《沙门经》等的注释巴利
1-2. Sāmakasuttādivaṇṇanā
21-22 21-22. 第三品第一经中,“沙弥村”是因为沙弥众多,所以那个村子得了这个名字。“莲花池”是指名叫莲花池的精舍。“深夜”是指过了初夜、到了中夜的时候。“美妙容色”是指极其悦意的光彩。“整个”是指全部。“照亮池塘”是指用自己的光明遍满那座名叫莲花池的大精舍。“共许”是指心意一致、想法相同。“难诲性”是指难以教导的性格。“恶友性”是指结交低劣朋友的习性。这部经只讲了退转法;第二部经则讲了掺杂出世间的各种不退转法。巴利
21-22. Tatiyassa paṭhame sāmagāmaketi sāmakānaṃ ussannattā evaṃladdhanāme gāmake. Pokkharaṇiyāyanti pokkharaṇiyānāmake vihāre. Abhikkantāya rattiyāti rattiyā paṭhamayāmaṃ atikkamma majjhimayāme sampatte. Abhikkantavaṇṇāti abhikkantaatimanāpavaṇṇā. Kevalakappanti sakalakappaṃ. Pokkharaṇiyaṃ obhāsetvāti pokkharaṇiyānāmakaṃ mahāvihāraṃ attano obhāsena pharitvā. Samanuññoti samānaanuñño samānacitto. Dovacassatāti dubbacabhāvo. Pāpamittatāti lāmakamittatā . Imasmiṃ sutte parihāniyadhammāva kathitā. Dutiye aparihāniyadhammā lokuttaramissakā kathitā.
《怖畏经》的注释巴利
3. Bhayasuttavaṇṇanā
23 23. 在第三经中,“被欲贪染着”说的是这个人被欲贪染着。“被欲贪系缚”说的是被欲贪系缚。“怖畏”是内心惊慌的怖畏。“泥沼”是烦恼的泥沼。“结与泥两者”就是结和泥这两样。“这些被称为诸欲,凡夫沉溺其中”说的是凡夫众生在结和泥里沉溺、黏着、被缠住。“取”指四种取。“生与死的生起”指作为生和死的生起之因。“无取而解脱”指不执取而解脱。“生与死的灭尽”指名为生与死灭尽的涅槃,意思是借着以涅槃为所缘的解脱而解脱。在这个地方,这位比丘转过世间法,直接证得了阿罗汉果。接着,为了赞叹那位漏尽者,说了“他们得安稳”等话。其中,“得安稳”是达到了安稳的状态。“快乐”是以出世间之乐而快乐。“于现法般涅槃”是因为内心没有烦恼,就在现法中得到般涅槃。在这部经里,只讲了轮回,而在偈颂中则讲了轮回与还灭。巴利
23. Tatiye kāmarāgarattāyanti kāmarāgaratto ayaṃ. Chandarāgavinibaddhoti chandarāgena vinibaddho. Bhayāti cittutrāsabhayā. Paṅkāti kilesapaṅkato. Saṅgo paṅko ca ubhayanti saṅgo ca paṅko ca idampi ubhayaṃ. Ete kāmā pavuccanti, yattha satto puthujjanoti yasmiṃ saṅge ca paṅke ca puthujjano satto laggo laggito palibuddho. Upādāneti catubbidhe upādāne. Jātimaraṇasambhaveti jātiyā ca maraṇassa ca sambhave paccayabhūte. Anupādāvimuccantīti anupādiyitvā vimuccanti. Jātimaraṇasaṅkhayeti jātimaraṇānaṃ saṅkhayasaṅkhāte nibbāne, nibbānārammaṇāya vimuttiyā vimuccantīti attho. Imasmiṃ ṭhāne vivaṭṭetvā arahattameva patto esa bhikkhu. Idāni taṃ khīṇāsavaṃ thomento te khemappattātiādimāha. Tattha khemappattāti khemabhāvaṃ pattā. Sukhinoti lokuttarasukhena sukhitā. Diṭṭhadhammābhinibbutāti abbhantare kilesābhāvena diṭṭhadhammeyeva abhinibbutā. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭaṃ kathitaṃ.
《雪山经》的注释巴利
4. Himavantasuttavaṇṇanā
24 第四经中,“他将击破”意思是他将打碎。“以低劣的”意思是用低劣的方式。“于定之等至为善巧者”意思是善于进入禅定:把握了适宜的饮食与气候之后,便善于、熟练、有能力、有资格进入禅定。“于定之安住为善巧者”意思是善于让定安住,能够使定保持安住。“于定之出起为善巧者”意思是善于从定中出起,能够按照预定的时间出定。“于定之适业为善巧者”意思是善于调适定,能够让定心喜悦、变得适合。“于定之行境为善巧者”意思是避开对定不适宜、无益的法,亲近适宜、有益的法,同时也了知“这是定相所缘,这是相所缘”,这样便称为于定之行境善巧者。“于定之提携为善巧者”意思是为了逐次证入更高的等至,而能够将心从初禅等定中提携出来,这样便称为于定之提携善巧者。他从初禅出起后进入第二禅,从第二禅……乃至……从第三禅出起后进入第四禅。巴利
24. Catutthe padāleyyāti bhindeyya. Chavāyāti lāmikāya. Samādhissa samāpattikusalo hotīti āhārasappāyautusappāyāni pariggahetvā samādhiṃ samāpajjituṃ kusalo hoti cheko samattho paṭibalo. Samādhissa ṭhitikusaloti samādhissa ṭhitiyaṃ kusalo, samādhiṃ ṭhapetuṃ sakkotīti attho. Samādhissa vuṭṭhānakusaloti samādhissa vuṭṭhāne kusalo, yathāparicchedena vuṭṭhātuṃ sakkotīti attho. Samādhissa kallitakusaloti samādhissa kallatāya kusalo, samādhicittaṃ hāsetuṃ kallaṃ kātuṃ sakkotīti attho. Samādhissa gocarakusaloti samādhissa asappāye anupakārake dhamme vajjetvā sappāye upakārake sevantopi, ‘‘ayaṃ samādhinimittārammaṇo ayaṃ lakkhaṇārammaṇo’’ti jānantopi samādhissa gocarakusalo nāma hoti. Samādhissa abhinīhārakusaloti upariuparisamāpattisamāpajjanatthāya paṭhamajjhānādisamādhiṃ abhinīharituṃ sakkonto samādhissa abhinīhārakusalo nāma hoti. So paṭhamajjhānā vuṭṭhāya dutiyaṃ samāpajjati, dutiyajjhānā…pe… tatiyajjhānā vuṭṭhāya catutthaṃ samāpajjatīti.
第五部 随念处的注释巴利
5. Anussatiṭṭhānasuttavaṇṇanā
25 25. 第五经中说的“随念处”,是指随念的因由。“确实如是,彼世尊……”等句,在《清净道论》(visuddhi. 1.123 等)中已经详细解释过了。“诸比丘,也以此作为所缘之后”,是说以此佛随念的业处作为所缘之后。“他们清净”,是指达到最极清净的涅槃。其余部分在各处意思都很明白。不过要知道,这部经里是把六种随念处混合在一起讲的。巴利
25. Pañcame anussatiṭṭhānānīti anussatikāraṇāni. Itipi so bhagavātiādīni visuddhimagge (visuddhi. 1.123 ādayo) vitthāritāneva. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvāti idaṃ buddhānussatikammaṭṭhānaṃ ārammaṇaṃ karitvā. Visujjhantīti paramavisuddhiṃ nibbānaṃ pāpuṇanti. Sesaṃ sabbattha uttānatthameva. Imasmiṃ pana sutte cha anussatiṭṭhānāni missakāni kathitānīti veditabbāni.
《大迦旃延经》的注释巴利
6. Mahākaccānasuttavaṇṇanā
26 第六经中,“于逼窄”是指在五种欲贪的逼窄中。“得处”在这里,“处”指的是六随念处,证得它们就是得处。“为清净”是为了清净。“为超越忧悲”是为了超越忧愁与悲叹。“为至灭没”是为了到达灭没。“为证得理趣”是为了证得与观相应之道。“为作证涅槃”是为了亲自作证无条件的般涅槃。巴利
26. Chaṭṭhe sambādheti pañcakāmaguṇasambādhe. Okāsādhigamoti ettha okāsā vuccanti cha anussatiṭṭhānāni, tesaṃ adhigamo. Visuddhiyāti visujjhanatthāya. Sokaparidevānaṃ samatikkamāyāti sokānañca paridevānañca samatikkamatthāya. Atthaṅgamāyāti atthaṃ gamanatthāya . Ñāyassa adhigamāyāti sahavipassanakassa maggassa adhigamanatthāya. Nibbānassa sacchikiriyāyāti apaccayaparinibbānassa paccakkhakiriyatthāya.
以一切方式,就是涵盖一切方面。像虚空一样,是指像虚空那样不执著、无障碍。广大,是指不是狭小的。大,是指已经达到广大的状态,或者说是由那些伟大的圣弟子们所到达、所修行的,意思就是他们所行之道。无量,是指因为遍满而无量。无怨,是指远离不善的怨和个人的怨。无嗔害,是指远离嗔怒和痛苦。这一切都是就佛随念的心而说的。后面也是如此。清净法,是指具有清净本性的法。在这部经里,六随念处也是混合着一起说的。巴利
Sabbasoti sabbākārena. Ākāsasamenāti alagganaṭṭhena ceva apalibuddhaṭṭhena ca ākāsasadisena. Vipulenāti na parittakena. Mahaggatenāti mahantabhāvaṃ gatena, mahantehi vā ariyasāvakehi gatena, paṭipannenāti attho. Appamāṇenāti pharaṇaappamāṇatāya appamāṇena. Averenāti akusalaverapuggalaverarahitena. Abyāpajjhenāti kodhadukkhavajjitena. Sabbametaṃ buddhānussaticittameva sandhāya vuttaṃ. Paratopi eseva nayo. Visuddhidhammāti visujjhanasabhāvā. Imasmimpi sutte cha anussatiṭṭhānāni missakāneva kathitānīti.
《第一时经》的注释巴利
7. Paṭhamasamayasuttavaṇṇanā
27 27. 在第七经中,“manobhāvanīyassa”(应修习心)的意思是:修习心、使心增长,所以叫“应修习心”。“dassanāya”(为了见)就是为了见。“nissaraṇaṃ”(出离)就是出离、寂止。“dhammaṃ deseti”(说法)就是:为了断除欲贪,讲说不净业处。在第二番等中,为了断除嗔恚,讲说慈心业处;为了断除昏沉睡眠,讲说能消除昏沉睡眠的业处,也就是光明想,或者精勤事等中的某一种;为了断除掉举和追悔,讲说止业处;为了断除疑,讲说三宝的功德——应当知道,这就是在说法。“āgamma”(依凭)就是依止。“manasikaroto”(作意)就是指以所缘为对象在心中作意的人。“anantarā āsavānaṃ khayo hoti”(无间地诸漏灭尽)意思是:以没有间隔的方式,诸漏灭尽。巴利
27. Sattame manobhāvanīyassāti ettha manaṃ bhāveti vaḍḍhetīti manobhāvanīyo. Dassanāyāti dassanatthaṃ. Nissaraṇanti niggamanaṃ vūpasamanaṃ. Dhammaṃ desetīti kāmarāgappajahanatthāya asubhakammaṭṭhānaṃ katheti. Dutiyavārādīsu byāpādappahānāya mettākammaṭṭhānaṃ, thinamiddhappahānāya thinamiddhavinodanakammaṭṭhānaṃ, ālokasaññaṃ vā vīriyārambhavatthuādīnaṃ vā aññataraṃ, uddhaccakukkuccappahānāya samathakammaṭṭhānaṃ, vicikicchāpahānāya tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇakathaṃ kathento dhammaṃ desetīti veditabbo. Āgammāti ārabbha. Manasikarototi ārammaṇavasena citte karontassa. Anantarā āsavānaṃ khayo hotīti anantarāyena āsavānaṃ khayo hoti.
《第二时经》的注释巴利
8. Dutiyasamayasuttavaṇṇanā
28 在第八经中,“圆堂”指食堂。“行乞的疲劳”指因为挨家托钵乞食而产生的疲劳。“用餐的疲劳”指吃饭后的困倦。“精舍旁的阴凉处”指精舍边缘的树荫下。“他白天曾经作意的那个定相”指就在此前白天那段时间,他在心里作意的那个止禅相。“就在那时现起于他”指就在那时,他坐在日间住处时,那个止禅相在他意门中运转。“住立于滋养”指安住在滋养中、立足于滋养。“成为安乐的”指成为他的安乐。“面前”指正在对他说法的人面前。“所闻”指通过耳朵听到的。“领受”指通过心领受的。巴利
28. Aṭṭhame maṇḍalamāḷeti bhojanasālāya. Cārittakilamathoti piṇḍapātacariyāya uppannakilamatho. Bhattakilamathoti bhattadaratho. Vihārapacchāyāyanti vihārapaccante chāyāya. Yadevassadivā samādhinimittaṃ manasikataṃ hotīti yaṃ eva tassa tato purimadivasabhāge samathanimittaṃ citte kataṃ hoti. Tadevassa tasmiṃ samaye samudācaratīti taṃyeva etassa tasmiṃ samaye divāvihāre nisinnassa manodvāre sañcarati. Ojaṭṭhāyīti ojāya ṭhito patiṭṭhito. Phāsukassahotīti phāsukaṃ assa hoti. Sammukhāti kathentassa sammukhaṭṭhāne. Sutanti sotena sutaṃ. Paṭiggahitanti cittena paṭiggahitaṃ.
第九、优陀夷经的注释巴利
9. Udāyīsuttavaṇṇanā
29 在第九经中,“优陀夷”指的是拉鲁达伊长老。“我听闻,贤友”意思是:贤友,我不是聋子,我在听世尊的话,不过我是在仔细审查所问的问题。“增上心”指禅定与观智的心。“尊者,这是随念处”意思是:这是以三种禅那为特征的随念之因。“能带来现法安乐住”意思是:为了在此生中安住于安乐而现起。“光明想”指依光明相而生起的想。“安置昼想”意思是:把想确立为“这是白天”。“如于昼,夜亦如是”意思是:就像他在白天作意光明想,夜晚也以相同的方式作意它。“如于夜,昼亦如是”意思是:如同他于夜晚作意光明想,白天也以相同的方式作意它。“以显露的”意思是:是开敞、明显的。“以无覆盖的”意思是:不被各种盖障所覆蔽。“培育具光明心”意思是:为了天眼智而修习、增长与光明俱行之心。然而,凡说“作意光明想”者,应知那是就去除昏沉睡眠的光明想而说,不是就天眼智的光明而说。“为了获得智见”意思是:是为了获得那名为天眼的智见。巴利
29. Navame udāyinti lāḷudāyittheraṃ. Suṇomahaṃ, āvusoti, āvuso, nāhaṃ badhiro, suṇāmi bhagavato vacanaṃ, pañhaṃ pana upaparikkhāmīti. Adhicittanti samādhivipassanācittaṃ. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānanti idaṃ jhānattayasaṅkhātaṃ anussatikāraṇaṃ. Diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattatīti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihāratthāya pavattati. Ālokasaññanti ālokanimitte uppannasaññaṃ. Divā saññaṃ adhiṭṭhātīti divāti saññaṃ ṭhapeti . Yathā divā tathā rattinti yathānena divā ālokasaññā manasikatā, rattimpi tatheva taṃ manasi karoti. Yathā rattiṃ tathā divāti yathā vānena rattiṃ ālokasaññā manasikatā, divāpi taṃ tatheva manasi karoti. Vivaṭenāti pākaṭena. Apariyonaddhenāti nīvaraṇehi anonaddhena. Sappabhāsaṃ cittaṃ bhāvetīti dibbacakkhuñāṇatthāya sahobhāsakaṃ cittaṃ brūheti vaḍḍheti. Yaṃ pana ‘‘ālokasaññaṃ manasi karotī’’ti vuttaṃ, taṃ thinamiddhavinodanālokasaññaṃ sandhāya vuttaṃ, na dibbacakkhuñāṇālokanti veditabbaṃ. Ñāṇadassanappaṭilābhāyāti dibbacakkhusaṅkhātassa ñāṇadassanassa paṭilābhāya.
关于“就是这个身体”等句当中应当说明的内容,在《清净道论》的身至念业处部分已经以一切方式详细解说了。“为了断除欲贪”,就是为了断除对五种欲乐的贪染。“譬如有人会看见”,意思是就像会看见那样。“尸体”,指死尸。“弃置于冢间”,指被丢弃在坟场。“死了一天的”,指死后一天的尸体。“死了两天的”,指死后两天的尸体。“死了三天的”,指死后三天的尸体。命终之后,由于风的作用,身体像皮囊一样鼓胀起来,随着体内气依次上行,呈现出膨胀的状态,所以称为膨胀相;膨胀本身就是膨胀相。或者因为厌恶,所以称可厌的膨胀为膨胀相。青瘀相,指颜色变坏,青瘀本身就是青瘀相。或者因为厌恶,所以称可厌的青瘀为青瘀相。在肌肉肥厚之处呈现血色,在脓血积聚之处呈现白色,而大多数地方呈现青色,在青色之处,这具尸体就像被青色布覆盖一样,这是它的名称。从破损之处,或从九种疮口流出的脓,称为流脓;流脓本身就是流脓相。或者因为厌恶,所以称可厌的流脓为流脓相。流脓相生起,达到那样的状态,称为生起流脓相。巴利
Imameva kāyantiādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ sabbākārena vitthārato visuddhimagge kāyagatāsatikammaṭṭhāne vuttaṃ. Kāmarāgappahānāyāti pañcakāmaguṇikassa rāgassa pahānatthāya. Seyyathāpi passeyyāti yathā passeyya. Sarīranti matasarīraṃ. Sivathikāya chaḍḍitanti susāne apaviddhaṃ. Ekāhaṃ matassa assāti ekāhamataṃ. Dvīhaṃ matassa assāti dvīhamataṃ. Tīhaṃ matassa assāti tīhamataṃ. Bhastā viya vāyunā uddhaṃ jīvitapariyādānā yathānukkamaṃ samuggatena sūnabhāvena dhumātattā uddhumātaṃ, uddhumātameva uddhumātakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ uddhumātanti uddhumātakaṃ. Vinīlaṃ vuccati viparibhinnavaṇṇaṃ, vinīlameva vinīlakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ. Maṃsussadaṭṭhānesu rattavaṇṇassa pubbasannicayaṭṭhānesu setavaṇṇassa yebhuyyena ca nīlavaṇṇassa nīlaṭṭhāne nīlasāṭakapārutasseva chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Paribhinnaṭṭhānehi navahi vā vaṇamukhehi vissandamānaṃ pubbaṃ vipubbaṃ, vipubbameva vipubbakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vipubbanti vipubbakaṃ. Vipubbakaṃ jātaṃ tathābhāvaṃ gatanti vipubbakajātaṃ.
那位比丘用自己的智慧,把自身这个身体和那具尸体放在一起对照、比较。怎么比较呢?他想:“确实,我这个身体也是这样的性质,也会变成那样,逃不过这种结局。”这里说的是:因为寿命、体温和意识这三样东西还在,这个身体才能站立、行走等等;一旦这三样东西消失,这个身体也就同样是这种性质,本质上就是会腐烂发臭的。“也会变成那样”是说,将来一定会变成膨胀、青瘀等种种状态。“逃不过这种结局”是说,无法避免、无法越过变成膨胀等状态这一步。巴利
Soimameva kāyanti so bhikkhu imaṃ attano kāyaṃ tena kāyena saddhiṃ ñāṇena upasaṃharati upaneti. Kathaṃ? Ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti. Idaṃ vuttaṃ hoti – āyu usmā viññāṇanti imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ atthitāya ayaṃ kāyo ṭhānagamanādikhamo hoti, imesaṃ pana vigamā ayampi evaṃdhammo evaṃpūtikasabhāvoyevāti. Evaṃbhāvīti evamevaṃ uddhumātādibhedo bhavissati. Evaṃ anatītoti evaṃ uddhumātādibhāvaṃ anatikkanto.
正在被吃:指坐在腹部等地方,把腹部的肉、嘴唇的肉、眼窝的肉等一块块撕扯下来吃。带着血肉:指还连着剩余的血肉。涂着无血肉的血迹:即使肉已经吃尽,血还没有干,就是针对这个说的——“涂着无血肉的血迹”。以别处:以朝向另一个方向的部分。手骨:即使手骨分成六十四块,也各自分散各处。足骨等也是同样的道理。超过一年的:已经过了一年以上的。腐朽的:露天放置的骨头,受到风吹日晒雨淋,过了一年就腐朽了;埋在地下的则能停留更久。已成粉末的:骨头破碎,化为粉末状四处散落。在一切处都只以此方式:按照所说的方式,应结合“正在被吃”等来作连接。为了根除我慢:是为了彻底断除以“我是”为表现形式的九种慢。为了通达种种界:是为了通达种种不同的界。具念而前进:行走时,是具备念与慧而行走。具念而返回:返回时,也是具备念与慧而返回。其余诸句也是同样的道理。为了念与正知:是为了念和智。如是,在这个经中,念与智是混合在一起说的。巴利
Khajjamānanti udarādīsu nisīditvā udaramaṃsaoṭṭhamaṃsaakkhikamaṃsādīni luñcitvā luñcitvā khādiyamānaṃ. Samaṃsalohitanti sesāvasesamaṃsalohitayuttaṃ. Nimmaṃsalohitamakkhitanti maṃse khīṇepi lohitaṃ na sussati, taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘nimmaṃsalohitamakkhita’’nti. Aññenāti aññena disābhāgena. Hatthaṭṭhikanti catusaṭṭhibhedampi hatthaṭṭhikaṃ pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vippakiṇṇaṃ. Pādaṭṭhikādīsupi eseva nayo. Terovassikānīti atikkantasaṃvaccharāni. Pūtīnīti abbhokāse ṭhitāni vātātapavuṭṭhisamphassena terovassikāneva pūtīni honti, antobhūmigatāni pana cirataraṃ tiṭṭhanti. Cuṇṇakajātānīti cuṇṇavicuṇṇaṃ hutvā vippakiṇṇāni. Sabbattha so imamevāti vuttanayena khajjamānādīnaṃ vasena yojanā kātabbā. Asmimānasamugghātāyāti asmīti pavattassa navavidhassa mānassa samugghātatthāya. Anekadhātupaṭivedhāyāti anekadhātūnaṃ paṭivijjhanatthāya. Satova abhikkamatīti gacchanto satipaññāhi samannāgatova gacchati. Satova paṭikkamatīti paṭinivattantopi satipaññāhi samannāgatova nivattati. Sesapadesupi eseva nayo. Satisampajaññāyāti satiyā ca ñāṇassa ca atthāya. Iti imasmiṃ sutte satiñāṇāni missakāni kathitānīti.
第10经 无上经的注释巴利
10. Anuttariyasuttavaṇṇanā
30 第十部经里说的“或高或低”,是指无论大的、小的,还是高的、低的。“卑劣的”,就是低劣下贱的。“粗俗的”,是乡村村民的那种见解。“属于凡夫的”,是凡夫所拥有的。“非圣的”,就是不是圣者所有的,不是最上的,不是清净的。“不带来利益的”,就是不基于真正的利益。“不是为了厌离”,不是为了对轮回生起厌离。“不是为了离染”,不是为了远离贪等烦恼。“不是为了灭尽”,不是为了贪等烦恼不再生起的灭尽。“不是为了寂静”,不是为了贪等烦恼的止息。“不是为了证知”,不是为了亲自了知。“不是为了正觉”,不是为了通达被称为正觉的四道智。“不是为了涅槃”,不是为了亲证涅槃。巴利
30. Dasame uccāvacanti yaṃ kiñci mahantakhuddakaṃ, uccanīcaṃ vā. Hīnanti nihīnaṃ. Gammanti gāmavāsikānaṃ dassanaṃ. Pothujjanikanti puthujjanānaṃ santakaṃ. Anariyanti na ariyaṃ na uttamaṃ na parisuddhaṃ. Anatthasaṃhitanti na atthasannissitaṃ. Na nibbidāyāti na vaṭṭe nibbindanatthāya. Na virāgāyāti na rāgādīnaṃ virajjanatthāya. Na nirodhāyāti na rāgādīnaṃ appavattinirodhāya. Na upasamāyāti na rāgādīnaṃ vūpasamanatthāya. Na abhiññāyāti na abhijānanatthāya. Na sambodhāyāti na sambodhisaṅkhātassa catumaggañāṇassa paṭivijjhanatthāya. Na nibbānāyāti na nibbānassa sacchikiriyāya.
信心已牢牢建立,就是信已站稳。爱敬已牢牢建立,就是爱敬已站稳。已达究竟,就是已经到达终点,意思是达到了不动摇的境地。极净信,就是信心极其清净。此是无上的,就是说这是无与伦比的。他也学习象学,意思是应当学习象的征相,也就是学习象的技艺。其余马学等句子也照这样理解。或高或低,是说学习或大或小的技艺。巴利
Niviṭṭhasaddhoti patiṭṭhitasaddho. Niviṭṭhapemoti patiṭṭhitapemo. Ekantagatoti ekantaṃ gato, acalappattoti attho. Abhippasannoti ativiya pasanno. Etadānuttariyanti etaṃ anuttaraṃ. Hatthismimpi sikkhatīti hatthinimittaṃ sikkhitabbaṃ hatthisippaṃ sikkhati. Sesapadesupi eseva nayo. Uccāvacanti mahantakhuddakaṃ sippaṃ sikkhati.
已经准备好服侍,就是指为了服侍而现前准备好。他们修习随念,就是指他们修习无上的随念。与远离相连,就是指以涅槃为依托。安稳,就是指没有灾祸。导向不死,就是指导向涅槃,也就是修习圣道,这就是它的意思。在不放逸中欢喜,就是指在被称为正念不离开的不放逸中感到欣喜、欢喜。明智,就是指具备善巧。以戒防护,就是指以戒防护自己、封闭恶行。他们确实适时了知,就是指他们确实在合适、恰当的时候了知。在那里苦息灭,就是指在那个地方,整个轮回之苦完全息灭,那些比丘了知那不死的大般涅槃。在这部经里,混合宣说了六种无上。巴利
Upaṭṭhitā pāricariyeti pāricariyāya paccupaṭṭhitā. Bhāvayanti anussatinti anuttaraṃ anussatiṃ bhāventi. Vivekappaṭisaṃyuttanti nibbānanissitaṃ katvā. Khemanti nirupaddavaṃ. Amatagāminanti nibbānagāminaṃ, ariyamaggaṃ bhāventīti attho. Appamāde pamoditāti satiyā avippavāsasaṅkhāte appamāde āmoditā pamoditā. Nipakāti nepakkena samannāgatā. Sīlasaṃvutāti sīlena saṃvutā pihitā. Te ve kālena paccentīti te ve yuttappayuttakāle jānanti. Yattha dukkhaṃ nirujjhatīti yasmiṃ ṭhāne sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ nirujjhati, taṃ amataṃ mahānibbānaṃ te bhikkhū jānantīti. Imasmiṃ sutte cha anuttariyāni missakāni kathitānīti.