adhammavādīnaṃ adhammavādiniyo. Tato ārakkhadevatānaṃ mittā bhummadevatā bhijjanti. Evaṃ paramparāya yāva brahmalokā ṭhapetvā ariyasāvake sabbe devamanussā dve koṭṭhāsā honti. Dhammavādīhi pana adhammavādinova bahutarā honti. Tato yaṃ bahukehi gahitaṃ, taṃ gacchanti. Dhammaṃ vissajjetvā bahutarāva adhammaṃ gaṇhanti. Te adhammaṃ purakkhatvā viharantā apāye nibbattanti. Evaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya hoti. Ajjhattaṃ vāti tumhākaṃ abbhantaraparisāya. Bahiddhāti paresaṃ parisāya.
“贬损者”,是指具有抹杀他人功德这种特征的贬损,并具足它。“欺侮者”,是指具有执意对抗这种特征的欺侮,并具足它。“嫉妒者”,是指具有嫉妒他人所得恭敬等这种特征的嫉妒,并具足它。“悭吝者”,是指具足对住处等悭吝的人。“狡猾者”,就是诡诈的人。“虚伪者”,就是掩盖自己所作过失的人。“恶欲者”,就是想要得到不实称赞的破戒者。“邪见者”,就是持无见论、无因论、无业论的人。“固执己见者”,就是只执取自己所见;“顽固执取者”,就是执取坚固的人。“难以舍弃者”,是指无法使其放弃所执取的。在这部经中,唯说了轮回。
Makkhīti paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇena makkhena samannāgato. Paḷāsīti yugaggāhalakkhaṇena paḷāsena samannāgato. Issukīti parassa sakkārādīni issāyanalakkhaṇāya issāya samannāgato. Maccharīti āvāsamacchariyādīhi samannāgato. Saṭhoti kerāṭiko. Māyāvīti katapaṭicchādako. Pāpicchoti asantasambhāvanicchako dussīlo. Micchādiṭṭhīti natthikavādī, ahetuvādī, akiriyavādī. Sandiṭṭhiparāmāsīti sayaṃ diṭṭhameva parāmasati. Ādhānaggāhīti daḷhaggāhī. Duppaṭinissaggīti na sakkā hoti gahitaṃ vissajjāpetuṃ. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitaṃ.
第七 六支施经注释
7. Dānasuttavaṇṇanā
37第七,竹竿城女,就是住在竹竿城的女子。具足六支,就是具备六种功德支。她建立供养,就是行布施。布施之前心喜悦,是指从半个月或一个月之前开始,怀着“我要布施”的念头,就生起喜悦。这里,前思是指从生起“我要布施”这一念头的时候起,直到想着“我起身后要布施”,并开始考虑选择福田等事时,所得到的喜悦。布施时心净信,这里所说的舍思,只在布施的那一刻才能得到。布施后心满意,这是后思,要在事后反复忆念时才能得到。离欲者,就是已离贪欲的诸漏尽者。或为调伏贪欲而行道者,就是正在修习调伏贪欲之道的人。这是就最殊胜的情况而说的。然而,不只是对诸漏尽者,即使对不来者、一来者、预流者,甚至对当天刚出家、还在拿东西的沙弥,所布施的供养也同样是具足六支的。因为那个人也是为了预流果之道才出家的。
37. Sattame veḷukaṇḍakīti veḷukaṇḍakanagaravāsinī. Chaḷaṅgasamannāgatanti chahi guṇaṅgehi samannāgataṃ. Dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpetīti dānaṃ deti. Pubbeva dānā sumanoti dānaṃ dassāmīti māsaḍḍhamāsato paṭṭhāya somanassappatto hoti. Ettha hi pubbecetanā dassāmīti cittuppādakālato paṭṭhāya ‘‘ito uṭṭhitena dānaṃ dassāmī’’ti khettaggahaṇaṃ ādiṃ katvā cintentassa labbhati. Dadaṃ cittaṃ pasādetīti evaṃ vuttā muñcacetanā pana dānakāleyeva labbhati. Datvā attamano hotīti ayaṃ pana aparacetanā aparāparaṃ anussarantassa labbhati. Vītarāgāti vigatarāgā khīṇāsavā. Rāgavinayāya vā paṭipannāti rāgavinayapaṭipadaṃ paṭipannā. Ukkaṭṭhadesanā cesā, na kevalaṃ pana khīṇāsavānaṃ, anāgāmi-sakadāgāmi-sotāpannānampi antamaso tadahupabbajitassa bhaṇḍagāhakasāmaṇerassāpi dinnā dakkhiṇā chaḷaṅgasamannāgatāva hoti. Sopi hi sotāpattimaggatthameva pabbajito.
供养的成就是指布施达到圆满。自制是指以戒律来约束自己。亲自洗净是指自己亲手洗脚洗手、漱口之后。用自己的双手是指用自己的手。也有写成 sayehi 的版本。有信心是指对三宝的功德生起信心。以解脱的心是指以从利养和悭吝等烦恼中解脱出来的心。无恼害之乐的世界是指没有痛苦、具有殊胜快乐与喜悦的天界。
Yaññassa sampadāti dānassa paripuṇṇatā. Saññatāti sīlasaññamena saññatā. Sayaṃ ācamayitvānāti attanāva hatthapāde dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā. Sakehi pāṇibhīti attano hatthehi. Sayehītipi pāṭho. Saddhoti ratanattayaguṇe saddahanto. Muttena cetasāti lābhamacchariyādīhi vimuttena cittena. Abyāpajjhaṃsukhaṃ lokanti niddukkhaṃ uḷārasukhasomanassaṃ devalokaṃ.
第八 自作经的注释
8. Attakārīsuttavaṇṇanā
3838. 第八经的注释。“我没看见,或者我没听到”:意思是即使睁开眼睛也没看见;听说“他住在某个地方”,也没听到;或者别人说话时,也没听到他的话。“怎么会呢”:是问以什么原因、什么理由。“发动界”:指以发动的状态生起的精进。“出离界”:指以从懈怠中出离为本质的精进。“前进界”:指具有前进本质的精进。“力界”:指具有力量本质的精进。“住立界”:指具有住立本质的精进。“策励界”:指具有策励本质的精进。所有这些都是精进以各种不同形式生起时的名称。
38. Aṭṭhame addasaṃ vā assosiṃ vāti akkhīni ummīletvā mā addasaṃ, asukasmiṃ nāma ṭhāne vasatīti mā assosiṃ, kathentassa vā vacanaṃ mā assosiṃ. Kathañhi nāmāti kena nāma kāraṇena. Ārambhadhātūti ārabhanavasena pavattavīriyaṃ. Nikkamadhātūti kosajjato nikkhamanasabhāvaṃ vīriyaṃ. Parakkamadhātūti parakkamasabhāvo. Thāmadhātūti thāmasabhāvo. Ṭhitidhātūti ṭhitisabhāvo. Upakkamadhātūti upakkamasabhāvo. Sabbaṃ cetaṃ tena tenākārena pavattassa vīriyasseva nāmaṃ.
第九至第十:因缘经等的注释
9-10. Nidānasuttādivaṇṇanā
39-4039-40. 在第九经中,“业”指的是导向轮回的业。“为了集起”指的是为了使业聚集。“因缘”就是缘。“由贪所生”指的是从贪生起的。“不显现”指的是不被看作“是由这样的业所生”。“白分业”指的是导向脱离轮回的业。这样,在这部经里就讲了轮回和脱离轮回。在第十经中,“于尼拘律林”指的是在宽广的目支邻陀林。“正法”指的是教法意义上的正法。
39-40. Navame kammānanti vaṭṭagāmikammānaṃ. Samudayāyāti piṇḍakaraṇatthāya. Nidānanti paccayo. Lobhajenāti lobhato jātena. Napaññāyantīti ‘‘evarūpena kammena nibbattā’’ti na dissanti. Sukkapakkhe kammānanti vivaṭṭagāmikammānaṃ. Iti imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ. Dasame niculavaneti mahāmucalindavane. Saddhammoti sāsanasaddhammo.
第十一 木聚经的注释
11. Dārukkhandhasuttavaṇṇanā
4141. 第十一经中,“心得自在者”指已经达到心自在的人。“应只作意为地”是指应当观察那坚硬的状态为地界。“依何”的意思是:依靠那存在的、具有坚硬状态的地界,才把那段木块只作意为地;这里确实有地界存在。按照同样的方式,其余的词句也应当这样理解。正如在木块中确实有以坚硬为特征的地界,同样地,也有以流动为特征的水界、以温热为特征的火界、以支撑为特征的风界;在红色的心材中有莲花花色的净界,在已经腐烂的粉末、边材和外皮中则有令人不悦颜色的不净界。依靠这不净界,就可以把那段木块只作意为不净、加以观察。在这部经中,讲说的是名为“杂住”的修行方法。
41. Ekādasame cetovasippattoti cittavasibhāvaṃ patto. Pathavītveva adhimucceyyāti thaddhākāraṃ pathavīdhātūti sallakkheyya. Yaṃnissāyāti yaṃ vijjamānaṃ thaddhākāraṃ pathavīdhātuṃ nissāya amuṃ dārukkhandhaṃ pathavītveva adhimucceyya, sā ettha pathavīdhātu atthīti. Iminā nayena sesapadānipi veditabbāni. Yatheva hi tasmiṃ thaddhākārā pathavīdhātu atthi, evaṃ yūsākārā āpodhātu, uṇhākārā tejodhātu, vitthambhanākārā vāyodhātu, rattavaṇṇamhi sāre padumapupphavaṇṇā subhadhātu, pūtibhūte cuṇṇe ceva pheggupapaṭikāsu ca amanuññavaṇṇā asubhadhātu, taṃ nissāya amuṃ dārukkhandhaṃ asubhantveva adhimucceyya sallakkheyyāti. Imasmiṃ sutte missakavihāro nāma kathito.
第12章《那耆多经》的注释
12. Nāgitasuttavaṇṇanā
4242. 第十二经中,“住在村边的人”指住在靠近村子的住处的人。“已安定坐下”指在那靠近村子的住处进入定之后坐着。“现在”指如今这个人。“将使他从定中退出来”指将使他从定中起来。“我不满意”就是我不欢喜。“打瞌睡”指昏昏欲睡。“单一性”指同一性质,也就是成为一境性,只把林野想放在心里作意,这就是意思。“将守护”指将护持。“或者将解脱未解脱的心”指在别的时候尚未解脱的心,现在将以五种解脱来解脱。“舍弃”指避开、抛开。“推开”指驱除、抛开。“为了大小便之事”指为了做大小便的行为。以这一点,导师已经说了林野住处的功德。至于经文第一部分应当说的内容,前面已经说过了。
42. Dvādasame gāmantavihārinti gāmantasenāsanavāsiṃ. Samāhitaṃ nisinnanti tasmiṃ gāmantasenāsane samādhiṃ appetvā nisinnaṃ. Idānimanti idāni imaṃ. Samādhimhā cāvessatīti samādhito uṭṭhāpessati. Na attamano homīti na sakamano homi. Pacalāyamānanti niddāyamānaṃ. Ekattanti ekasabhāvaṃ, ekaggatābhūtaṃ araññasaññaṃyeva citte karissatīti attho. Anurakkhissatīti anuggaṇhissati. Avimuttaṃ vā cittaṃ vimocessatīti aññasmiṃ kāle avimuttaṃ cittaṃ idāni pañcahi vimuttīhi vimocayissati. Riñcatīti vajjeti vissajjeti. Paṭipaṇāmetvāti panuditvā vissajjetvā. Uccārapassāvakammāyāti uccārapassāvakaraṇatthāya. Iminā ettakena ṭhānena satthārā araññasenāsanassa vaṇṇo kathito. Suttassa pana paṭhamakoṭṭhāse yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttamevāti.